PR23.122 Rekenkamer aankondiging onderzoek integratie nieuwkomers

Secretariaat: Het Rond 1 Zeist Gemeente Zeist: Postbus 513 3700 AM Zeist Telefoon 14 030 ▪ rekenkamer@zeist.nl ▪ www.zeist.nl/rekenkamer Ontvangen griffie 23 oktober 2023 PR23.122

Datum

23 oktober 2023

Behandeld door

Hans Verhorst, secretaris

Onderwerp

Aankondiging rekenkameronderzoek naar integratie van nieuwkomers

Bijlage(n)

Plan van aanpak

Geachte leden van de raad, Met deze brief informeren wij u graag over een nieuw rekenkameronderzoek over de integratie van nieuwkomers in Zeist. Aanleiding Zeist is ambitieus als het gaat om een warm welkom en een goede integratie van nieuwkomers. De Rekenkamer Zeist is benieuwd wat het effect is van deze ambitieuze grondhouding en wil dit gaan onderzoeken. Onder nieuwkomers verstaan we asielzoekers, statushouders en Oekraïense vluchtelingen. Als asielzoekers een verblijfsvergunning krijgen (en statushouder worden) koppelt het COA hen aan een gemeente voor huisvesting, integratie en participatie. Het rijk bepaalt halfjaarlijks het aantal statushouders dat moet worden gehuisvest: de gemeentelijke taakstelling. De gemeente is vervolgens verantwoordelijk voor de integratie van deze groep in de samenleving en moet zorg dragen voor huisvesting en inburgering (o.a. taalonderwijs en arbeidsmarktparticipatie). Op landelijk niveau verloopt dit niet optimaal: huisvesting verloopt moeizaam en ook het aantal nieuwkomers dat aan het werk is, is teleurstellend. Dat betekent ook dat integratie achterblijft en een groter beroep op gemeentelijke voorzieningen wordt gedaan. De nieuwe Inburgeringswet (2022) maakt snellere inburgering mogelijk, vereist een hoger taalniveau en legt alle verantwoordelijkheid bij de gemeente.

Daarnaast neemt het aantal asielaanvragen in Nederland toe en is de kans groot dat de meerderheid van de Oekraïners blijft. Daarom is dit ook voor Zeist een urgent onderwerp. Zeist heeft in regionaal (U161) verband een bestuursovereenkomst Asiel & Integratie ondertekend. Onderdeel hiervan is de gezamenlijke inkoop van taalonderwijs en arbeidsmarktoriëntatie voor nieuwkomers. Onderzoeksvoorstel De Rekenkamer is benieuwd hoe de integratie van nieuwkomers in Zeist verloopt. Vaak kijkt de rekenkamer achteraf of beleid doelmatig en doeltreffend is geweest, maar de aard en urgentie van het onderwerp en het feit dat dit de komende tijd een doorlopend beleidsthema zal blijven, rechtvaardigen om de actuele stand van zaken te bekijken en na te gaan of er wijzigingen in het beleid wenselijk zijn. Behalve het analyseren van cijfers en beleidsstukken vindt de rekenkamer het belangrijk dat ook de ervaringen van de nieuwkomers zelf aan bod komen. In dit onderzoek willen we een overzicht bieden van de wegen die de verschillende groepen nieuwkomers in Zeist afleggen, onderzoeken we hoe zij dit traject ervaren en leiden we daaruit de mogelijkheden af om integratie te bevorderen. Op basis van persoonlijke verhalen willen we zichtbaar maken wat goed gaat en wat beter kan. Daarbij is het van belang om expliciet te benoemen wat wel en niet binnen de directe invloed van de gemeente ligt.

Onderzoeksvragen De belangrijkste vraag die de rekenkamer wil beantwoorden is: “Hoe staat het met de integratie en arbeidsparticipatie van nieuwkomers in de gemeente Zeist?”. Om de hoofdvraag te kunnen beantwoorden willen we de volgende concrete onderzoeksvragen beantwoorden: 1

Regio Utrecht, 16 samenwerkende gemeenten

Pagina 1 van 2

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Wat zijn de belangrijkste cijfers en feiten van asielzoekers, statushouders en Oekraïners, die in de gemeente Zeist verblijven? Wat zijn de verhalen van 7 tot 10 nieuwkomers die in Zeist wonen (zo mogelijk een dwarsdoorsnede van de asielzoekers, statushouders en Oekraïners) als het gaat over hun integratie in de gemeente? Hoe is dienstverlening aan de verschillende groepen georganiseerd, wie heeft welke verantwoordelijkheid (binnen en buiten de gemeentelijke organisatie)? Hoe ziet de dienstverlening eruit aan statushouders die onder de nieuwe inburgeringswet vallen? En wat levert het op? Hoe ziet de dienstverlening eruit voor statushouders die onder de oude inburgeringswet vallen? En wat levert het op? Hoe ziet de dienstverlening eruit voor Oekraïense ontheemden? Wat zijn de verschillen met de reguliere dienstverlening? En kunnen de opgedane ervaringen meegenomen worden voor statushouders? Hoe ziet de dienstverlening eruit voor de asielzoekers in het AZC? Welke mogelijkheden zijn er voor deze groep om vroegtijdig aan hun integratie te beginnen? En worden deze mogelijkheden voldoende benut?

Uitvoering Het onderzoek zal worden uitgevoerd door bureau Radar Advies. De begeleidingscommissie bestaat namens de rekenkamer uit Josien van Breda (extern lid en trekker van dit onderzoek) en Hans Verhorst (secretaris). Voor dit onderzoek wil de Rekenkamer zich weer laten bijstaan door een tijdelijke burgeradviseur. Dat is een kiesgerechtigde inwoner van Zeist, met relevante inhoudelijke kennis van en/of ervaring met het onderwerp, die voor de duur van dit onderzoek wordt benoemd als tijdelijk adviseur van de rekenkamer. De burgeradviseur heeft geen andere belangen bij de gemeente. We zochten voor dit onderzoek naar een nieuwkomer die woont in Zeist en het traject tot integratie inmiddels heeft doorlopen. We hebben een kandidaat gevonden in de persoon van Hafedh Al-Moshaback. Hij is afkomstig uit Jemen en woont sinds 2018 in Zeist. We hopen dat hij in november kan worden benoemd in de gemeenteraad. Het onderzoek bestaat uit vier fases: oriëntatie (o.a. analyse data en documenten), onderzoek (o.a. interviews, focusgroepen) analyse en toetsing/rapportage. Het onderzoek gaat medio november van start. We verwachten dat we u de uitkomsten van het onderzoek in de eerste helft van 2024 kunnen aanbieden. Meer gedetailleerde informatie over de uitvoering en planning van het onderzoek vindt u in het bijgevoegde plan van aanpak.

Meer informatie? Het College van B&W en het DT zijn ook per brief geïnformeerd. Voor eventuele vragen of opmerkingen kunt u uiteraard altijd contact met ons opnemen (rekenkamer@zeist.nl).

Daniëlle Fictorie Voorzitter Rekenkamer Zeist

Pagina 2 van 2

Hoe staat het met de integratie en arbeidsparticipatie van nieuwkomers in de gemeente Zeist?

Rekenkamer Zeist

Plan van aanpak 5 oktober 2023

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Plan van aanpak De rekenkamer van de gemeente Zeist vraagt zich af hoe de integratie van nieuwkomers in Zeist verloopt. Hoe heeft Zeist invulling heeft gegeven aan de nieuwe inburgeringswet, welke dienstverlening is er voor de ‘ondertussengroep’ en hoe verloopt de dienstverlening aan de verschillende groepen nieuwkomers? De rekenkamer vindt het belangrijk dat de ervaringen van de nieuwkomers zelf aan bod komen. Met persoonlijke verhalen (storytelling) wil de rekenkamer zichtbaar maken wat goed gaat en wat beter kan. RadarAdvies is gevraagd hiervoor een voorstel te maken.

Opdrachtgever Rekenkamer Zeist Contactpersoon Hans Verhorst, secretaris Rekenkamer Postbus 513 3700 AM Zeist rekenkamer@zeist.nl Uitvoerder RadarAdvies Veemarkt 83 1019 DB Amsterdam (020) 463 50 50 www.radaradvies.nl Contactpersonen mr. Bert Otten, senior-adviseur/onderzoeker b.otten@radaradvies.nl (06) 22303790

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 2/17

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Inhoudsopgave 1 INLEIDING

4

1.1 Uw situatie 1.2 Uw vraag

4 4

2 REFLECTIE OP DE ONDERZOEKSOPDRACHT

6

3 PLAN VAN AANPAK

7

3.1 Fase 1 Oriëntatie 3.2 Fase 2: Onderzoek 3.3 Fase 3: Analyse en terugkoppeling 3.4 Fase 4: Rapportage en portrettenbundel 4 RADARADVIES: WIJ ZIJN VAN HET HOÉ

4.1 Ons onderzoeksteam en projectorganisatie 4.2 Planning 5 OVERIGE

5.1 Op de radar 5.2 AVG 5.3 Maatschappelijk verantwoord ondernemen

7 10 12 12 14

14 15 17

17 17 17

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 3/17

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

1

Inleiding

1.1

Uw situatie Zeist is ambitieus als het om een warm welkom en integratie van nieuwkomers in haar gemeente gaat. Onder nieuwkomers verstaat zij asielzoekers, statushouders en Oekraïense vluchtelingen. Rekenkamer Zeist wil onderzoeken wat het effect is van deze ambitieuze grondhouding. De dynamiek rond het thema integratie van nieuwkomers is op landelijk en lokaal niveau sterk aanwezig. De nieuwe inburgeringswet is op 1 januari 2022 in werking getreden en vraagt veel van gemeenten. Halfjaarlijks krijgt Zeist een aantal statushouders toegewezen door het COA. De gemeente is verantwoordelijk voor de integratie van deze groep in de Zeister samenleving. Zo moet de gemeente zorgen voor huisvesting en inburgering (o.a. taalonderwijs en arbeidsmarktparticipatie) van de toegewezen statushouders. Vanwege het woningtekort wonen statushouders te lang in AZC’s, terwijl ze al zijn toegewezen aan een gemeente. Ook verloopt de arbeidsintegratie nog niet optimaal. Na vijf jaar heeft slechts 42% van de 18- tot 65-jarige statushouders werk gevonden. Naast de groep statushouders verblijft in Zeist een groep van ongeveer 400 Afghaanse vluchtelingen in het Walaardt Sacré Kamp (noodopvanglocatie). In mei jl.

is het AZC Kamp van Zeist geopend waar nu toegewerkt wordt naar een capaciteit van 400 opvangplekken (alle nationaliteiten) en wordt een groep van circa 300 Oekraïners verspreid over een aantal kleinere locaties opgevangen in de gemeente. Het doel is om toe te werken naar één centrale locatie voor alle Oekraïense vluchtelingen. Bij deze ontwikkelingen vraagt de rekenkamer zich af hoe de integratie van nieuwkomers verloopt. Hoe geeft de gemeente Zeist invulling aan de nieuwe inburgeringswet? Waar gaat het goed in de dienstverlening aan de verschillende groepen nieuwkomers en waar niet?

1.2

Uw vraag De belangrijkste vraag die u als rekenkamer met dit onderzoek wil beantwoorden is: Hoe staat het met de integratie en arbeidsparticipatie van nieuwkomers in de gemeente Zeist? Om de hoofdvraag te kunnen beantwoorden heeft u de volgende onderzoeksvragen benoemd:

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 4/17

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Algemeen 1. Wat zijn de belangrijkste cijfers en feiten van asielzoekers, statushouders en Oekraïners, die in de gemeente Zeist verblijven (bijvoorbeeld: aantallen, opleidingsniveau, postcodegebied)? 2. Breng de persoonlijke verhalen in beeld van 7 tot 10 nieuwkomers, die zoveel mogelijk een dwarsdoorsnede vormen van de asielzoekers, statushouders en Oekraïners die in Zeist worden opgevangen of wonen. Het gaat over hun integratie in de gemeente Zeist, hoe het is verlopen, wat zij waarderen en wat zij hebben gemist. Dienstverlening 3. Hoe is dienstverlening aan de verschillende groepen georganiseerd, wie heeft welke verantwoordelijkheid en over welk subthema? Wie doet wat? Dit gaat breder dan de gemeentelijke organisatie, maar omvat ook samenwerkingsverbanden, vrijwilligersorganisaties, onderwijs, GGD, VRU, Provincie en landelijke stakeholders. 4. Hoe ziet de dienstverlening eruit aan statushouders die onder de nieuwe inburgeringswet vallen? En wat levert het op? 5. Hoe ziet de dienstverlening eruit voor statushouders die onder de oude inburgeringswet vallen? En wat levert het op? 6. Hoe ziet de dienstverlening eruit voor Oekraïense ontheemden? Wat zijn de verschillen met de reguliere dienstverlening? Of en hoe kunnen de opgedane ervaringen meegenomen worden bij toekomstig beleid voor statushouders? 7.

Hoe ziet de dienstverlening eruit voor asielzoekers (zonder status) die in het AZC verblijven? Welke mogelijkheden zijn er voor deze groep om vroegtijdig aan hun integratie te beginnen? En worden deze mogelijkheden voldoende benut? Aansluitend op onze presentatie van het onderzoeksvoorstel op 13 september jl. in Zeist werken we voorliggend document ons plan van aanpak nader uit. Alvorens ons plan van aanpak voor het onderzoek toe te lichten, geven wij eerst een reflectie op de onderzoeksopdracht.

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 5/17

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

2

Reflectie op de onderzoeksopdracht RadarAdvies voert met regelmaat onderzoeken uit in het sociaal domein. In de uitvraag heeft u een kader meegegeven voor de onderzoeksaanpak. Wij vinden die waardevol voor de uitvoering van het onderzoek. Op basis van onze ervaring met vergelijkbare onderzoeken willen wij graag voor de uitvoering van de opdracht aandacht vragen voor een aantal aspecten: Heldere kaders Het thema integratie van nieuwkomers is een thema met vele facetten. Het onderzoek concentreert zich vooral op de arbeidsparticipatie en de weg daarnaartoe door middel van activering, (taal)onderwijs en vrijwilligersactiviteiten. Voor het structureren van de bevindingen maken we gebruik van de Participatieladder. In het onderzoek ligt de focus op de dienstverlening door of in de gemeente Zeist. Van belang is dat met u aan de voorkant heldere kaders afgesproken worden over de scope van het onderzoek.

Storytelling geeft betekenis Onderdeel van het onderzoek is het in beeld brengen van 7 tot 10 persoonlijke verhalen van nieuwkomers. Via de methode van storytelling wordt meer inzicht verkregen in hoe de integratie daadwerkelijk verloopt, hoe inwoners dit ervaren en wat het verschil maakt in de dienstverlening. Storytelling vraagt wel om de nodige aandacht voor de wijze waarop benaderd worden, de anonimiteit en representativiteit (uitkomsten zijn niet representatief). Het bijvoegen van foto’s van de geïnterviewden is optioneel. Participatie In ons werk leggen we een sterke nadruk op participatie van directe betrokkenen in het sociaal domein. Professionals, vrijwilligers en inwoners die dagelijks inhoud geven aan zorg en ondersteuning. In het onderzoek is naar ons inzicht volop ruimte om hen in het onderzoek te laten participeren. Ook de actieve participatie waar mogelijk van de rekenkamer - zoals aanwezigheid bij een of meerdere diepte-interviews of focusgroepen - is vanuit ons perspectief een belangrijk onderdeel van dit onderzoek wat bijdraagt aan de beleving op het thema.

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 6/17

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

3

Plan van aanpak Het onderzoek zullen we fasegewijs uitvoeren, zoals weergegeven in het schema hieronder. Aan het einde van iedere fase bespreken we de voortgang en aandachtspunten voor de volgende fase met de rekenkamer.

Fase 1: Oriëntatie (oktober-november) - Startgesprek - Analyse documenten en data - Opstellen vragenlijsten interviews/focusgroep en inplannen interviews

Fase 2: Onderzoek (november-december) - Focusgroepen en interviews met beleidsmedewerkers, professionals en bestuurder - Diepte-interviews volgens storytelling methode met nieuwkomers

Fase 3: Analyse en terugkoppeling (december – januari) - Analyse van patronen uit de focusgroepen en interviews - Terugkoppeling met Rekenkamer

Fase 4: Toetsing en rapportage (februari –april) - Concept rapportage - Aanpassen n.a.v. hoor en wederhoor - Eindrapportage

3.1

Fase 1 Oriëntatie Deelvragen die in deze fase worden beantwoord 1.

Wat zijn de belangrijkste cijfers en feiten van asielzoekers, statushouders en Oekraïners, die in de gemeente Zeist verblijven (bijvoorbeeld: aantallen, opleidingsniveau, postcodegebied)?

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 7/17

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

2.

Hoe is dienstverlening aan de verschillende groepen georganiseerd, wie heeft welke verantwoordelijkheid en over welk subthema?

Aanpak In de eerste weken worden de volgende activiteiten uitgevoerd: ▪ Startgesprek. Het onderzoek begint met een startgesprek met de rekenkamer (inclusief de burger-adviseur) en de onderzoekers van RadarAdvies. Tijdens dit startgesprek bespreken we voorliggend plan en maken praktische afspraken om van start te kunnen (zoals namen en contactgegevens van de te interviewen personen, benaderen en informeren van de gesprekspartners, vaststellen en verstrekken van documenten voor de analyse). Ook bespreken we dan graag het voorstel voor de topiclijst en gespreksgids zoals opgenomen in dit plan. ▪ Documentenanalyse. De analyse bestaat uit het bestuderen van de volgende documenten: P&C producten (begroting, jaarrekeningen, beraps/Q-rapportages); Beleidsplannen (zoals: beleidskader nieuwe wet inburgering), notities (zoals raadsmededelingen en -voorstellen over voortgang implementatie nieuwe wet, opvang Oekraïners, Kamp van Zeist) en evaluaties (RSD: basis op orde); Monitorgegevens, zoals: monitorgegevens nieuwe wet (t.b.v. CBS-aanlevering), taakstelling en realisatie huisvesting, ingezette dienstverlening, begeleiding en uitstroom naar werk; Organogram gemeentelijke organisatie/beschrijving van de uitvoering (lokaal/regionaal georganiseerd, welke uitvoering intern/extern belegd). ▪ Voorbereiding interviews. In het startgesprek maken we een lijst van de te interviewen personen.

In deze fase benaderen we de respondenten voor de interviews met de vraag om mee te werken met het onderzoek en afspraken in te plannen. We hebben hieronder een voorstel gemaakt voor de deelnemers aan de focusgroepen, de topiclijst en gespreksgids. VOORSTEL Gespreksgids diepte-interviews nieuwkomers Diepte-interviews met nieuwkomers ▪ Voorstellen en aangeven wat de rol is van Radar/de rekenkamer. Wat gaat er met het interview en het onderzoek gebeuren. Anonimiteit van deelname aan onderzoek.

▪

▪

Algemeen - periode in Zeist tot nu toe Sinds wanneer woon/ verblijf je in Zeist? Hoe heb je jouw periode in Zeist tot nu toe ervaren? Hoe is het contact met de buurt/jouw omgeving in Zeist? Reis van de nieuwkomer en de ervaring van dienstverlening door gemeente in de beginfase Toen je in Zeist aankwam, hoe verliep het eerste contact met de gemeente? Hoe wist je welke stappen je moest zetten om het proces van huisvesting, inburgering of integratie te starten? - Hoe heeft de gemeente je hierbij ondersteund? - Welke inburgeringsroute volg je? (Bij nieuwe wetters) - Hoe heeft de gemeente je geholpen bij het vinden van Nederlands taalonderwijs? Wat heeft je daarin geholpen? En wat heeft je daarin tegengewerkt? - Wat was de rol van de gemeente bij het vinden van (vrijwilligers)werk/opleiding of dagbesteding? Wat heeft je daarin geholpen? En wat heeft je daarin tegengewerkt?

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 8/17

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

-

▪

Voelde je je gezien en gehoord door de contactpersonen bij de gemeente Zeist? Waarom wel/waarom niet? Reis van de nieuwkomer en de ervaring van dienstverlening m.b.t. (arbeids)participatie na opstart Wat voor werk/vrijwilligerswerk/scholing doe je? Hoe ervaar je je werk/vrijwilligerswerk/scholing? Hoe draagt het (vrijwilligers)werk/de scholing bij aan het gevoel van onderdeel zijn van de inwoners van Zeist/Nederland? Welke hulp krijg je nu vanuit de gemeente aangeboden? Hoe ervaar je dat? Voel je je gezien en gehoord door de contactpersonen bij de gemeente Zeist? Waarom wel/waarom niet? In hoeverre houdt de gemeente jou op de hoogte van welke acties je moet ondernemen en met wie je contact moet zoeken voor specifieke informatie? Wat heeft de gemeente goed gedaan volgens jou? En wat kan er beter, wat heb je gemist?

VOORSTEL Topiclijst focusgroep beleidsmedewerkers Focusgroep met: beleidsadviseurs die zich vanuit het programma bezighouden met de integratie van nieuwkomers (inburgering, huisvesting, asielketen, Oekraïners, re-integratie, inkomen), waar nodig aangevuld met vertegenwoordigers regio ▪ Hoe dient het proces op het gebied van (arbeids)participatie en integratie volgens de beleidsadviseurs te verlopen voor nieuwe wetters, oude wetters, Oekraïners en asielzoekers zonder status? Hoe zijn de stappen in theorie vormgegeven? o De wet laat ruimte aan gemeenten om inburgering vorm te geven; welke principes en regelingen op het gebied van arbeidsintegratie zijn kenmerkend voor de gemeente Zeist? Voor oude en nieuwe wetters? o Welke expliciete keuzes t.a.v. ondersteuning aan Oekraïners heeft Zeist gemaakt? o Welke expliciete keuzes t.a.v. ondersteuning aan asielzoekers in het AZC heeft Zeist gemaakt? ▪ Hoe verloopt dit proces in praktijk? o Ook reflectie vragen op beelden uit de gehouden diepte interviews. ▪ Wat wordt bereikt ten aanzien van activering, deelname scholing, vrijwilligerswerk, stage en (ontwikkeling naar) duurzame werkplek van nieuwkomers? o Welke verschillen zijn er tussen de groepen? o Welke lessen kunnen worden getrokken o.b.v.

ervaringen met Oekraïners begeleiden naar werk en het vroegtijdiger beginnen met integratie door asielzoekers zonder status? o Welke doelen blijven achter? ▪ Hoe verloopt de samenwerking tussen de beleidsadviseurs en de uitvoeringsprofessionals? VOORSTEL Topiclijst focusgroep uitvoeringsprofessionals Focusgroep met: inburgeringsconsulenten, trajectconsulenten en inkomensconsulenten, uitvoerders bij taalaanbieders, uitvoerders bij aanbieders Z-route/vrijwilligersorganisaties ▪ Aan de hand van verschillende stappen in de klantreis van de (verschillende groepen) nieuwkomers wordt nagegaan hoe de dienstverlening verloopt, wat goed gaat en wat beter kan. - Aanmelding of aankomst: welke dienstverlening zit hieraan verbonden? Wat gaat er nu goed? En waar zitten knelpunten? - Begeleiding naar activering, (vrijwilligers)werk en (taal)onderwijs: welke acties zijn hieraan verbonden? Wat gaat er nu goed? En waar zitten knelpunten?

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 9/17

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

-

Aan de slag in (vrijwilligers)werk en onderwijs: welke acties zijn hieraan verbonden? Wat gaat er nu goed? En waar zitten knelpunten? Reflectie op beelden uit de diepte-interviews met de nieuwkomers zelf.

VOORSTEL overige interviews Wethouder Hoogstraten (asiel, migratie en wonen) over (realisatie) Zeister ambitie en (bestuurlijke) aandachtspunten voor het vervolg. Waar nodig een belronde met betrokkenen uit de regio over welke aspecten we nog missen in de analyse tot nu toe (regionale samenwerking in beleid en inkoop bijvoorbeeld). Of dit nog is beslissen we o.b.v. de verzamelde informatie tot nu toe en afstemming met opdrachtgever.

Resultaat Het resultaat van de oriëntatiefase is: ▪ Inkadering onderzoeksvraag; ▪ Documentanalyse; ▪ Inzicht in de huidige stand van zake van het integratiebeleid (feiten en cijfers op een rij, trends beschreven); ▪ Een eerste beeld van de (organisatie van de) uitvoering en het effect van de dienstverlening; ▪ Gespreksgids voor storytelling diepte-interviews en topiclijst voor focusgroepen en overige interviews; ▪ Respondenten vastgesteld en ingepland. 3.2

Fase 2: Onderzoek Deelvragen die in deze fase worden beantwoord 2.

3.

4. 5. 6.

7.

Breng de persoonlijke verhalen in beeld van 7 tot 10 nieuwkomers, die zoveel mogelijk een dwarsdoorsnede vormen van de asielzoekers, statushouders en Oekraïners die in Zeist worden opgevangen of wonen. Het gaat over hun integratie in de gemeente Zeist, hoe het is verlopen, wat zij waarderen en wat zij hebben gemist. Hoe is dienstverlening aan de verschillende groepen georganiseerd, wie heeft welke verantwoordelijkheid en over welk subthema? Wie doet wat? Dit gaat breder dan de gemeentelijke organisatie, maar ook samenwerkingsverbanden, vrijwilligersorganisaties, onderwijs, GGD, VRU (en in beperkte mate) provincie en landelijke stakeholders. Hoe ziet de dienstverlening eruit aan de statushouders die onder de nieuwe inburgeringswet vallen? En wat levert het op? Hoe ziet de dienstverlening eruit voor de statushouders die onder de oude inburgeringswet vallen? En wat levert het op? Hoe ziet de dienstverlening eruit voor Oekraïense ontheemden? Wat zijn de verschillen met de reguliere dienstverlening? Of en hoe kunnen de opgedane ervaringen meegenomen worden bij toekomstig beleid voor statushouders? Hoe ziet de dienstverlening eruit voor de asielzoekers (zonder status) die in het AZC verblijven? Welke mogelijkheden zijn er voor deze groep om vroegtijdig aan hun integratie te beginnen? En worden deze mogelijkheden voldoende benut?

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 10/17

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Aanpak Deze fase van het onderzoek bestaat uit diepte-interviews, focusgroepen en gesprekken met bestuurder(s), managers en enkele andere stakeholders. ▪

▪

▪ ▪

Diepte-interviews (7 tot 10 interviews): Middels de storytellingmethode worden zeven tot tien diepte-interviews gehouden met nieuwkomers (statushouders, asielzoekers en Oekraïners). Bij de storytellingmethode staat vooral de beleving van de nieuwkomer centraal. Deze ervaringen worden in een verhalenbundel gepresenteerd. Daarnaast worden citaten uit de interviews in het onderzoeksrapport verwerkt om de inhoud meer tot leven te laten komen. De doelgroep wordt geworven door middel van de sneeuwbalmethode (gebruik van contacten van de burger-adviseur, beleidsadviseurs en uitvoeringsprofessionals). Er worden goede afspraken gemaakt met de geïnterviewden over anonimiteit (al dan niet noemen van eigen naam in het verslag en rapport). Waar nodig wordt gebruik gemaakt van een door de gemeente beschikbaar gestelde tolk.

Focusgroepen (2 groepen): Om inzicht te krijgen in de (organisatie van de) dienstverlening voor de verschillende groepen nieuwkomers en de effectiviteit van deze dienstverlening worden focusgroepen georganiseerd met de volgende doelgroepen: Beleidsadviseurs binnen het programma, eventueel aangevuld met vertegenwoordigers uit de regio; Professionals uit het werkveld (inburgeringsconsulenten, trajectconsulenten voor nieuwkomers, taalaanbieders, aanbieders Zroute/vrijwilligersorganisaties en eventueel een aanbieder van de onderwijsroute); Voor deze focusgroepen worden werksessies georganiseerd van circa twee uur. De werksessies vinden fysiek plaats. De selectie van deelnemers aan de sessies vindt plaats in afstemming met de gemeente. De deelnemers ontvangen voorafgaand aan het gesprek een vragenlijst over de dienstverlening aan nieuwkomers in de gemeente Zeist. Interview: met de verantwoordelijk bestuurder en manager. Telefonische belronde: om te bepalen welke beelden er nog missen in onze analyse, houden we - waar nodig - een telefonische belronde met regionale en provinciale stakeholders (VRU, provincie, regionale samenwerkingspartners).

Resultaat Het resultaat van de onderzoeksfase is: ▪ Persoonlijke verhalen in portretvorm; ▪ Kwalitatieve data over de ervaringen en klantreis van de geboden dienstverlening; ▪ Inzicht in welke aandachtspunten en mogelijkheden er zijn voor de optimalisering van toekomstig beleid;

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 11/17

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

▪ ▪ 3.3

Inzichten in de (organisatie van de) dienstverlening voor de verschillende groepen nieuwkomers en een kwalitatief beeld van de effectiviteit hiervan; Duiding van aantallen, effecten (kwalitatief) en aandachtspunten voor het vervolg.

Fase 3: Analyse en terugkoppeling Vragen die in deze fase worden beantwoord Hoofdvraag: Hoe staat het met de integratie en arbeidsparticipatie van nieuwkomers in de gemeente Zeist? Aanpak ▪

▪

In de analysefase zorgen we voor het structureren van de uitkomsten van de interviews en focusgroepen. Hierin stellen we patronen vast: wat vertellen deze verhalen over de dienstverlening met betrekking tot de (ontwikkeling richting) (arbeids)participatie van de verschillende doelgroepen? Wat voor antwoorden vormen deze patronen op de onderzoeksvragen? Na de analyse van de uitkomsten stellen we voor weer een tussentijds overleg met rekenkamer te organiseren om daarna het rapport op te stellen.

Het verzamelde materiaal worden aan de hand van het volgende normenkader geanalyseerd: ▪

▪

▪ ▪

3.4

Kwaliteit van de dienstverlening voor nieuwkomers (statushouders, Oekraïners en asielzoekers) Indicatoren: (fysieke) bereikbaarheid, toegankelijkheid, betrouwbaarheid, vakbekwaamheid, communicatie Effectiviteit van de ingezette dienstverlening Indicatoren: doelenbereik van (arbeids)integratie (deelname activering, (taal)scholing, vrijwilligerswerk, stage, duurzame werkplek) Mate van tevredenheid van de nieuwkomers Indicatoren: bejegening, begrip en menselijke maat (goed luisteren, breed kijken, maatwerk)

Fase 4: Rapportage en portrettenbundel ▪

▪

In de laatste fase verwerken we de uitkomsten van de focusgroepen, diepteinterviews en de feedback uit de terugkoppeling in de Nota van bevindingen. Hierin worden de belangrijkste patronen weergegeven en levendig gemaakt aan de hand van citaten uit de interviews en focusgroepen. Dit maakt het een toegankelijk rapport met concrete ervaringen. Als bijlage bij dit rapport voegen we een portrettenbundel toe als eindresultaat van de storytelling-methodiek. Denk hierbij bijvoorbeeld aan portretten met verhalen in de vorm van ‘Humans of New York’. Hiervoor is het nodig om ook alle verhalen van

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 12/17

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

▪

deze diepte-interviews terug te leggen aan de deelnemers. (Zie ‘Randvoorwaarden en beheersmaatregelen’ voor de manier waarop wij zorgdragen voor privacy van de respondenten). Met de rekenkamer bespreken we de we de aanpak voor de ambtelijke hoor & wederhoor en het opleveren van het eindrapport.

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 13/17

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

4

RadarAdvies: wij zijn van het hoé RadarAdvies heeft al 30 jaar ervaring in de publieke sector en staat voor inhoudelijke deskundigheid, maatschappelijke betrokkenheid en creatief denken over sociale vraagstukken. We ondersteunen en adviseren maatschappelijke organisaties en het openbaar bestuur. Onze 60 adviseurs werken voor instellingen op het terrein van zorg, welzijn, jeugd en participatie, gemeenten, het Rijk en de Europese Commissie. RadarAdvies is een denktank en doe-bureau. We zijn geworteld in de praktijk. Wij willen de wereld verbeteren en we denken te weten hóe. Onze mensen spelen een prominente rol in uiteenlopende vraagstukken, van jeugd, zorg en participatie tot radicalisering en democratie. Wij werken als organisatieadviseur, verandermanager, programmamanager, projectleider, beleidsadviseur of onderzoeker. Wij bieden expertise in beleid en uitvoering, organisatieontwikkeling, bedrijfsvoering en good governance. We zijn betrokken en ondernemend. We denken met de opdrachtgever mee en we komen met werkbare oplossingen.

4.1

Ons onderzoeksteam en projectorganisatie De begeleidingscommissie voor dit onderzoek bestaat uit Josien van Breda, extern lid en trekker van dit onderzoek, en Hans Verhorst, secretaris van de rekenkamer. Zo mogelijk wordt door de rekenkamer een statushouder, die alle procedures heeft doorlopen en in Zeist is ‘geland’, bij het onderzoek als tijdelijk burgerlid-wisselspeler. Voor deze opdracht hebben we een onderzoeksteam samengesteld waarin verschillende kwaliteiten zijn verbonden. Het team bestaat uit projectleider Bert Otten, Klaske Gonlag, Merel Wasser en Kirsten Bedner. De projectleider van Radar, Bert Otten, is verantwoordelijk voor kwaliteit van de uitvoering van de opdracht en het eindrapport. Ook is hij het eerste aanspreekpunt voor de opdrachtgever met betrekking tot de opdracht. Bert heeft contact met de opdrachtgever over de voortgang van de uitvoering van de opdracht. Bert Otten - Bert heeft als oud-wethouder en goed gevoel voor bestuurlijke verhoudingen. Hij heeft aan vele advies-en onderzoeksprojecten in het sociaal domein leidinggegeven. Hij was in opdracht van de VNG-projectleider voor het transitieproject Village Deals waarbij veel aandacht was voor het versterken van het voorliggend veld.

Recent heeft hij in opdracht van de rekenkamercommissie De Wolden leidinggegeven aan een onderzoek naar de impact van het voorliggend veld/ sociale basis in het sociaal domein. Ook heeft hij onderzoeksopdrachten uitgevoerd op het terrein van inburgering. Zo was hij projectleider van de evaluatie van het inburgeringsbeleid in de gemeente Wijchen.

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 14/17

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Klaske Gonlag - Klaske is een ervaren projectleider, interimmanager en onderzoeker binnen het sociaal domein. Samen werken aan duurzame verandering die ten goede komt aan de kwetsbare inwoner is haar belangrijkste drijfveer. Ze werkt planmatig, pragmatisch en resultaatgericht. Klaske is betrokken, verbindend en heeft ervaring met werken in een politiek-bestuurlijke context. Recente projecten zijn: projectleider implementatie nieuwe Wet inburgering gemeente Deventer, evaluatieonderzoek Omscholingsregeling gemeente Utrecht en onderzoek regionale samenwerking arbeidsmarktregio Midden-Brabant. Merel Wasser - Merel heeft vanuit haar achtergrond in culturele antropologie en eerdere werkzaamheden - bij onder andere de gemeente Zwolle en het Interprovinciaal Overleg - ervaring met het doen van kwalitatief onderzoek. Daarnaast werkt ze mee aan een onderzoek naar de nieuwe Wet inburgering 2021 voor het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Tot slot heeft Merel ervaring met nieuwkomers vanuit haar vrijwilligerswerk bij stichting Toevlucht. Kirsten Bedner - Kirsten is als trainee adviseur breed inzetbaar en heeft gerichte interesse in participatie, inburgering en inclusie. Ze is continue bezig met het vertalen van beleid en onderzoek naar de praktijk, met als doel om concreet bij te dragen aan positieve veranderingen in de samenleving. Planning

Fase 1: Oriëntatie Startgesprek Rekenkamer Zeist - RadarAdvies

X

Aanleveren relevante documentatie en personen door opdrachtgever

X

Voorbereiding interviews (topiclijsten, uitnodigingen)

X

Documentanalyse

X

Fase 2: Onderzoek Tussentijdse afstemming Rekenkamer Zeist - RadarAdvies

X

Interviews en focusgroepen

X

X

X

Verslaglegging interviews

X

X

X

Fase 3: Analyse en terugkoppeling Analyse uitkomsten interviews

X

Tussentijdse afstemming Rekenkamer Zeist - RadarAdvies

X

Terugkoppelen uitkomsten

X X

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 15/17

april

maart

februari

januari

december

Planning

november

Wij stellen de volgende planning voor, uitgaande van een startdatum begin november.

oktober

4.2

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

Fase 4: Rapportage en portrettenbundel Opleveren concept eindproduct

X

Bespreking van het concept met de begeleidingscommissie

X

Hoor en wederhoor

X

Verwerken reacties en afronding eindrapport

X

Opleveren definitief eindproduct

X

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 16/17

RadarAdvies | bedreven in beter samenleven

5

Overige

5.1

Op de radar RadarAdvies e-mailt regelmatig een nieuwsbrief aan ruim 5.000 professionals in de publieke sector. Via www.radaradvies.nl/nieuwsbrief kunt u zich abonneren. U kunt ons ook volgen op LinkedIn en Twitter.

5.2

AVG Met opdrachtgever worden afspraken gemaakt om voor deze opdracht te voldoen aan de eisen van de AVG, zoals waar nodig een verwerkersovereenkomst.

5.3

Maatschappelijk verantwoord ondernemen RadarAdvies zet zich in voor een duurzame wereld. We willen actief bijdragen aan herstel van de planeet. Aan gelijke kansen voor iedereen. Aan een duurzame en inclusieve samenleving. Voor ons, als bureau voor sociale vraagstukken, draait ons werk in de kern om het creëren van maatschappelijke meerwaarde. Naast ons dagelijkse werk ondersteunen we maatschappelijke projecten, vergroenen we onze bedrijfsvoering, waarderen we onze onderlinge verschillen in perspectief en achtergrond, bieden we social return on investment aan bij grotere projecten.

______________________________________________________________________________ 5 oktober 2023 – Plan van aanpak Onderzoek Rekenkamer Zeist 17/17