RIB23.048 Sport- en preventieakkoord Zeist

N

N | |

Publiekshal = Het Rond 1, Zeist

www.zeist.nl = www.twitter.com/gemeentezeist

Postbus 513, 3700 AM, Zeist

www.facebook.com/gemeentezeist

Telefoon 14 030 = zeist@zeist.nl

Gemeente Zeist

Bohanotelng Griffe

Aan de gemeenteraad

R WS

MA. OF. 2023

LS CUD

Datum

09-05-2023

Bijlage(n)

Jaaroverzicht Sport- en Preventieakkoord, Samenvatting JOGG, Halfjaarverslag Sportief Zeist, Infographic maatschappelijke waarde van sport

Behandeld door

Manen, Jolanda van

Onderwerp

Raadsinformatiebrief Sporten Preventieakkoord Zeist

Portefeuillehouder

Angèle Welting

Ons kenmerk

155763

Uw kenmerk

Geachte leden van de raad, Op 10 februari 2022 bent u geïnformeerd over het eerste Zeister Sport- en Preventieakkoord. Dit Sport- en Preventieakkoord geeft een nieuwe impuls aan de uitvoering van de Sportvisie en het Gezondheidsbeleid. Middels deze brief willen wij u informeren over de voortgang van het Sport- en Preventieakkoord. We geven een update over het afgelopen jaar en een vooruitblik naar de komende periode. Sport- en Preventieakkoord Vanuit de missie gezond en sportief Zeist, streven we met drie ambities en tien doelstellingen, middels concrete projecten en activiteiten naarresultaten. De ambities zijn als volgt: 1) gezonde leefstijl, 2) inclusief sporten en bewegen en 3) vitale sport- en beweegaanbieders. Voortgang Het Sport- en Preventieakkoord is samen met ruim 40 partners op 9 maart 2022 ondertekend. Dat wil zeggen datzij allemaal hebben meegedacht met de totstandkoming van het akkoord en/of hun bijdrage leveren aan de uitvoering hiervan. Na het ondertekenen van het akkoord is er doorpartners nagedacht over mogelijke plannen. De eerste aanvragen voor plannen en budget zijn daarna ook ingediend, en activiteiten zijn uitgevoerd. Daarnaast is er actief verbinding gezocht met andere projecten, zoals de uitvoering van het Nationaal Programma Onderwijs vanuit de gemeente Zeist.

De coördinatie van de diverse doelstellingen is belegd bij diverse ‘aanvoerders’, zoals Sportief Zeist en de GGDrU. Met deze partners bewaken we de voortgang van het Sport- en Preventieakkoord en bespreken we nieuwe aanvragen. In juni 2023 komt er voor het eerst een bestuurlijk kernteam bij elkaar, met daarin Meander Omnium, Sportief Zeist, GGDrU, Kunstenhuisldea, vertegenwoordigers uit het onderwijs en de gemeente Zeist. Dit kernteam zal de strategische kaders bewaken en wanneer nodig bijsturen.

Austerlitz „ Bosch en Duin » Den Dolder . Huister Heide „ Zeist

Hetis belangrijk dat het Sport- en Preventieakkoord onder de aandacht blijft bij partners en dat er nieuwe plannen ingediend worden, het werken aan de doelstellingen is immers een doorlopende opgave. Om het akkoord opnieuw onder de aandacht te brengen en om nieuwe partners te bereiken, hebben we op 13 februari jl. het eerste kennisfestival Gezond en Sportief Zeist georganiseerd. Het festival vond plaats bij Achmea, omdat Achmea één van de partners is en erg actief is op het gebied van gezond werkgeverschap. Aanwezig waren ongeveer 100 professionals en vrijwilligers actief op het gebied van sport en/of gezondheid, o.a. welzijnswerk, buurtsportcoaches, belangenverenigingen, sportverenigingen, ondernemersin de sport, kinderopvang, fysiotherapeuten en een huisarts. Er zijn goede voorbeelden gedeeld, met als doel elkaarte inspireren en te laten zien wat er al vanuit het Sport- en Preventieakkoord bereikt is. Daarnaast hebben we metelkaar nagedacht over wat we nog meer kunnen doen in Zeist, om verder te werken aan een gezond en sportief Zeist en we hebben ookstilgestaan bij de mogelijkheden om budget aan te vragen. Er zijn nieuwe samenwerkingen ontstaan en erzijn nieuwe partners die zich hebben gecommitteerd aan het Sport- en Preventieakkoord. Zij kunnen bij nieuwe plannen nu ook een beroep doen op budget.

Voorbeelden van deze nieuwe partners zijn: Mijn Leven 2.0, ROC Midden-Nederland, Stichting Epic Youth, SHS Geronimo Zeist, Alzheimer Nederland Zeist en Omstreken, Stichting Kerk en Samenleving Zeist en Sunny Road. Jaaroverzicht Tijdenshetfestival hebben we stilgestaan bij een aantal mooie voorbeelden. Zo is er afgelopen jaar bij tennisvereniging TV Griffensteijn een speciaal tennisuur voor dementerende ouderen gestart, waarbij inmiddels tientallen dementerende ouderen én hun mantelzorgers een fijne plek voor ontmoeting en beweging hebben gevonden. Ookis er vanuit de lokale coalitie Kansrijke Start ingezet op bewustwording rondom alcohol en roken in de geboortezorg. Daarnaast is er afgelopen periode gewerkt aan een werkinstructie gezonde leefstijl voor zorgprofessionals, zoals huisartsen, leefstijlcoaches en sociaal werkers. Professionals kunnen daarin eenvoudig zien welk aanbod er in Zeist is op het gebied van gezonde leefstijl. Deze werkinstructie wordt binnenkort gelanceerd. Ook dragen we vanuit het Sport- en Preventieakkoord bij aan online jongerenwerk, waar jongeren laagdrempelig hulpvragen kunnen stellen en elkaar online kunnen ontmoeten. Dit draagt bij aan het mentaal welbevinden van jongeren.

