RIB22.048 Mobiliteitsplan (Achtergrondnotitie wegencategorisering)

Publiekshal ▪ Het Rond 1, Zeist

www.zeist.nl ▪ www.twittter.com/gemeentezeist

Postbus 513, 3700 AM, Zeist

www.facebook.com/gemeentezeist

Telefoon 14 030 ▪ zeist@zeist.nl

T.a.v de gemeenteraad

Ontv. Griffie 22-02-2022/RIB22.048

Datum

21 februari 2022

Ons kenmerk

440833

Bijlage(n)

-

Behandeld door

Onderwerp

Mobiliteitsplan 2022-2027: achtergrondnotitie wegencategorisering

Bas Hendriksen Portefeuillehouder wethouder Catsburg en wethouder Hoogstraten

Geachte leden van de raad, In uw debat inzake het Mobiliteitsplan 2022 – 2027 d.d. 10 februari 2022 heeft de gemeenteraad gevraagd om een toelichting op de wegencategorisering, zoals afgebeeld op pagina 14 van het Mobiliteitsplan. Een wegcategorisering is een belangrijk middel om een verkeersveilig wegennet te kunnen realiseren, met een voor de weggebruiker herkenbare inrichting waarover personen en goederen vlot, veilig en efficiënt verplaatst kunnen worden, rekening houdend met de leefbaarheid en de uitgangspunten van Duurzaam Veilig. Vooraf willen we opmerken dat wegen die nu 30 km/u zijn ook 30 km/u blijven. Duurzaam Veilig De verkeersveiligheidsvisie Duurzaam Veilig is een in Nederland algemeen toegepaste methode om wegen verkeersveilig in te richten. De methode is ontwikkeld door de SWOV (Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid) en gebaseerd op de volgende vijf principes: - de functionaliteit van wegen, - de homogeniteit van massa en/of snelheid en richting, - de herkenbaarheid en de voorspelbaarheid van wegen en gedrag, - de fysieke en sociale vergevingsgezindheid en - statusonderkenning door de verkeersdeelnemer. Duurzaam Veilig is niet nieuw voor Zeist, ook in het GVVP 2014-2023 is het een belangrijk uitgangspunt.

Functies van wegen Volgens de basisgedachte van Duurzaam Veilig hebben wegen een duidelijk te onderscheiden functie binnen het wegennet: een stroomfunctie of een uitwisselfunctie.

-

Stromen: zich doelgericht verplaatsen of (als bestuurder) voertuigen doen voortbewegen, in een min of meer constante richting en met een min of meer constante (relatief hoge) snelheid. Uitwisselen: zich (als voetganger) doelgericht verplaatsen of (als bestuurder) voertuigen doen voortbewegen, met wisselende snelheid en/of richting. Hier valt ook onder: het verzamelen, verdelen en kruisen van verkeer, en het vertrekken, keren, draaien, stoppen en stallen van voertuigen.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

2

In de praktijk blijkt dat de verkeersveiligheid op wegen met een van deze functies het grootst is omdat dit de wegen zijn met een duidelijke functieafbakening waarop de vormgeving (weginrichting) en het gebruik (voertuigcategorieën, snelheid, verkeersintensiteit) goed aansluiten. Bij de categoriseringsaanpak uit 1997 liepen de functies stromen en uitwisselen ver uiteen tussen de weggebruikers, de verschijningsvorm van de weg en het gedrag van de verkeersdeelnemers. Daarom is de gebiedsontsluitingsfunctie als een tussenvorm ontstaan. Wegen met deze functie leggen de verbinding tussen stroomwegen en erftoegangswegen. Ze hebben binnen het wegennet de functie ‘ontsluiten’ tussen verblijfsgebieden onderling en richting de stroomwegen. Drie wegcategorieën Op stroomwegen rijdt het verkeer relatief snel omdat het (meestal) een grotere afstand aflegt. Het ‘stromen’ is op wegvakken en op knooppunten het belangrijkste. Op stroomwegen komen conflicten met tegemoetkomend verkeer niet voor: er is geen conflict met langzaam verkeer en het verkeer rijdt in een overzichtelijke omgeving met weinig verstorende invloeden. Voorbeelden van stroomwegen zijn de rijkswegen en de provinciale wegen. Bij gebiedsontsluitingswegen (GOW) is op wegvakken de doorstroming het belangrijkste, op de kruispunten wisselt het verkeer uit.

Er is een scheiding tussen langzame en snelle vervoerwijzen, dus tussen voetgangers en fietsers versus motor, auto, bus, bestel- en vrachtauto. Bromfietsers rijden binnen de bebouwde kom op de rijbaan en buiten de bebouwde kom op het fiets/bromfietspad/parallelweg. Op erftoegangswegen (ETW) is juist sprake van menging van alle verkeerssoorten. Het ‘uitwisselen’ gebeurt zowel op wegvakken als op kruispunten. De snelheid van het gemotoriseerd verkeer ligt laag en er kunnen overal oversteekbewegingen worden gemaakt, zowel op wegvakken als op kruispunten. Tussen de verschillende verkeerssoorten bestaan conflictmogelijkheden. Er zijn veel omgevingsinvloeden. Noemenswaardige problemen worden voorkomen door de lage rijsnelheden en doordat de bestuurders door de korte afstand die ze afleggen alert zijn. (Woon)erven en bijvoorbeeld Shared Space vallen binnen verblijfsgebieden en zijn daarmee erftoegangswegen. In een categoriseringsplan wordt elke weg ingedeeld in een van de wegcategorieën. De categorie-indeling bestaat uit de functie van de weg binnen het gehele wegennet in een gemeente. Buiten de bebouwde kom zijn dit de stroomfunctie, de gebiedsontsluitingsfunctie of de uitwisselfunctie. Binnen de bebouwde kom worden alleen wegen onderscheiden met een gebiedsontsluitingsfunctie of uitwisselfunctie.

Uit de inrichting moet de functie van de weg (stromen of uitwisselen) voor de weggebruiker altijd herkenbaar zijn. Dit zorgt namelijk voor voorspelbaar weggedrag wat de verkeersveiligheid ten goede komt. Wanneer niet aan de basiskenmerken van de weginrichting kan worden voldaan, moeten compenserende maatregelen worden genomen, bijvoorbeeld het verlagen van de snelheid.

Maximum snelheid Verharding Wegmarkering Oversteekvoorzieningen Wegbeeld

Erftoegangsweg 30 km/u (woonerf 15 km/u) Elementenverharding (klinkers) Geen Geen, muv locaties met een grote stroom voetgangers Menging van verkeer, toepassing van drempels, plateau’s op smallere wegen; veel uitwisseling agv kruispunten, parkeren en vanuit erven.

Fietsverkeer

Gemengd

Kruispunten

Gelijkwaardig (verkeer van rechts heeft voorrang)

Parkeren

In vakken of op de rijbaan

Tabel 1: Karaktereigenschappen wegcategorien.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

Gebiedsontsluitingsweg 50 km/u (GOW30: 30 km/u) Gesloten verharding (asfalt) Ja, evt icm met gescheiden rijbanen Ja, bijv. door gebruik van zebrapaden, middeneilanden Scheiding van autoverkeer en fietsverkeer; langere en bredere wegvakken gericht op doorstroming van het verkeer, meerdere rijlopers per richting mogelijk. Bij voorkeur (vrijliggende) fietspaden, anders fietsstroken Voorrangsweg (verkeer op de GOW heeft voorrang), tenzij uitgevoerd met verkeerslichten of rotondes Niet, muv incidentele parkeervakken

3

In het GVVP (Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan) zijn een aantal wegen aangewezen als Buurtverzamelweg, een categorie die niet voorkomt in de wegencategorie-indeling van Duurzaam Veilig. Deze wegen zijn in het Mobiliteitsplandaarom op basis van bovenstaande criteria opnieuw ingedeeld als ETW of GOW. De buurtverzamelweg komt voort uit een wegindeling uit 1965 (zie linkerkolom). Net als bij een GOW bij Duurzaam Veilig (rechter kolom) is een buurtverzamelweg vooral gericht op doorstromen:

GOW30 De gebiedsontsluitingsweg met een maximum snelheid van 30 km/h (GOW30) is een nieuw wegtype dat kan worden toegepast wanneer een maximumsnelheid van 50 km/h niet veilig of niet wenselijk is op een weg en waar doorstromen/ontsluiten belangrijker is dan verblijven. De eisen aan de weginrichting van een GOW30 zijn nog niet bepaald, maar zullen op onderdelen verschillen van een erftoegangsweg waar 30 km/h de limiet is. Er zal rekening gehouden worden met de doorstroming avn het verkeer en de ontsluitingsfunctie van de weg. CROW is in 2021 gestart met het uitwerken van de inrichtingskenmerken, maar heeft al wel een bruikbaar afwegingskader opgesteld voor GOW50, GOW30 of ETW30:

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

4

Bron: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/11/26/bijlage-3-publicatie-crow-afweegkader-30-km-h

Volgens het SWOV zijn er nog een aantal voorwaarden waar aan voldaan moet worden vooraleer GOW30 grootschalig ingevoerd kan worden: - Goede inpassing in de wegcategorisering; - Duidelijke set van minimum inrichtingseisen; - Regelgeving die het verschil tussen GOW30 en GOW50 ondersteunt; - Voldoende deskundigheid en middelen op gemeentelijk niveau.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

5

Zoals in het Mobiliteitsplan is aangegeven, volgen we de ontwikkeling van GOW30 nauwgezet en zullen we deze landelijk opgedane kennis in Zeist toepassen zodra aan de bovenstaande voorwaarden voldaan is. Wegen die hiervoor in aanmerking kunnen komen zijn bijvoorbeeld de Lindenlaan en de Waterigeweg. Snelheid Uitgangspunt is dat de gemeente nergens de maximum snelheid zal gaan verhogen. Heel veel wegen zijn gedurende de afgelopen tien jaar van 50 naar 30 km/u gegaan, maar zonder dat de bijbehorende Duurzaam Veilige weginrichting op die wegen is toegepast. De gemeente Zeist kent twee woonbuurten waar de maximum snelheid nog 50 km/u is: een deel van de wijk Vollenhove en het noordelijk deel van Huis ter Heide. De ambitie is om in deze wijken de snelheid te verlagen naar 30 km/u en gelijktijdig de gewenste weginrichting te realiseren. Naar verwachting zal de Provincie Utrecht in 2022 besluiten om de snelheid op de N224 (ten oosten rotonde De Krakeling) te verlagen van 80 naar 60 km/u. Hier willen wij bij aansluiten door op het gemeentelijke deel van de Woudenbergseweg (ten zuiden van rotonde De Krakeling) eveneens de snelheid te verlagen van 80 naar 60 km/u. Onlangs heeft de Provincie Utrecht een verkeersbelsuit gepubliceerd, waarin het aangeeft voornemens te zijn de snelheid op de Nieuwe Dolderseweg ter hoogte van Huis ter Heide te verlagen naar 50 km/u.

Op de Arnhemse Bovenweg zijn wij voornemens om de snelheid buiten de bebouwde kom te verlagen van 80 km/u naar 60 km/u. Lindenlaan In het Mobiliteitsplan 2022-2027 heeft de Lindenlaan de status van een Gebiedsontsluitingsweg gekregen. Redenen hiervoor zijn de plek in het gemeentelijke autonetwerk, als invalsweg vanaf de oostkant en als verbindingsweg tussen de Woudenbergseweg en de Boulevard/noordkant centrum, de aanwezigheid van scholen in de wijk, het ziekenhuis en de RAVU-standplaats, de aanwezigheid van een aantal buslijnen en de hoeveelheid en het soort (auto- en vracht)verkeer dat de weg gebruikt. Maar ook de vormgeving van de weg, die o.a. met asfalt, bushaltes en (deels) vrijliggende fietspaden een sterke verkeersfunctie kent, en de relatief grote afstand tot de woningen maken de Lindenlaan tot een gebiedsontsluitingsweg, een essentiele schakel tussen woonbuurten en bestemmingen. De Lindenlaan kent een maximumsnelheid van 30 km/u en kent snelheidsremmende maatregelen, zoals plateau’s, rotonde en wegversmallingen, die er mede aan hebben bijgedragen dat de hoeveelheid verkeer is afgenomen van ruim 10.000 voertuigen per etmaal (april 2011) naar circa 5.000 voertuigen per etmaal (diverse tellingen tussen 2014 en 2021). Met name op het noordwestelijke deel (Boulevard-Verlengde Slotlaan) van de Lindenlaan wordt te hard gereden.

De Lindenlaan wordt ook door fietsers goed gebruikt. Dat komt door de aanwezigheid van een aantal (VO)scholen, maar ook door de verbindende functie die de weg heeft voor fietsers van/naar Kerckebosch, Austerlitz, het ziekenhuis en de omringende bossen. Bewoners pleiten ervoor om de Lindenlaan als erftoegangsweg op te nemen in de wegencategorisering. Zoals uit tabel 1 valt op te maken, wordt op een erftoegangsweg het fiets- en autoverkeer gemengd, heeft verkeer van rechts voorrang, zijn er geen oversteekvoorzieningen en wordt bij een volgende onderhoudsronde het asfalt vervangen door klinkers. Bij een gelijkblijvend aantal fietsers en voertuigen zal het gevoel van onveiligheid eerder toenemen dan afnemen. De politie heeft meermaals aangegeven dat zij geen prioriteit geven aan het handhaven van de maximum snelheid op erftoegangswegen. Wij verwachten niet dat een eventuele inrichting als erftoegangsweg zal zorgen voor een aanmerkelijke afname van de hoeveelheid verkeer, omdat de laan voor heel veel inwoners en bezoekers van het Lyceumkwartier, centrum en omliggende wijken van Zeist de functie van een verbindende gebiedsontsluitingsweg heeft en voor hen ook zal behouden. Belangrijk hierbij is de afwezigheid van alternatieven: het begin van de Woudenbergseweg ligt 500 meter zuidelijker maar is moeilijk aanrijdbaar, de Krakelingweg ligt 1300 meter noordelijker.

Juist door de verbindende functie van de Lindenlaan op waarde te schatten, liggen de kansen om te werken aan de (ook door bewoners gewenste) verkeersveilige weginrichting: fietspaden, oversteekvoorzieningen, het behouden én het effectiever afdwingen van de huidige maximum snelheid van 30 km per uur in combinatie met het stimuleren van de Z-route ‘buitenom’ voor doorgaand verkeer. Zoals hierboven en in het

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

6

Mobiliteitsplan aangegeven, volgen we de ontwikkeling van het nieuwe concept GOW30, waar momenteel door SWOV, Ministerie en CROW aan gewerkt wordt. In RIB 22.009 hebben wij toegezegd om na de vaststelling van het Mobiliteitsplan met de Vereniging Lyceumkwartier in gesprek te gaan en hen te betrekken bij een veilige inrichting van de Lindenlaan als Gebiedsontsluitingsweg/GOW30.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zeist, de gemeentesecretaris,

de locoburgemeester,

dr. H.S. Grotens

drs. S. Jansen

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist