PR22.060 Afronden gebiedsverkenning A12-spoorzone

Aan: Gemeenteraad Zeist per email

Ontv. Griffie 09-02-2022/PR22.060/520134 De Groene Driehoek te Zeist, 3 februari 2022

Betreft: raadsvoorstel Afronden gebiedsverkenning A12/spoorzone

Geachte leden van de gemeenteraad, Binnenkort neemt u een besluit over het raadsvoorstel Afronden gebiedsverkenning A12/spoorzone, de verkenning naar (on)mogelijkheden van grootschalige duurzame opwek van energie in de Groene Driehoek Zuid (raadsvoorstel 22RV004). Graag leveren wij een bijdrage aan uw besluitvorming. Allereerst, we zijn blij met het voorgestelde besluit het zoeken naar mogelijkheden voor windenergie in dit gebied af te ronden en niet verder uit te werken. Toch vinden wij dat het besluit veel ruimte openlaat en geen recht doet aan uw besluit na amendement van 6 oktober 2020. Immers, u gaf opdracht tot ‘het, samen met alle belanghebbenden, opstellen van een gebiedsvisie’. Die gebiedsvisie wordt u met huidig voorstel aan de raad niet aangereikt. Daarbij komt dat het voorstel juridische mankementen vertoont en niet compleet is. Te nauw is de verkenning toegespitst op de (on)mogelijkheden voor grote windturbines, waar de gebiedsvisie, onder meer, ook had moeten ingaan op de (on)mogelijkheden van opwek van zonne-energie en wenselijke omvang daarvan in het gebied. Het huidig voorstel geeft geen handvat hoe verder nieuwe stappen te zetten voor wat betreft dit gebied (en andere gebieden in Zeist). Met het nieuwe coalitieakkoord van de net aangetreden regering voor ogen, vragen wij om de voorstellen aan te vullen en een nieuwe koers uit te zetten.

Wij willen ons hier graag mede voor inzetten. Verder krijgt het verloop van het participatieproces te weinig aandacht in het raadsvoorstel. Uw opdracht was bij de verkenning samen te werken met alle belanghebbenden. In onze ogen is het participatieproces mislukt. Wij pleiten ervoor het proces gezamenlijk te evalueren en op basis van de resultaten aan een dergelijk proces in de toekomst betere kaders mee te geven.

Pagina 1 van 6

Na lezing van het raadsvoorstel en op grond van onze argumenten, waarop wij onderstaand nader ingaan, komen wij tot de volgende raadsvoorstellen. • •

•

Besluit 1 toevoegen: ‘voor grootschalige windenergie’ Besluit 2 aan te vullen: ‘Dit gebied niet langer als (meest) kansrijk voor windenergie aan te duiden; (…. huidige tekst…) en tot die tijd aanvragen voor windenergie in dit gebied niet in behandeling te nemen.’ Nieuw besluit 3: ‘Het college opdracht te geven de gebiedsvisie voor de Groene Driehoek Zuid af te maken door met alle belanghebbenden een integrale visie te ontwikkelen als onderliggend document voor de Omgevingsvisie (met participatievorm ‘coproduceren’).’

Eerst nadat een gezamenlijke visie is gevormd kan de beleidsvisie Zonnevelden als uitgangspunt gelden bij het maken van afwegingen om al dan niet van het Bestemmingsplan te willen afwijken. Graag nodigen wij u uit om hierover verder te lezen in onze bijgevoegde nadere uitwerking. Met vriendelijke groet, Namens de werkgroep De Groene Driehoek,

Cathalijne Huson, secretaris groenedriehoek@zomerdijk.org www.facebook.com/groups/degroenedriehoekzeist

Bijlage: Nadere uitwerking Pagina 2 van 6

Bijlage bij brief aan gemeenteraad 3 februari 2022: Nadere uitwerking Juridische mankementen 1. Bestemmingsplan versus gebiedsvisie In onze brief van 25 augustus 2020 hebben wij u erop geattendeerd dat de college-uitgangspunten voor de gebiedsvisie, het verkennen van mogelijkheden voor grootschalige duurzame opwek, haaks staan op het door u op 12 februari 2019 vastgestelde bestemmingsplan Buitengebied Zuidwest. In het vigerende bestemmingsplan staat klip en klaar dat er in hele bestemmingsplangebied geen ruimte is voor grootschalige energievoorzieningen, waaronder windturbines en zonnevelden. Dat bestemmingsplan is naar onze mening het enige kader dat alle partijen, boeren, burgers, andere belanghebbenden en de Gemeente bindt. Het is de planvorm waarin alle belangen zijn gewogen. Voor dit zeer recente bestemmingsplan is er notabene een plan MER opgesteld. Dat, zo kort na de vaststelling, een gebiedsvisie voor een belangrijk deel van dat gebied wordt opgesteld met het doel (on)mogelijkheden te onderzoeken voor grootschalige energie-opwek middel windturbines en zonnevelden, achten wij in strijd met het juridisch bestuursrecht. Wij hebben hier meermalen aandacht voor gevraagd zonder daar tot op de dag van vandaag adequaat antwoord op te krijgen. 2.