Maar ook via het onderwijs worden veel kinderen in gemeente Zeist bereikt met gezonde en sportieve activiteiten. Via bijvoorbeeld tijgergym (motorische ontwikkeling voor de allerjongsten), pauzesport, moestuinieren en leefstijllessen. Ook is er een buurtsportcoach voor aangepast sporten aangesteld, die met aanbod van maar liefst 20 sportclubs en -organisaties in enkele maanden al zo'n 60 mensen met een beperking aan het sporten heeft geholpen. Zo is er onder andere zwemmen voor inwoners met een visuele beperking gestart. We delen graag een aantal specifieke voorbeelden met u, waarbij (co)financiering vanuit het Sport- en Preventieakkoord plaatsvond: Wekelijks sportaanbod voor mensen bij Altrecht; e Het starten van tijgergym op groep 1 en 2 van het basisonderwijs, t.b.v. de motorische ontwikkeling; Alle bushokjes rookvrij (incl. aanduiding met stoeptegel); Buurtfitness (een laagdrempelig beweeguurtje in de wijk), i.s.m. Meander Omnium; Aangepast sportaanbod voor inwoners met een handicap; Ondersteuning van de kinderopvang: laagdrempelige ondersteuning pedagogisch medewerkers t.a.v. beweging; _MQ-scan op basisonderwijs, waarbij de motorische ontwikkeling van kinderen op het basisonderwijs e gemeten kan worden; Ondersteuning van de Boswerf bij Groen doet Goed projecten (o.a. moestuinieren voor kinderen op het e

PO).

Een uitgebreid overzicht van de uitgevoerde activiteiten kunt u vinden in het jaarverslag in de bijlage. Dit jaarverslag is ook met alle samenwerkingspartners gedeeld. Daarnaast wordt er periodiek een nieuwsbrief met een update naar de partners gestuurd, naar zo'n 150 personen van ca. 90 unieke organisaties in Zeist.

JOGG

Onderdeel van het preventieakkoord was het worden van een JOGG gemeente (gezonde jeugd, gezonde toekomst). Zeist is in het voorjaar van 2022 officieel JOGG gemeente geworden. De JOGG aanpak richt zich op Austerlitz „ Bosch en Duin » Den Dolder » Huis ter Heide » Zeist

het gezonder maken van de verschillende leefomgevingen waarin kinderen en jongeren opgroeien. Dit doe je als JOGG gemeente samen met de partijen die zich bevinden in deze verschillende leefomgevingen, ook wel het ‘werknet' genoemd. Een buurtsportcoach van Sportief Zeist is als JOGG regisseur gestart. Deze regisseur is voor andere samenwerkingspartners het gezicht van de JOGG aanpak in Zeist. De afgelopen periode is er gewerkt aan een plan van aanpak voor de komende vier jaar en het vormen van het lokale ‘werknet’. Het plan van aanpak is gereed en we werken inmiddels samen met de partners aan het behalen van de doelstellingen. Tijdens het kennisfestival is de JOGG aanpak ook kort gepresenteerd. Daarnaast is de aanpak gepresenteerd aan uw raad tijdens de stamtafel sociaal domein op 16 februari 2023. In de bijlage vindt u een samenvatting van de aanpak. Jaarverslag Sportief Zeist Sportief Zeist voert activiteiten uit die bijdragen aan hetsport- en gezondheidsbeleid. Ook heeft Sportief Zeist een belangrijke rol bij het Sport- en Preventieakkoord, als coördinator van diverse doelstellingen. Om meer beeld te geven bij de activiteiten en inzet van Sportief Zeist, delen we graag hetjaarverslag van 2022 en het halfjaar verslag van het seizoen 2022/'2023.

Het halfjaarverslag 2022/2023 is in de bijlage te vinden, voor het jaarverslag verwijzen we u graag naar: https://sportimpuls.nl/jaarrapportage-zeist/. Maatschappelijke waarde van sport Door Kenniscentrum Sport & Bewegen is per gemeente een infographic samengesteld over de maatschappelijke meerwaarde van investeren in sport en bewegen: de Social Return on Investment (SROI). De SROI is een manier om het maatschappelijk rendement van investeringen in sport en bewegen uit te drukken. Een SROI boven de 1 betekent dat de opbrengsten hoger zijn dan de kosten, dus dat de investeringen maatschappelijke meerwaarde opleveren. In de bijlage is de infographic van gemeente Zeist toegevoegd. Vooruitblik komende periode Zoals genoemd zijn er, mede door middel van het kennisfestival, steeds meer partijen die het Sport- en Preventieakkoord ondersteunen en die een bijdrage leveren aan een gezond en sportief Zeist. We verwachten komende periode nieuwe plannen te ontvangen van partijen, die bijdragen aan de doelstellingen. Het festival heeft daaraan een impuls gegeven. Vorig jaar bent u ook geïnformeerd over het budget wat we beschikbaar hebben om nieuwe plannen mogelijk te maken, het gaat om een budget van in totaal €80.000 per jaar vanuit het Ministerie van VWS (€40.000 voor het Sportakkoord en €40.000 voor het Preventieakkoord). De middelen voor het Sportakkoord zijn structureel.

Voor de periode 2023-2026 vallen deze middelen onder een nieuwe brede Specifieke Uitkering (SPUK) gericht op sociale basis, gezondheid en sport. Alle gemeenten kunnen een aanvraag indienen voor deze SPUK en daarin middelen voor het sportakkoord aanvragen. Voor het preventieakkoord ontvangen we alleen in 2023 nog specifieke middelen. Daarna zijn de onderwerpen vanuit het preventieakkoord, waaronder middelengebruik en gezond gewicht, onderdeel van de nieuwe SPUK regeling. De specifieke regeling voor dit onderwerp verdwijnt dus, maar de onderdelen uit deze SPUK regeling bieden wel mogelijkheden om nog steeds in te zetten op ons preventieakkoord. Uw Raad wordt op een later moment geïnformeerd over de nieuwe SPUK regeling. Tevens gaan we aan de slag met een nieuwe nota sport en gezondheid, zoals opgenomen in het uitvoeringsplan van het college. Het proces om te komen tot deze nieuwe, integrale nota, bevat onder andere een uitgebreide evaluatie naar het huidige beleid en een O-meting voor watbetreft de indicatoren met betrekking tot sport en gezondheid. We zullen onder andere een stand van zaken geven op de indicatoren ervaren gezondheid, de beweegnorm, sportdeelname, alcoholgebruik (alcoholafhankelijkheid volwassenen en senioren, alcoholgebruik jongeren) en overgewicht, en deze cijfers vergelijken met eerdere jaren en met de regio/Nederland.

