RIB22.031 Bestuursopdracht part.traject en beleid sociale basis

Publiekshal ▪ Het Rond 1, Zeist

www.zeist.nl ▪ www.twittter.com/gemeentezeist

Postbus 513, 3700 AM, Zeist

www.facebook.com/gemeentezeist

Telefoon 14 030 ▪ zeist@zeist.nl

Ontv. Griffie 03-02-2022/RIB22.031 Aan de gemeenteraad

Datum

3 februari 2022

Burgerservicenummer Bijlage(n)

Ons kenmerk

438089

Uw kenmerk

1

Behandeld door

R. Moorman en M. van Maanen

Bestuursopdracht participatietraject en beleid sociale basis Geachte leden van de raad,

Onderwerp

Met deze brief informeren wij u over ons besluit om nieuwe beleid voor het onderwerp ‘sociale basis’ te formuleren en dat we hiervoor de komende maanden een participatietraject doorlopen. Het is de bedoeling dat de gemeenteraad het beleidsstuk dit najaar behandelt. Inleiding Per 2015 trad een aantal nieuwe wetten in werking. De aangepaste Wmo, de Jeugdwet, Participatiewet en de Wet op het passend onderwijs. Gemeenten kregen nieuwe taken waardoor hun verantwoordelijkheid in het sociaal domein werd verbreed en verzwaard. Met deze veranderingen ontstond de mogelijkheid om hulp en ondersteuning over de verschillende levensgebieden van mensen integraal te organiseren. In Zeist kozen we voor een uitwerking waarin maatwerk, preventie en laagdrempelig beschikbare en goede hulp voor kwetsbare personen centraal staat. In de jaren na 2015 hebben we een nieuwe basisinfrastructuur vormgegeven. Het CJG en Sociaal Team hebben hierin een centrale plek ingenomen. Inwoners en professionals weten hun weg naar deze teams te vinden en de consulenten kijken samen met hen naar wat nodig om de hulpvraag te beantwoorden. Er is tevredenheid over de kwaliteit van de uitvoering. De laatste jaren is er helaas ook een budgettair probleem ontstaan. Het Rijk nam een forse budgettaire taakstelling op voor de gedecentraliseerde taken, die gemeenten moesten realiseren door middel van transformatie.

De gemeente Zeist staat – samen met de meeste gemeenten in Nederland – voor de uitdaging om kosten van en budget voor het sociaal domein weer met elkaar in balans te brengen. Het vinden van deze balans is een gemeentebrede opgave. Het komt er op aan om enerzijds te kijken hoe en in welke mate besparingen mogelijk zijn binnen het sociaal domein en om anderzijds in te zetten op het beschikbaar krijgen van voldoende financiële middelen voor de uitvoering van deze taken. Op 13 oktober gaf ons college groen licht voor de uitvoering van het programma Sociaal in Balans (426513). We informeerde uw raad over dit besluit met een informatiebrief. De oplossingsrichting die we met dit programma naar voren brengen is om binnen één integraal programma voor Wmo en Jeugdhulp, parallel te werken aan een drietal versnellingsprojecten: (1) CJG en Sociaal Team, (2) Sturing Wmo en Jeugd (3) Sociale basis. We werken we vanuit de gedachte dat Sociale Basis (0de lijn), CJG en Sociaal Team (1e lijn) en de tweedelijns Wmo en Jeugdhulp onderdeel zijn van één systeem. De inrichting van het ene onderdeel beïnvloedt de vraag naar het andere. We willen een vervolgstap zetten in de veranderbeweging die we samen met onze partners hebben ingezet. Sociaal in balans is daarom een nieuwe stap in de transformatie van het sociaal domein.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

2

Deelproject de sociale basis Deze brief gaat over ons besluit over deelproject de Sociale Basis. Voor dit onderwerp willen we nieuw beleid opstellen om richting te geven aan ontwikkelingen binnen de sociale basis. Onder de term Sociale Basis verstaan we vooralsnog het volgende: ‘Een krachtig geheel van informele sociale verbanden (buurten, groepen, verenigingen, netwerken, gezinnen) aangevuld en ondersteund vanuit de lokale overheid, organisaties, diensten en voorzieningen. De sociale basis moet ervoor zorgen dat inwoners kunnen participeren in sociale relaties en dat hun welzijn en individueel potentieel hierdoor verbetert.’ Verder versterken van de Sociale basis Zeist heeft veel actieve vrijwilligers, een rijk verenigingsleven, veel enthousiaste inwoners en verschillende organisaties die steun, begeleiding en zorg bieden aan kwetsbare personen. De gemeente Zeist subsidieert sinds lange tijd een groot aantal initiatieven en organisaties die allemaal iets doen binnen de sociale basis zoals welzijn of informele zorg. Uit onderzoek blijkt dat effectieve preventie werkt. Dat het problemen van mensen voorkomt, beginnende problematiek in goede banen leidt en voorkomt dat problemen terugkomen. Bovendien kan een stevige sociale basis kostenbesparing opleveren omdat minder inwoners intensievere zorg nodig hebben. Losse preventieve interventies hebben echter een klein effect.

Een duurzaam preventief effect wordt pas bereikt als: • de preventieve aanpak doelgericht en samenhangend is; • preventieve interventies worden gebruikt waarvan de werkzaamheid bekend is; • en deze interventies goed worden uitgevoerd. Er is dus goed georganiseerd samenspel nodig tussen de samenleving en effectieve preventieve interventies, zodat we samen gerichter sturen op wat nodig is. Doel van het participatietraject We gaan samen met inwoners en partners een ontwikkeltraject aan waarmee we de inrichting van de sociale basis van Zeist verder willen verstevigen. Het doel hiervan is om meer vanuit samenhang en samenwerking nadrukkelijker en doelmatiger te sturen op maatschappelijk effect en resultaat, zodat risicogroepen het op korte en lange termijn makkelijker zelfstandig redden. We verwachten dat de sociale basis daarmee steeds meer bijdraagt aan kostenbesparingen in de tweedelijns zorg. De nadruk moet steeds meer liggen op het duurzaam versterken van een gezond en goed leven in Zeist in plaats van alleen op het organiseren van zorg en ondersteuning. We willen deze nieuwe ontwikkelstap samen met onze inwoners en partners zetten en om duidelijker zijn over de rollen van organisaties binnen de sociale basis en wie welke bijdrage levert. We werken toe naar een concretere en meer samenhangende vernieuwde invulling van de samenwerking.

Resultaten We ontwikkelen met dit traject een gedeeld en gedragen beeld van wat de sociale basis in Zeist is en waar verbetering mogelijk is. We werken toe naar een gedeeld en gedragen beeld over de doelen en het maatschappelijk effect van wat we met de sociale basis willen bereiken. Ook benoemen we de relatie tussen de initiatieven van de sociale basis met CJG en het Sociaal Team en andere eerstelijns hulpverlening. Hetzelfde doen we voor de relatie met de tweedelijns voorzieningen uit Wmo en Jeugdhulp. Uiteindelijk leggen we de resultaten van het ontwikkeltraject vast in een beleidskader dat wordt vastgesteld door uw raad. en in een subsidiekader dat wordt vastgesteld door het college. Effecten We beogen de volgende effecten te bereiken met het traject Sociale Basis: • Problemen van mensen worden eerder gesignaleerd; • Er kan lichte (informele) ondersteuning ingezet worden;

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

3

• • •

Of er wordt hulp van ST / CJG in een vroeg stadium ingeschakeld; Er wordt in buurten meer naar elkaar omgekeken er ontstaan meer initiatieven van inwoners. De sociale basis draagt steeds meer bij aan het duurzaam versterken van een gezond en goed leven in Zeist en we kunnen dit effect ook steeds beter meten.

Doorkijkje van het traject We doorlopen een gezamenlijk ontwikkeltraject met onze inwoners en partnerorganisaties. Het traject zorgt ervoor dat we vanuit een gedeeld en gedragen beeld komen tot krachtig nieuw beleid voor de sociale basis. Het traject zal bestaan uit een mix van brede bijeenkomst, het gericht interviewen van stakeholders en het afnemen van enquêtes. Zodoende heeft een ieder voldoende mogelijkheid om op een eigen manier deel te nemen. Bij het opzetten van dit traject is gebruik gemaakt van het ‘handvat participatie’. Er is nadrukkelijk gekeken naar welke stakeholdergroep welke rol in het proces moet hebben. Het participatieproces en besluitvormingsproces zien er als volgt uit: • • • • • •

In februari worden de organisaties uit de sociale basis geïnterviewd. In maart is er een aantal brede brainstormsessies met organisaties en met beleidsadvies van de gemeente. Ook wordt in deze maand een enquête uitgezet bij organisaties en zijn er gesprekken met inwoners over de bijdrage van de sociale basis aan ‘een goed leven in Zeist’. In april wordt de eerste rapportage opgeleverd op basis van de resultaten van het traject. In een aantal sessies met organisaties worden de resultaten gedeeld ten behoeve van aanscherping van de rapportage van het participatietraject. In mei wordt het beleidskader opgesteld. Ook is er in die maand een informeel gesprek met de raad en met het Adviesnetwerk Zeist. De input van die gesprekken worden in het beleidskader verwerkt. In september wordt het beleidskader voorgelegd aan het college. Het Adviesnetwerk Zeist heeft dan ook een schriftelijk advies gegeven op het stuk. In november vindt dan de besluitvorming in de gemeenteraad plaats over het beleidskader.

Wij zien uit naar productief ontwikkelproces met onze lokale partners, vrijwilligers en inwoners en gaan binnenkort graag het gesprek met u aan over de sociale basis van Zeist.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zeist, de gemeentesecretaris,

de locoburgemeester,

dr. H.S. Grotens

drs. S. Jansen

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

BE ST U UR SO P DR AC H T

Datum

1 februari 2022

Opsteller

M. van Maanen en R. Moorman

Telefoon

-

Organisatieonderdeel

Team Samen Leven

Stuknummer

Raadsvergadering

-

Nummer

438098

Gewijzigd voorstel

-

Onderwerp

Bestuursopdracht participatietraject en beleid de sociale basis

Aan het college. Aanleiding Per 2015 trad een aantal nieuwe wetten in werking. De aangepaste Wmo, de Jeugdwet, Participatiewet en de Wet op het passend onderwijs. Gemeenten kregen nieuwe taken waardoor hun verantwoordelijkheid in het sociaal domein werd verbreed en verzwaard. Met deze veranderingen ontstond de mogelijkheid om hulp en ondersteuning over de verschillende levensgebieden van mensen integraal te organiseren. In Zeist kozen we voor een uitwerking waarin maatwerk, preventie en laagdrempelig beschikbare en goede hulp voor kwetsbare personen centraal staat. In de jaren na 2015 hebben we een nieuwe basisinfrastructuur vormgegeven. Het CJG en Sociaal Team hebben hierin een centrale plek ingenomen. Inwoners en professionals weten hun weg naar deze teams te vinden en de consulenten kijken samen met hen naar wat nodig is om de hulpvraag te beantwoorden. Er is tevredenheid over de kwaliteit van de uitvoering. De laatste jaren is er helaas ook een budgettair probleem ontstaan. Het Rijk nam een forse budgettaire taakstelling op voor de gedecentraliseerde taken, die gemeenten moesten realiseren door middel van transformatie. De gemeente Zeist staat – samen met de meeste gemeenten in Nederland – voor de uitdaging om kosten van en budget voor het sociaal domein weer met elkaar in balans te brengen. Het vinden van deze balans is een gemeentebrede opgave.

