RIB22.021 UItkomst decembercirculaire

Publiekshal ▪ Het Rond 1, Zeist

www.zeist.nl ▪ www.twittter.com/gemeentezeist

Postbus 513, 3700 AM, Zeist

www.facebook.com/gemeentezeist

Telefoon 14 030 ▪ zeist@zeist.nl

Ontv. Griffie 24-01-2022/RIB22.021

Aan de gemeenteraad

Datum

24 januari 2022

Ons kenmerk

436295

Burgerservicenummer

Uw kenmerk

Bijlage(n)

Behandeld door

Marion Hes

Portefeuillehouder

S. Jansen

Onderwerp

Uitkomst decembercirculaire 2021

Geachte leden van de raad, We hebben de decembercirculaire 2021 ontvangen en doorgerekend. In deze brief informeren wij u eerst over de uitkomst van de circulaire voor de gemeenten Zeist en daarna informeren wij u over ontwikkelingen, genoemd in de circulaire, die op een later moment alsnog een financieel effect hebben. De decembercirculaire bevat geen nieuwe accresramingen. Omdat het accres 2021 vastgeklikt is op de stand van de meicirculaire 2020, bewegen de gemeenten in 2020 en 2021 niet mee met de uitgaven van de rijksoverheid. We gaan niet mee “de trap op en trap af”, zoals dat ook wel genoemd wordt en daardoor vindt er ook geen bijstelling plaats. Dit zorgt in deze jaren voor financiële stabiliteit bij de gemeenten. Vanaf 2022 wordt de “trap op en trap af” systematiek weer hervat. Op 5 oktober jl. heeft het kabinet de Tweede Kamer geïnformeerd over de budgettaire gevolgen van het aanvullende maatregelenpakket naar aanleiding van de Algemene Politieke Beschouwingen. Gelet op het bijzondere karakter van het aanvullende pakket heeft het kabinet besloten geen accres voor het gemeentefonds en provinciefonds toe te kennen over de nieuwe maatregelen in 2022 en later.

Aangezien de gemeenten geen accres ontvangen over het aanvullende pakket, maar wel te maken zullen krijgen met toename van salarissen in hun zorgdomein, zal het Rijk als compensatie vanaf 2022 structureel € 80 miljoen per jaar toevoegen aan de algemene uitkering. De toevoeging is in deze circulaire verwerkt (zie onderdeel C taakmutaties). In deze decembercirculaire is ook de financiële vertaling van het 6e compensatiepakket corona verwerkt. De uitkomst van de circulaire kan door het tijdstip waarop de circulaire is verschenen (december) niet meer verwerkt worden in de begroting van 2021. Gevolg daarvan is dat er een verschil zal ontstaan tussen begroting en realisatie. Dit is jaarlijks onvermijdbaar. De financiële gevolgen voor de jaren 2022 en verder zullen in een technische, verzamelwijziging worden voorgelegd aan uw raad. De bedragen in de tabellen van deze brief zijn afgerond op € 1.000.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

2

Uitkomst decembercirculaire 2021 toegelicht De circulaire informeert gemeenten over de gemeentefondsuitkeringen. Het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron van de gemeenten. De ontwikkeling ervan bepaalt daarom in belangrijke mate de financiële ruimte van gemeenten. Gemeenten ontvangen op drie tijdstippen in het jaar de informatie over de gemeentefondsuitkeringen: in mei op basis van de Voorjaarsnota, in september op basis van de Miljoenennota en in december om het uitkeringsjaar zoveel mogelijk, op basis van de juiste aantallen (zoals bijvoorbeeld inwoners), goed af te ronden. Dit is dus de derde circulaire van 2021. Hieronder wordt de uitkomst van de decembercirculaire cijfermatig en inhoudelijk toegelicht. We zetten deze circulaire af tegen de vorige; de septembercirculaire. In onderstaande tabel staat wat het verschil is tussen de december- en de septembercirculaire:

Het verschil tussen de december- en de septembercirculaire wordt aan de hand van de volgende onderdelen toegelicht: A. toelichting op de mutaties met een effect op het begrotingssaldo B. toelichting op de compensatie van de gevolgen Corona C. toelichting op de taakmutaties en doeluitkeringen

Ad A. Mutaties met een effect op het begrotingssaldo

1. Mutaties hoeveelheden De algemene uitkering uit het gemeentefonds wordt verdeeld over alle gemeenten met behulp van maatstaven. Voor de gemeente Zeist zijn er ca. 75 maatstaven van toepassing. Voorbeelden van maatstaven zijn: inwoners, woonkernen en bijstandsontvangers. De aantallen worden steeds geactualiseerd. Voor de toekomst wordt er gerekend met trends en ook die worden iedere circulaire bijgesteld. Beide aanpassingen hebben voor een individuele gemeente effect op de omvang van de algemene uitkering. Als het rijksbudget gelijk blijft en landelijk nemen de aantallen toe, zal de uitkeringsfactor dalen. Het tegenovergestelde kan ook voorkomen. Dit wordt gedaan om landelijk binnen het rijksbudget te blijven. Voor individuele gemeenten kan er een herverdeeleffect ontstaan. In deze circulaire is de prognose voor het aantal bijstandsontvangers in 2021 landelijk flink naar beneden bijgesteld. De uitkeringsfactor is voor de lange termijn daarop niet aangepast. Het effect daarvan voor Zeist is negatief vanaf 2023. Een goede prognose bleek, door de effecten van corona, lastig te maken. In de meicirculaire van 2022 wordt de uitkeringsfactor weer bijgesteld.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

3

2. Diverse uitnamen en toevoegingen aan het gemeentefonds De grootste toevoeging (€ 68.000 voor Zeist) betreft de subsidieregeling “continuïteit cruciale jeugdzorg”. In mei 2019 hebben de VNG en het Rijk afspraken gemaakt over de inrichting van een subsidieregeling continuïteit cruciale jeugdzorg met een looptijd tot eind december 2021. Hiertoe is destijds € 20 miljoen uit de tijdelijke extra middelen Jeugdhulp voor gemeenten apart gehouden op de begroting van het ministerie van VWS. Via de subsidieregeling kunnen aanbieders van cruciale jeugdhulp tijdelijke liquiditeitssteun ontvangen indien dit noodzakelijk is om continuïteit van zorg te garanderen. Er is afgesproken dat de middelen na afloop van de subsidieregeling weer worden toegevoegd aan het gemeentefonds en dat vindt plaats in deze circulaire. Ad B. Compensatie financiële gevolgen Corona Deze circulaire bevat informatie over de maatregelen uit het 6e steunpakket, die via het gemeentefonds lopen. De compensaties voor Zeist staan in onderstaand overzicht.

Hoewel de middelen beschikbaar zijn gesteld voor een bepaald doel, zijn het vrij besteedbare middelen. Er is dan ook geen terugbetalingsplicht bij onderbesteding.

De compensaties voor het jaar 2021 uit bovenstaande tabel kunnen niet meer met een begrotingswijziging verwerkt worden in de begroting 2021. Het tijdstip (december) waarop de compensatie bekend is gemaakt is daarvoor te laat. In de jaarrekening 2021 zal de € 1.836.000 als een voordeel op de algemene uitkering, in programma 10 ‘Maatschappelijk bewust financieel beleid’, gepresenteerd worden. Elders in de jaarrekening staan daar wel kosten tegenover. In het raadsvoorstel bij de jaarrekening 2021 zal een voorstel worden gedaan over het restant van de compensatie van het Rijk. Een opvallende compensatie is de afrekening over 2020 van de inkomstenderving. Inkomstendervingen als gevolg van de coronacrisis zijn bijvoorbeeld gemiste parkeerinkomsten en leges. Het gecompenseerde bedrag komt niet exact overeen met de gemiste inkomsten die zijn vermeld in de jaarrekening 2020. De reden hiervoor is dat er tussen VNG en het Rijk een rekenmethode is afgesproken die zo min mogelijk administratieve lasten geeft en eenvoudig is uit te voeren. De afgesproken rekenmethode heeft tot een hogere compensatie geleid dan de bedragen die zijn vermeld in de jaarrekening 2020. Ad C. Taakmutaties en doeluitkeringen

Taakmutaties en doeluitkeringen zijn mutaties in het gemeentefonds met betrekking tot een specifieke taak van gemeenten. Vaak gaat het om extra middelen die door het rijk zijn toegevoegd, soms ook om kortingen. Hoewel de middelen beschikbaar zijn gesteld voor een bepaald doel, zijn het vrij besteedbare middelen. Er is dan ook geen

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

4

terugbetalingsplicht bij onderbesteding.

De mutaties en uitkeringen voor het jaar 2021 uit bovenstaande tabel kunnen niet meer met een begrotingswijziging verwerkt worden in de begroting 2021. Het tijdstip (december) waarop de compensatie bekend is gemaakt is daarvoor te laat. In de jaarrekening 2021 zal de € 427.000 als een voordeel op de algemene uitkering, in programma 10 ‘Maatschappelijk bewust financieel beleid’, gepresenteerd worden. 1. Kwaliteitsborging bouw- en woningtoezicht Op 1 juli 2022 treedt naar verwachting de nieuwe Wet kwaliteitsborging (Wkb) voor het bouwen in werking. De Wkb heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Onder de Wkb zullen kwaliteitsborgers zorgdragen voor het voldoen aan de bouwtechnische regels. Deze taken vervallen hiermee bij gemeenten die overigens wel het bevoegd gezag blijven houden. Tegelijkertijd wijzigen bepaalde taken en krijgen gemeenten er extra taken bij, zoals registratie en beoordeling van de Wkb-meldingen. Hieronder vallen onder andere bouwmeldingen en gereed meldingen en informatieverstrekking van de start en einde van bouwwerkzaamheden. Voor de noodzakelijke voorbereidingen die de gemeenten nog moeten treffen tot de inwerkingtreding van de Wkb ontvangen gemeenten in 2021 een initiële bijdrage. 2.

Salarislasten sociaal domein De Tweede Kamer heeft op 16 september 2021 de motie Hijink/Bikker aangenomen over het vrijmaken van extra financiële middelen voor zorgsalarissen. Het kabinet stelt vanaf 2022 structureel € 80 mln. beschikbaar aan gemeenten, opdat zij de financiële middelen hebben om de stijging van de zorgsalarissen in het sociaal domein mogelijk te kunnen maken. In het voorjaar 2022 nog eens € 14 mln. Voor Beschermd wonen. VNG, Werkgevers in de zorg en welzijnssector en VWS hebben gezamenlijk een dringende oproep gedaan aan de gemeenten om de gestegen zorgsalarissen te verwerken in de tarieven en subsidies voor de zorgaanbieders. De gemeente Zeist heft hieraan gehoor gegeven. De gemeente Zeist ontvangt structureel ongeveer € 300.000 per jaar. Dit zal vermoedelijk niet genoeg zijn om de stijging van alle zorgsalarissen te kunnen dekken. Het totale financiële effect van de verhoogde CAO zal in kaart worden gebracht en over gerapporteerd worden in de eerste bestuursrapportage van 2022. 3,4,5 en 6 Versterking dienstverlening gemeenten In de reactie van het kabinet van 15 januari 2021 op het rapport Ongekend onrecht van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) is toegelicht dat naast de hersteloperatie voor getroffen ouders en kinderen, ook maatregelen nodig zijn die structureel tot brede verbeteringen in beleid en uitvoering moeten leiden.

Onderdeel hiervan is het versterken van de dienstverlening bij alle onderdelen van de overheid, waaronder de gemeenten. Het kabinet heeft besloten voor het versterken van de dienstverlening bij gemeenten en het extra ondersteunen van mensen in kwetsbare posities voor de periode tot en met 2027 € 150 miljoen per jaar beschikbaar te stellen. Het Rijk kan zich voorstellen dat de transitie niet in deze periode kan worden voltooid en zal daarom vroegtijdig met de VNG het gesprek aangaan over de periode na 2027. Om de dienstverlening bij gemeenten te versterken en mensen in kwetsbare posities extra te ondersteunen heeft de VNG een visiedocument opgesteld met daarin activiteiten die met name inzetten op het vergroten van de menselijke maat in de dienstverlening, ontwikkeling van professionals en systematisch leren, zodat waar nodig structurele verbeteringen op zowel rijksniveau als gemeentelijk niveau worden doorgevoerd. Eén en ander is financieel vertaald in vier doeluitkeringen: 3. Robuust rechtsbeschermingssysteem Het is belangrijk dat mensen dichtbij ondersteuning hebben om de weg te vinden en hun recht te kunnen halen, bijvoorbeeld wanneer ze verdwalen tussen uitvoeringsinstanties. Er is bij het ministerie van JenV een programma rechtsbijstand waarin met partners wordt gewerkt aan een stelselvernieuwing.

Mede in opvolging van de POK wordt gewerkt aan een robuust rechtsbeschermingsstelsel dicht bij de burger. Gemeenten zijn daarin belangrijke partners. De resultaten van de aanpak door gemeenten zijn:

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

5

I. Toegang versnellen: inwoners hebben sneller en makkelijker toegang tot voorzieningen en rechtsbescherming en verdwalen niet langer tussen uitvoeringsinstanties. II. Betere gemeentelijke juridische dienstverlening: voor inwoners is voldoende juridische ondersteuning beschikbaar, zowel in de vorm van eerstelijns juridische ondersteuning als in de versterking van de gemeentelijke ombudsfunctie. III. Pilots robuuste rechtsbescherming: kennis over effectieve rechtsbescherming wordt door gemeenten hergebruikt. Gemeenten hoeven niet elk het wiel zelf uit te vinden. In pilots zijn effectieve (nieuwe) werkwijzen voor rechtsbescherming ontwikkeld, gemeenten zijn ondersteund in het in gebruik nemen van die werkwijzen en gemeenten leren van elkaar. 4. Versterking ondersteuning wijkteams Voor de versterking ondersteuning wijkteams heeft het kabinet middelen beschikbaar gesteld ter compensatie van de extra uitgaven die gemaakt worden om de toegang van cliënten tot de gemeentelijke dienstverlening en ondersteuning in de komende jaren stap voor stap structureel te verbeteren. Dit betekent dat voor de sociale wijkteams extra uitvoeringscapaciteit beschikbaar komt, om de coördinatie tussen de verschillende soorten van hulpverlening in het sociaal domein te verbeteren. 5.

Impuls integraal werken Als onderdeel van het versterken van de gemeentelijke dienstverlening stelt het kabinet middelen beschikbaar, waarmee gemeenten een impuls kunnen geven aan het ontwikkelen van een integrale dienstverlening. Voor de aanpak van meervoudige problematiek in het sociaal domein krijgen gemeenten incidenteel deze extra middelen om methoden voor integraal werken te ontwikkelen en geleerde lessen beter met elkaar te delen. 6. Systeem leren Om de dienstverlening in gemeenten daadwerkelijk en structureel te kunnen verbeteren is het van belang dat de dienstverlening plaatsvindt in een ‘lerende uitvoeringspraktijk’. Binnen de gemeentelijke uitvoering moet er ruimte zijn om te reflecteren op het eigen handelen in de dienstverlening aan inwoners. Gemeenten moeten kunnen leren van de fouten en knelpunten in hun uitvoeringspraktijk en kunnen leren van elkaar, zodat de gemeentelijke dienstverlening aan inwoners in kwetsbare posities continu kan worden verbeterd. Het uiteindelijke doel daarbij is de kwaliteit van de dienstverlening aan de meest kwetsbare burgers te verhogen en zo in de gemeente een betere en veiligere leefomgeving te laten ontstaan.

Overige mededelingen uit de decembercirculaire Klimaat In de septembercirculaire 2021 is aangegeven dat het kabinet voor 2022 in totaal € 72,5 miljoen beschikbaar stelt voor de klimaatakkoordtaken van gemeenten, ondersteuning van medeoverheden en RES. Dit om te voorkomen dat de uitvoering van het Klimaatakkoord stil komt te vallen. Daarvan wordt € 40 mln. bestemd voor gemeenten. In lijn met de begrotingssystematiek van het Rijk zullen de middelen naar verwachting bij Voorjaarsnota 2022 beschikbaar komen en worden verwerkt in de meicirculaire 2022. Het is aan een nieuw kabinet om een besluit nemen over de totale uitvoeringskosten voor de periode 2022 en verder.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

6

Wij hopen u met bovenstaande informatie voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zeist, de gemeentesecretaris,

de locoburgemeester,

dr. H.S. Grotens

drs. S. Jansen

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist