PR23.120 Jaarverslag 2022 Samen Oplopen voor gezinnen
Tekst van het document
Hoop gelooft ondanks de bewijzen en gaat dan aan het werk om de bewijzen te zien veranderen. — Desmond Tutu
Hoop voor gezinnen Ontvangen griffie 26 oktober 2023 PR23.120 Samen Oplopen Jaarverslag 2022
Inhoudsopgave Voorwoord
4
Dit is Samen Oplopen
5
2022 in cijfers
6
Onze impact
20
Verhaal uit de praktijk
26
Hoogtepunten
27
Collectief
31
Project Start Kansrijk
32
Groei van de stichting
34
Fondsen en bijdragen
37
Een woord vooraf
“Bij de gezinnen waar wij komen, is de hoop soms vervlogen. En toch: bij Samen Oplopen verliezen we de hoop nooit.” Het is een uitspraak die elke keer dat ik ‘m lees, opnieuw indruk op me maakt: ‘Hoop gelooft ondanks de bewijzen en gaat dan aan het werk om de bewijzen te zien veranderen’. Desmond Tutu, de Zuid-Afrikaanse aartsbisschop die in 2021 overleed, is eigenaar van deze wijze woorden. Bij de gezinnen waar wij komen, is de hoop soms vervlogen. Er is al van alles geprobeerd om het gezin te helpen, het geld is op, de motivatie gezakt. En toch: bij Samen Oplopen verliezen we de hoop nooit. Het liefst komen we in een vroeg stadium bij een gezin achter de voordeur maar ook als er al een tijd hulpverlening is werkt onze aanpak aanvullend en krachtig. Hoop maakt voor ons een soort geloof: ook dít gezin moet lekker kunnen draaien, het is mogelijk! En nee, dat is geen onterecht optimisme. Onze hoop werkt. En dat bewijzen onze impact cijfers. We maken hoop waar én we maken een hoop waar! Zeker weten. De impactmetingen over 2022 laten zien dat we op alle negen levensgebieden, weer beter zijn gaan presteren. Het geeft aan hoe breed onze aanpak is. Waar andere organisaties waardevolle hulp bieden op één specifiek terrein, richt onze
4
aanpak zich op negen verschillende gebieden; wonen, financiën, sociaal functioneren, psychisch welzijn, zingeving, lichamelijke gezondheid, zelfredzaamheid, dagbesteding / werk en opvoeding / gezinswelzijn. Als we kinderen goed willen laten opgroeien, moet je immers álle stressfactoren binnen een gezin aanpakken en niet maar een gedeelte ervan. Deze aanpak is breed en dus ook complex. Gelukkig hebben steeds meer gemeenten het lef om het roer om te gooien en meer ‘naar de voorkant te bewegen’. Jeugdzorg gaat over problemen die al jaren geleden zijn ontstaan. Als het lukt er eerder bij te zijn, voorkom je erger. Samen Oplopen maakt dat problemen behapbaar worden en ouders beter in hun vel zitten. Dat steeds meer gemeenten en organisaties zich daarbij aansluiten geeft – om maar weer even terug te komen bij Desmond Tutu – hoop! Dit alles kunnen we natuurlijk nooit doen zonder al die fantastische coördinatoren - stuk voor stuk bevlogen en professioneel – al die betrokken vrijwilligers, die er met heel hun hart ingaan.
We moesten het vorig jaar doen met wat minder nieuwe aanwas van vrijwilligers en dat dwong ons om na te denken hoe we de gezinnen toch net zo goed konden begeleiden. Naar mijn mening zijn we daar goed in geslaagd! We ontwikkelen hiervoor nog meer nieuwe ideeën in 2023. Oordeel vooral zelf door in dit jaarverslag te lezen wat we in 2022 allemaal deden. Je gaat ontdekken hoe Project Start Kansrijk ervoor staat, leest over de campagne die we konden startten met steun van VWS, ziet onze grote impact op vele kinderen, jongeren en hun ouders en maakt kennis met een van de gezinnen waar hoop weer geloof werd. Ik wens je veel leesplezier! Linda Otterman Directeur Stichting Samen Oplopen
Dit is Samen Oplopen
Stichting Samen Oplopen wil dat ieder kind in Nederland opgroeit met voldoende kansen en mogelijkheden om zich gezond te kunnen ontwikkelen in het eigen gezin. Een goede en veilige gezinssetting is daarvoor essentieel. Eentje waarin stress niet de overhand heeft. En waar kwetsbare ouders voldoende aandacht en goede zorg aan hun kinderen kunnen geven.
Bij gezinnen met kinderen en jongeren tot 23 jaar waar complexe problemen zich opstapelen, wordt vaak professionele hulpverlening ingezet. Maar de gezinsleden zelf voelen zich vaak veel prettiger bij een vriendschappelijke vorm van hulp. Van een medeburger, die vanuit gelijkwaardigheid met ze meekijkt en meedenkt en die misschien wel gewoon om de hoek woont. Die samen met het gezin werkt aan alle factoren die stress opleveren, die in staat is zich in te leven en kan aansluiten op de leefwereld van het gezin. Krachtige burgers als gezinsvrijwilliger Samen Oplopen combineert formele en informele zorg voor gezinnen met complexe problematiek, zoals armoede, financiële problemen, scheiding of eenzaamheid. We koppelen levenswijze medeburgers als vrijwilligers aan gezinnen die steun kunnen gebruiken. Hij of zij loopt op vriendschappelijke manier een tijdje op met het gezin en denkt mee. Ook buiten kantooruren. Vaak ontstaan er langdurige contacten met de vrijwilliger en hun netwerk. Betrokken coördinator als professioneel hulpverlener Daarnaast worden de vrijwilligers en gezinnen begeleid door een betrokken coördinator, die professioneel hulpverlener is binnen een lokale organisatie. De coördinator begeleidt de gezinsvrijwilliger, kan kortdurend hulp verlenen in het gezin of nauw samenwerken met bestaande hulpverlening.
Op die manier haalt de coördinator te zware problemen van de schouders van de gezinsvrijwilliger.
Maatwerk Samen doen vrijwilliger, coördinator, de ouder of de jongere alles wat nodig is om in elk uniek gezin de stress te verminderen. Maatwerk dus. Het scala aan steun is groot: coaching, hulp bij opvoeding en financiële zorgen, spelen met de kinderen, begeleiding naar instanties, samen activiteiten ondernemen of klussen, helpen met integreren en de samenleving begrijpen, bieden van gezelligheid, aandacht of een luisterend oor. Altijd in de vertrouwde thuisomgeving en altijd met oog voor alle leden van het gezin. Lokaal ingebed Samen Oplopen combineert formele en informele zorg. De methodiek wordt uitgevoerd door lokale organisaties. Zo is Samen Oplopen goed ingebed in de lokale structuren. De organisatie hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden en kan gezinnen en jongeren beter en sneller helpen. Samen Oplopen levert de beproefde en onderzochte methodiek, de trainingen, materialen en coaching.
Samen Oplopen in 2 minuten
Samen Oplopen werkt Jaarlijkse impactmetingen laten zien dat deze aanpak van Samen Oplopen positief uitwerkt op alle leefgebieden. De methode zorgt voor integratie, participatie, minder jeugdhulp en minder ondertoezichtstellingen. Gezinnen worden gelukkiger en de (jeugd)zorgkosten nemen af. Vanaf pagina 20 van dit jaarverslag laten we zien dat ook in 2022 de impact groot is geweest.
Hoe werkt Samen Oplopen?
5
2022
in cijfers
6
Koppelingen
Totaal aantal gezinnen dat steun kreeg van Samen Oplopen in 2022
2021: 2020:
263 187
376
Verloop koppelingen 2021
We vinden het belangrijk om voor iedere vrijwilliger en elk gezin een goede match te maken. Op basis van persoonlijkheid, wensen, behoeften, expertise en gedeelde interesses. We zetten hier optimaal op in en hebben dan ook hele trouwe vrijwilligers.
Net als bij andere organisaties is het na Corona lastiger geworden om vrijwilligers te vinden. We verklaren dat door het feit dat mensen gewend zijn geraakt aan meer rust in hun leven en minder graag bewegen buiten hun eigen ‘bubbel’. Gezinnen moesten hierdoor soms langer wachten of werden langer begeleid door de coördinatoren. En coördinatoren moesten creatiever zijn bij het werven van vrijwilligers.
Er zijn gezinnen waar niet meteen een passende vrijwilliger voor gevonden wordt. In die situaties begeleidt de coördinator het gezin tot het moment dat er een koppeling gemaakt kan worden. Dat is in 2022 vaker gebeurd dan voorheen.
Onze coördinatoren zijn hulpverleners. Zij pakken ingewikkelde vragen op, bewaken de veiligheid in het gezin of werken samen met andere gezinshulpverleners.
Een koppeling (het gezin / de jongere en de vrijwilliger) wordt ongeveer twee jaar begeleid door de coördinator. Het zijn intensieve trajecten; er speelt vaak veel in de gezinnen. De uitdagingen komen soms pas in de loop van de tijd naar boven, wanneer er een groot vertrouwen is ontstaan tussen het gezin / de jongere en de vrijwilliger.
161 143 72
Actieve koppelingen op 1 januari
Nieuwe instroom koppelingen in dit jaar
Nieuwe instroom, geen vrijwilliger
376 83
Uitstroom dit jaar
221
0
50
Totaal aantal gezinnen / jongeren gezien in dit jaar
100
150
200
Actieve koppelingen per 31 dec 250
300
350
400
7
Koppelingen
Aantal gezinnen begeleid door een vrijwilliger (en coördinator)
Nieuwe instroom gezinnen
2021: 2020:
2021: 2020:
304 215 227 187
154 87
Aantal gezinnen wachtend op een vrijwilliger*
Gezinnen die zelfstandig verder kunnen
2021:
2021: 2020:
72 36
83 64 64
Aantal kinderen (0-18 jaar)
Aantal jongeren (18-23 jaar)
2021: 2020:
2021: 2020:
907 18 579 380
24 9
* ondertussen vaak begeleid door de coördinator
8
Totaal aantal begeleide koppelingen, die ongeveer twee jaar duurden, vanaf start Samen Oplopen in 2011:
929
2021: 2020:
701 530
Gezinnen
Land van herkomst van de ouders Opvallend is dat er relatief meer Nederlandse gezinnen gesteund zijn dan in de jaren hiervoor. 17% 25% 41%
4%
Een verklaring is dat meer gemeenten Samen Oplopen zijn gaan uitvoeren waar minder gezinnen wonen die geboren zijn in andere landen.
4% 10%
18% 16% 14%
Nederland Syrië Midden-Oosten NederlandPakistan, Irak, Iran) (zoals Armenië, Syrië
Turkije Midden-Oosten (zoals Armenië,landen Pakistan, Irak, Iran) Andere Afrikaanse Turkije Eritrea Andere Afrikaanse landen Polen Eritrea Polen Afghanistan Afghanistan Andere Europese Landen Andere Europese Landen Overig Overig
4% 4%
41%
4%
3%
Het grootste aantal gezinnen, na de Nederlandse gezinnen, blijven Syrische gezinnen. 2020: 2021: 2022:
3%
2020: 2021: 2022:
10%
5%
41%
4%
6%
5% 6%
9% 9%
14%
14%
9
ouders
Aantal dat meedeed met Samen Oplopen in 2022
2021: 2020:
467 300
609 1,5% 1,5%
Gezinnen
Vrijwel al onze gezinnen kampen met meerdere stressfactoren. 59% moet integreren in een nieuw land en 38% van de gezinnen is een eenoudergezin. Als ouder-alleen is het lastiger om ‘alle ballen in de lucht te houden’. Ook kampen veel gezinnen met financiële krapte. Iedereen weet inmiddels dat dit een grote stressfactor is met grote invloed op de kansen van kinderen die in deze gezinnen opgroeien. We geloven erin dat - als we met elkaar stress kunnen verminderen - ouders vanzelf toekomen aan positieve aandacht voor hun kinderen. Het hele gezinsklimaat verbetert dan. Daardoor krijgen kinderen en jongeren meer toekomstkansen. Ook in 2021 bestond ook 38% van de gezinnen uit een alleenstaande ouder. In 2020 was dit 29%. 10
2%
Leefsituatie en stressfactoren
8%
Leefsituatie
38% 49%
Ouder is alleenstaand, met kinderen Ouder is getrouwd of woont samen, met kinderen Ouder(s) overig Jongere (tussen de 19 – 26 jaar) en woont zelfstandig Jongere (tussen de 19 – 26 jaar) en woont bij ouders Jongere overig (bijv. begeleid wonen)
Gezinnen
Hulpvraag van de gezinnen bij aanmelding
Steun, advies, raad
75%
Gezelligheid
67%
Leuke dingen doen
66%
Vriend/vriendin-contact
56%
Nederlandse taal
49%
Opvoeding
45%
Contact leggen met anderen
44%
Contact met instanties/organisaties
40%
Contact school/opvang
39%
Administratie
37%
Financiën
19%
Huis op orde
16% 0
Juist vrijwilligers zijn geschikt om aan dit soort behoeften tegemoet te komen. Professionals kunnen dit vaak niet bieden; zij komen voor een bepaald probleem en hebben een afgebakende tijd tot hun beschikking. In eerste instantie lijkt de vraag om hulp bij contact met instanties, financiën en administratie minder groot. Toch blijken veel vrijwilligers daar in de loop van de tijd, als er meer vertrouwen komt tussen gezin en vrijwilliger, wel degelijk bij te gaan helpen.
Bij aanmelding
We zien dat gezinnen steun vragen op meerdere gebieden. We zien al enkele jaren achter elkaar dat de wensen vooral liggen op het gebied van luisteren, raad, gezelligheid, mensen ontmoeten en leuke dingen doen. Dat de vrijwilliger als een vriend of vriendin voor het gezin is, is ook een grote wens. Voor gezinnen is dit een metafoor voor hoe dichtbij vrijwilligers mogen komen en wat ze voor hen betekenen.
20
40
60
80
100
11
Rapportcijfers Rapportcijfers die gezinnen geven aan vrijwilligers
Rapportcijfers die gezinnen geven aan coördinatoren
8,8 8,8
Dat zegt iets over de dankbaarheid van de gezinnen voor deze vorm van steun, zorg en aandacht. We zijn hier trots op en zijn natuurlijk vooral blij voor onze gezinnen dat zij zich zó goed gesteund voelen.
Rapportcijfers die de vrijwilligers geven aan de begeleiding door Samen Oplopen:
9,1
12
Samen Oplopen begeleidt haar vrijwilligers op maat. Meermalen per week als dat nodig is. Als het goed gaat met het gezin en de vrijwilliger wat minder, met een minimum van eens per drie maanden. Daarnaast zien de coördinatoren de vrijwilligers bij trainingen, thema-besprekingen, intervisie of een activiteit. De rapportcijfers van de vrijwilligers geven aan hoe blij ze zijn met de goede begeleiding die zij krijgen.
Vrijwilligers
Totaal vrijwillige inzet: Dit betreft de hoofdvrijwilliger én zo nu en dan extra betrokken mensen vanuit het gezin of netwerk van de vrijwilliger. 2021: 2020:
266 198
542
Type vrijwilliger Een vrijwilliger bij Samen Oplopen is iemand die op een vriendschappelijke manier een tijdje met een gezin oploopt, meedoet en meedenkt, met alles wat maar nodig is. Generalistisch dus. Ook buiten kantooruren. Het zijn hartelijke en toegewijde mensen die hun leven goed in balans hebben. Vaak ontstaan er langdurige contacten met de vrijwilliger en hun netwerk. Onze vrijwilligers krijgen allemaal basistrainingen. Daarnaast organiseert de coördinator intervisie of aanvullende themabijeenkomsten voor de vrijwilligers.
Aantal vrijwilligers
86%
van de hoofd vrijwilligers in 2022 was vrouw
In 56% van de situaties betrekt de hoofdvrijwilliger ook zo nu en dan de partner, kinderen of het netwerk bij het gezin. Buren, vrienden of familie van de vrijwilligers geven kleding, huisraad of een fiets, helpen met huiswerk, klusjes in huis, hulp bij verhuizing, het installeren van computers of hulp bij het organiseren van jaarfeesten voor de gezinnen en vrijwilligers. We hebben als stichting veel aan ons vrijwillig bestuur en adviseurs die meedenken op verschillende vlakken. Voor 2020 waren er altijd veel extra vrijwilligers die zich náást de hoofdvrijwilliger inzetten voor de gezinnen. Door Corona zakte dat aantal opeens van 210 extra vrijwilligers / jaar naar 32 / jaar in 2020 en 31 / jaar in 2021. Het is mooi om te zien dat na de Coronajaren deze aanvullende vrijwilligers weer terug zijn.
Betrokkenheid extra vrijwilligers naast hoofdvrijwilliger (via netwerk van de vrijwilligers) bij het gezin
80
76
60
53
40 20
69
40 10
0 Bestuur en Adviseurs Vrijwilligers voor losse (eenmalige) klusjes (bijv. in huis of een feest) Vanuit sociale netwerk (buren, vrienden, familie) van de hoofdvrijwilliger Gezin (partner en kinderen) Partner van de hoofdvrijwilliger
13
Vrijwilligers
Hoe vaak bezoeken de hoofdvrijwilligers het gezin?
Leeftijd vrijwilligers
Sommige vrijwilligers komen op een vast dagdeel, anderen wisselen per week. Sommigen komen eens per twee weken, anderen twee keer per week. Vrijwilligers besteden zo’n een tot vijf uur per week aan een gezin. Als er crisissen zijn in de gezinnen is er vrijwel dagelijks contact tussen de vrijwilliger en het gezin. In dat geval is de coördinator ook heel intensief betrokken om hulp te verlenen of in te schatten wat er nodig is en zo nodig hulp erbij te halen.
We hebben hier alleen de leeftijd genomen van de ‘hoofdvrijwilliger’ die gekoppeld is aan een gezin. De leeftijd van de vrijwilligers verjongt langzamerhand wat. In 2020 lag er een grote piek tussen de 50 - 70 jaar. In 2021 lag de piek tussen de 40 - 70 jaar. In 2022 zien we meer vrijwilligers tussen de 30 - 70 jaar.
90
300
80
240
250
74
70
68
60
200
55
50
150
40 30
100
20
ja ar -8
70
-7 0 60
0
ja ar
ar ja 0 -6
50
40
-5
0
ja ar
ja ar 0 -4
-2 18
14
30
2x per week
ja ar
elke week
0
2x per maand
12
0 0
0
14
10
-3
25
20
39
ja ar
50
81
Vrijwilligers
Uit alle positieve berichten uit onze verschillende locaties blijkt dat vrijwilligers:
Wat geven vrijwilligers aan moeilijk te vinden?
Al snel een klik ervaren met hun gezin.
Als er een taalbarrière is.
Het fijn vinden om samen leuke dingen te ondernemen.
Als vraaggezinnen hun afspraken niet nakomen.
Tevreden zijn over wat zij kunnen bieden.
Om nee te moeten zeggen als gezinnen veel vragen “al worden we goed begeleid om grenzen te bewaken”
Het betekenisvol werk vinden. Veel plezier hebben met het gezin. Het als een mooie leerschool ervaren in luisteren en eenvoudig contact houden.
Om niet te veel op te pakken als de weg naar zelfredzaamheid moeilijk is.
Zich ontwikkelen door aan den lijve mee te maken wat er achter de voordeur speelt.
Als ze tegen de vele regels in Nederland aanlopen.
Zich veilig voelen om moeilijkere dingen te bespreken met de coördinator. In sommige situaties direct contact hebben met de hulpverleners (ambulant begeleiders) in het gezin (in samenspraak met de coördinator). Vrijwilligers voelen zich daardoor meer serieus genomen in hun rol. De trainingen ervaren als nuttig, leerzaam, duidelijk, interessant en ondersteunend.
15
Doorverwijzingen gezinnen Doorverwijzingen van gezinnen en samenwerken met zorg
1%
We zien hier dat ongeveer de helft van de gezinnen wordt doorverwezen door het Buurt-of Wijkteam, het Sociale team of Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG).
4%
7%
Dit lijkt op de jaren hiervoor: 2020: 2021: 2022:
49% 53% 49%
10%
Vluchtelingenwerk als doorverwijzer neemt langzaam af (er zijn meer Nederlandse gezinnen): 2020: 2021: 2022:
49%
16% 11% 10%
11%
Het Consultatiebureau / de GGD verwijst vaker door: 2020: 2021: 2022:
4% 7% 15%
We hopen in de toekomst dat doorverwijzingen nog eerder bij Samen Oplopen terechtkomen zodat eerste en tweedelijns zorg nog minder nodig is. Dat gezinnen zichzelf aanmelden komt vaker voor. Dit is de afgelopen drie jaar gegroeid: 2020: 2021: 2022:
2% 3% 11%
Dat vinden we een mooie ontwikkeling!
16
3%
Sociale wijkteam, centrum voor jeugd en gezin (CJG), Toegang Consultatiebureau / GGD Gezin meldt zichzelf aan Vluchtelingenwerk Verloskundige Huisarts School / Kinderdagverblijf Pedagoog
15%
Coördinatoren
De kracht van de coördinator Formele en informele hulp tegelijk binnen Samen Oplopen Doordat Samen Oplopen een coördinator heeft die een hulpverleningsachtergrond heeft en het geluk heeft dat vrijwilligers vaak sterk in de schoenen staan, kunnen we gezinnen steunen die een veelheid aan of complexe problemen hebben. Daarmee onderscheiden we ons van andere informele zorg voor gezinnen en kinderen. Deze gezinnen kregen in het verleden vaak alleen maar hulp van hulpverleners. De steun voor hen is helaas niet altijd in hun eigen netwerk te vinden. Ook deze gezinnen en jongeren gunnen we een vrijwilliger: steun van mens-tot-mens, wederkerig, gelijkwaardig en vriendschappelijk.
Voorkomen, verminderen en stoppen van formele zorg en samenwerken met formele zorg Gezinnen worden doorverwezen door formele zorg. Nadat Samen Oplopen wordt ingezet zien we in 91% van de gevallen dat er geen formele hulp nodig is of dat de formele hulp vermindert of stopt. Dit wordt in vakjargon vaak ‘afschalen’ van de zorg genoemd. In 59% van de situaties zorgt Samen Oplopen dat de formele hulpverlening kan stoppen. In 32% van de situaties werken we samen met formele hulpverlening in het gezin en biedt de vrijwilliger aanvullende zorg die een hulpverlener onvoldoende kan bieden (zie vraag en behoeften gezin). In 9% van de situaties vraagt de coördinator van Samen Oplopen er externe professionele hulp bij. Vaak hebben we dan een rol gespeeld in het motiveren tot hulpverlening door de vertrouwensband die we met het gezin hebben.
Betrokken hulp bij aanmelding Betrokken hulp bij afronding
% 70
59%
60
50%
50 40
40% 28%
30 20
10%
10
9%
4%
0%
0 Informele hulp
Combi formeel en informeel
Combi formeel en informeel
Formele hulp
Enige hulp: Samen Oplopen is de enige hulp die aanwezig is.
Afschalen: formele hulp komt bij aanvang ook in het gezin. Door Samen Oplopen is de formele hulpverlening niet meer nodig.
Parallel: Hulpverlening en Samen Oplopen werken samen in het gezin.
Opschalen: Samen Oplopen heeft formele hulp ingeschakeld.
17
Coördinatoren
Ervaringen van coördinatoren De coördinator speelt, naast de vrijwilliger, een belangrijke rol voor het slagen van Samen Oplopen. De coördinator heeft ervaring in de hulpverlening en is in dienst van een lokale zorg- of welzijnsorganisatie. Hierdoor is Samen Oplopen ingebed in de lokale structuren van zorg en welzijn en is samenwerking gemakkelijk voor elkaar te krijgen. We hebben coördinatoren gevraagd wat hun ervaringen zijn met de (nieuwe) werkwijze. Een greep uit de ervaringen van onze coördinatoren uit de verschillende locaties:
De samenwerking (coördinatie) door maatschappelijk werk en sociaal (/welzijns)werk werkt goed voor gezinnen. Het bestaan van Samen Oplopen is bekender geworden onder de professionals en er wordt steeds meer gebruik van gemaakt.
Coördinatoren genieten van de succesverhalen van gezinnen en vrijwilligers, zoals foto’s en berichtjes van hun contactmomenten. Het fijn is om de tijd te hebben (2 jaar) om geduldig te kunnen oefenen met gezinnen.
Er zijn succesvolle wervingscampagnes voor vrijwilligers geweest. Daar waar nauw samengewerkt wordt, met bijvoorbeeld Homestart, Steunouder en Buurtgezinnen, kan er veel bereikt worden. Bijvoorbeeld: in Middelburg vindt er om de twee weken een casusoverleg plaats tussen Home-Start en Samen Oplopen. Het effect in gezinnen zien, werkt zeer motiverend.
18
Het werkt goed om veel tijd te investeren in vrijwilligers en het contact warm te houden. Coördinatoren hebben zelf ook veel geleerd. De begeleiding vanuit stichting Samen Oplopen werd zeer op prijs gesteld.
Coördinatoren
Ervaringen van coördinatoren
Over de uitwerking in gezinnen zeggen de coördinatoren: Dat gezinnen samen met de vrijwilliger meer structuur en regelmaat ontwikkelen.
“Ik vind het een super mooi project, die doelstelling vind ik heel mooi en ik geniet ervan gezinnen te zien opbloeien.”
Dat áls de hulp opgeschaald werd, bijvoorbeeld omdat de moeder psychosociale problematiek had, de vrijwilliger in het gezin is gebleven. Samen Oplopen werkt óók vanwege de signalerende functie en de trouw van de vrijwilliger. Dat gezinnen blij zijn dat er een vrijwilliger komt in plaats van een vaak wisselende professional.
Wat de coördinatoren lastig vonden: Dat na corona het aantal vrijwilligers afnam.
Dat de taal soms lastig kan zijn om iets uit te leggen of afspraken voor lange termijn te maken. Dat een vertaalapp of een whatsappgesprek dan kan aanvullen.
Dat vrijwilligers en gezinnen daardoor soms langer moeten wachten totdat er een koppeling word gemaakt en zij, indien nodig, tijdelijk zélf het gezin meer begeleiden.
Dat aandacht en een luisterend oor vaak al veel goed werk doet in gezinnen.
Dat er veel van hen wordt gevraagd aan rapportages vanuit gemeente en fondsen.
19
Onze impact
Onze impact in 2022 In een samenleving waarin sociale en duurzame waarden onderdeel uitmaken van de economie, is het van belang om maatschappelijke impact zichtbaar te maken, te meten en te kunnen managen.
Impactwaarde in euro’s We begonnen 2022 goed met indrukwekkende impact-cijfers. Op het platform MAEX wordt de impact van meer dan 2.000 maatschappelijke initiatieven gemeten door te kijken naar de bijdrage van een initiatief aan de Sustainable Development Goals. Samen Oplopen staat ook op dit platform. Uit de cijfers over 2022 blijkt dat de indicatie van onze impactwaarde gelijk staat aan een bedrag van maar liefst € 10.970.000. De impactwaarde is het bedrag dat belanghebbenden tezamen besparen of bereid zijn te betalen voor dergelijke diensten en effecten. Rekenen we krap met een gemiddelde besparing van € 40.000 per gezin, dan besparen we met Samen Oplopen al ruim € 12 miljoen in 2022.
20
Onze impact
De doelen van Samen Oplopen Dat we de kosten besparen in de zorg is een mooie ‘bijvangst’. Voor ons als stichting staat het welzijn van de gezinnen echter voorop. Ons hoogste doel is dat kinderen in gezinnen gezond opgroeien.
Als vier afgeleide doelen willen we bereiken dat gezinnen:
We zijn er blij mee dat ook in 2022 op elke doel een verbetering is te zien door de inzet van een vrijwilliger samen met de professionele coördinator. Deze verbetering is stabiel gebleven en vergelijkbaar met 2021.
1. zelfredzaam zijn 2. meedoen in de samenleving 3. zich gelukkig voelen 4. een plek bieden waar de kinderen zich gezond en kansrijk ontwikkelen
Gemiddelde score op de vier doelen van Samen Oplopen
2,9
Doel 1: Zijn zelfredzaam
3,2 3,3 2,6
Doel 2: Doen mee in de samenleving / integreren
3,0 3,0 2,7
Doel 3: Voelen zich gelukkig
3,0 3,1 3,5
Behalen van de vier doelen van Samen Oplopen
Doel 4: Kinderen ontwikkelen gezond
3,5 3,7
1,0
1,5 Bij aanmelding
2,0
2,5
3,0
Na een jaar
3,5
4,0
Bij afronding
21
Onze impact
Inhoudelijke impact Ieder jaar volgen wij welk effect de begeleiding van onze vrijwilligers en coördinatoren heeft op de gezinnen. Eén van de belangrijkste onderdelen van onze interventie. Wij gebruiken hiervoor een meetinstrument dat samen met het lectoraat ‘Participatie, Zorg en Ondersteuning’ van de Hogeschool Utrecht en Avance Impact is ontwikkeld. We gaan uit van negen levensgebieden waarop we de ontwikkeling van de gezinnen meten. Een gezin vult drie keer dezelfde vragenlijst in: bij het aanmeldingsgesprek, na een jaar en bij afronding van de begeleiding. We stellen 35 vragen, verdeeld over de negen levensgebieden. Inschatting (verbetering) leefsituatie in gezinnen, door de gezinnen zelf Op elk levensgebied zien we een verbetering door de inzet van een vrijwilliger samen met de professionele coördinator. De verbetering is vergelijkbaar met 2021. Al stromen de gezinnen dit jaar met iets lagere scores in vergeleken met 2021 en is de verbetering relatief iets groter. Gezinnen scoren bij binnenkomst het laagst op hun dagbesteding en psychisch welzijn. Ze zijn, bij binnenkomst, best tevreden over hun woning en de wijk en over hoe het gaat met de opvoeding. We zien op deze twee gebieden dan ook relatief iets minder verbetering dan op de andere.
De impactmeting over 2022 laat zien dat Samen Oplopen positief uitwerkt op alle 9 leefgebieden. 3,3
Wonen
3,5 3,5 2,7
Financiën
2,7
Sociaal functioneren
3,1
3,3
2,6
Psychisch welzijn
2,9 3,0 2,9
Zingeving
3,1
3,3
2,8
Lichamelijke gezondheid
3,2 3,2 2,9
Zelfredzaam
3,3 3,3 2,1 2,2
Dagbesteding / Werk
2,6 3,5
Opvoeding / Gezinswelzijn
3,5 3,7
1,0
1,5 Bij aanmelding
22
3,3 3,2
2,0
2,5
3,0
Na een jaar
3,5
4,0
Bij afronding
Onze impact
Hoe gaat het met de verschillende leefgebieden in de gezinnen: inschatting door de coördinatoren
Inschatting verbetering leefsituatie in gezinnen, door de coördinator We zien dat de coördinatoren de gezinnen beter inschatten op wonen, psychisch welzijn en dagbesteding, dan dat ze zelf doen. Op psychisch welzijn is er zelfs een groot verschil. Blijkbaar hebben wij, als coördinatoren, niet altijd in de gaten dat gezinnen zich van binnen slechter voelen dan dat ze overkomen. De coördinatoren schatten de situatie voor de gezinnen lager in, dan dat de gezinnen zelf doen, op de gebieden financiën en sociaal functioneren. En vooral op opvoeding / gezinswelzijn.
3,5
Wonen
3,5
2,4
Financiën
2,2 2,6 1,9
Sociaal functioneren
2,6 2,8 3,9
Psychisch welzijn
3,6 4,0 2,8
Zingeving
We weten ook dat ouders (die de vragenlijst invullen) het niet altijd durven toegeven als de opvoeding níet zo goed gaat. Daarnaast kijken coördinatoren soms anders aan tegen goed ouderschap. Als er vertrouwen is met de vrijwilliger zien ouders dat sommige dingen ook anders en beter kunnen. Op dat moment ontstaan de opvoedvragen.
Lichamelijke gezondheid
Over de gebieden zingeving, lichamelijke gezondheid en zelfredzaamheid schatten de coördinatoren en gezinnen de situatie in het gezin hetzelfde in.
Opvoeding / Gezinswelzijn
3,9
3,0
3,4
2,8 2,5 3,4 2,9
Zelfredzaam
3,1 3,3 2,5
Dagbesteding / Werk
1,8
3,3 2,3 2,2
1,0
1,5 Bij aanmelding
2,0
3,0
2,5
3,0
Na een jaar
3,5
4,0
Bij afronding
23
Onze impact
Financiën Een heel aantal gezinnen leeft rond het minimum. Het meekijken met de binnengekomen papieren, het zeker worden, het doorverwijzen naar de juiste instanties, het meegaan naar de juiste instanties geeft waarschijnlijk de groei. Ook de extra gelden die vanuit de overheid gekomen zijn om energie-armoede tegen te gaan heeft gezinnen geholpen. We zorgen er ook voor dat gezinnen gebruikmaken van lokale instanties en minima-regelingen in de gemeente (bijvoorbeeld de voedselbank, fonds kinderhulp, jeugdsport- en cultuurfonds). In een van de interviews gaf een gezin aan ondersteuning te ontvangen van de vrijwilliger bij het aanvragen van brillen voor de kinderen. Ze komen rond - maar met moeite.
Kwalitatief onderzoek door de Lectoraten ‘Jeugd’ en ‘Innovatie maatschappelijke dienstverlening’ Naast het kwantitatieve onderzoek naar de impact hebben we het Lectoraat Jeugd en het Lectoraat Innovatie maatschappelijke dienstverlening eind 2022 opnieuw mee laten kijken naar de huidige metingen. We hebben hen gevraagd mee te denken over de vraag hoe wij ervaringen van deelnemende gezinnen kunnen verzamelen en duiden en hoe wij de bevindingen kunnen benutten om de ondersteuning te verbeteren en te innoveren (rapportage is in te zien.) Door middel van kwalitatief onderzoek heeft een aantal interviewers deelnemerservaringen (gezinnen en vrijwilligers) opgehaald. Een aantal leefgebieden lichten we toe aan de hand van deze diepte-interviews.
Dankzij verschillende studies (o.a. Nederlands Jeugdinstituut (2015): opvoeden en opgroeien in armoede) weten we dat kinderen die opgroeien in armoede grote achterstanden oplopen, tot een achterstand in hersenontwikkeling toe. En dat stress bij ouders rondom armoede ook allerlei andere klachten kan geven.
“Nu is een moeilijke tijd, alles is duur.
Soms willen wij graag iets doen voor de kinderen en dan ja, soms… Daarom heb ik besloten om BBL te gaan doen. Het is moeilijker dan BOL want minder tijd aan je opdrachten werken. Maar nu heb ik wel salaris.”
– Ouder tijdens het interview
24
Onze impact
Sociaal functioneren
Dagbesteding
We vragen de respondenten of ze genoeg mensen om hen heen ervaren en of ze contacten hebben met buurtgenoten. De vrijwilliger wordt ervaren als een nieuw sociaal contact en betekent vaak uitbreiding van het netwerk. De vrijwilliger neemt regelmatig zijn / haar eigen netwerk / gezin mee. Voorbeelden daarvan zijn een dochter van een vrijwilliger die contact heeft met de dochter van het gezin, gezinnen die aan elkaar gekoppeld worden en buurtgenoten van de vrijwilliger die spullen inzamelen.
Na corona is vrijwilligerswerk weer mogelijk voor meer gezinnen. We zien dat sommige gezinnen door de weerstand heen moeten maar dat het ze uiteindelijk zingeving en zelfvertrouwen geeft. Kinderopvang vinden is lastig en geeft stress. Ook het uitvallen van opvangdagen door te weinig werknemers of door zieke eigen kinderen geeft stress.
Uit de interviews met de gezinnen komt naar voren dat het sociale netwerk klein is en bestaat uit een groep intimi (vaak familie) en een groep van mensen van hulporganisaties, waaronder Samen Oplopen. Dat zij het contact met buren lastig vinden. Drie van hen gaven aan specifiek het contact met Nederlandse mensen lastig te vinden. Samen Oplopen overbrugt deze kloof vaak door een koppeling te maken. De feesten die Samen Oplopen organiseert, worden in dit kader ook gewaardeerd door de gezinnen.
Uit de interviews blijkt dat twee gezinnen vrijwilligerswerk doen. Eén is gestart met een BBL-opleiding, één is arbeidsongeschikt maar heeft een plan voor toekomstig werk en wordt daar door de coördinator in ondersteund. Zingeving wordt veel gekoppeld aan (vrijwilligers-)werk en of studie.
“Ik kan daar blijven, had een vast contract.
Uit het onderzoek kwam verder dat participanten unaniem positief zijn over de ondersteuning die zij krijgen vanuit Samen Oplopen. Ze zijn zowel blij met als dankbaar voor de begeleiding van de vrijwilliger en de coördinator. Uit de individuele interviews blijkt dat gezinnen steun ervaren bij uiteenlopende ondersteuningsbehoeften, zowel voor henzelf als hun kinderen. De gezinnen waarderen ook de laagdrempeligheid van de ondersteuning.
Maar ik wil graag andere dingen doen, een ander leven. Ik heb veel met mijn vrijwilliger gepraat. Hij stimuleert mij. Dus ik zei tegen hem; tot wanneer moet ik deze dingen blijven doen? Ik woon hier, dus ik moet echt mijn taal verbeteren en gewoon iets doen. Hij zei: ja dat is waar eigenlijk. Wij moeten iets anders doen, je moet een diploma halen.” – Ouder tijdens het interview
25
Verhaal uit de praktijk
Luisteren met je hart Dit hielp het gezin op de rit: - Aandacht voor de kinderen - Meedenken over opvoeding en financiën - Zonder oordeel betrokken zijn
Er zijn van die verhalen die ons bijblijven. Omdat onze impact zo zichtbaar is, omdat we zo trots zijn op het driespan van gezin, vrijwilliger en coördinator en omdat de werkwijze van Samen Oplopen zo bewezen effectief blijkt. Het verhaal van moeder Z. met haar vier kinderen – en de vijfde op komst – is er zo eentje. Sinds vijftien jaar woont moeder nu in Nederland. Ten tijde van haar komst had ze twee kinderen, in Nederland kreeg ze nog twee kinderen van een andere vader. Moeder heeft geen contact meer met de vaders. Nummer 5 is op komst na een relatie met een buurtgenoot. Een van de kinderen heeft medische zorg nodig. Luisterend oor Het gezin leeft van een uitkering. Moeder is arbeidsongeschikt en beperkt in haar mobiliteit. Toch weigert ze om bij de pakken neer te gaan zitten; ze droomt van een eigen bedrijfje. Moeder vraagt haar oudste kinderen regelmatig om mee te helpen met de zorg voor de jongste en om bij te dragen in het huishouden. Dat is eigenlijk te veel verantwoordelijkheid voor kinderen... Daarom heeft het Centrum voor Jeugd en Gezin Samen Oplopen ingeschakeld. Een vrijwilliger die er voor moeder én de kinderen wil zijn en die een luisterend oor kan bieden, zou veel kunnen bijdragen. Uit je eigen bubbel Er wordt een vrijwilliger van Samen Oplopen gevonden voor en gekoppeld aan het gezin. Een advocaat, met een fulltime baan die graag uit haar eigen bubbel komt.
Ze heeft kinderen van dezelfde leeftijd als moeder. Elke week zien moeder en vrijwilliger elkaar – soms wat vaker, soms wat minder. De vrijwilliger wint met heel veel geduld en door goed aan te sluiten het vertrouwen van moeder. Ze (ver)oordeelt niet maar stelt vragen.
26
Af en toe gaan de kinderen van de vrijwilliger mee. De vrijwilliger doet leuke dingen met de kinderen en is hun vertrouwenspersoon. Ze biedt een luisterend oor aan kinderen en moeder, denkt en helpt mee als er medische zorg nodig is, adviseert moeder en kinderen over bijvoorbeeld schoolkeuzes en gaat mee naar de speeltuin. Tijd en aandacht Ook denkt ze mee met moeder over de opzet van haar bedrijfje. Met haar tijd en aandacht sluit de vrijwilliger aan bij de behoeften van moeder. Ze kijkt waar ze kan helpen om de balans in stand te houden. Ze is trouw en liefdevol en heeft geen einddatum voor haar betrokkenheid. Het mooiste van alles: ze luister met haar hart. Op de achtergrond kijkt een coördinator mee, die het gezin regelmatig bezoekt, meedenkt over de opvoeding of financiën. Stevig en krachtig De inzet van vrijwilliger en coördinator maken een groot verschil voor moeder en kinderen. Moeder voelt zich steviger en kan vanuit eigen kracht moeder zijn en de kinderen begeleiden, in plaats van te dreigen en vanuit angst en macht te handelen. Verergering van de problemen is voorkomen. Er is een vriendschap ontstaan tussen moeder en vrijwilliger, op basis van wederkerigheid. Moeder durft zich uit te spreken en om hulp te vragen. Haar kinderen kunnen weer spelen of puber zijn.
Besparing versus investering Dankzij de inzet van Samen Oplopen was professionele opvoedondersteuning niet nodig, net zomin als onderzoek door het CJG en de inzet van een medewerker van Veilig Thuis. Als het bedrijf van moeder straks verder op de rit is, zal ook de uitkering niet langer nodig zijn. Al met al is een besparing gerealiseerd die vele malen hoger ligt dan de investering die nodig was om Samen Oplopen in te zetten. Professionele opvoedondersteuning (2 jaar):
+/- € 7.000
Onderzoek CJG:
+/- € 3.000
Medewerker Veilig Thuis:
+/- € 5.000
Uitkering alleenstaande ouder (2 jaar):
+/- € 35.000
Totaal
+/- € 50.000
Kosten inzet Samen Oplopen (2 jaar)
+/- € 5.000
Besparing
+/- € 45.000
Onze hoogtepunten in 2022
Hier zijn we trots op! Welkom Tilburg, Utrecht Overvecht en Blaricum, Eemnes en Laren! Samen Oplopen groeit gestaag. In 2022 breidden we onze impact uit naar Tilburg, Utrecht Overvecht en het driespan Blaricum, Eemnes en Laren. In Tilburg bundelen we onze krachten met Steunouder - dit is de 4e gemeente waar we met deze organisatie samenwerken. In Blaricum, Eemnes en Laren is het Buurtgezinnen waarmee Samen Oplopen de handen ineen slaat. In Utrecht Overvecht werken we samen met Lokalis. Hoog bezoek Op woensdag 15 juni bracht de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) Maarten van Ooijen een werkbezoek aan ons kantoor in Zeist. We ontvingen hem met het Collectief Informele steun voor kind en gezin, bestaande uit de organisaties Buurtgezinnen, Steunouder, Home-start en Samen Oplopen. Met Van Ooijen spraken we over de kansen en mogelijkheden als alle gezinnen in Nederland toegang tot informele steun kunnen krijgen. Ons verhaal werd versterkt door de aanwezigheid van twee moeders die vertelden over de steun van hun buurtgezin en de Home-Start vrijwilliger. (meer over het collectief op pagina 31!)
Dit maakt dat we in 23 gemeenten actief waren in 2022. De 2e lijns-organisatie Cosis implementeert als 24e partij de werkwijze van Samen Oplopen.
Samen Oplopen in de databank van Movisie Eind 2022 werd Samen Oplopen opgenomen in de Databank Effectieve Interventies van Movisie. Het onafhankelijk panel van praktijkbeoordelaars noemde ons onder meer ‘een mooie combinatie van inzet van krachten in de samenleving en ondersteuning van complexe problematiek met een lage drempel’ en gaf aandat ‘de kosten-batenanalyse duidelijk laat zien dat er hier sprake is van een meerwaarde én kostenbesparing passend bij de doelstelling van huidige Participatiewetgeving, Wmo en Jeugdwet’. Wat een prachtige erkenning!
Digitaal dashboard EInd 2022 bouwde Green Digit voor Samen Oplopen een mooi digitaal dashboard waarop in één oogopslag cijfers over onder meer het aantal gezinnen, leeftijd van de kinderen en van de vrijwilligers, soorten doorverwijzers en andere betrokken partners te zien zijn. De databank heeft zich langzaamaan gevuld met allerlei relevante data en gaat ons helpen bij het bepalen van onze impact. De onderliggende vragen werden ontwikkeld door het Lectoraat Participatiezorg en Ondersteuning van de Hogeschool Utrecht en Avance Impact.
27
Onze hoogtepunten in 2022
Hier zijn we trots op! Hans van Breukelen over veerkracht
Landelijke Coördinatorendag: eindelijk weer live Hoe fantastisch om na twee jaar Corona eindelijk weer alle coördinatoren uit het land live te ontmoeten op onze landelijke Coördinatorendag. Op 6 oktober waren 20 van de 35 coördinatoren en projectleiders aanwezig. Er waren interactieve en originele lezingen en een lachworkshop en we genoten van ontmoetingen tijdens de koffie met gebak, een lekkere lunch en een Italiaanse maaltijd.
28
In mei ontvingen we Hans van Breukelen en zijn lezing ‘Veerkracht’. Hans is niet alleen bekend als oud-keeper van het Nederlands elftal en oud-directeur van de KNVB maar is ook inspirator en schrijver van een aantal boeken waarin het thema veerkracht vaak terugkomt. Voor vrijwilligers van Samen Oplopen is veerkracht een belangrijk thema: hoe vind je de kracht in jezelf en hoe straal je dit uit naar de gezinnen waar je mee omgaat? De inspiratieavond werd goed bezocht. De avond was een uitgesteld cadeau vanwege ons 10-jarig jubileum in 2021 en werd mede mogelijk gemaakt door de Van Tellingen-Pul Stichting. Lezing Joseph Oubelkas In het voorjaar sprak auteur Joseph Oubelkas voor onze stichting, Joseph schreef het boek ‘400 brieven van mijn moeder’ over de zware periode waarin hij onterecht in een aantal Marokkaanse gevangenissen zat. In het boek speelt de nooit aflatende steun van zijn moeder en vrienden een cruciale rol. Onze vrijwilligers bieden trouwe steun aan gezinnen en jongeren die veel moeilijke perioden in hun leven voor de kiezen krijgen. Joseph stak al deze vrijwilligers dan ook een hart onder de riem. De avond werd mede mogelijk gemaakt door de Van Tellingen-Pul Stichting.
