PR24.078 Aanbiedingsbrief rapport rekenkameronderzoek integratie nieuwkomers

Secretariaat: Het Rond 1 Zeist Gemeente Zeist: Postbus 513 3700 AM Zeist Telefoon 14 030 ▪ rekenkamer@zeist.nl

www.zeist.nl/rekenkamer

Gemeente Zeist Postbus 513 3700 AM ZEIST Datum:

23 mei 2024

Behandeld door: Hans Verhorst

Onderwerp:

Rekenkameronderzoek Integratie en arbeidsparticipatie van nieuwkomers

Nummer:

RIB024….

Bijlagen:

* Onderzoek Rekenkamer Zeist naar integratie en arbeidsparticipatie van nieuwkomers in de gemeente Zeist (eindrapport Radar) * Verhalen van nieuwkomers

Geachte leden van de raad, Met genoegen bieden wij u de rapportage aan over het rekenkameronderzoek naar de integratie en arbeidsparticipatie van nieuwkomers in Zeist. Wij hebben u eind 2023 over dit onderzoek geïnformeerd via RIB23.122. Zeist kent een lange traditie in het opvangen van nieuwkomers. Zowel landelijk als lokaal is er sprake van een sterke dynamiek op het onderwerp. Voor de rekenkamer was dit aanleiding voor het onderzoek met als belangrijkste vraag: hoe staat het met de integratie en de arbeidsparticipatie van de nieuwkomers in Zeist? De focus van het onderzoek lag op de dienstverlening aan nieuwkomers. Verhalen van nieuwkomers De rekenkamer vond het belangrijk om het perspectief van de nieuwkomers zelf mee te nemen in het onderzoek. Er zijn gesprekken gevoerd met 14 nieuwkomers (statushouders, asielzoekers en Oekraïense ontheemden). Dat heeft indrukwekkende verhalen opgeleverd. De rekenkamer heeft de verhalen apart gebundeld (bijlage). De verhalen plaatsen de leefwereld van de nieuwkomers tegenover de systeemwereld van de organisatie van de opvang en integratie en bieden zo leerpunten en nieuwe inzichten voor de uitvoeringspraktijk. Samenvatting van de uitkomsten Uit het onderzoek blijkt dat het aan de oppervlakte goed gaat. Er is grote betrokkenheid en inzet bij professionals en vrijwilligers en Zeist voldoet aan de wettelijke taakstelling.

Maar het onderzoek legt ook een aantal kritische kanttekeningen bloot en geeft aanbevelingen hoe de integratie en participatie van nieuwkomers in Zeist kan worden verbeterd. Samengevat levert het onderzoek de volgende inzichten op: Het onderzoek bevat een aantal positieve bevindingen: • De rekenkamer ziet dat de inzet en betrokkenheid van dienstverleners zowel bij de gemeente als bij uitvoeringspartners onverminderd groot is.

1

•

•

De taakstelling ten aanzien van de huisvesting voor statushouders is gehaald en ook voldoet Zeist op basis van de indicatieve taakstelling uit de Spreidingswet aan de taakstelling voor asielopvangplekken. Nieuwkomers ervaren de inzet van professionals en de dienstverlening van de gemeente en de opvang in Zeist gemiddeld genomen als positief.

Maar het onderzoek laat ook een aantal knelpunten en verbeterpunten zien: • Medewerkers van de gemeente vragen aandacht voor de werkdruk en voor sturing en scherpere (operationele) afspraken tussen gemeente en uitvoeringspartners. Er is geen behoefte aan een fundamentele koerswijziging maar wel aan heldere richtlijnen voor de uitvoering van de opgave. • Ook bij het COA is sprake van een grote werkdruk en personeelsmutaties. De werkafspraken tussen gemeente en het COA kunnen strakker. • Nieuwkomers verschillen sterk in achtergrond en kwalificatieniveau. Bij de begeleiding naar werk geven met name hoogopgeleide nieuwkomers aan meer behoefte te hebben aan maatwerk. • De onzekerheid en frustraties die procedures kunnen opleveren hebben veel impact op het welbevinden van asielzoekers en statushouders. • Er is bij nieuwkomers behoefte aan informeel contact om echt te integreren, vooral ook met organisaties die aansluiten bij hun opleiding en ervaring. Het zou helpen om naast de formele dienstverlening vrijwilligerswerk te bevorderen en activiteiten aan te bieden. • Nieuwkomers hebben moeite met (arbeids)integratie; door vrijwilligerswerk en werkstages te combineren met taalonderwijs (duale trajecten) zou dit kunnen worden bevorderd. • Een volledig beeld van de arbeidsintegratie van nieuwkomers ontbreekt.

Aanbevelingen In het perspectief van de kaderstellende en controlerende rol doet de rekenkamer de volgende aanbevelingen aan de gemeenteraad: Kaderstelling, monitoring en controle 1. Geef opdracht tot het ontwikkelen van een helder dashboard met indicatoren waarmee de maatschappelijke impact van de inburgering en begeleiding naar arbeidsparticipatie (en wat levert dat op?) inzichtelijk kan worden gemaakt. Maak hierbij niet alleen gebruik van kwantitatieve maar ook kwalitatieve gegevens. 2. Laat integratie van nieuwkomers, diversiteit en leefbaarheid als integraal thema opnemen in wijkontwikkelplannen c.q. gebiedsgericht werken. 3. Voorkom dat de leefwerelden van nieuwkomers en de Zeister bevolking al te gescheiden zijn en investeer in het versterken en verbreden van de ontmoeting en verbinding (cohesie) tussen nieuwkomers en de Zeister inwoners en ondernemers. De gemeenteraad kan hierbij als vertegenwoordigend orgaan het voortouw nemen door hiervoor bijvoorbeeld samen met burgerinitiatieven een projectgroep in te stellen.

2

De volgende aanbevelingen aan het college en de ambtelijke organisatie hebben betrekking op de uitvoering van beleid voor het bevorderen van de arbeidsintegratie en opgavegericht werken: Uitvoering arbeidsintegratie 4. Hoewel er veel gebeurt op het terrein van arbeidsintegratie van nieuwkomers kan de aanpak versterkt worden met: a. De inzet van meer duale trajecten (werken gecombineerd met taalonderwijs). b. Een op maatwerk gerichte aanpak voor arbeidsintegratie, met name voor hoogopgeleide nieuwkomers. Want de arbeidsparticipatie is laag. c. Het ontwikkelen van een lokaal netwerk c.q. platform van werkgevers die inclusief (willen) ondernemen. De gemeente kan als grote werkgever hierbij het voortouw nemen. d. Onderzoek in samenwerking met Vluchtelingenwerk signalen van uitbuiting op de arbeidsmarkt en geef voorlichting over rechten en plichten aan nieuwkomers bij toetreding tot de arbeidsmarkt. e. Bekijk in hoeverre belemmeringen om al vanuit het azc deel te nemen aan de Zeister samenleving en taallessen te volgen (belemmeringen zoals reiskosten) weggenomen kunnen worden. 5. Maak het aanbod voor inburgering/integratie in de gemeente Zeist goed digitaal inzichtelijk en toegankelijk voor professionals en nieuwkomers en draag zorg voor een periodieke update van het aanbod (sociale kaart). Uitvoering opgavegericht werken 6.

Versterk het opgavegericht werken binnen de gemeente met oog voor werkdruk, interne sturing (verdeling taken, rollen, verantwoordelijkheden) en (operationele) samenwerking met externe partners. Het proces Het onderzoek is naar tevredenheid van de rekenkamer uitgevoerd door en met bureau Radar en namens de rekenkamer begeleid door Josien van Breda en Hans Verhorst. Hafedh Al Moshaback heeft de rekenkamer voor dit onderzoek versterkt bij de voorbereiding, de uitvoering en de afronding van het onderzoek. Hafedh is een aantal jaren geleden gevlucht uit Jemen en in Zeist terechtgekomen en in die hoedanigheid een ervaringsdeskundige. Zijn inbreng was zeer waardevol. Aan de hand van beschikbare data, interviews met professionals en vrijwilligers en gesprekken met nieuwkomers is een beeld geschetst van de opvang en integratie van nieuwkomers in Zeist. De rapportage is ambtelijk nagelopen op feitelijke onjuistheden en op basis hiervan aangescherpt. Ook de RSD heeft daarbij meegekeken. Het onderzoek is op 21 mei met het college van B&W besproken. Nog geen bestuurlijke reactie Afwijkend van de gebruikelijke werkwijze is bij deze brief nog geen bestuurlijke reactie gevoegd. Dat heeft te maken met de korte tijdspanne tussen het overleg met het college en de geplande ronde tafel van 20 juni a.s.

De rekenkamer hecht eraan om de uitkomsten nog voor het zomerreces met u te bespreken en heeft besloten u de rapportage (zonder de bestuurlijke reactie) alvast te sturen. Het college heeft toegezegd dat de bestuurlijke reactie op zo kort mogelijke termijn wordt nagezonden.

3

Suggestie: organiseer een werkbijeenkomst Naar aanleiding van de uitkomsten van het onderzoek en gesprekken binnen de organisatie adviseert de rekenkamer aan de Raad om een bijeenkomst te (laten) organiseren met betrokkenen (bijvoorbeeld professionals, vrijwilligers, statushouders en werkgevers). We hopen dat de gemeente deze handschoen oppakt. De rekenkamer is uiteraard bereid hierbij te ondersteunen en ook de onderzoekers van Radar hebben aangegeven indien gewenst een rol te willen spelen. De rekenkamer beveelt dit van harte aan. We zijn benieuwd hoe u als raad hier tegenaan kijkt. Tot slot In het bijgaande rapport van Radar vindt u alle bevindingen van het onderzoek en de conclusies en aanbevelingen. Tevens bieden we u de verhalen van de nieuwkomers aan die vanuit hun perspectief een brug slaan tussen beleid en hoe zij de opvang in Zeist ervaren. De rekenkamer bedankt mede namens de onderzoekers bestuur, directie en ambtenaren van de gemeente Zeist en de betrokkenen in de partnerorganisaties voor de uitstekende samen- en medewerking in dit onderzoek. Onze grootste dank gaat uit naar de nieuwkomers die hun soms moeilijke of pijnlijke verhaal hebben willen vertellen aan de onderzoekers. De rekenkamer gaat graag op 20 juni tijdens de Ronde Tafel met de raad in gesprek over het onderzoek.

Voor vragen naar aanleiding van het onderzoek kunt u contact met ons opnemen via rekenkamer@zeist.nl.

Daniëlle Fictorie Voorzitter Rekenkamer Zeist

4