Daarnaast wordt er door middel van interviews met stakeholders ook inzicht verkregen in de inzet van de afgelopen periode. Op deze manier kunnen we nog beter grip houden, inzicht krijgen in de resultaten van het Sport- en Preventieakkoord en het nieuwe sport- en gezondheidsbeleid vormgeven. Middels deze brief hopen wij u voldoende geïnformeerd te hebben over de voortgang van het Sport- en Preventieakkoord.

Austerlitz „ Bosch en Duin « Den Dolder .« Huis ter Heide . Zeist

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zeist, de gemeentesecretaris,

dr.jH.S. Grotens

de burgermeester,

*

Austerlitz „ Bosch en Duin » Den Dolder „ Huis ter Heide = Zeist

FACTSHEET ZEIST SPORTIEF EN GEZOND September - Februari 2022 - 2023

www.sportiefzeist.nl

actief binnen de gemeente De buurtsportcoaches van Sportief Zeist zijn tijl. Hiermee wordt uitvoering Zeist op het gebied van sport en gezonde leefs Zeist. In deze factsheet zoomen gegeven aan de sportvisie van de gemeente de september 2022 tot en met we in op de behaalde resultaten in de perio februari 2023.

info@sportiefzeist.nl sportiefzeist sportiefzeist

Facebook Instagram

995 vind ik leuks en 1.100 volgers,

MQ scan

645 volgers

gemiddeld bereiken we 5600 mensen per bericht

9 scholen die deelnemen aan de MQ scan

en een bereik van 357

Tiktok 1375 volgers en 11.000 likes

Jeugdfond sport & cultuur.

GLI

260 aanvragen op het gebied van sport hebben we gedaan bij het jeugdfond sport & cultuur.

Sportcoördinator Op 5 scholen is gestart met een sportcoördinator. Op 4 andere scholen gaan we spoedig aan de slag.

Vanuit bewegen op recept / GLI zijn 20 deelnemers doorverwezen naar structureel sportaanbod.

Sportzoeker NPO

Sportzoeker online met 130 sportaanbieders in Zeist

JOGG Meerjarenplan en plan van aanpak 2023 zijn gereed.*

Fietsproject Tijdens het fietsproject hebben hebben we 20 kinderen leren fietsen

Sportmomenten NPO

*JOGG De kernpartners zijn GGD, Sportief Zeist, Kunstenhuis, MeanderOmnium en gemeente Zeist.

20 klassen verdeeld over 8 scholen nemen deel aan de tijgergym lessen, waarvan twee speciaal onderwijs scholen.

Er is een sportmoment in het zwembad opgezet voor GLI deelnemers en een sportmoment speciaal voor blinden.

Sportief Zeist kennisfestival Sportief Zeist kennisfestival heeft plaatsgevonden waarbij alle sportakkoord thema’s aan bod zijn gekomen. Rond de 100 personen van verschillende organisaties zijn hierop afgekomen. Er zijn veel nieuwe ideeën geopperd die we verder gaan verkennen.

ZGV Olympia

We hebben en donatie ontvangen van ZGV Olympia. Deze donatie zal worden ingezet voor mensen die het lidmaatschap bij een vereniging niet kunnen betalen financieel te helpen.

Krachtvrouwen We hebben een EHBSO cursus aangeboden voor sportaanbieders. Hier hebben 13 trainers van 8 verschillende sportaanbieders aan deelgenomen. Voor de krachtvrouwen is een losse cursus georganiseerd. Hier hebben 20 dames aan deelgenomen.

Zwembad Dijnselburg We houden nu officieel kantoor bij zwembad Dijnselburg en gaan daar ook verder mee samenwerken.

Lifegoals welkom in de sport subsidie is goedgekeurd. Hierdoor kunnen we een jaar lang op het AZC kamp Zeist een sportles speciaal voor vrouwen aanbieden. Rond de 10 vrouwen/meiden nemen hier wekelijks aan deel.

21 verschillende scholen hebben dit jaar al sportclinics aangevraagd. Twee scholen die zonder gymdocent zitten bieden we een aantal extra sportclinics aan.

Samen met Launch your future zijn jongeren betrokken om mee te denken en helpen in de organisatie van een festival.

NPO

Bijeenkomst georganiseerd met alle Speciaal onderwijs scholen om te bespreken welke wensen en behoeften er zijn en hoe we meer gezamenlijk kunnen optrekken.

Maatschappelijke waarde van sport en bewegen Hoe verhoudt Zeist zich tot de rest van het land?

SROI Omgevings/beleidsindicatoren

Lokaal

2,6

Landelijk

2,70

Sport- en beweegcijfers

Baten sport & bewegen (als 10% meer gaat bewegen)

