Eindverslag formateur formatieproces Zeist

Eindverslag van de formateur

Aan de gemeenteraad van Zeistt.a.v. de voorzitter

Zeist, 26 mei 2026

Betreft: Verantwoording formatieproces gemeentebestuur Zeist

Geachte voorzitter, geachte leden van de raad, Hierbij breng ik u verslag uit van het door mij als formateur begeleide proces dat heeft geleid tot de totstandkoming van een hoofdlijnenakkoord en een nieuw te benoemen college in de gemeente Zeist.

1. Opdracht en werkwijze Na de gemeenteraadsverkiezingen heb ik van een vertegenwoordiging van de raadsfracties, voldoende steun gevoeld om als verkenner aan de slag te gaan. Op 2 april jl. heb ik het eindverslag aan een vertegenwoordiging van alle raadsfracties gepresenteerd. Op basis van wederzijdse waardering over de bestuursstijl, vertrouwen en samenwerking, adviseerde ik om de formatie te starten met de partijen PRO, D66, VVD en ChristenUnie/SGP. Deze coalitie bood m.i. de meeste garantie voor een stabiel bestuur in Zeist. Verder gaf ik aan de formerende partijen mee, dat er brede steun was om te komen tot een hoofdlijnenakkoord en dat tijdens de onderhandelingen specifieke expertise kan worden ingeschakeld, alsmede het betrekken van de raad aan de voorkant van besluitvorming, indien mogelijk ook tijdens de formatie. Tijdens de bijeenkomst op 2 april jl. besloot een vertegenwoordiging van de raadsfracties om mij als formateur te benoemen. Een eervolle opdracht. Ik heb me erop gericht om een zorgvuldig proces te doorlopen, met aandacht voor zowel inhoudelijke ambities als de onderlinge verhoudingen tussen de fracties.

1

2. Onderhandelingsfase De formerende partijen zijn in totaal tien keer bij elkaar geweest en hebben ook tussendoor hard gewerkt om tot resultaten te komen. Tijdens de eerste bijeenkomst zijn er procesafspraken gemaakt en is een aantal uitgangspunten geformuleerd: 1. Er wordt een coalitieakkoord op hoofdlijnen tot stand gebracht, een z.g. hooflijnenakkoord. 2. We maken afspraken over de bestuurlijke stijl en streven een hechte samenwerking na met de raad, samenleving (participatie) en maatschappelijke organisaties. 3. We vragen de niet-formerende partijen om hun inbreng ten behoeve van het hoofdlijnenakkoord. 4. We nodigen voor een bijeenkomst de burgemeester en de veiligheidsdriehoek uit; 5. We nodigen voor een bijeenkomst vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld uit (Woonbond, Woningcoöperaties, ontwikkelaar, RDWI, Meander Omnium, Utrechts Landschap; De Plaatsmaker). 6. Er volgt een verdeling van portefeuilles en wethoudersposten. 7. We streven ernaar om in de raad van 26 mei a.s. een hoofdlijnenakkoord te presenteren. Het proces verliep in constructieve sfeer, met ruimte voor reflectie en heroverweging waar nodig.

3. Resultaat De besprekingen hebben geresulteerd in een hoofdlijnenakkoord dat richting geeft aan het beleid voor de komende bestuursperiode. Dit akkoord wil een evenwicht zijn tussen continuïteit en vernieuwing en biedt voldoende flexibiliteit om in te spelen op toekomstige ontwikkelingen. Het coalitieakkoord voor Zeist zet in op een sterke, verbonden en duurzame gemeente waarin balans centraal staat tussen ruimte, samenleving en economie. De kern is een inclusieve

gemeenschap

waarin

iedereen

kan

meedoen,

met

aandacht

voor

bestaanszekerheid, gelijke kansen en een gezonde leefomgeving. De gemeente richt zich op een gezonde en duurzame toekomst door te blijven investeren in woningbouw (4.000 woningen tot 2030), met nadruk op betaalbaarheid, doorstroming en

2

behoud van het groene karakter. Economische ontwikkeling wordt gekoppeld aan brede welvaart: ruimte is er vooral voor innovatieve en duurzame bedrijvigheid. Mobiliteit blijft de balans zoeken tussen fietsen, lopen, de auto en openbaar vervoer, met nadruk op veiligheid en leefbaarheid. Tegelijk blijft er aandacht en zijn klimaatadaptatie, vergroening, circulair afvalbeleid en een betaalbare energietransitie richting klimaatneutraliteit in 2050 belangrijke thema’s. Onder het thema “zeker van elkaar” staat sociale zekerheid centraal. In het hoofdlijnenakkoord wordt expliciet genoemd dat werk loont, armoede actief wordt bestreden en hulp toegankelijk en eenvoudig is. Er wordt sterk ingezet op preventie in de zorg en ondersteuning, met nadruk op wijkgerichte samenwerking en menselijke maat. Onderwijs en gelijke kansen krijgen prioriteit via extra investeringen waar nodig, en iedereen moet kunnen deelnemen aan sport, cultuur en samenleving. Met “fijn leven in de buurt” wordt gewerkt aan leefbare, veilige en sociale wijken. Ontmoeting, betrokkenheid en sociale netwerken worden gestimuleerd om eenzaamheid en problemen vroegtijdig aan te pakken. De gemeente investeert gericht meer in kwetsbare wijken en zet in op maatwerk per buurt, met aandacht voor veiligheid, jongeren en preventie van criminaliteit.

Tot slot staat “gemeente in verbinding” voor een open, betrouwbare en dienstbare overheid. Inwoners worden actief betrokken bij beleid en besluitvorming, met duidelijke participatie en ruimte voor eigen initiatieven. De gemeente wil toegankelijk, navolgbaar en mensgericht zijn, ondersteund door digitale middelen die veilig en inclusief zijn. Financieel wordt gestuurd op een sluitende begroting, eerlijke lasten en duidelijke prioriteiten. Het akkoord is daarmee een richtinggevend kader gericht op samenwerking met inwoners en partners om Zeist toekomstbestendig en verbonden te houden. Belangrijk om te constateren is, dat de formerende partijen de oprechte ambitie hebben om op een aantal onderwerpen de raad vroegtijdig te betrekken. Dit is ook in lijn met de wens van de niet-formerende partijen. Het gaat dan om onderwerpen die complex zijn, zoals de Wonen, de Energietransitie, maar ook de uitwerking van het hoofdlijnenakkoord in een uitvoeringsplan (UVP), waarin de financiële gevolgen en de prioriteitstelling zal worden opgenomen. Ook is overeenstemming bereikt over de samenstelling van het college, waarbij gezocht is naar een combinatie van ervaring, deskundigheid en bestuurlijke complementariteit.

3

4. Reflectie proces Terugkijkend constateer ik dat het proces zorgvuldig en met respect voor alle betrokken partijen is verlopen. Kenmerkend waren mijn inziens: 

De openheid in de gesprekken en de bereidheid tot een compromis;



De wens en ambitie om het belang van Zeist voorop te stellen



De overtuiging dat complexe problemen in gezamenlijk moeten worden opgepakt en dit inbreng betekent van de samenleving en de gehele raad;



Het besef dat democratie niet zondermeer betekent dat de meerderheid gelijk heeft; sommige besluiten vragen bestuurlijke moed.

In dit proces is gebleken dat het betrekken van alle partijen, inclusief oppositiefracties, van waarde is geweest voor de kwaliteit van het uiteindelijke resultaat.

5. Aanbevelingen Op basis van mijn bevindingen uit de afgelopen periode doe ik de volgende aanbevelingen voor de komende bestuursperiode: -

Investeer in een voortdurende dialoog tussen coalitie en oppositie. Van de zijde van de onderhandelende partijen heb ik geconstateerd dat dit een belangrijk thema is. Dat vraagt overigens van alle raadspartijen een inspanning om samen te bepalen hoe dat vorm krijgt en wat daarbij belangrijke uitgangspunten zijn.

-

Bewaak de uitvoeringskracht en prioritering binnen het beleidsprogramma.

-

Houd vast aan de open bestuursstijl die tijdens de formatie als ambitie is geformuleerd. Zeist heeft een prettige manier van politiek bedrijven. Er wordt over inhoud gesproken en er wordt niet op de man gespeeld. Hou dit vast.

6. Slot Met het aanbieden van deze verantwoording rond ik mijn opdracht als formateur af. Ik spreek mijn waardering uit voor de constructieve inzet van alle fracties en betrokkenen en dank u voor het in mij gestelde vertrouwen Ik wens het nieuwe college en de gemeenteraad veel succes bij de uitvoering van de gezamenlijke opgaven voor Zeist.

4

Mariëtte Pennarts-Pouw Formateur gemeente Zeist

5