RIB22.138 Natuurbegraven Zeister Bosrust

KN

hl | |

Publiekshal = Het Rond 1, Zeist

www.zeist.nl = www.twitter.com/gemeentezeist

Postbus 513, 3700 AM, Zeist

www.facebook.com/gemeentezeist

Telefoon 14 030 = zeist@zeist.nl

Gemeente Zeist

Ontv

Aan de gemeenteraad

Datum

24 november 2022

Grlfie

Nu fd.

“RB 22, 138

Ons kenmerk

2029

59740

Uw kenmerk Bijlage(n)

1

Behandeld door

Lock, Eveline

Onderwerp

peterbegravn Zeister

Portefeuillehouder

Wethouder Catsburg

Geachte leden van de raad,

In 2016 heeft ingestemd met de toekomstvisie voor de begraafplaats. Sindsdien is er een crematorium gerealiseerd en is er ruimte gekomen voor Islamitisch begraven. Een laatste onderdeel van de toekomstvisie is de verkenning van de mogelijkheden voor natuurbegraven op het perceel direct naast Zeister Bosrust. Deze verkenning is afgerond. Op basis van de uitkomsten komen we tot de conclusie dat we niet verdergaan met het realiseren van een natuurbegraafplaats. In deze brief gaan we in op de voornaamste conclusies van onze verkenning. De uitkomsten van de verkenning vindt u in de bijlage. In het kort: wat is natuurbegraven? Natuurbegravenis het begraven op natuurlijke wijze, bijvoorbeeld in een bosgebied. De graven liggen verspreid over het gebied en hebben geen grafsteen. Soms wordt een boomschijf als grafmarkering gebruikt. Begraven gebeurt in eenlijkwade of kist van biologisch afbreekbaar materiaal. Graven worden niet geruimd en zijn eeuwigdurend (in Zeist is begraven voor bepaalde tijd, dit is maximaal 99 jaar). Plannen voor Zeist Het perceel direct naast de begraafplaats zou kansen bieden voor natuurbegraven. Dit perceel is in eigendom van de gemeente Zeist, in tegenstelling tot het omliggende bos datin eigendom is van het Utrechts Landschap.

In de toekomstvisie begraafplaats staat beschreven: “om gehoorte geven aan de wensen uit de samenleving de volgende mogelijkheden van begraven naderuit te werken om zo een bredere dienstverlening aan te bieden metals uitgangspunt dat dit de kostendekkende exploitatie van de gemeentelijke begraafplaats (inclusief cremeren) niet aantast: natuurbegraven” (16RV052). Met het voorbereidingskrediet dat hiervoor beschikbaar is gesteld, hebben we in stappen een verkenning uitgevoerd. We zijn gestart met een eerste verkenning van de mogelijkheden, het schetsen van een ontwerp (om onder andere te bepalen hoeveel graven mogelijk zijn) en een globale businesscase. In 2020 concludeerden we op basis hiervan dat dit voldoende houvast bood voor een verdere ruimtelijke verkenning. Hieroveris de raad geïnformeerd. Vervolgens is er een marktverkenning uitgevoerd en heeft er nader onderzoek plaatsgevonden. Hieruit concluderen we het volgende:

Austerlitz . Bosch en Duin « Den Dolder . Huis ter Heide . Zeist

Behoefte Eris behoefte aan natuurbegraven en het perceel naast de begraafplaats is hiervoor geschikt te maken. Er zou dan ruimte zijn voor ongeveer 400 graven. Uit de marktverkenning komt naar voren dat die 400 graven in enkele jaren zijn ‘uitverkocht’, uitgaande van de ervaringen elders dat natuurgraven vaak bij leven worden aangekocht door mensen. Ruimtelijke inpassing -_Het realiseren van 400 graven, zo blijkt uit de ruimtelijk verkenning, betekent echter wel dat er fors gekapt zou moeten worden. Een deel van het perceel is begroeid met Douglassparren. Eigenschap van deze bomen is dat ze oppervlakkig wortelen. Begraven binnen de boomkruin is hierdoor niet mogelijk. Alternatieven zoals het deels kappen, verkleinen van het gebied of geleidelijk omvormen van het gebied leiden tot hogere kosten. Hierdoor is het plan financieel helaas niet langer haalbaar.