€ 4.829.763

Gezondheidsindicatoren

Kerncijfers Zeist

Hoogopgeleiden

Besteedbaar inkomen

Lokaal Landelijk

Lokaal Landelijk

Lokaal

Gemiddeld aantal sportaccommodaties Gemiddelde afstand tot sporthal

22,8

1,4 km

Score beweegvriendelijke omgeving

65

Nabijheid van voorzieningen

56

46,0% 34,0%

Landelijk

21,5

1,6 km

60 41

Sportaccommodaties

55

Recreatief groen en blauw

65

63

Speelplekken

83

72

Uitgaven gemeente sport en bewegen per inwoner

€ 85,9

€ 58.200 € 47.900

62

Niet-westerse migranten

Grijze druk

Lokaal Landelijk

Lokaal Landelijk

Lokaal

Ervaren goede gezondheid

Obesitas

Stress 18 - 64 jaar

13,7%

38,0%

12,5%

18,9% 23,5%

79,1%

14,7%

17,7% 21,2%

6,5%

5,6%

24,0%

27,4%

€ 83,5

Landelijk

Beweegrichtlijnen

51,6%

50,4%

18 - 64 jaar

55,6%

54,2%

65+

40,1%

38,2%

Niet-sporters

48,0%

49,3%

Sportbondleden

29,0%

24,0%

0 - 9 jaar

24,9%

20,0%

10 - 24 jaar

50,5%

43,0%

25 - 44 jaar

22,8%

22,0%

45 - 64 jaar

28,5%

21,0%

65+

19,8%

17,0%

Wielrennen

-

2,5%

Fitness

-

20,3%

Sportief wandelen

-

1,7%

Hardlopen

-

9,2%

37,8%

36,6%

Ongeorganiseerde sporten

Deze indicatoren zijn geselecteerd op basis van beschikbare gegevens voor alle gemeenten. De gezondheidsindicatoren zijn geselecteerd wanneer we weten dat sport en bewegen hier effect op kan hebben (zie Human Capital Model).

Toelichting Omgevings/beleidsindicatoren

Hoogopgeleiden

Gemiddeld aantal sportaccommodaties

Het percentage personen in een gemeente waarbij het

Deze indicator geeft het aantal recreatieve

hoogst behaalde onderwijsniveau het hbo of wo is.

sportaccommodaties per 10.000 inwoners weer. Er is

Besteedbaar inkomen

Stress (2020)

Opbrengsten sport en bewegen

Percentage personen vanaf 18 jaar dat afgelopen vier weken

Het gepresenteerde bedrag laat zien dat wanneer 10% van de mensen die niet voldoet

(heel) veel stress heeft ervaren.

aan de beweegrichtlijnen en dit structureel wel zou gaan doen, dat leidt tot jaarlijks gemiddeld x euro aan maatschappelijke opbrengsten over de hele levensloop van deze

rekening gehouden met de verschillen in de diversiteit en

Jongeren met psychische klachten (2021)

capaciteit van de accommodaties.

Percentage jongeren uit het tweede en vierde leerjaar van

Gemiddeld besteedbaar inkomen van particuliere huishoudens excl. studenten.

sterk matig

Lokaal

Fietsgebruik

Kerncijfers

Lokaal Landelijk

33,1%

Landelijk

79,2%

65+

Jongeren met psychische klachten

14,0%

Stedelijkheid

Gemiddelde afstand tot sporthal (2020) De gemiddelde afstand via de weg van de inwoners van de

Niet-westerse migranten

gemeente of in Nederland naar de dichtstbijzijnde sporthal,

Percentage personen met een niet-westerse

in kilometers.

groep.

het voortgezet onderwijs dat psychische klachten heeft

Berekening opbrengsten sport en bewegen

volgens de Mental Health Inventory 5.

• Er is gekeken naar het aantal personen dat nu niet aan de beweegrichtlijnen voldoet

Sport- en beweegcijfers Beweegrichtlijnen (2020)

(in 3 groepen: 5-24 jaar, 25-54 jaar en 55+) en hier is 10% van genomen. • Dit is vermenigvuldigd met de gemiddelde sociaaleconomische waarde van sport en bewegen uit het rapport ‘De sociaaleconomische waarde van sport en bewegen’.

Percentage mensen dat minstens 150 minuten matig intensief

• Vervolgens zijn deze bedragen omgerekend naar jaarlijkse opbrengsten op basis van

Score beweegvriendelijke omgeving (2020)

beweegt per week en minimaal twee keer per week bot- en/

een discontovoet van 2,25% en een gemiddelde resterende levensverwachting van

De indicator beweegvriendelijke omgeving gaat van 0 tot 100

of spierversterkende oefeningen doet. Voor ouderen horen

68 jaar (voor de 5-24 jarigen), 43,6 jaar (voor de 25-54 jarigen) en 18,4 jaar (voor de

De verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of

en laat zien in hoeverre de openbare ruimte mogelijkheden

hier ook balansoefeningen bij. Bekijk hier meer over de

55-99 jarigen) (uitgaande van een gemiddelde levensverwachting van 81,5 jaar) en bij

ouder ten opzichte van de personen in de zogenaamde

biedt voor mensen om te sporten en te bewegen. De

beweegrichtlijnen. Bij ontbrekende data van gemeenten is de

elkaar opgeteld.

‘productieve’ leeftijdsgroep van 20 tot 65 jaar.

veronderstelling is dat een beweegvriendelijke omgeving (dus

SMAP-database van het RIVM 2020 gebruikt.

migratieachtergrond in de gemeente.

Grijze druk

een hogere score) het beweeggedrag positief beïnvloedt.

Stedelijkheid De mate van stedelijkheid bestaat uit vijf categorieën van

• De indicator bestaat uit de vier deelindicatoren, klik hier voor meer uitleg.

niet stedelijk tot zeer sterk stedelijk en is gebaseerd op het aantal adressen per vierkante kilometer.

Uitgaven gemeente sport en bewegen per inwoner (2020)

Niet-sporters (2020)

Let op • Het gepresenteerde bedrag is tot stand gekomen op basis van enkele aannames en

Percentage mensen dat minder dan één keer per week sport.

betreft dus een indicatie. Lees het artikel ‘Wat is de sociaaleconomische waarde van

Bij ontbrekende data van gemeenten is de SMAP-database

sporten en bewegen’ voor meer informatie.

van het RIVM 2020 gebruikt.

• Het is niet reëel om te verwachten dat deze winst direct in jaar één volledig zichtbaar wordt. • De opbrengsten van sport en bewegen zijn gebaseerd op een landelijk gemiddelde en

Uitgaven aan sportbeleid en -activering en -accommodaties

Sportbondleden (2020)

teruggerekend naar gemeentelijke aantallen. Het risico op afwijken van het bedrag is

door gemeente per inwoner. Dit betreft een bewerking van

Percentage personen met één of meer lidmaatschappen bij

groter bij kleinere gemeenten.

Rebel en het Mulier Instituut t.b.v. de SROI-berekening. De

een sportbond.

bedragen komen daarom niet overeen met de bedragen uit de Monitor sportuitgaven gemeenten 2020.