Beleidsvisie Zonnevelden / het willen hanteren van de gebiedsvisie Zonnevelden als toetsingskader In het raadsvoorstel (pagina 1) staat dat ‘voor zonnevelden de beleidsvisie Zonnevelden geldt’ en dat ‘aan dit kader getoetst [zal] worden’. Zoals hierboven gesteld, is die opvatting juridisch niet juist. Deze beleidsvisie is te beschouwen als een intern gemeentelijke richtlijn die de burgers niet bindt. Het vastgestelde bestemmingsplan is leidend. Uiteraard is het uw bevoegdheid om (op punten) tot een wijziging van het bestemmingsplan te komen. Maar dat dient een ordentelijke wijziging te zijn die met de nodige waarborgen is omkleed. In het raadsvoorstel staat (pagina 2) ‘voor zonnevelden geldt reeds de beleidsvisie zonnevelden’. Echter zelfs als gezamenlijke visie op wat we in Zeist redelijk vinden op het gebied van zonnevelden is de huidige beleidsvisie Zonnevelden nog niet bruikbaar voor het gebied tussen de A12 en het spoor. In het raadsbesluit van oktober 2020 is namelijk tegelijkertijd met de vaststelling van de beleidsvisie Zonnevelden afgesproken dat het vaststellen van de grenswaarde / maximale omvang aan zonnevelden voor het gebied A12/spoorzone onderdeel zou zijn van de gebiedsvisie (pagina 3), die samen met alle belanghebbenden zou worden opgesteld. Dat is niet gebeurd.

In de Beleidsvisie Zonnevelden (pagina 9, en ook 31) staat daarover het volgende: ‘De gemeente stelt voor dit kansrijke gebied op dit moment geen bovengrens vast voor de oppervlakte aan zonnevelden. De gemeenteraad besluit hierover pas nadat er een uitgewerkt beeld is van de wensen, mogelijkheden en beperkingen voor goede inpassing van zonnevelden in dit gebied. Bij dit proces worden grondeigenaren, inwoners, direct omwonenden en organisaties betrokken met een duidelijk belang ter bescherming van de waarden beschreven in Bijlage A. (deze bijlage A van de Beleidsvisie Zonnevelden is de toelichting op te beschermen waarden in het buitengebied, het gaat om Landschap, Natuur, Cultuurhistorie, Archeologie, Recreatie, Landgebruik, bodem en water). De Beleidsvisie Zonnevelden kan dus niet van toepassing zijn als kader, maar ook niet zonder meer als visie voor dit gebied. Voorstel is om dit onderwerp alsnog de noodzakelijke invulling te geven in een gezamenlijk op te stellen integrale gebiedsvisie en hiertoe te besluiten in raadsbesluit 3. Pagina 3 van 6

Argumentatie en voorstellen niet compleet In het raadsvoorstel ontbreken enkele belangrijk feiten die in de argumentatie naar onze mening er toe doen en dus moeten worden opgenomen. 1. Windturbines Voor wat betreft windturbines wordt onderkend dat het geluid op minimaal één woning aan de Tiendweg een obstakel vormt. Niet wordt vermeld dat dit helemaal geldt voor de woning dichtbij de Rijnwijckse Wetering. Citaat uit het Rapport Bosch & van Rijn (dd 5 februari 2021), ten aanzien van Externe Veiligheid: Uit een berekening conform het Handboek Risicozonering Windturbines volgt een maximale werpafstand bij overtoeren voor het referentietype windturbine van 481 meter (noot: dit is afstand waarbinnen Veiligheidsbesluit beletsel opwerpt). Met dit criterium kwam Bosch en van Rijn tot vaststelling van aanwezigheid van 6 kwetsbare objecten in deze zone. 2. Vooralsnog geen vergunningen bij ontbreken van beleidsvisie voor wind De conclusie van de verkenning naar mogelijkheden voor opwek door middel van windturbines is dat grootschalige windenergie in dit gebied niet realistisch wordt geacht, en de verkenning daarom kan worden afgerond. Tijdens de Ronde Tafel over RES 1.0 is op 9 oktober jl. hierover ook van vele kanten vanuit de samenleving meegesproken in de Raad, zowel in Zeist als in Bunnik. Hierbij zijn nog allerlei kanten belicht die tot dezelfde conclusie leiden.

In dit gebied is geen ruimte voor windturbines. Het voorgestelde raadsbesluit om de verkenning af te ronden laat de mogelijkheid voor een aanvraag voor windturbines in het gebied echter open, zie raadsvoorstel pagina 6: in geval van een initiatief zal "de gemeente ‘alle belangen in redelijkheid wegen’ en hierover zowel met de samenleving als raad in gesprek zal gaan (maatwerk)." In die situatie is er geen afwegingskader wind, als instrument om die afweging te maken. Het zou goed zijn om, zolang er geen gezamenlijke beleidsvisie wind is ontwikkeld, aan het raadsbesluit toe te voegen: 'en aanvragen voor windenergie in dit gebied tot die tijd [RES 3.0/2025/tot er een beleidsvisie wind ligt] niet in behandeling te nemen' Dit overigens in navolging van de gemeente Bunnik. Dit geeft duidelijkheid, rust in de samenleving, en maakt dat dan ook aandacht besteed kan worden aan nódige maar haalbare plannen. 3. Niet langer kansrijk voor wind Gebleken is dat de kansrijkheid voor windenergie in dit gebied beperkt is. Dit staat ook in de tekst van het raadsvoorstel (zie o.a. pagina 7). Het ligt daarom voor de hand om in gemeentelijke beleidsdocumenten dit gebied niet langer als (meest) kansrijk voor windenergie te benoemen. In besluit 2 kan dit expliciet gemaakt worden door de tekst aan te vullen: ‘Dit gebied niet langer als (meest) kansrijk voor windenergie aan te duiden.’ 4.

Participatie In het huidige raadsvoorstel is nauwelijks aandacht voor het participatieproces, terwijl het samen met alle belanghebbenden ontwikkelen van de gebiedsvisie nadrukkelijk onderdeel was van de opdracht aan het college. Als belanghebbenden hebben wij vanuit Werkgroep De Groene Driehoek veel tijd en energie gestoken in het proces. Vooral door het ontbreken van duidelijke kaders (projectresultaat, wie zijn ‘alle belanghebbenden’) en de onduidelijkheid over de participatieladder (rolverdeling), is er tot nu toe geen gezamenlijke gebiedsvisie tot stand gekomen. Pagina 4 van 6

Dat heeft naar onze inschatting bij alle partijen tot ongenoegen en (na herhaald vragen om verduidelijking) tot frustratie geleid. Overigens hebben wij op diverse wijzen hierbij de gemeenteraad gepoogd te betrekken, bijvoorbeeld bij de Ronde Tafel van het Rekenkameronderzoek effectievere burgerparticipatie op 1-7-2021 en in onze brief aan u van 24 juni 2021 en 2 september 2021. Vanuit uw raad hebben wij hier geen reactie op ontvangen. In onze ogen is het participatieproces, de samenwerking met alle belanghebbenden, mislukt. Het lijkt ons voor toekomstige projecten van belang, het participatietraject bij de gebiedsverkenning A12-spoorzone gezamenlijk te evalueren en mede op basis daarvan het participatieproces voor de volgende ronde aanzienlijk te verbeteren. Opnieuw bieden we hierbij onze inzet aan. Uitkomst doet geen recht aan het raadsvoorstel, het raadsdebat en het amendement oktober 2020 1. Gebiedsvisie of gebiedsverkenning Uw besluit van 6 oktober luidde een gebiedsvisie op te stellen. Daarbij was het de bedoeling tot een integrale visie te komen waarbij alle belanghebbenden en alle aspecten betrokken waren. Daar hebben wij als Groene Driehoek gedurende het hele proces ook op aangedrongen en ons voor ingezet. Dit houdt naar onze mening in dat alle aspecten gelijkwaardig moeten worden meegenomen en gewogen.

Een en ander conform het Klimaatakkoord, zoals dat in de vorige Kabinetsperiode is vastgesteld. Ook een uitgewerkt beeld van de wensen, mogelijkheden en beperkingen voor goede inpassing van zonnevelden had blijkens het raadsvoorstel van oktober 2020 een resultaat moeten zijn van de gezamenlijke gebiedsvisie. Van de ontwikkeling van een integrale gebiedsvisie met alle belanghebbenden is geen sprake geweest. Naar onze mening was de opdracht te zeer gefocust en beperkt tot onderzoek naar de realisatie van windturbines. Tijdens het proces heeft het college besloten af te zien van het maken een gebiedsvisie maar te volstaan met een gebiedsverkenning. Hoewel een verkenning naar de feiten voorop hoort te staan, vinden wij die beperking van het onderzoek en het in dit stadium geheel willen afronden een grote tekortkoming. Anders gesteld: er is niet voldaan aan uw opdracht tot een (integrale) gebiedsvisie te komen. Het lijkt ons niet meer dan logisch het college opdracht te geven de gebiedsvisie voor de Groene Driehoek Zuid af te maken door met alle belanghebbenden een integrale visie te ontwikkelen als onderliggend document voor de Omgevingsvisie. Ook de projectnaamgeving (A12/ Spoorzone in plaats van de Groene Driehoek en windmolens in plaats van megaturbines) kan hierbij worden veranderd. 2.