-_Het huidige bosperceel heeft geen hoge ecologische waarde op dit moment. Door natuurbegraven, ook bij forse bomenkap, kan de ecologische waarde op lange termijn worden vergroot. De belevingswaarde van het bos is voor de mensen die hier wandelen en fietsen wel aanwezig. Bomenkap ligt in dit kader uiterst gevoelig en heeft overduidelijk negatieve invloed op de huidige belevingswaarde. Financiële haalbaarheid -_De opbrengsten van natuurbegraven zitten aan de voorkant van het project, bij verkoop van de graven. De kostenkant volgt dan bij realisatie en daarna bij beheer. Op korte en middellange termijn is deze businesscase positief en wordt voldaan aan het uitgangspunt “dat dit de kostendekkende exploitatie van de begraafplaats niet aantast”. Op lange termijn (na 40 jaar) is dit echter niet zo en zal de natuurbegraafplaats geld gaan kosten. Dit heeft te maken met het uitgangspunt van natuurbegraven dat de termijn eeuwigdurend is. Voor Zeister Bosrust is begraven altijd voor een bepaalde tijd, met een maximale termijn van 99 jaar komen we zoveel mogelijk tegemoet aan dit ‘eeuwigdurende’ uitgangspunt. Dit betekent wel dat de beheerkosten voor lange tijd doorlopen, zonder dat hier nieuwe inkomsten tegenover staan. Conclusie We zien op basis van bovenstaande uitkomsten, helaas geen grond om verder te gaan met het realiseren van een natuurbegraafplaats op het aangewezen perceel.

Daarbij zien we wel kansen om de kenmerken van natuurbegraven mee te nemen in het beheerplan voor de huidige begraafplaats. Doordat de vraag naar traditioneel begraven afneemt, ontstaat er letterlijk ruimte om binnen de hekken van de huidige begraafplaats delen om te vormen naar meer natuurlijk begraven. In het toekomstig beheer zullen we dit verder verkennen. We nemen dit mee in het beheerplan dat we komend jaar gaan opstellen.

Mocht u nog vragen hebben over dit voornemen, dan horen we dat graag van u. We hopen uw raad binnenkort te verwelkomen voor een rondleiding op Zeister Bosrust en dan praten we u bij over alle ontwikkelingen en het beheerplan dat we gaan opstellen. Deze afspraak zal in overleg met de griffie worden ingepland. Ook op dit moment is er gelegenheid om de uitkomsten van de verkenning voor natuurbegraven metelkaar te bespreken.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zeist, de gemeentesecretaris,

CHakUI dr. H.S. Grotens

Austerlitz . Bosch en Duin . Den Dolder . Huis ter Heide « Zeist

de burgermeester,

NO T I T I E

Datum

23 september 2022

Opsteller

Eveline Lock

Telefoon

14 030

Organisatieonderdeel

Projectbureau Gemeente Zeist

Uitkomsten verkenning natuurbegraven Zeist

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

pagina 2 van 5

Aanleiding In de toekomstvisie begraafplaats uit 2016 is voorgesteld om de faciliteiten voor natuurbegraven te onderzoeken, ‘om gehoor te geven aan wensen uit de samenleving de volgende mogelijkheden van begraven nader uit te werken om zo een breder dienstverlening aan te bieden met als uitgangspunt dat dit de kostendekkende exploitatie van de gemeentelijke begraafplaats (inclusief cremeren) niet aantast’ (16RV052). Om de mogelijkheden voor natuurbegraven te onderzoeken, zijn een aantal stappen gezet. In deze notitie een korte samenvatting van dit proces en de uitkomsten hiervan. Doorlopen stappen sinds raadsbesluit 2016: 1. Verkenning ecologische randvoorwaarden (Bureau Waardenburg, 2017) 2. Schetsontwerp (Ada Wille, 2020) 3. Kostenraming (Gemeente Zeist, 2020) a. Collegebesluit voor volgende stap: opstarten ruimtelijke verkenning (2020) 4. Ruimtelijke verkenning (Eelerwoude, 2021) 5. Flora en faunaonderzoek, 2021) 6. Marktverkenning (Gemeente Zeist, 2021) Definitie natuurbegraven: Een natuurbegraafplaats is een begraafplaats waar overleden personen op een natuurlijke manier in een graf (of urn) kunnen worden begraven. De graven liggen in de natuur en zijn schijnbaar willekeurig over het gebied verdeeld. De graven zijn niet voorzien van een traditionele grafsteen. Ze gaan zo op in het landschap. Begraven wordt in natuurlijke biologisch afbreekbare materialen.

Natuurbegraafplaatsen zijn over het algemeen vrij toegankelijk.

Locatie De voorgestelde locatie voor natuurbegraven is genoemd in de toekomstvisie begraafplaats (2016). Dit is het perceel van 2.2 hectare direct naar de huidige begraafplaats. Dit perceel maakt onderdeel uit van het bestaande bos en is, in tegenstelling tot de rest van het bos, geen eigendom van het Utrechts Landschap maar van de gemeente. Het perceel heeft de bestemming ‘bos’ in het huidige bestemmingsplan.

Locatie natuurbegraafplaats in rood. Het perceel ligt direct naast de huidige begraafplaats. Bron: www.ruimtelijkeplannen.nl

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

pagina 3 van 5

Stap 1: Eerste globale verkenning De eerste globale verkenning is uitgevoerd met een flora en fauna onderzoek. De uitkomsten waren positief: Er werden geen beschermde dier- en plantensoorten aangetroffen binnen het perceel. Geconcludeerd wordt dat “met de juiste voorzorgsmaatregelen en mitigerende maatregelen ontheffingsverlening op het aspect soortenbescherming Wnb niet is uitgesloten” (Bureau Waardenburg 2016). Na overleg met de Provincie Utrecht is gekozen om de verkenning te verdiepen door een globaal schetsontwerp op te stellen. Met dit ontwerp als basis, kan een inschatting worden gemaakt met betrekking tot boscompensatie en een eerste kosten/batenanalyse.

Schetsontwerp natuurbegraafplaats Zeist, Ada Wille 2020.

De verkenning en het ontwerp laten zien dat het huidige bosperceel qua uitstraling geschikt is voor natuurbegraven. De bijbehorende telplaat geeft aan dat er ruimte is voor ongeveer 400 graven. Er ligt daarbij een kans om door natuurbegraven, ook ecologische waarde toe te voegen. Het bos is lange tijd niet onderhouden. Inkomsten uit natuurbegraven kunnen worden geïnvesteerd in bosonderhoud. Vanuit de begraafplaats kan een wandelroute naar de natuurbegraafplaats gemaakt worden. Er wordt een eerste businesscase opgesteld. Deze geeft vertrouwen voor het vervolg: Aanvraag investeringsbudget van €150.000 Kosten investering dekken uit exploitatie natuurbegraafplaats. Verdeeld over 15 jaar: €10.000 per jaar. Overige kosten jaarlijks €34.000 Opbrengsten geschat op: €60.000 per jaar (bij verkoop 10 – 15 graven per jaar). Daarnaast wordt geconcludeerd dat, om een natuurbegraafplaats mogelijk te maken, het bestemmingsplan gewijzigd moet worden. De huidig bosbestemming staat (intensief) natuurbegraven niet toe. In 2020 heeft het college ingestemd met de volgende stap en de raad hierover geïnformeerd. (377401)

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

pagina 4 van 5

Stap 2: ruimtelijke verkenning Voordat een proces voor wijziging van het bestemmingsplan wordt gestart, is een ruimtelijke verkenning uitgevoerd. Uit de ruimtelijk verkenning (Eelerwoude, 2021) kwam naar voren dat vooral in het zuidelijk deel van het perceel veel douglassparren groeien. Deze douglassen hebben als eigenschap om zeer oppervlakkig te wortelen. Dit maakt begraven moeilijk. Omdat de bomen dicht bij elkaar staan, is uitdunnen niet mogelijk. De overgebleven bomen kunnen dan instabiel worden. Er zijn 3 opties: A.

Gehele omvorming, leidt tot grote ecologische diversiteit op lange termijn maar vergt groot ingrijpen om hier te komen (kap van monotone douglassen). Aanpassing van ontwerp aan bestaande bos. Minder variatie, behoud monotone douglassen maar minder graven door voornamelijk gebruik van deel zonder douglassen. Subtiel omvormen van bos op lange termijn. In stappen kappen van douglassen die oppervlakkig wortelen. Het geleidelijk uitvoeren van het ontwerp, leidt tot hogere kosten voor aanleg o.a. omdat materieel hiervoor meerdere malen moet worden aangevoerd.

B. C.

Met betrekking tot grondwater komt het volgende naar voren: Nader onderzoek is noodzakelijk om te bepalen of wordt voldaan aan eisen m.b.t. grondwaterstanden. Dit onderzoek met peilbuizen is relatief kostbaar. Het gebied ligt in de beschermingszone drinkwater. Provincie Utrecht heeft geen beleid of natuurbegraven is toegestaan binnen deze zone. Afstemming is noodzakelijk.

Stap 3: Herijking businesscase Naast de ruimtelijke verkenning, is de eerste businesscase herijkt. Hierbij zijn ook nieuwe inzichten met betrekking tot de exploitatie van de begraafplaats meegenomen. Ook is er een marktverkenning uitgevoerd. -

De marktverkenning is positief. Er is voldoende vraag naar natuurbegraven en Zeist lijkt een geschikte locatie. Experts gaven aan dat ze inschatten dat de 400 graven binnen enkele jaren zouden zijn ‘uitverkocht’. Dit komt omdat natuurgraven vaak bij leven worden gekocht. Het daadwerkelijke begraven kan dan nog tientallen jaren duren.