Gezondheidsindicatoren

Ervaren goede gezondheid (2020)

Ongeorganiseerde sporten (2020)

Verhoudingsgetal tussen kosten en opbrengsten. Het geeft aan hoeveel hoger de

Percentage volwassenen (18 jaar en ouder) dat hardloopt,

maatschappelijke opbrengsten zijn dan de kosten. Een SROI boven de 1 betekent

wielrent, wandelt of fitness beoefent. Voor het landelijk

dat er sprake is van maatschappelijke meerwaarde. Deze cijfers zijn berekend door

percentage is het gemiddelde van de gemeenten genomen.

Rebel en het Mulier Instituut. Lees het artikel ‘Investeren in sport en bewegen heeft maatschappelijke meerwaarde’ voor de toelichting van de SROI van sport en bewegen.

Percentage personen vanaf 18 jaar dat ‘goed’ of ‘zeer goed’ antwoordt op de vraag naar algemene gezondheidstoestand.

SROI

Fietsgebruik (2015-2017) Percentage personen dat de fiets gebruikt bij een afstand van

Obesitas (2020)

minder dan 7,5 km. Het betreft verplaatsingen per fiets waarin

Percentage personen vanaf 18 jaar met een BMI van 30 of hoger.

de gemeente als vertrekplaats is aangemerkt. Cijfers van de gemeenten die na 2017 zijn gefuseerd zijn niet opgenomen of worden getoond in de samenstelling van 2017. © Oktober 2022, Kenniscentrum Sport & Bewegen, Utrecht

Samen naar een gezond en sportief Zeist Versie: januari 2023

Project (met plan van aanpak) Afspraak (just do it) Voorzet (in ontwikkeling)

Ambitie 1: Gezonde leefstijl Integraal 1.

Gezonde leefstijl onderwijs: Dit project geeft invulling aan het nastreven van een gezonde leefstijl voor kinderen (4-18 jaar) in samenwerking met scholen. We gaan aan de slag met een duidelijke werkwijze t.a.v. presentatie en organisatie van al het relevante aanbod, zodat onderwijspartners hier gestructureerd, makkelijker en sneller gebruik van kunnen maken. 2. In Zeist wordt elke werkgever die dat wilt, ondersteund in de uitrol van gezonde leefstijl opties op de werkvloer, zoals rookvrije werkomgeving, stoppen met roken, gezonde werkkantine, voldoende beweging tijdens of na werktijd en een gezonde balans van stress en ontspanning. 3. In samenwerking met Unicum is een werkinstructie gezonde leefstijl voor zowel jeugd als volwassenen ontwikkeld, zodat zorgprofessionals hun cliënten beter kunnen adviseren in mogelijke vervolgstappen én sneller de juiste doorverwijzing kunnen verzorgen. 4. In het voorjaar van 2023 wordt een Jongerenfestival georganiseerd. Jongeren worden via het project launch your future zelf betrokken in het bedenken van het programma en meehelpen in het organiseren van het festival. Kunst, cultuur, sport en gezonde leefstijl krijgen allen een plek op dit festival. 5. Zeist heeft zich aangesloten als JOGG-gemeente, er is een Plan van Aanpak t/m 2027 geformuleerd, welke nu o.l.v. een JOGG-regisseur wordt uitgevoerd. 6.

Gemeente Zeist committeert zich aan het Provinciaal Sportakkoord Utrecht. 7. Sportief Zeist en gemeente ondersteunen Jeugdfonds Sport & Cultuur in hun ambitie meer intermediairs te werven, zodat een breed netwerk van aanvraagondersteuners is gewaarborgd. Inmiddels heeft een aantal scholen zelf een intermediair aangesteld. 8. Met Welzijn op Recept heeft O&I een meer laagdrempelig middel op de kaart gezet waar zorgaanbieders, mantelzorgers of ondersteuners gemakkelijk en snel persoonlijk advies voor de cliënt kunnen realiseren, en daarmee sneller de weg naar bestaand aanbod weten te vinden. 9. We ondersteunen (online) jongerenwerk via Epic Youth, waarin een nieuwe doelgroep jongeren wordt bereikt met veel aandacht voor gezondheid, sport en bewegen. Onderzocht wordt hoe zij ook meer kunnen doen op het gebied van mentaal welbevinden. 10. Sportief Zeist en Special Heroes initiëren een integraal leefstijl programma voor speciaal onderwijs, in zorginstellingen, ziekenhuis en eerstelijnshulp. Proces verloopt via het in kaart brengen van behoeften, koppeling en/of uitbreiding bijbehorend aanbod i.s.m. kennis- en uitvoeringspartners en verankering van activiteiten in beleid en middelen. 11. In samenwerking met Meander Omnium wordt gezorgd voor het bewuster integreren van gezondheidsthema’s in reguliere welzijnsprogramma’s.

Zodat daar waar een doelgroep het nodig heeft, sneller en laagdrempeliger kan worden ingezet op het volgen van een gezonde(re) leefstijl 12. Er lopen al enkele goede ondersteuningsprogramma’s voor laaggeletterden en anderstaligen in Zeist. Er zal verdere uitvoering gegeven worden aan het spoor Taal & Gezondheid waarbij we bewustwording rondom laaggeletterdheid willen vergroten en voldoende aanbod voor laaggeletterden gericht op gezondheidsvaardigheden en taal. Er wordt bijv. ook gedacht aan supermarktsafari’s en in het Gezondheidscafé wil men starten met een laagdrempelige inloop om de taal te leren.

