PR23.059 Burgerberaad

PR23.059//210198 Aan de leden van de Gemeenteraad van Zeist Gemeentehuis Zeist Het Rond 1 Zeist Zeist, 20 mei 2023 Betreft: Zorgen over uitholling van de lokale democratie door het instrument Burgerberaad Geachte leden van de Gemeenteraad, Met het Burgerberaad Jaarwisseling is door u als gemeenteraad van Zeist voor de tweede maal een belangrijk onderwerp aan het debat in de raad onttrokken en heeft u de gedachtewisseling daarover neergelegd bij een zogenaamd burgerberaad, dat na een loting 100 inwoners onder regie van een externe gespreksleider heeft laten komen tot een advies, waarin vijf oplossingsrichtingen zijn aangereikt. Er zijn daarmee veel kosten - tot wel ca.€ 100.000,00 - gemaakt, er is veel publiciteit georganiseerd, maar uiteindelijk is daarmee de lokale democratie een slechte dienst bewezen. Uit diepe bezorgdheid over deze ontwikkeling vraag ik uw aandacht voor een aantal aspecten van dit burgerberaad en verzoek ik u in de toekomst u van inzet van dit dubieuze instrument te onthouden. Bijgaand treft u een opinie-artikel (Bron: Reformatorisch Dagblad, 20 mei 2023) aan, waarin de reële bezwaren tegen dit instrument zijn verwoord. Graag verzoek ik u dit onderwerp te agenderen en in een debat de in dit artikel vermelde argumenten te betrekken.

In de lokale democratie wordt de bevolking gerepresenteerd door de leden van de gekozen gemeenteraad Het woord Burgerberaad is enorm in trek en erg gewild. Goed om daarbij te realiseren dat dit begrip hele oude communistische wortels heeft. Het is de bijl aan de wortels van de lokale democratie. In een gezond functionerende democratie is er volop ruimte voor van de mainstream afwijkende meningen en opvattingen. Die ruimte wordt steeds verder beperkt, juist ook door de werkwijze met burgerberaden. In de lokale democratie wordt de bevolking gerepresenteerd door de leden van de gekozen gemeenteraad. Dat is volgens de Gemeentewet het hoogste bestuurlijke orgaan, dat kaders stelt, bestuurders benoemt en controleert en décharge verleent. Dat vraagt van de leden van de gemeenteraad dat zij zich gedragen weten door de inwoners, waarvoor zij zich zeggen in te zetten. Het voorgestelde burgerberaad wordt gepromoot als een stap naar de vervolmaking van de directe democratie. Maar het is vooral een stap terug in de indirecte representatieve democratie. Het toont het onvermogen van de gemeenteraad om moeilijke beslissingen te nemen en om echt contact te onderhouden met de inwoners, die zij formeel vertegenwoordigt of waarvoor zij denkt/zegt op te komen.

Verdedigers van het Burgerberaad voeren een duidelijk pleidooi voor directe participatieve democratie, die haaks staat op de huidige representatieve democratie. Dat het huidige stelsel in de praktijk de nodige mankementen toont, valt moeilijk te ontkennen. Of meer directe democratie daarvoor de oplossing is, valt sterk te betwijfelen. Erger nog: er is niet genoeg over nagedacht en het ondermijnt de democratie. De Afdeling Advisering van de Raad van State is van oordeel is dat het burgerparticipatie-beleid van de overheid aan alle kanten rammelt: een fatsoenlijke onderbouwing ontbreekt, de hooggespannen verwachtingen zijn nergens op gebaseerd en over diverse risico’s is niet nagedacht. Gezien dit doortimmerde advies en gezien een inmiddels schrikbarende lijst van maatschappelijke, bestuurlijke en politieke problemen is het onverantwoord om steeds verder het participatieve pad op te gaan. Vanouds zijn er politieke partijen actief, waarbinnen de discussie plaatsvindt over gemeentelijke aangelegenheden en waar verkiezingsprogramma's worden vastgesteld. Dit democratische model lijkt niet meer te werken of niet meer toereikend te zijn voor de onderwerpen, waarmee het parlement en de gemeenteraad te maken krijgen. Dat zou het geval zijn bij het breed uitgemeten vraagstuk van een mogelijk vuurwerkverbod.

Een sterk door ambtelijke gespreksleiders geregisseerd burgerberaad is daarmee aan de slag gegaan. Dat leidt dan tot een onder strakke regie van ambtenaren geformuleerde aanbevelingen, die grotendeels breed werden overgenomen. De politieke discussie

wordt op deze wijze gereduceerd tot een simpele instemming met wat door dat zogenaamde 'burgerberaad' is voorgekauwd. De (plaatselijke) politiek legt daarmee het zwaartepunt van de besluitvorming uit handen naar een eigentijds maar wezenlijk a-democratisch instrument. Laat de gemeenteraad zich buitenspel zetten? De politiek wordt ontdaan van inhoudelijke gedachtewisseling. Gaat de gemeenteraad het bij wet geregelde werk zelf doen en laten de politieke partijen dit vraagstuk in eigen kring met hun vermeende(?) achterban bespreken. Zo hoort de democratie te werken, zo blijft de politiek aantrekkelijk en herkenbaar. Dat raadsleden zich verschuilen achter een burgerberaad, zorgt voor verdere vervreemding van burgers van de plaatselijke politiek. Het burgerberaad komt ongetwijfeld onder regie van betrokken ambtenaren wel tot een richtinggevende uitspraak, maar daarmee wordt de plaatselijke politiek ontdaan van iedere inhoudelijke gedachtewisseling. De lokale democratie krijgt zodoende nog minder kleur en betekenis, omdat de gemeenteraad zich verlaagd tot een soort spelleider en zich daarmee onttrekt aan de meest wezenlijke kerntaak: het voeren van debat en het nemen van besluiten. Met als gevolg dat de lokale democratie verder wordt uitgehold en minder herkenbaar en aansprekend wordt. De al langer tanende opkomst bij verkiezingen kachelt zo steeds verder en sneller achteruit.

Want waarom en waarop zou je nog stemmen, als alle partijen zich toch veilig schuil houden achter de uitkomsten van een burgerberaad en zich niet of nauwelijks sterk maken voor een eigen standpunt? Laat de Gemeenteraad zichzelf buiten spel zetten door een Burgerberaad? Wordt de lokale democratie definitief bij het grof vuil gezet? Dat zijn de echte vragen, die aan de orde zijn bij het doordenken van het moderne fenomeen Burgerberaad. Het is niet verstandig ons direct meegaand en instemmend op te stellen en ons te beperken tot wat gepraat over de voorgestelde techniek van dit voor de lokale democratie desastreuze instrument. De beraadslagingen van dit burgerberaad zijn geheim. De leden gehouden tot stilzwijgen over wat door anderen wordt gezegd. Zij hebben daar niet voor getekend; er wordt stilzwijgend van uitgegaan. Alle reden om met de nodige argwaan en reserves te kijken naar wat hier in de achterkamertjes op Het Rond 1 in Zeist zich voltrekt. De Gemeenteraad heeft zich monddood laten maken op een cruciaal thema en is nu uit de vergaderzaal verdreven. De lokale politiek krijgt nog minder kleur op de wangen en wordt minder herkenbaar. Raadsleden worden geacht zonder last en ruggespraak te handelen. Of dat voor de leden van dit Burgerberaad ook geldt, moet maar worden afgewacht.

Het past bij de steeds verder uitdijende taakopvatting van wat een gemeentebestuur moet zijn en doen. Waar vroeger kerken en maatschappelijke instellingen zorgden voor zingeving en betekenis, worden nu stilzwijgend levensbelangrijke kwesties op het bordje van het gemeentehuis gelegd. Dat is de opmaat voor de zich steeds verder uitstrekkende tentakels van een totalitair bestuur en dat alleen is al een goede reden om de werkwijze met een 'burgerberaad' naar de prullenbak te verwijzen. Er zijn gelukkig andere en betere methoden om de kwaliteit van politiek en overheid te verbeteren. Bijvoorbeeld door het serieuzer nemen van grondwettelijke verantwoordelijkheden en rechtsstatelijke beginselen, door ambtelijk vakmanschap te vergroten, door politieke debatten anders in te richten, door te investeren in bestuurlijke kwaliteiten en door het vaker tonen van politieke moed. Dat kan ook de uitdaging zijn van de lokaal actieve politici van zowel plaatselijke partijen als de hier ter plaatse opererende landelijke partijen, die in Zeist weinig blijk geven van politieke discussie en het klaarblijkelijk ontbreekt aan de daarvoor benodigde politieke durf. Voor al die tekortkomingen is een beroep op meer inzet van allerlei vormen van Burgerberaad in Zeist geen oplossing, maar een verergering van de kwaal.

Met de Inwoners Advies Commissie (IAC) is de lokale democratie verder uitgehold Opvallend was eerder in Zeist het ontbreken van vrijwel elke politieke discussie over de begroting, terwijl er toch ingrijpende keuzes zijn gemaakt. De discussie daarover lijkt de gemeenteraad 'uitbesteed' te hebben aan de IAC en 'dat zou de democratie verder hebben ontwikkeld.' Daar zijn forse kanttekeningen bij te plaatsen. Eerder is er sprake van dat de lokale democratie verder is uitgehold. Een onderonsje tussen door het gemeentehuis uitgenodigde burgers, die onder strakke regie van het gemeentehuis meedenken over bezuinigingsopties, tast de representatieve democratie aan. De politieke fracties staan monddood en sprakeloos aan de zijlijn en mompelen slechts al of niet instemmend over de IAC-aanpak. Maar bij de verkiezingen in 2022 konden de burgers van Zeist niet

op de IAC stemmen, maar werden zij geacht te kiezen voor raadsleden, die er als het er op aankomt het zwijgen toedoen. Degene die het Burgerberaad heeft bedacht, kan het beste terug naar de schoolbankjes om de eerste beginselen van de democratie nog eens goed in zich op te nemen. Van harte hoop ik hiermee een bruikbare aanzet te geven tot de broodnodige discussie over de (on)wenselijkheid van de inzet van het kostbare en niet overtuigende instrument Burgerberaad in de gemeentelijke politiek in Zeist en dat u in de toekomst juist als leden van de gemeenteraad in een duidelijk en openbaar debat en daaropvolgende besluitvorming komt tot invulling van de u toekomende bevoegdheden. Vertrouwende op uw belangstelling hiervoor en in afwachting van uw reactie,

Met vriendelijke groet, Piet M. Oskam