Onze hoogtepunten in 2022
Hier zijn we trots op! LVB-training In 2021 wonnen we de tweede prijs bij de William Schrikker initiatiefprijs. We spraken toen af dat we het geld in 2022 zouden besteden aan het ontwikkelen van een training voor vrijwilligers die zich inzetten bij gezinnen waarbij een ouder een licht verstandelijke beperking heeft (of er een vermoeden van is). Niet alleen ontvingen we geld om dit mogelijk te maken, ook konden we gebruikmaken van hun netwerk, waardoor we waardevolle contacten konden leggen met Expect Jeugd. Samen ontwikkelden we een train-de-trainer-training. De eerste reacties zijn bijzonder positief!
500e koppeling Zeist Samen Oplopen startte in 2011 met twintig koppelingen tussen vrijwilliger en gezin in één jaar. Al snel groeide dat uit naar 30, 60 en 120 koppelingen per jaar. En in 2022 was de 500ste koppeling in Zeist een feit. We koppelden een van onze vrijwilligers aan een echtpaar uit Syrië dat nog maar kort in Zeist woont. Samen ontdekken ze het leven in Nederland.
Inspiratiegids ‘Netwerkondersteuning kwetsbare gezinnen op de vlucht’
Het kon weer: feesten! Wat kón er ineens weer veel in 2022! Na jarenlang met allerlei beperkingen gedeald te hebben, konden we nu weer volop genieten van feestjes, samenzijn en live ontmoetingen. Zo vond in juni het Zomerfeest in Zeist plaats, voor vrijwilligers, coördinatoren en gezinnen. Midden in het bos met veel speelplezier voor de kinderen. Ook in Tilburg werd feest gevierd: eind september werden alle ouders en kinderen in het zonnetje gezet. En in de regio Salland Twente grepen ze Nationale Vrijwilligersdag in december aan om alle vrijwilligers en gastgezinnen te bedanken.
Eind 2021 mocht Samen Oplopen een lezing verzorgen voor Vluchtelingenwerk België. Naar aanleiding hiervan werden we gevraagd input te leveren voor de inspiratiegids ‘Netwerkondersteuning kwetsbare gezinnen op de vlucht’. De gids werd in 2022 gepubliceerd.
29
Onze hoogtepunten in 2022
Hier zijn we trots op! Nieuwe website en huisstijl Zomerfeest in Zeist 2022
Na een aantal jaren was onze website en huisstijl aan vernieuwing toe. Newww.nl maakte een frissere en eigentijdse uitstraling met een nieuwe indeling en meer mogelijkheden op de website: samen-oplopen.nl Lezing Rouw & Verlies In september organiseerden we een interactieve workshop voor vrijwilligers op locatie Zeist met als thema de impact die rouw en verlies heeft op iemand en hoe je daarmee als buitenstaander om kunt gaan. Al onze gezinnen hebben te maken met rouw en verlies: verlies van gezondheid, van de familie in het buitenland, van dromen die je moet opgeven. We vroegen Maurits Groot Kormelink als rouw en verlies therapeut de workshop te verzorgen. Thema’s die aan de orde kwamen waren onder meer ‘Wat betekent het voor onze gezinnen?’ en ‘Welke rol kun je als vrijwilliger pakken?’. Maurits heeft uitleg gegeven over het duale proces-model, ontwikkeld door Margaret Stroebe en Henk Schuts. Het model geeft inzicht en herkenning over hoe de balans na verlies weer kan herstellen. Ook kregen we handvatten voor hoe je als vrijwilliger hieraan kunt bijdragen. In verbinding is immers niemand alleen.
30
Collectief ‘Informele Steun voor kind en gezin’
Samen Nederland veroveren Linda Otterman Directeur
Hóe mooi is het als je dat waar je goed in bent, samen met anderen nóg beter kunt doen. Vanuit de gezamenlijk droom om gezinnen met stress te ontlasten, startten Buurtgezinnen, Steunouder, Homestart en Samen Oplopen in 2019 het Collectief Informele Steun Kind en Gezin. In 2021 werd een prachtige subsidie vanuit het Deltaplan Jeugd van het Ministerie van VWS toegezegd, waarmee in 2022 een indrukwekkende lanceringscampagne werd opgetuigd.
Nu al geven duizenden mensen in Nederland steun aan kinderen, jongeren of gezinnen in buurten en wijken. Op deze manier wordt een deel van de zorg uitgevoerd door vrijwilligers; fijn voor gezinnen, kostenbesparend voor de zorg. Fantastisch! Maar: dit kan én moet nog veel meer gebeuren. Dat vinden naast Samen Oplopen ook Buurtgezinnen, Steunouder en Homestart en daarom bundelden zij hun krachten. De droom van het Collectief Informele Steun Kind en Gezin is om in alle Nederlandse gemeenten gezinnen te ondersteunen met informele steun door vrijwilligers. Met nieuwe, waardevolle contacten dichtbij huis versterken overbelaste gezinnen hun veerkracht.
Maarten van Ooijen Staatssecretaris
Gezamenlijk gezicht In 2021 kwam het goede nieuws dat het Deltaplan Jeugd financieel ging steunen. Dankzij deze steun konden de vier partners samen bouwen aan meer bekendheid en een gezamenlijk gezicht naar buiten toe. Er werd een communicatiestrategie ontwikkeld waarmee gemeenten, verwijzers en zorgprofessionals overtuigd zouden raken van de kracht van informele steun. In 2022 kon de campagne gelanceerd worden: de website ging live, een LinkedIn-account werd ingericht, elke partner maakte een eigen uitlegvideo, er kwam een handige wegwijzer die laat zien voor welke combinaties van informele steun je als gemeente kunt kiezen en er werd een serie podcasts opgenomen waarbij Samen Oplopen te beluisteren is bij het thema: ‘hoe te organiseren’.
Bezoek van de staatssecretaris De campagne werd een succes: op LinkedIn verzamelde het Collectief binnen no time meer dan 700 volgers en ook na de campagneperiode worden de video’s en podcasts regelmatig bekeken en beluisterd. En het collectief bleef zeker niet onopgemerkt. We wisten de aandacht van de staatssecretaris Maarten van Ooijen te trekken, die medio juni een werkbezoek bracht aan Zeist, waar hij kennismaakte met de partners van het collectief en met hen in gesprek ging over de kracht van informele gezinsondersteuning. Een zeer waardevolle dag!
31
Project
Start Kansrijk De periode vanaf halverwege de zwangerschap tot 2,5 jaar na de komst van het kindje, telt ongeveer duizend dagen. Deze eerste duizend dagen leggen ouders de basis voor een gezonde en fijne toekomst van hun kindje. Verloskundigen, Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) en Vluchtelingenwerk verwijzen regelmatig gezinnen door naar Samen Oplopen die zich in deze eerste duizend dagen bevinden. Samen Oplopen maakt deel uit van de coalitie Kansrijke Start Zeist en het Multidisciplinair Overleg verloskundigen, GGD en CJG, waarin casusoverleg plaatsvindt. Ook heeft Samen Oplopen zich aangesloten bij het landelijk programma ‘Kansrijke start’. Met het project ‘Start Kansrijk’ koppelen we vrijwilligers aan gezinnen én organiseren we groepen voor zwangere moeders die allerlei informatie krijgen aangeboden rondom zwangerschap en bevalling. Vanaf juni 2020 draait de pilot in Zeist, met financiering van SOZW, het Kansfonds en de gemeente Zeist. In 2022 hebben we ook ondersteuning vanuit het Oranje Fonds. Sinds de start zijn er 33 koppelingen gemaakt en begeleid door een professionele coördinator. De gekoppelde moeders wonen in verschillende wijken in Zeist, met name in Noord. In 10 van de 33 gevallen betreft het een alleenstaande ouder, de andere 23 zijn samenwonend of getrouwd.
Vrijwilligers helpen spullen voor de baby bij elkaar te zoeken, gaan mee naar afspraken bij de verloskundige of het ziekenhuis, vertellen over de geboortezorg in Nederland, regelen wat gebruikelijk is rond bevalling en geboorte en zijn een luisterend oor voor de moeders.
32
Na de succesvolle pilot willen we deze nieuwe werkwijze ook aan andere gemeenten aanbieden. Van moedergroep naar mamacafé
Online
Verloskundigen merkten dat de doelgroep ‘gezinnen met veel problemen tegelijk’ vaak niet naar het Centering Pregnancy-aanbod komen. In deze groepsbijeenkomsten wordt belangrijke informatie over de zwangerschap gedeeld. Samen Oplopen heeft ervaring met deze gezinnen. In oktober 2020 werd daarom gestart met het groepsaanbod; een zwangerengroep als alternatief voor Centering Pregnancy,in samenwerking met verloskundigen en het consultatiebureau. In 2021 groeide het groepsaanbod verder en in september van dat jaar ging de eerste moedergroep van start. In 2022 maakte deze moedergroep een succesvolle doorstart als mamacafé, waarin de moeders gestimuleerd worden een eigen bijdrage te leveren aan de moedergroep met als doel dat zij uiteindelijk zelfstandig verder kunnen. In voorjaar 2023 startte Samen Oplopen met een nieuwe moedergroep, waarin de moeders opnieuw kunnen deelnemen – nu met baby’s. Ook onderzochten we in 2022 de behoeftes van de vaders en organiseerden we de eerste vaderbijeenkomst. Omdat deze niet voldoende werd bezocht, startte Samen Oplopen een onderzoeksfase met een aantal welzijnsorganisaties die al ervaring hebben met vadergroepen.
In Coronatijd zijn de zwangerengroepen online gestart in overleg met de verloskundigen. Dat bleek eigenlijk heel goed te werken omdat de aanstaande moeders dan de deur niet uit hoeven. Zo krijgen ze toch van alles te horen over zwangerschap, bevalling en babytijd. Maar wat bijna nog belangrijker is: ze kunnen contact maken met andere zwangere moeders. Zo gaan ze met elkaar meeleven. De zwangerengroepen voegen we samen tot moedergroepen met thema’s voor na de bevalling. Hier kunnen dan ook andere moeders bij aansluiten, die aangemeld worden via de verloskundigen, het CJG of andere netwerkpartners. In 2022 draaiden er 3 groepen: 2 zwangerengroepen en 1 moedergroep. Thema’s waren onder andere hechting, slapen, voeding, grenzen stellen, maar ook babymassage. Samen Oplopen zette haar netwerk in om samen te werken met partners; zo sloot er een Arabisch-sprekende welzijnswerker aan bij onze groepen en kwamen ook verloskundigen en consultatiebureau een keer langs. Start Kansrijk voorziet in de behoefte aan informatie en contact van moeders die nog weinig contacten hebben. In de groepen ontstaan vriendschappen. De moeders steunen elkaar en hun netwerk groeit. Moederschap verbindt!
Samen Oplopen is actief in deze gemeenten Van Noord naar Zuid: Van Noord naar Zuid: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23.
Texel Westerkwartier Eemsdelta Lelystad Hellendoorn Rijssen-Holten Raalte Twenterand Olst-Wijhe Ommen Wierden Blaricum Laren Eemnes Amersfoort De Bilt Zeist Utrecht Wijk bij Duurstede Papendrecht Heusden Tilburg Middelburg
Uitvoering in samenwerking met Steunouder (SOSo): -
Eemsdelta Lelystad Wijk bij Duurstede Tilburg
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23.
Texel Westerkwartier Eemsdelta Lelystad Hellendoorn Rijssen-Holten Raalte Twenterand Olst-Wijhe Ommen Wierden Blaricum Laren Eemnes Amersfoort De Bilt Zeist Utrecht Wijk bij Duurstede Papendrecht Heusden Tilburg Middelburg
Uitvoering in samenwerking met Steunouder (SOSo): -
Eemsdelta Lelystad Wijk bij Duurstede Tilburg
33
Groei van de stichting
Groei 2011-2022 Samen Oplopen is sterk in steun aan gezinnen waar meervoudige en complexe problemen spelen. Het kost tijd om gemeenten en organisaties uit te leggen waar de kracht ligt. Samen met andere organisaties kunnen we een brede vorm van informele steun aan gezinnen bieden zodat élk gezin met welke problematiek ook informele steun kan ontvangen.
1000
Aantal gemeenten Aantal betaalde krachten Aantal hoofdvrijwilligers per adres
900
Speciale vrijwilligers (netwerk vrijwilligers, bestuur, CvA en losse klussen) Nieuwe instroom gezinnen in betreffende jaar Aantal begeleidde gezinnen in betreffende jaar
800
Aantal kinderen (0 - 18) Aantal alleenstaande jongeren (18 - 25) Waarin: aantal begeleidde kinderen en jongeren in betreffende jaar
700
Waarin: aantal begeleidde ouders in betreffende jaar Totaal aantal gezinnen begeleid gedurende +/- 2 jaar (cumulatief)
We pleiten er dan ook voor dat in een gemeente meerdere vormen van informele gezinssteun náást elkaar ingezet worden. Samen Oplopen werkt bijvoorbeeld regelmatig samen met Steunouder of Buurtgezinnen of Home-Start (zie pagina 31) binnen één gemeente. Maar ook naast andere lokale informele gezinsmethodieken past Samen Oplopen. Zo voert bijvoorbeeld stichting Evenmens Gastgezinnen én Samen Oplopen uit.
600
Samen Oplopen groeit gestaag. We zijn blij dat steeds meer complete gezinnen steun kunnen ontvangen - de ouders én de kinderen - voor meerdere problemen tegelijk.
300
500
400
200
100
0 2011
34
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Groei van de stichting
929
925 900
800 701
Groei in de laatste 5 jaar
1000
603
609
700
530
600
2021 - 2022
2022 - 2023
2022 - 2023
350 275
325 300
380
220
215
198
196 186
2021 - 2022
152
2020 - 2021
154
2019 - 2020
2020 - 2021
92 101 74
2019 - 2020
200
100 10 14 19 35 35
2018 - 2019
2 3 5 18 20
2018 - 2019
246
300
263
317 304
400
376
373
430 424
467
500
0
Aantal gemeenten
Aantal betaalde krachten
Aantal vrijwilligers
Nieuwe instroom gezinnen
Aantal begeleidde gezinnen
Aantal kinderen en jongeren
Aantal ouders
Totaal aantal koppelingen, 2 jaar begeleiding
35
Tot slot
Slotwoord We blijven bezig om de zorg te transformeren. Het ideaal zou zijn dat gezinnen geen ‘knip’ maar ervaren tussen verschillende soorten van zorg maar dat alle hulp en steun uit één koker komt. Laten we met alle organisaties, die zorg of steun aan gezinnen of jeugd bieden, niet kijken wat goed is voor de (eigen) organisatie maar wat goed is voor het gezin. Gelukkig vinden we elkaar steeds meer, zoals in het collectief informele steun aan kind en gezin.
Hoop moet niet verward worden met optimisme. Hoop gelooft ondanks de bewijzen en gaat dan aan het werk om de bewijzen te zien veranderen. — Desmond Tutu Dat vraagt doorzettingsvermogen en een lange adem. Maar daar gaan we voor.
36
Fondsen en bijdragen
Stichting Samen Oplopen kon haar diensten verlenen dankzij subsidies van de uitvoerende gemeenten en door donaties van: Kansfonds SOZW – Stimuleringsfonds Zorg en Welzijn Zeist MAEX William Schrikker stichting Van Tellingen Pul Fonds Oranje Fonds Rotary op Seijst Lions Zeist Utrechtse Odd Fellows Diaconie PKN Zeist Particulieren
Stichting Samen Oplopen heeft de ANBI status van de belastingdienst.
Voor informatie over Samen Oplopen in uw gemeente of organisatie kunt u contact op nemen met mail@samen-oplopen.nl of via de contactpagina van onze website: www.samen-oplopen.nl
37
Kwartellaan 13
T +31 6 811 360 75
3704 ET Zeist
www.samen-oplopen.nl