#1 Van jongs af aan vaardiger in beweging 13. De MQ-scan wordt op veel meer basisscholen in Zeist beschikbaar gesteld. Met de MQ Scan kunnen buurtsportcoaches tijdens de gymles op een

betrouwbare manier (in relatief korte tijd) de motoriek van basisscholieren meten. Op basis waarvan vroegtijdig motorische achterstanden kunnen worden gesignaleerd voor individuele doorverwijzing. Ook geven de resultaten wetenschappelijke input voor sport- en beweegbeleid op zowel gemeentelijk als schoolniveau. 14. Daarnaast worden op basisscholen aan de groepen 1 en 2 Tijgergym lessen gegeven. Deze lessen zijn gericht op de basis motorische vaardigheden. Het doel is dat de kinderen op jonge leeftijd al hun motorische vaardigheden ontwikkelen en dat beweegachterstanden tijdig gesignaleerd worden. 15. Kennisvergroting moedergroepen: Veel ouders geven aan het lastig te vinden hun kinderen kwalitatief motorisch te helpen ontwikkelen. Ook weet lang niet elke ouder de weg te vinden naar kwalitatief aanbod. We gaan moeders van jonge kinderen in Zeist helpen met basisinformatie, tips & tricks en verwijzing naar geschikt beweegaanbod in hun omgeving. In samenwerking met moedernetwerken, onder de vlag van Kansrijke Start en van Meander Omnium. 16. Het Nijntje Beweegdiploma is een serie beweeglessen waarin het kind wekelijks speelplezier heeft en tegelijkertijd alle essentiële basisvormen van bewegen leert. Sport-IS, Sportief Zeist en Saestum starten met Nijntje Bewegen op sportpark Seastum. 17.

Kinderfysio’s met sportclubs: Dit project gaat over het opzetten van een structurele samenwerking tussen kinderfysiotherapeut en sportvereniging, om meer kennis en deskundigheid te brengen bij jeugdtrainers. Het doel is om het aantal blessures bij jeugdige sporters te verminderen, zodat zij zonder veel (fysieke) problemen en met veel plezier kunnen blijven sporten, en bovendien motorisch vaardiger worden. 18. Sport & beweging kinderopvang: Op basis van de wensen en behoeften van de Kinderopvangorganisaties en peutergroepen in Zeist t.a.v. gezonde voeding en sport & bewegen, gaan de organisaties met elkaar en lokale experts aan de slag met concrete invulling van deze wensen en behoeften. 19. Gebruikmakend van de materialen die Kenniscentrum Sport voor dit doel heeft ontwikkeld, willen we JGZ-professionals ondersteunen om het belang van bewegen en motorische ontwikkeling structureler onder de aandacht van ouders te brengen. Ook wordt gekeken naar de mogelijkheden tot het beweegvriendelijker inrichten van JGZ-wachtruimten (en in het verlengde daarvan: ook andere wachtruimten van zorgpartners).

#2 Meer bewegen 20. Sportief Zeist en Meander Omnium starten met een buurtfitness pilot per wijk. Met een wekelijks sportuurtje (opgesplitst voor diverse doelgroepen), met laagdrempelig karakter (iedereen kan inlopen) en tegen een kleine vergoeding na gratis proefperiode om duurzaam aanbod te garanderen. 21. The Calisthenics Club intensiveert haar inzet op het enthousiasmeren van inwoners om -via calisthenics- structureel in beweging te komen. Trainers worden ingezet als sociale sport makelaars die zich richten op online coaching (Academie), buurtsport, groepstrainingen en persoonlijke sportcoach (sport maatje), met een focus op kwetsbare doelgroepen. 22. Verschillende loopgroepen in Zeist hebben hun krachten gebundeld in het kader van de Blue Monday Run, tevens startschot van meer nauwe samenwerking om lopend Zeist nog verder op de kaart te kunnen zetten.

#3 Gezond gewicht 23. De Gecombineerde Leefstijl Interventie programma (vergoed door de basisverzekering) draait nu 2 jaar in Zeist. Acties worden uitgezet om GLI te optimaliseren door bijvoorbeeld betere profilering bij huisartsen (kwalitatievere instroom deelnemers), uitbreiding GLI-partners (hogere dekking) en ondersteuning GLI-partners met kant-en-klaar materiaal. 24. We gaan met leefstijlprofessionals aan de slag om GLI voor kinderen te ontwikkelen, zodat dit per januari 2023 operationeel is en meteen gestart kan worden met de begeleiding zelf (dat vanaf dan vergoed wordt vanuit basisverzekering). Instroom voor dit programma wordt gerealiseerd vanuit de leefstijllessen en/of met behulp van doorverwijzing van andere professionals (onderwijs, sport, zorg, welzijn). 25. Sportief Zeist motiveert en ondersteunt, i.s.m. JOGG, sportclubs naar een Gezonde Sportkantine. Met inspiratie, op maat begeleiding en materialen. 26. Onderwijsinstellingen in Zeist worden geholpen invulling te geven aan gezondheidsbeleid, met behulp van de Gezonde School-adviseur en door kanten-klare gezonde leefstijllessen aan te bieden. Deze worden verzorgd door professionals (leefstijlcoaches) of door eigen docenten, volgens een uniforme werkwijze en vorm. Dit aanbod wordt onderdeel van het integrale overzicht voor onderwijs (zie punt 1). 27.

Horeca ondernemers in Zeist worden ondersteund bij het gezonder maken van hun kindermenu’s en ondersteunende promotie hiervan. 28. Onderzocht wordt in hoeverre er behoefte is aan een GLI voor volwassenen met een GGZ achtergrond en op welke wijze daar het best invulling aan kan worden gegeven.

#4 Verantwoord middelen gebruik (roken, alcohol, drugs) Op dit moment wordt een plan van aanpak gemaakt om binnen verantwoord middelengebruik de juiste thema’s, doelgroepen en acties te formuleren. Organisaties die met deze thema’s bezig zijn, zijn van harte uitgenodigd hier verder over mee te denken. Onderstaande projecten, afspraken en voorzetten zullen dan verder worden uitgebreid. 29. Rookvrije omgeving: In de gemeente wordt actie ondernomen om plekken die al rookvrij zijn of willen worden, te ondersteunen met een optimale invulling daarvan. Dit gaat o.a. over plekken waar veel kinderen komen, zoals sportlocaties, speeltuinen, kinderboerderijen, horeca en schoolpleinen. Ondersteuning bestaat uit het zichtbaar maken van de rookvrije locaties (materiaal), het helpen met communicatie hierover en naleving van de rookvrije afspraken. 30. Zeist heeft alle bushokjes in de gemeente rookvrij gemaakt, als zichtbare uiting van de wens tot het uitbreiden van een rookvrije leefomgeving. 31. Zeist zet zich in voor een Rookvrije Kinderopvang, dat inhoudt dat kinderen niet worden blootgesteld aan rook tijdens breng- en haalmomenten en tijdens de opvangtijd. In overleg met de kinderopvang organisaties is besproken in welke mate, op welke wijze en in welke volgorde hier invulling aan gegeven kan worden. Dit start bij meer kennis over (het gevolg) derdehands rook. 32.

In samenwerking met huisartspraktijken wordt de weg naar ‘stoppen met roken’ geoptimaliseerd waar nodig. Zoals het bekwamen van praktijkondersteuners in het geven van de begeleiding, het (praktijk overstijgend) opzetten van groepsbegeleiding en het informeren en bewustmaken van inwoners over alle mogelijkheden en de route naar de stoppen met roken opties. Ook komt er een overzicht van welk aanbod voor stoppen met roken er al is. Daarbij is extra input van inwoners en professionals welkom. 33. Sportief Zeist enthousiasmeert, inspireert, ondersteunt, i.s.m. JOGG, sportclubs bij het zorgdragen voor een rookvrije sportaccommodatie. SV Saestum fungeert hierbij als ambassadeur, door het geven van het goede voorbeeld, het wijzen van collega sportclub bestuurders op belang en mogelijkheden en door het delen van tips en tricks. 34. Verloskundige Praktijk Zeist, Naviva Kraamzorg, Koru Kraamzorg en KraamInzicht erkennen en ondersteunen het belang van rookvrij opgroeien en benutten de toolkit Een Rookvrije Start bij het informeren van hun medewerkers en in gesprek met jonge ouders hierover. 35. Sportief Zeist en gemeente Zeist hebben ervoor gezorgd dat, in navolging op landelijke afspraken met brouwers, er nergens meer op sportaccommodaties alcoholreclame zichtbaar is. Indien nodig worden oude reclameborden vervangen door 0%-product reclameborden, zonder verlies van sponsorinkomsten. 36.

Sportief Zeist geeft nadrukkelijk aandacht aan het voeren van een verantwoord alcoholbeleid op sportclubs. Ook cultuurclubs en -organisaties, zoals KunstenHuis Idea en Concerttheater Beauforthuis, zijn uitgenodigd van deze ondersteuning gebruik te maken. 37. Verloskundigenpraktijk Zeist bespreekt alcoholgebruik bij intake met elke zwangere. Ook gaan ze aan de slag met de door de KNOV ontwikkelde e-learning om dit onderwerp goed en effectief bespreekbaar te maken. 38. GGD, gemeente Zeist, CJG en Politie Zeist gaan aan tafel voor een effectieve ketensamenwerking omtrent middelengebruik, mede op basis van goede voorbeelden uit de regio. 39. Zeist ambieert landelijke publiekscampagnes -met een lokaal sausje- te benutten om inwoners te inspireren naar verantwoord alcoholgebruik en stoppen met roken. Partijen die daarover willen meedenken, kunnen zich daarvoor melden. 40. Zeist wil nadrukkelijker ondersteuning bieden aan van ouders bij het in gesprek gaan met hun pubers over alcohol- en middelengebruik.

#5 Mentaal welbevinden 41. Zeist werkt aan een inventarisatie van specifieke problemen per doelgroep, het vinden en binden van partners (kennis-, communicatie- en uitvoeringspartners) en het maken van een gezamenlijk plan van aanpak op het gebied van mentaal welbevinden. 42. De lokale coalitie tegen eenzaamheid heeft in de afgelopen tijd diverse initiatieven opgestart om eenzaamheid tegen te gaan. Zoals een samenwerkingsverband tussen organisaties, Signaalpunt Zeist tegen eenzaamheid, project Join Us (voor jongeren) en een 75+ huisbezoekproject. Deze aanpak tegen eenzaamheid wordt voortgezet en geborgd. 43. Zeist sluit aan bij en ondersteunt het project van de GGDrU: ‘Versterken mentale gezondheid jongeren’. 44. Het Sport- en Preventieakkoord werkt samen met de projectgroep NPO / LEA-Z. 45. In alle projecten die onder het Sport- en Preventieakkoord worden ontwikkeld, is expliciet aandacht voor de impact op het mentaal welbevinden van de doelgroep. 46. Sport ter vergroting mentale weerbaarheid jongeren: Er wordt geïnventariseerd op welke wijze specifiek sportaanbod voor jongeren kan worden ontwikkeld, met als doel de kracht van sport te benutten om mentale weerbaarheid te vergroten.

www.sportiefzeist.nl

Samen naar een gezond en sportief Zeist

Project (met plan van aanpak) Afspraak (just do it) Voorzet (in ontwikkeling)

Ambitie 2: Inclusief sport en bewegen #6 Passend sport- en beweegaanbod voor iedereen 47. Sportief Zeist brengt mensen in het AZC in beweging door het organiseren van sportmomenten voor diverse doelgroepen. De kracht van sport wordt hier benut door het geven van structuur, afleiding, uitlaatklep, als sociale activiteit én manier om gewoon lekker in beweging te blijven. Op dit moment is SZ actief op het Walaardt secré kamp in Huis ter Heide en op kamp Zeist. 48. Er wordt in samenwerking, Altrecht, Sportief Zeist en lokale sportaanbieders wekelijks een laagdrempelig sportaanbod bij Altrecht gerealiseerd. Doel is plezier in sport voor deze doelgroep te vergroten en via sport de kwaliteit van leven te verhogen. We onderzoeken meteen in hoeverre cliënten na deze opstart bij regulier sportaanbod kunnen instromen. 49. Ondersteuning sport en gezonde leefstijl voor mensen met wmo- of wlz-beschikking: In samenwerking met ambulant hulpverlening organisaties, zoals Abrona, wordt gezorgd dat de stap naar reguliere sport wordt vergemakkelijkt. Ook wordt onderzocht in hoeverre kan worden bijgedragen aan aandacht voor een gezonde leefstijl. Dit geldt voor zowel mensen die zelfstandig wonen als voor mensen die begeleid wonen. 50. I.s.m. Zeister sportverenigingen, welzijns- en zorgorganisaties, wordt o.l.v. St. Naburen een wekelijkse sportmiddag georganiseerd speciaal voor mensen met dementie.

Bewegen heeft niet alleen een positief effect op de conditie, maar ook op de cognitie, stemming en behoud van het dag/nacht ritme van een persoon met dementie. Naasten zijn van harte welkom om met lotgenoten en/of zorgprofessionals te spreken. 51. Sportief Zeist profileert zich nog nadrukkelijker als Centraal Doorverwijspunt Sport voor alle vrijwilligers / professionals met signaleringsfunctie die in Zeist actief zijn. 52. Sportclubs en beweegaanbieders met aanbod voor mensen met een lichamelijke beperking, worden sterker als zodanig gepresenteerd. 53. Er is een duidelijk overzicht van accommodaties waar mensen met een lichamelijke beperking kunnen sporten en/of bewegen, welke onder sportaanbieders is uitgezet om de best mogelijke locatie voor hun doelgroep te kunnen selecteren. 54. Sportkennismaking voor nieuwkomers: Het kan de doelgroep nieuwkomers helpen de stap naar regulier sportaanbod zo laagdrempelig mogelijk te maken. Sport is -naast goed voor de gezondheid- extra relevant aangezien de sportclub een perfecte plaats is om je verbonden te voelen met je omgeving/ de maatschappij, de taal te leren kennen, plezier te beleven met medebewoners, je talenten te kunnen ontwikkelen, etc. Onderzocht wordt op welke wijze kennismaking met sport voor deze doelgroep het best kan worden vormgegeven. 55.

Optimalisatie valpreventie: Valongevallen vormen een belangrijk en toenemend probleem onder ouderen. In Zeist is een valpreventie- programma aanwezig, onderzocht wordt of dit -met slimme samenwerkingen- kan worden uitgebreid om meer ouderen te bereiken en of de doorstroom naar passend vervolgaanbod kan worden geoptimaliseerd. 56. Oldstars: Het is de ambitie om bestaand Oldstars aanbod in Zeist te versterken en uit te breiden naar meerdere sporten en sportaanbieders, waarvoor ook de instroom wordt geoptimaliseerd i.s.m. sociale partners. 57. Onderzocht wordt in hoeverre behoefte is aan Sportaanbod voor mensen met een visuele beperking en met welke partners hier invulling aan gegeven kan worden. 58. Onderzocht wordt op welke wijze ouderen een fittest in combinatie met persoonlijk beweegadvies kan worden aangeboden en georganiseerd.

#7 Sport- en beweeg aanbod is bekend 59. Met de lancering en het goed onderhouden van een website met activiteitenkalender en al het sport- en beweegaanbod in Zeist, wordt het voor inwoners makkelijk passend sport- en beweegaanbod te vinden. Inclusief goede zoekfilters, direct contact optie, op maat advies en koppelingen naar extra informatie. Onder de naam sportzoeker is deze beschikbaar via de Sportief Zeist website.

www.sportiefzeist.nl

Samen naar een gezond en sportief Zeist

Project (met plan van aanpak) Afspraak (just do it) Voorzet (in ontwikkeling)

Ambitie 3: Vitale sportaanbieders #8 Hoge kwaliteit van ondersteuning sportaanbieders 60. Met het project Sportclubs: Stronger together wordt beoogd de ondersteuning aan sportclubs een kwaliteitsimpuls te geven en te zorgen dat bepaalde thema’s die op meerdere clubs leven, in de kracht van gezamenlijkheid op worden gepakt. Hiervoor is kennis én budget beschikbaar, zodat alle sportaanbieders in Zeist nog beter in staat zijn hun belangrijkste werk duurzaam voort te kunnen zetten. 61. Dynamic Tennis: promotie acties ter vergroting van aantal deelnemers (55+ jaar), dat wekelijkse invulling geeft aan sportief bezig zijn en sociaal contact. Deelnemers zijn lid van DOSC. 62. 12 bestuurders uit Zeist starten Q1 2023 met de Bestuurdersopleiding Besturen met Impact, waarmee bestuurders zich kunnen ontwikkelen. Door het bieden van het juiste gereedschap, door kennis en vaardigheden te vergroten en door handreikingen te geven bij de uitdagingen waar de bestuurder voor staat.

#9 Positieve sportcultuur 63. Er worden EHBO opleidingen aangeboden voor trainers, zodat zij weten hoe te handelen in het geval van blessures / ongelukjes tijdens het sporten.

#10 Open clubs Concrete acties worden ontwikkeld in het thema kwartaal waar dit onderwerp geagendeerd staat, als onderdeel van de ondersteuning structuur voor sportaanbieders (zie punt 60).

www.sportiefzeist.nl

Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst Zeist Kinderen in Zeist groeien op in een gezonde omgeving, waarin kinderen lekker in hun vel zitten en waar de gezonde keuze de makkelijkste keuze is.

Doel 2027:

59% van 10-11 jarigen drinkt elke dag water

48% van 13-17 jarigen eet elke dag fruit

18% beweegt minimaal 1 uur per dag

Dekkend en passend aanbod op het gebied van mentale gezondheid

Scholen en Kinderopvang

Buurt en Vrije tijd

Sport en Werk

Draagvlak

• Per jaar 10 PO en 4 VO scholen aan de slag met gezondheid • 10 coaches Gezonde Kinderopvang actief • Meer water drinken en gezonde traktaties

• Gezonde en rookvrije speelplekken • Samenwerking met supermarkten en horeca • Gezonde activiteiten in de wijken

• Aan de slag met Team:Fit en gezonde sportomgevingen • Passend sport- en beweegaanbod in de wijken • Gezonde werkomgeving voor jongeren

• Publiek en privaat • Bestuurlijk • Gezamenlijke aanpak • Borging, communicatie en financiën

Heb je vragen of wil je bijdragen aan deze doelstellingen?

JOGG-regisseur Mariëlle Bergs, marielle@sportiefzeist.nl