Integraal: Klimaatakkoord en het Coalitieakkoord Wij hebben meermalen aandacht gevraagd voor het in juni 2019 vastgestelde Klimaatakkoord. Daarin zijn naast opgaven op het gebied van duurzame energie en energiebesparing ook andere duurzaamheids- en natuur- & biodiversiteitsherstel doelstellingen opgenomen met de opdracht die in samenhang te bezien. Alle goede bedoelingen ten spijt, heeft de Gemeente tot nu toe daar nauwelijks gehoor aan gegeven. Dat geldt overigens ook voor de andere gemeenten die deel uit maken van het verband van de Regionale Energie Strategie. Nu er een nieuwe regering is gevormd ter uitvoering van het gesloten Coalitieakkoord van 15 december 2021, dient zich een nieuwe beleidswerkelijkheid aan. Enkele citaten uit het Coalitieakkoord: - We stimuleren het aanbod van hernieuwbare energiebronnen, door in te zetten op extra wind op zee, zon-opdak, aardwarmte, groen gas en aquathermie. Tegelijkertijd schalen we de productie en import van waterstof op.

Pagina 5 van 6

- Er komen heldere afstandsnormen voor de bouw van windmolens op land en we stimuleren (financiële) participatie van omwonenden om het draagvlak te versterken. Gezien de schaarse beschikbare ruimte zetten we vooral in op grootschalige installatie van zonnepanelen op daken, inclusief normering. Zonnepanelen op land staan we alleen toe, als multifunctioneel gebruik van dat land mogelijk is, bijvoorbeeld op rijksgronden. Om de natuur in Nederland in goede staat te brengen kiezen we voor een brede aanpak die zich richt op de verscheidenheid aan gebieden. Die aanpak richt zich niet alleen op stikstof, maar ook op de (Europese) normen en opgaven van de waterkwaliteit, bodem, klimaat en biodiversiteit.

Deze uitgangspunten konden nog niet in het ontwerp raadsvoorstel worden verwerkt, maar zijn wel van invloed en behoren daarom te worden meegenomen. In combinatie met de verschillende adviezen van o.a. de Rijksadviseurs en wetenschappelijke onderzoeken, is onze conclusie dat windturbines per gemeente van de baan zijn en dat zonnevelden op land slechts bij hoge uitzondering worden toegestaan. Plan voor de toekomst Er is alle aanleiding om alsnog, samen met alle belanghebbenden kansen voor het gebied Groene Driehoek Zuid in kaart te brengen. Het gebied is de link tussen de Langbroekerwetering en het buitengebied in Zeist. Met de 2 ecoducten onder de A12 een essentiële schakel voor natuur- en biodiversiteitsherstel. Organisatorisch betekent het, dat we in samenwerking met Rijkswaterstaat, de Provincie Utrecht, de Stichtse Rijnlanden, het Utrechts Landschap, Energiecorporaties uit Zeist en Bunnik, de RES regio, eigenaren en agrariërs een pilot willen starten, met als inzet het gebied van de Groene Driehoek Zuid een toekomst te geven die de waarden in dit gebied respecteert en versterkt. Geen zonnevelden op land dus, maar conform het Coalitieakkoord zonnepanelen als multifunctioneel gebruik, op rijksgronden.

Daarbij is te denken aan een gedegen onderzoek naar geluids-/zonneschermen langs de A12 op rijksgrond in combinatie met kleinschalige windvoorzieningen en versterking van natuur en biodiversiteit. Wij vragen de Gemeenteraad en het college dit maatschappelijk initiatief te ondersteunen. Wij stellen op basis van genoemde argumenten een nieuw raadsbesluit 3 voor, nl. om het college opdracht te geven de gebiedsvisie voor de Groene Driehoek Zuid af te maken door met alle belanghebbenden een integrale visie te ontwikkelen als onderliggend document voor de Omgevingsvisie. Juist in samenwerking kunnen we met elkaar zo veel bereiken. Niet per Gemeente het wiel uitvinden maar gezamenlijk, in regionaal verband. Niet tegenover elkaar, maar met elkaar in een open proces, waarbij we elkaar versterken in kennis en ervaring. Op de schaal van participatie gaat het dan om coproduceren.

Pagina 6 van 6