Het komt er op aan om enerzijds te kijken hoe en in welke mate besparingen mogelijk zijn binnen het sociaal domein en om anderzijds in te zetten op het beschikbaar krijgen van voldoende financiële middelen voor de uitvoering van deze taken. Op 13 oktober 2021 gaf uw college groen licht voor de uitvoering van het programma Sociaal in Balans (426513) en informeerde u de gemeenteraad een informatiebrief. De oplossingsrichting van Sociaal in Balans is om binnen één integraal programma voor Wmo en Jeugdhulp, parallel te werken aan een drietal versnellingsprojecten, te weten: (1) CJG en Sociaal Team, (2) Sturing Wmo en Jeugd en (3) Sociale basis. We werken we vanuit de gedachte dat Sociale Basis (0de lijn), CJG en Sociaal Team (1e lijn) en de tweedelijns Wmo en Jeugdhulp onderdeel zijn van één systeem. De inrichting van het ene onderdeel beïnvloedt de vraag naar het andere. We willen een vervolgstap zetten in de veranderbeweging die we samen met onze partners hebben ingezet. Sociaal in balans is daarom een nieuwe stap in de transformatie van het sociaal domein.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

pagina 2 van 4

Deze bestuursopdracht is gericht op het doorlopen van een gedegen participatietraject om beleid op het onderwerp Sociale Basis op te kunnen stellen. We willen hiermee vanuit samenhang richting geven aan de ontwikkeling. Onder de term Sociale Basis verstaan we vooralsnog het volgende: ‘Een krachtig geheel van informele sociale verbanden (buurten, groepen, verenigingen, netwerken, gezinnen) aangevuld en ondersteund vanuit de lokale overheid, organisaties, diensten en voorzieningen. De sociale basis moet ervoor zorgen dat inwoners kunnen participeren in sociale relaties, zodat hun welzijn en individueel potentieel verbetert.’ Doelstelling en effecten Sociaal in Balans De bredere doelstelling van het programma is om op basis van inhoudelijke ambities en wensen en eisen over kwaliteit van zorg met de beschikbare financiële middelen te realiseren. Binnen dit programma kijken we praktisch hoe het minder duur of efficiënter en preventiever kan, om zo te komen tot gedragen werkzame oplossingen. We willen met Sociaal in Balans de volgende effecten bereiken.  Het realiseren van beleidsrijke veranderingen, waarbij slimmer organiseren en preventiever werken voorkomt dat de gemeente eenzijdig harde grenzen moet stellen.  De gemeente Zeist is in staat om de juiste zorg op de juiste plek te organiseren, waarbij hulp proportioneel en doelmatig wordt ingezet.

Er is geen onnodige zorgverzwaring.  Er is een gedeeld beeld over de invulling van kwalitatieve zorg bij de stakeholders per deelgebied. De stappen zijn gezamenlijk gezet.  Het kostenbewustzijn bij bestuur, beleid en uitvoering en bij stakeholders is gegroeid en men weet ook beter hoe je binnen de bestaande beleidsuitgangspunten op effect en kosten kan sturen. Zodoende wordt het makkelijker passend te budgetteren. Uitdaging versterken Sociale basis Zeist heeft veel actieve vrijwilligers, een rijk verenigingsleven, veel enthousiaste inwoners en verschillende organisaties die steun, begeleiding en zorg bieden aan kwetsbare personen. De gemeente Zeist subsidieert sinds lange tijd een groot aantal initiatieven en organisaties die allemaal iets doen op het gebied van welzijn of informele (vrijwillige) hulp en zorg. Uit onderzoek blijkt dat effectieve preventie werkt. Dat het problemen van mensen voorkomt, beginnende problematiek in goede banen leidt en voorkomt dat problemen terugkomen. Bovendien kan een stevige sociale basis kostenbesparing opleveren omdat minder inwoners intensievere zorg nodig hebben. Losse preventieve interventies hebben echter een klein effect.

Een duurzaam preventief effect wordt pas bereikt als:  de preventieve aanpak doelgericht en samenhangend is;  preventieve interventies worden gebruikt waarvan de werkzaamheid bekend is;  en deze interventies goed worden uitgevoerd. Er is dus goed georganiseerd samenspel nodig tussen de samenleving en effectieve preventieve interventies, zodat we samen gerichter sturen op wat nodig is. Doel Binnen dit het traject Sociale Basis gaan we samen met inwoners en partners een ontwikkeltraject aan waarmee we de inrichting van de sociale basis van Zeist willen verstevigen. Het doel hiervan is om meer vanuit samenhang en samenwerking nadrukkelijker en doelmatiger te sturen op maatschappelijk effect en resultaat van de sociale basis, zodat risicogroepen het op korte en lange termijn makkelijker zelfstandig redden. We verwachten dat de sociale basis daarmee steeds meer bijdraagt aan kostenbesparingen in de tweedelijns zorg. De nadruk moet steeds meer liggen op het duurzaam versterken van een gezond en goed leven in Zeist in plaats van alleen op het organiseren van zorg en ondersteuning. Vervolgstap in de transformatie We willen deze nieuwe ontwikkelstap samen met onze inwoners en partners zetten en duidelijk te zijn over de rollen van organisaties binnen de sociale basis en wie welke bijdrage levert.

We werken toe naar een concrete en samenhangende vernieuwde invulling van de samenwerking van de sociale basis en de daarbij horende wijze van financieren.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

pagina 3 van 4

Beoogde resultaten: Het bovenstaande doel is uitgesplitst in een aantal resultaten:  Er is samen met inwoners en partners een ontwikkeltraject doorlopen waarmee er in Zeist: o Een gedeeld en gedragen beeld is van wat de Sociale Basis is; o Een gedeeld en gedragen beeld is welke doelen en maatschappelijke effecten we willen bereiken via de sociale basis; o Welke plek de voorzieningen en initiatieven uit de sociale basis innemen ten opzichte CJG, Sociaal Team en ten opzichte van de Wmo en Jeugdhulp uit de tweede lijn. o Er goede afspraken zijn gemaakt over welke partijen welke rol hebben binnen de sociale basis en welke rol de gemeente speelt.  De resultaten van het ontwikkeltraject zijn vastgelegd in een beleidskader dat wordt vastgesteld door de gemeenteraad.  Het visiedocument CJG en ST (binnenkort gereed voor besluitvorming) en het beleidsdocument Sociale Basis zorgen tezamen voor een helder en adequaat sturingsintrumentarium voor college en raad en dragen bij aan de het realiseren van de doelstellingen van Sociaal in Balans.

Effecten We beogen de volgende effecten te bereiken met het traject Sociale Basis:  Problemen van mensen worden eerder gesignaleerd;  Er kan lichte (informele) ondersteuning ingezet worden;  Of er wordt hulp van ST / CJG in een vroeg stadium ingeschakeld;  Er wordt in buurten meer naar elkaar omgekeken er ontstaan meer initiatieven van inwoners;  De sociale basis draagt steeds meer bij aan het duurzaam versterken van een gezond en goed leven in Zeist en we kunnen dit effect ook steeds beter meten. Afbakening: Sociaal in balans beoogt een integraal project binnen het sociaal domein te zijn maar neemt de participatiewet en de uitvoering binnen de RDWI niet mee. Er is focus aangebracht om te kunnen sturen op versnelling in resultaten. De RDWI heeft een eigen governance. We zullen hen meenemen in de voortgang en waar nodig vindt doorvertaling plaats. Binnen het participatietraject van de sociale basis nemen we wel de voorliggende voorzieningen mee op de leefdomeinen inkomen, werk en schulden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan schuldhulpmaatjes en sociaal raadslieden PARTICIPATIE EN PLANNING We doorlopen een gezamenlijk ontwikkeltraject met onze inwoners en partnerorganisaties. Het traject zorgt ervoor dat we vanuit een gedeeld en gedragen beeld komen tot krachtig nieuw beleid voor de sociale basis.

Het traject zal bestaan uit een mix van brede bijeenkomst, het gericht interviewen van stakeholders en het afnemen van enquêtes. Zodoende heeft een ieder voldoende mogelijkheid om op een eigen manier deel te nemen. Het participatieproces en besluitvormingsproces zien er als volgt uit. Bij het opzetten van dit traject is gebruik gemaakt van het ‘handvat participatie’. Er is nadrukkelijk gekeken naar welke stakeholdergroep welke rol in het proces moet hebben.    

De bestuursopdracht wordt in februari voorgelegd aan het college. Na een positief besluit van het college wordt de gemeenteraad in kennis gesteld van de bestuursopdracht. In februari worden de organisaties uit de sociale basis geïnterviewd. In maart is er een aantal brede brainstormsessies met organisaties en met beleidsadvies van de gemeente. Ook wordt in deze maand een enquête uitgezet bij organisaties en zijn er gesprekken met inwoners over de bijdrage van de sociale basis aan ‘een goed leven in Zeist’. In april wordt de eerste rapportage opgeleverd op basis van de resultaten van het traject. In een aantal sessies met organisaties worden de resultaten gedeeld ten behoeve van aanscherping van de rapportage van het participatietraject.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

pagina 4 van 4

  

In mei wordt het beleidskader opgesteld. Ook is er in die maand een informeel gesprek met de raad en met het Adviesnetwerk Zeist. De input van die gesprekken worden in het beleidskader verwerkt. In september wordt het beleidskader voorgelegd aan het college. Het Adviesnetwerk Zeist heeft dan ook een schriftelijk advies gegeven op het stuk. In november vindt dan de besluitvorming in de gemeenteraad plaats over het beleidskader.

Vervolgens worden het beleidskader vertaald naar een nieuw subsidiekader. Hiervoor geldt de volgende voorlopige planning:  Januari 2023: Nieuw subsidiekader Sociale Basis vastgesteld door college.  2024: Eerste effectieve jaar nieuwe subsidiekader. Afbouw van een aantal lopende verbintenissen.  2025: Eerste volledig effectieve jaar nieuwe subsidiekader. Randvoorwaarden De gemeenteraad besloot met de begroting 2022 om voor 2022 € 1,5 miljoen en voor 2023 € 750K beschikbaar te stellen voor het versterken van de uitvoering van het sociaal domein. Deze middelen wil uw college inzetten om te investeren in de Sociale Basis, de Teams CJG & ST en in goede sturing en monitoring. Een klein deel van dit extra geld is nodig om het voorstelde beleidstraject Sociale Basis en de implementatie van het nieuwe subsidiekader ten uitvoer te kunnen brengen. Deze beschikbare financiële middelen zijn voldoende om het traject te kunnen uitvoeren. Relatie met andere trajecten Het traject Sociale Basis is onderdeel van het programma Sociaal in Balans en wordt inhoudelijk vanuit de brede scope van dit programma opgepakt. Er is een specifieke relatie tussen het te vormen beleid sociale basis en de visie op CJG en Sociaal Team. De beleidsmatige uitgangspunten van deze documenten moeten in elkaar grijpen en elkaar versterken.

Na bestuurlijke vaststelling van deze beleidsstukken moet bepaald worden of het vaststellen van vergelijkbare beleidsdocumenten voor de tweedelijns Wmo en Jeugd toegevoegde waarde heeft ter versterking van het sturingsinstrumentarium. Uiteraard is er binnen Sociaal in Balans ook een relatie met traject sturing Wmo en Jeugd. De nieuwe beleidsmatige uitgangspunten worden via dit project vertaald naar meetbare indicatoren en concrete rapportages aan college en raad. Tenslotte. De nadruk van de transformatie van het sociaal domein zal – hoogstwaarschijnlijk – steeds meer komen te liggen op het duurzaam versterken van een gezond en goed leven. Voorkomen is beter dan genezen, of in andere woorden: gezond leven is beter dan genezen van ziekte. Het steeds weer zetten van kleine ontwikkelstappen op de drie thema’s (1) organiseren en samenwerken (2) wijze van financieren en (3) meten en doorontwikkelen is de weg die we als gemeente met onze partners hierbij kunnen inzetten.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist