RIB22.123 Sturingsinformatie sociaal domein

i

| NI

Publiekshal « Het Rond 1, Zeist

www.zeist.nl = www.twitter.com/gemeentezeist

Postbus 513, 3700 AM, Zeist

www.facebook.com/gemeentezeist

Telefoon 14 030 = zeist@zeist.nl

Gemeente Zeist

Ontv. Griffie 12-10-2022/RIB22.123

Aan de gemeenteraad

Datum

12 oktober 2022

Ons kenmerk

53545

Bijlage(n)

Factsheet Jeugdwet & WMO

Behandeld door

Keuvelaar-Vaartjes, Mirjam

Onderwerp

mele sociaal

Portefeuillehouder

Wethouder Van Dijk

Uw kenmerk

Geachte leden van de raad, In alles wat we als gemeente doen staan onze inwoners centraal. Binnen het sociaal domein streven we ernaar dat inwoners volwaardig meedoen aan de samenleving en daarbij regie, zeggenschap en gelijke kansen ervaren. We streven naar een hoge kwaliteit van leven in Zeist: veerkrachtige inwoners en een sterke sociale basis waar inwoners laagdrempelig een beroep op kunnen doen. Indien nodig organiseren we voorinwoners kwalitatief goede en doelmatige zorg, tijdig en waar kan dichtbij huis beschikbaar. Hierbij zorgen we voor een balans tussen inzet sociale basis, basiszorg en aanvullende zorg binnen de budgettaire kaders. De gemeentelijke opgaven binnen het sociaal domein zijn talrijk en uitdagend, mede doordat het constant in beweging is op verschillende niveaus. Uiteenlopende oorzaken leiden tot een groeiende vraag naar zorg en ondersteuning, terwijl de budgetten hiermee niet altijd meegroeien. Niet alleen voor de gemeente Zeist is het een opgave om inkomsten en uitgaven op deze onderdelen in balans te houden, dit zien webij vele gemeenten in het land. In 2021 is het programma Sociaal in balans gestart om in samenhang te werken aan de doorontwikkeling in het sociaal domein. Een van de projecten binnen dit programma is het Informatiegedreven sturen in het sociaal domein.

Op 29 september bent u als raad meegenomen in het denkkader en de ontwikkeling die in Zeist op dit gebied is ingezet. Dezefactsheet Jeugd en WMO is het eerste nieuwe product in deze ontwikkeling. De komende raadsperiode gaan we hier op doorbouwen, met als doel dat u als gemeenteraad uw kaderstellende rol op inhoud en financiën goed kunt invullen. U ontvangt als raad 2 maal per jaar een factsheet Jeugd & WMO. We werken ernaar toe dat deze factsheets in tijd en op inhoud gekoppeld worden aan de P&C cyclus. Dit betekent datfactsheets beschikbaar zijn bij behandeling van de kadernota / jaarrekening / eerste bestuursrapportage en bij behandeling van de begroting / tweede bestuursrapportage. Daarnaast betekent het dat er een koppeling is tussen de cijfers, informatie en indicatoren in de begroting en de cijfers, informatie en

indicatoren in de factsheet.

Resultaatgebieden In de factsheet wordt sturingsinformatie gepresenteerd over de uitvoering van Jeugdwet en WMO. De informatie is gepresenteerd aan de hand van vier resultaatgebieden. Deze vierresultatengebieden zijn niet nieuw; het is Austerlitz „ Bosch en Duin « Den Dolder . Huis ter Heide . Zeist

een synthese van beleid en kaders die door de raad vastgesteld zijn en een rekenkamerrapport (onder andere de Brede Sociale Visie Zeist, de regiovisie Jeugdhulp, de jaarrekening 2021 en Zorg voor Jeugd doe je samen,

MEEDOEN in Zeist): 1.

2. 3. 4.

Inwoners doen volwaardig mee aan de samenleving en ervaren hierbij regie, zeggenschap en gelijke

kansen.

In Zeist hebben we een hoge kwaliteit van leven: veerkrachtige inwoners en een sterke sociale basis waar inwoners laagdrempelig een beroep op kunnen doen. Voor inwoners is kwalitatief goede en doelmatige zorg, tijdig en waar kan dichtbij huis beschikbaar. Balans tussen inzet sociale basis, basiszorg en aanvullende zorg binnen de budgettaire kaders.

We denken vanuit de benadering van positieve gezondheid en een sterke sociale basis. Resultaatgebieden 1 en 2 sluiten hier op aan. De meeste informatie in dit factsheet is echter op resultaatgebied 3, dat gericht is op aanvullende zorg. Daarbij wordt inzicht gegeven in aantallen cliënten in zorg, uitgaven op verschillende onderdelen en het verloop door de jaren heen. Resultaatgebied 4 biedt een inzicht in de verdeling van inzet en kosten over de verschillende soorten ondersteuning en zorg. De factsheet is een documentdat in ontwikkeling is. In de afgelopen periode zijn grote slagen gemaakt op het gebied van leesbaarheid en toegankelijkheid van de gepresenteerde informatie. De nu gepresenteerde factsheet heeft een wezenlijk andere uitstraling dan vorige exemplaren. Hetcollege vertrouwt erop dat met deze factsheet op een toegankelijke en leesbare manier de belangrijkste sturingsinformatie voor de Raad gepresenteerd wordt. Er worden cijfers gepresenteerd tot en met 2021. Het college streeft ernaar in komende factsheets ook halfjaarlijkse cijfers te kunnen presenteren. Hiervoor wordt in de ambtelijke organisatie hard gewerkt aan betere ontsluiting van cruciale data waarmee de grenzen van de technische haalbaarheid moeten worden verlegd. Op donderdag 20 oktober staat een werksessie voor de hele raad gepland, waar u uw vragen kunt stellen over deze factsheet Jeugd en WMO.

Tevens is er ruimte om het gesprek te voeren over deze factsheet als stap in de ontwikkeling op informatiegedreven sturen in het sociaal domein.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zeist, de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

Moo .|H.S. Grotens

Austerlitz . Bosch en Duin . Den Dolder . Huis ter Heide . Zeist

loco LMH. Hood raf

drs. J.J.L.M Janssen

FACTSHEET JEUGD EN WMO OKTOBER 2022

1 OVERKOEPELENDE DOELEN EN VISIE Waar doen we het voor?

2 Resultaatindicatoren

3

Hoe meten we resultaten en waar zien we aan of de resultaten zijn bereikt?

Prestatie-indicatoren Wat zijn de meetbare eenheden van deze activiteiten? Welke meetinstrumenten gebruiken we?

4 5

Resutaatgebieden Op welke onderdelen willen we welke resultaten halen?

Prestaties Werkzame factoren: Waar zit onze invloed? Welke activiteiten dragen bij aan het resultaat

INZICHT IN EFFECTEN De gemeente Zeist creëert meer inzicht in de effecten van (geboden) hulp in het sociaal domein. Hiervoor is inzicht nodig in doelen, resultaten, kosten en opbrengsten. Deze factsheet biedt u informatie over jeugdhulp en Wmo. Aan de hand van het denkkader hiernaast wordt u door middel van cijfers en bijbehorende duiding meegenomen langs vier resultaatgebieden. Ieder resultaatgebied gaat in op een specifiek onderdeel van de jeugdhulp of de Wmo. De resultaatgebieden zijn uitgewerkt in resultaatindicatoren. De cijfers bij deze indicatoren leest u terug in de verschillende tabellen en figuren. Per resultaatgebied staat verder kort beschreven welke ontwikkeling we richting de volgende factsheet willen maken.

BRONDATA Denkkader sturing sociaal domein

RESULTAATGEBIEDEN 1. Inwoners doen volwaardig mee aan de samenleving en ervaren hierbij regie, zeggenschap en gelijke kansen. 2. In Zeist hebben we een hoge kwaliteit van leven: veerkrachtige inwoners en een sterke sociale basis waar inwoners laagdrempelig een beroep op kunnen doen. 3. Voor inwoners is kwalitatief goede en doelmatige zorg, tijdig en waar kan dichtbij huis beschikbaar. 4. Balans tussen inzet sociale basis, basiszorg en aanvullende zorg binnen de budgettair kaders

De gegevens in deze factsheet komen uit verschillende bronnen. Voor een deel gaat dit over openbare bronnen, zoals Statline of de GGD monitor. Hierbij geldt dat gemeente Zeist en zorgaanbieders veelal zelf gegevens aanleveren om de openbare bronnen te voorzien van data. Daarnaast putten we uit ZorgNed waarvan de gegevens door Zeist worden beheerd. De actualiteit van de cijfers die uit openbare bronnen komen is afhankelijk van de specifieke bron. De meest recente cijfers uit Statline stammen uit 2021. Om de trends in jaren weer te kunnen geven zijn nog niet alle cijfers zichtbaar in 2022. Waar mogelijk wordt 2022 wel getoond, bijvoorbeeld in de verhouding van de uitgaven tussen ambulante jeugdhulp en jeugdhulp met verblijf. In deze factsheet komen vooral kwantitatieve gegevens naar voren. Bij toekomstige factsheets wordt toegewerkt naar een balans tussen kwalitatieve en kwantitatieve gegevens. 1

Resultaatgebied 1:

Inwoners doen volwaardig mee aan de samenleving en ervaren hierbij regie, zeggenschap en gelijke kansen

Resultaatgebied 2:

In Zeist hebben we een hoge kwaliteit van leven: veerkrachtige inwoners en een sterke sociale basis waar inwoners laagdrempelig een beroep op kunnen doen

MENTAAL WELBEVINDEN JONGEREN

JEUGDHULP VANUIT HET CJG

De coronacrisis heeft gevolgen voor het mentaal welbevinden van de jongeren in Zeist. Uit de Corona gezondheidsmonitor Jeugd blijkt dat jongeren een hoger risico hebben op psychosociale problemen en meer matig tot ernstig eenzaam zijn in vergelijking met 2019. Ook voelen minder jongeren zich gelukkig. Tegelijkertijd is het vertrouwen in de toekomst onder jongeren hoog.

Het CJG en Sociaal Team staan voor alle inwoners in Zeist klaar voor kleine en grote vragen. Naast doorverwijzen naar aanvullende zorg bieden consulenten ook zelf hulp en ondersteuning. Uit de cijfers blijkt dat ongeveer 20% van de jeugdhulp zonder verblijf wordt uitgevoerd door het CJG zelf. In werkelijkheid ligt dit percentage hoger maar dit wordt nog onvoldoende geregistreerd. De coördinatoren van het CJG investeren volop in een betere registratie. Cijfers voor hulp door het Sociaal Team volgen in de volgende factsheet.

Ervaringen van consulenten uit het CJG bevestigen de cijfermatige trends. Zo stijgt het aantal aanmeldingen bij het CJG waarbij somberheid, eenzaamheid en motivatie een rol spelen.

Op deze pagina zijn grafieken zichtbaar uit de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021. Zeist wordt in deze grafieken vergeleken met de gehele regio Utrecht. De grafiek "Jeugdhulp - Uitgevoerd door wijkteams" is afkomstig uit Statline.

2

EENZAAMHEID Eenzaamheid is het ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde sociale relaties. Het kan zijn dat het aantal contacten dat men heeft met andere mensen geringer is dan men wenst (sociaal eenzaam). Het kan ook zijn dat de kwaliteit van de gerealiseerde relaties achterblijft bij de wensen. De cijfers die hier worden gepresenteerd komen overeen met het gemiddelde in Nederland. Tussen de wijken zijn grote verschillen te zien. Ook zien we het aantal ernstig eenzame inwoners stijgen in 2020 ten opzichte van de vorige peildatum in 2016. Naast deze GGD-cijfers is in 2021 aanvullend onderzoek naar eenzaamheid onder zelfstandig wonende 75-plussers verricht. Deze gegevens worden binnenkort aangevuld met de resultaten van het 75+ huisbezoekproject en het effect op eenzaamheid.

22,6%

... van de 18 tot 65 jarigen in Zeist heeft geen contact met buurtgenoten en groet deze ook niet.

10,7%

...van de 65 plussers in Zeist heeft geen contact met buurtgenoten en groet deze ook niet.

Bij negen ongunstige antwoorden in de eenzaamheidsschaal (11 vragen) wordt iemand aangemerkt als ernstig eenzaam.

Het beleid moet vooral gericht zijn op het voorkomen en verminderen van ernstige/ zeer ernstige eenzaamheid. Bij ernstige eenzaamheid hebben mensen zeer weinig contact met familie, vrienden en/of buren (< 1 keer per week). Dit is moeilijk te doorbreken en vraagt soms om een professionele aanpak. Mensen die vrijwilligerswerk doen zijn significant minder eenzaam en vaker gelukkig. Wel neemt met het stijgen van leeftijd het aantal mensen dat vrijwilligerswerk doet af. Boven de 75 jaar verricht 65% van de mensen geen vrijwilligerswerk meer. Mensen met gezondheidsproblemen, gehoorproblemen en mobiliteitsproblemen zijn ook significant vaker eenzaam. Daarom is het extra belangrijk om aandacht te hebben voor deze kwetsbare groepen.

Op deze pagina zijn grafieken zichtbaar uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen 2020 van GGD'en, CBS en RIVM.

3

Resultaatgebied 3:

Voor inwoners is kwalitatief goede en doelmatige zorg, tijdig en waar kan, dichtbij huis beschikbaar

AANTALLEN CLIËNTEN PER VOORZIENING

GEMIDDELDE KOSTEN PER CLIËNT

Bij begeleiding is een toename van het aantal cliënten te zien. Deze trend zet door uit voorgaande jaren, maar lijkt zich iets af te vlakken. Hoewel op het totaal een stijging zichtbaar is, treedt binnen begeleiding een verschuiving op van specialistische naar reguliere begeleiding. Dat is een beweging die vanuit het Sociaal Team bewust wordt ingezet: ondersteunen zo licht als kan en zwaarder waar dat nodig is. Tegelijkertijd zien we de complexiteit van ondersteuningsvragen toenemen. Het aantal cliënten dagbesteding laat de afgelopen jaren een stabiel beeld zien.

De gemiddelde kosten huishoudelijke ondersteuning nemen iets toe, onder andere omdat vaker aanvullende huishoudelijke ondersteuning nodig is. Bij specialistische begeleiding daalt de gemiddelde prijs iets, voornamelijk vanwege een lager tarief per 1 juli 2021. Vanaf 2021 geldt voor dagbesteding één tarief, dit is een gemiddelde van het oude tarief voor reguliere en gespecialiseerde dagbesteding. Dat verklaart de daling in kosten ten opzichte van 2019. De lagere kosten in 2020 hebben te maken met sluiting van locaties dagbesteding in de eerste coronaperiode.

Door het abonnementstarief en de vergrijzing nemen de aantallen bij huishoudelijke ondersteuning toe. Als alleen huishoudelijke ondersteuning niet voldoende is voor een schoon en leefbaar huis, kan extra ondersteuning in het huishouden worden ingezet. De vergrijzing leidt tot toenemende beperkingen om zelfstandig een schoon en leefbaar huis te realiseren, waardoor steeds meer gebruik wordt gemaakt van deze extra ondersteuning.

UITGAVEN PER PRODUCT De ontwikkeling in de uitgaven zijn verbonden met de ontwikkelingen in het aantal cliënten. Zo zorgt de stijging in het aantal cliënten met huishoudelijke ondersteuning voor hogere uitgaven. Verder speelt mee dat de tarieven zijn gestegen voor huishoudelijke ondersteuning. In de coronaperiode zijn de uitgaven van dagbesteding afgenomen. Inmiddels gaan de uitgaven weer richting het niveau van voor de coronacrisis (2019). Stijgende cliëntaantallen en geïndexeerde tarieven verklaren de toenemende uitgaven bij begeleiding. Tegelijkertijd heeft een lager tarief voor specialistische begeleiding per 1 juli 2021 een dempende werking op deze stijging.

VOORZIENINGEN PER WIJK In Zeist-Oost en Huis ter Heide, Bosch en Duin worden relatief veel hulpmiddelen, diensten en huishoudelijke ondersteuning ingezet. Dit heeft te maken met het relatief grote aandeel ouderen dat in deze wijken woont. In Zeist-Noord wordt relatief meer ondersteuning thuis ingezet. Hier wonen in verhouding meer volwassenen (tot 60 jaar) met complexe problematiek die hulp en ondersteuning nodig hebben bij het zelfstandig wonen en deelnemen aan de maatschappij. De grafieken over Wmo zijn afkomstig uit ZorgNed en Statline

4

PERCENTAGE JONGEREN MET JEUGDHULP In 2021 maakte ruim 14% van de kinderen tot 18 gebruik van een vorm van jeugdhulp. In Nederland ligt dit gebruik op zo'n 13%. Het aandeel van jeugdigen in verblijf neemt af. Dit sluit aan bij de bedoeling van de gemeente Zeist om ouders zoveel mogelijk zelf in staat te stellen op te voeden. We doen er alles aan om jongeren bij hun ouders op te laten groeien. Jeugdigen in verblijf zijn kinderen die daar gedwongen geplaatst zijn maar ook kinderen die daar wonen op verzoek van de ouders. Denk bijvoorbeeld aan kinderen die zulke intensieve zorg nodig hebben dat het ouders niet meer lukt om dat zelf te bieden. Alle jeugdhulp met verblijf lijkt zoveel mogelijk op een gezinssituatie om jeugdigen een zo normaal mogelijk leven te bieden.

JEUGDHULPTRAJECTEN NAAR VERWIJZER Op het gebied van verwijzers laat de gemeente Zeist een vergelijkbaar beeld zien met het gemiddelde in Nederland. Een groot deel van de verwijzingen naar jeugdhulp loopt via de huisarts. Als grote verwijzer is het essentieel dat de samenwerking tussen het CJG en de huisartsen goed is. Daarom loopt op dit moment een project om de samenwerking met de huisartsen (verder) te verbeteren. In het project betrekt de huisarts het CJG om te onderzoeken wat de best passende hulp is voor kind en gezin. Hier worden opties uit de sociale basis, basiszorg en aanvullende zorg onderzocht.

JEUGDHULP ZORG IN NATURA EN PGB Het aantal pgb's blijft stabiel. Dat is een signaal dat het ons lukt om de hulp in te kopen die de kinderen en ouders nodig hebben. Bij kinderen met meervoudige problematiek kan het voor ouders soms helpend zijn om zelf hulp in te kopen om bijvoorbeeld 24 uur per dag en 7 dagen in de week maatwerk te kunnen realiseren en op die manier beter zelf de regie te houden.

5

AANTALLEN JEUGDHULP MET EN ZONDER VERBLIJF

JEUGD NAAR LEEFTIJDSCATEGORIE

PERSPECTIEF RICHTING VOLGENDE FACTSHEET

Na een lichte daling in 2020 (minder instroom door corona) zien we in 2021 een stijging in de hulp zonder verblijf. We signaleren een toename van hulp voor lichte problematiek. De verklaring hiervoor is onder andere dat we in Zeist outreachend werken, bijvoorbeeld met de school-CJG’ers. Deze zichtbaarheid maakt dat het CJG goed wordt gevonden door bijvoorbeeld leraren of intern begeleiders.

Voor jeugdhulp met verblijf geldt dat het grootste gedeelte van de jeugdigen tussen de 12 en 18 jaar oud is.

In een volgende factsheet laten we van de jeugdhulp met verblijf zien hoeveel kinderen welke type verblijf ontvangen. Het gaat bijvoorbeeld over kinderen in pleegzorg, ouder- en kindhuizen en gezinshuizen. Ook splitsen we deze gegevens naar de kinderen die daar in het vrijwillig kader en in het gedwongen kader zitten. Voor de Wmo voegen we het inzicht over het gebruik van voorzieningen van wonen, rollen en vervoer (evt. inclusief regiotaxi) toe. De inzet van Wmo voorzieningen naar leeftijdscategorie wordt eveneens toegevoegd.

Parallel constateren we een toename in de complexiteit van bepaalde hulpvragen. Vaak is er sprake van problemen op meerdere gebieden, wat resulteert in meerdere vormen van jeugdhulp in één gezin. De toename in de complexe hulpvraag heeft verschillende oorzaken, waaronder de coronacrisis. Problemen van kwetsbare jongeren en gezinnen zijn door de coronacrisis versterkt.

Jeugdhulp zonder verblijf laat een ander beeld zien. Ongeveer de helft van alle jeugdigen die jeugdhulp zonder verblijf ontvangen, zijn tussen de 4 en de 12 jaar oud.

VERHOUDING IN % TUSSEN UITGAVEN AMBULANT EN VERBLIJF In 2022 gaat 48% van de uitgaven jeugdhulp naar jeugdhulp in verblijf. In 2020 was dat nog 39%. Deze stijging heeft niet zozeer te maken met de toename van het aantal cliënten maar met de gemiddelde prijs per traject. De regionale ambitie "Zo Thuis Mogelijk" heeft als de doelstelling om jeugdigen en jongeren zo lang mogelijk thuis te laten wonen met hulp of in kleinschalig verblijf als het niet anders kan. We merken dat de zorgkosten per cliënt daardoor niet lager zijn geworden maar juist hoger. Jongeren met zware problematiek hebben nu juist meer begeleiding nodig. Dat betekent dat je voor minder jongeren, meer begeleiders nodig hebt. Kwalitatief wordt er dus wel een slag gemaakt, maar wel met financiële consequenties. Door het gewijzigde woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet is Zeist vanaf 2022 niet meer financieel verantwoordelijk voor alle jeugdigen in de instellingen, maar alleen voor de jongeren die voor verblijf in de instelling in het BRP in Zeist ingeschreven stonden. Dat levert een besparing op in de kosten. Tegelijkertijd is de hierdoor toegepaste korting van de algemene uitkering van het Rijk groter dan deze besparing op de kosten. Financieel gaat Zeist hierop dus achteruit.

KANTTEKENINGEN BIJ DE DATA Er zijn recent veranderingen doorgevoerd in de verzameling en verwerking van de data over jeugdhulp door het CBS in Statline. De grootste verandering betreft een forse toename in 2021 van jeugdhulpaanbieders die cijfers hebben aangeleverd. Hierdoor zijn de uitkomsten over jeugdhulp over de jaren 2021 en later minder goed te vergelijken met de uitkomsten over de jaren 2015 t/m 2020. De informatie over jeugd is gebaseerd op publiek beschikbare gegevens uit Statline en uit ZorgNed.

6

Resultaatgebied 4:

Balans tussen inzet sociale basis, basiszorg en aanvullende zorg binnen de budgettaire kaders

AANTAL INWONERS

BEGROTING 2022

AANVULLENDE ZORG

BASISZORG

INWONERS EN FINANCIËN

€ 31.766.000

SOCIALE BASIS € 9.043.000

€ 4.843.000

TOELICHTING INWONERS EN FINANCIËN In de linkerdriehoek is te zien dat de meeste inwoners eigen oplossingen vinden of gebruik maken van informele vormen van ondersteuning (ongeveer 80%). Inwoners in de basiszorg (ongeveer 15%) maken gebruik van CJG, Sociaal Team of algemene voorzieningen. Dit zijn lichte vormen van ondersteuning. De aanvullende zorg geldt voor inwoners met een specialistische of meervoudige ondersteuningsvraag (5%). In de rechterdriehoek is te zien dat de budgetverdeling bijna het omgekeerde beeld laten zien. Zo'n 70% van de kosten is voor de aanvullende zorg, 20% voor de basiszorg en 10% voor de sociale basis. In de komende jaren kan gevolgd worden of de gewenste verschuiving naar lichte vormen van ondersteuning gerealiseerd wordt.

DE VOLGENDE FACTSHEET Met deze factsheet wordt een belangrijke eerste stap gezet naar meer informatie gedreven sturen in de gemeente Zeist. Tegelijkertijd zijn we ambitieus in de ontwikkeling richting de volgende factsheet die in het tweede kwartaal van 2023 verschijnt. In de volgende factsheet krijgt u inzicht in de resultaten uit 2022 en zijn de resultaatgebieden aangevuld met nieuwe indicatoren. 7