-

De investering om tot een natuurbegraafplaats te komen, is fors (schatting op basis van nieuwe inzichten komt op €300.000). Door de opbrengsten uit de verkoop van graven (geschat op 2,3 miljoen) is deze gedekt. Op dit punt is de businesscase positief. Wanneer we kijken naar exploitatie en onderhoud, dan verschuift dit beeld. Het onderhouden van een natuurbegraafplaats vraagt om een meer intensief bosonderhoud (gericht op veiligheid, verwijderen van zaailingen). Dit is ongeveer €10.000,- per jaar extra en kan niet gedekt worden uit de huidige middelen. Daarnaast zijn er kosten voor toezicht, administratie (zoals een systeem voor lokaliseren graven) en onderhoud paden. Samen komt dit op een schatting van €34.000,- aan jaarlijkse kosten.

Investeringen en uitgaven natuurbegraafplaats per 10 jaar € 4.000.000 € 3.000.000 € 2.000.000 € 1.000.000 €0

10

20

30

40

Inkomsten

50

60

70

Uitgaven

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

80

90

100

pagina 5 van 5

We concluderen dat de inkomsten van een natuurbegraafplaats vooral aan de voorkant zitten, bij verkoop van de graven. Met deze inkomsten is het realiseren van een natuurbegraafplaats financieel mogelijk. De exploitatie en bosonderhoud lopen vervolgens nog minimaal 99 jaar1 door. Tegenover deze jaarlijkse kosten staat nog geen financiële dekking, anders dan de opbrengsten uit verkoop. Bij het herijken van de businesscase komen ook nieuwe punten aan bod. Het gaat hier om de impact die het toevoegen van een natuurbegraafplaats heeft op de huidige bedrijfsvoering van Zeister Bosrust. Het exploiteren van een natuurbegraafplaats kost tijd en aandacht. Denk aan het dagelijkse beheer en toezicht. Ook zijn er praktische uitdagingen (zoals een langere looproute vanaf de aula). Dit is een extra taak voor het personeel van de begraafplaats, hier staan geen inkomsten tegenover. Daarnaast loopt het begraven op de huidige begraafplaats terug. Mogelijk leidt een natuurbegraafplaats ook tot extra ‘eigen’ concurrentie: in plaats van een graf op de bestaande begraafplaats kopen mensen een graf op de natuurbegraafplaats.

Kansen Los van de uitdagingen die er zijn, biedt het realiseren van een natuurbegraafplaats ook kansen. In bovenstaande tekst zijn deze (deels) al ter sprake gekomen. In opsomming: -

Er is veel vraag naar natuurbegraven, ook in Zeist. Hiermee beantwoorden we in een maatschappelijke vraag en is het een aanvulling op het huidige aanbod. Het bosperceel wordt op dit moment marginaal onderhouden. Door het ontwikkelen van een natuurbegraafplaats ontstaat financiële slagkracht om het bos ecologisch te verbeteren. Alternatief is om binnen de hekken van de huidige begraafplaats te zoeken naar mogelijkheden. Doordat de vraag naar graven afneemt, ontstaat er letterlijk ruimte om een deel van de huidige begraafplaats meer natuurlijk in te richten. De elementen van natuurbegraven kunnen hierin worden meegenomen. In het schetsontwerp zijn deze benoemd. Denk aan natuurlijke grafmarkeringen, meer willekeurige indeling in plaats van rijen en aanplant van ecologisch waardevolle beplanting op en naast graven. In het beheerplan voor de huidige begraafplaats kan dit worden meegenomen.

Conclusies Op basis van de verkenningen en businesscase kan het volgende worden geconcludeerd: Het aanleggen van een rendabele natuurbegraafplaats is mogelijk als gekozen wordt voor een totale herontwikkeling van het bestaande bosperceel. Dit betekent grootschalige kap en herplant. Als hiervoor wordt gekozen, zal dit maatschappelijke impact hebben. Het bestaande bos wordt gebruikt door fietsers en wandelaars. Ook is er een ecologisch waardevolle bosbodem die dan verstoord zal worden. Op lange termijn leidt dit tot een nieuw, ecologisch meer waardevol bos. Het is de vraag of het effect op de lange termijn opweegt tegen het ingrijpen op de korte termijn. De businesscase op lange termijn is onzeker. De opbrengsten zitten aan de voorkant van het project. Die zijn fors. de kosten voor beheer en exploitatie lopen echter lang door (meer dan 99 jaar) en zijn op lange termijn onzeker. Er zijn meerdere opties mogelijk voor het vervolg. Doorgaan met realisatie natuurbegraafplaats. Hiervoor een bestemmingsplanprocedure voor te bereiden. Omdat het voorbereidingskrediet is uitgeput, is nieuw krediet nodig. Het project afsluiten. Het project afsluiten en vervolgens verkennen of er binnen de hekken van de huidige begraafplaats mogelijkheden zijn voor natuurbegraven.

1 We gaan uit van een grafrust van 99 jaar. Als het laatste graf 50 jaar na aanleg van de natuurbegraafplaats wordt gebruikt, gaat de 99 jaar vanaf dat moment pas in.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist