Bijlage bij inspreektekst (Siert de Vos)

Schuine tekst= spreektekst. Groen gearceerde tekst is achtergrondinfo. Beste voorzitter, beste raadsleden Dank voor de mogelijkheden in dit politiek spreekuur een korte inleiding te houden. Ik geef deze de titel: "Van confrontatie en samenwerking". Met m’n 50 jaar overheidskennis en ervaring inclusief 8 jaar als vrijwilliger bij div. onderwerpen in het Zeister en regionaal ruimtelijk domein, wil ik graag mijn ervaringen delen met de Zeister raadsleden. Mijn inleiding houdt verband met de WOO, de veranderende arbeidsmarkt, de veranderende positie van de overheid en participatie. WOO-verzoek Eind april stelde ik een vraag aan de Gemeente over de in het verleden genomen besluiten t.a.v. het Stationsgebied. Zo’n overzicht was er niet en ik kreeg de indruk die er ook niet zou komen. Vreemd omdat zo’n besluitenhistorie van belang is bij de besluitvorming. Ik heb er als directiesecretaris van Stationsgebied er wel 50 gemaakt en dat werkte fantastisch voor het college en gemeenteraad. Mocht wel de oude papieren dossiers inzien (tot 2008). Alle info in latere jaren moest via een WOO-verzoek. Aangegeven dat deze info toch belangrijk is en dat deze uit eigener beweging door de Gemeente voor de burger en voor de raadsleden beschikbaar moest zijn. Heb een paar Utrechtse voorbeelden toegestuurd. Kennelijk gelden er binnen de Gemeente andere instructies.

Het verzamelen van die info viel niet mee. Uiteindelijk heeft het onderzoek geleid tot een besluitenhistorie over het Stationsgebied van 31 pagina’s. Is deze week online gegaan en wordt officieel aangeboden door de Burgercoalitie op nader af te spreken moment. Het Zeister raadsinformatiesysteem behoeft duidelijk verbetering. Eerlijk gezegd, kun je door het bos de bomen niet meer zien. Het raadsinfo systeem van Utrecht – U-reka, is ook niet ideaal maar wel een stuk toegankelijker en informatiever. Uit de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel Wet Openbaarheid Bestuur (later omgezet naar Wet Open Overheid) Democratie verdraagt geen geheimhouding; alleen een goed geïnformeerd publiek kan overwogen keuzes maken.

Het toegankelijk maken van publieke informatie is geen gunst van de overheid, maar een recht van de burger dat hem of haar in staat stelt de overheid te controleren, fundamentele rechten uit te oefenen en economische en culturele waarde te creëren. Veel nadruk ligt daarbij op het actief openbaren van informatie en de mogelijkheden van een Informatiecommissaris om de brug te slaan tussen burger en overheid. Zolang het informatiemonopolie van de overheid niet doorbroken wordt en een mentaliteit dat de overheid haar informatie ten dienste van het publieke domein bezit, zal de burgerparticipatie in de politiek en in beleid een moeilijk punt blijven. De klassieke visie op de democratische rechtsstaat waarbij de burger afhankelijk is van de volksvertegenwoordiger voor controle op het bestuur en van de rechter voor zijn rechtsbescherming, voldoet daarbij niet meer. De burger wil – en heeft recht op – directe participatie in en controle op zijn overheid. Openbaarheid van bestuur is dan het voertuig waarmee de burger een actief onderdeel kan worden van de moderne democratische rechtsstaat. Transparantie en openbaarheid moeten zich dan ook niet beperken tot overheidsvoorlichting over beleid, maar eveneens inzicht geven hoe beleid tot stand is gekomen en welke keuzes gemaakt zijn bij de uitvoering.

Het doel van deze wet is om overheden en semioverheden transparanter te maken, om zo het belang van openbaarheid van publieke informatie voor de democratische rechtsstaat, de burger, het bestuur en economische ontwikkeling beter te dienen. In de eerste plaats worden daarvoor d.m.v. dit voorstel de toegang tot publieke informatie en het hergebruik van die informatie als rechten van burgers verankerd, wat een noodzakelijke stap is in de erkenning van het belang van transparantie en openbaarheid. Aan deze rechten wordt invulling gegeven door een versterking van de actieve openbaarheid, dus het toegankelijk maken van informatie nog voordat daar om verzocht is. De veranderende arbeidsmarkt Jobrotation is al langer aan de gang maar sinds corona heeft die grote gevolgen voor o.a. de continuïteit in de ambtelijke organisatie. Uit de benchmark van vorig jaar rijst een beeld op van veel ziekte, veel verloop, veel vacatures in het ruimtelijk domein. De Zeister organisatie staat onder druk en heeft steeds meer moeite om te leveren. Laat staan op tijd.

Toen Zeist nog vooral een beherende organisatie was, was dat minder erg. Inmiddels is Zeist een ontwikkelende organisatie en dan wordt de huidige organisatieontwikkeling problematisch. De inhoudelijke vakkennis van gedreven ambtenaren verdwijnt steeds meer en maakt plaats voor roulerende al dan niet ingehuurde projectmanagers. Proces dat overal bij de overheid gaande is. Kennis en geheugen staan zeer onder druk. Gebrek aan kennis kan ertoe leiden dat verkeerde wegen worden ingeslagen en de raad op het verkeerde been wordt gezet. Leidt tot frustratie en verlies aan energie, kosten etc. De veranderende overheid Er wordt gezegd dat AI de wereld ingrijpend gaat veranderen. Er zijn binnenkort bijv. geen notarissen meer nodig of makelaars of ambtenaren. Kan ik niet overzien, maar de ontwikkelingen gaan razendsnel en Chat-gpt/ Deepseek gaan voor grote veranderingen zorgen. De sturende overheid zal verdwijnen en plaats maakt voor een faciliterende overheid. Voorlopig zie ik vooral de noodzaak van een andere samenwerking tussen overheid en haar inwoners. Zeker de gemeentelijke overheid bedient zich nog van oude mechanismen, waarbij inwoners en belangengroeperingen veelal als lastig worden gezien (ik chargeer). Dat zijn ze trouwens vaak ook. Ik ervaar in Zeist in het ruimtelijk domein een confrontatiemodel in plaats van een samenwerkingsmodel.

Dat kan ook anders, zo bleek me bij de totstandkoming van het Biodiversiteitsplan. Wat ook de samenwerking bemoeilijkt, is dat de meeste gemeenten (en niet alleen die) leiden aan de “topografische ziekte” (term van Harry Boeschoten, oud-directeur Staatsbosbeheer). Het denken vanuit ooit vastgestelde grenzen. Veel vraagstukken horen in deze tijd op een hoger schaalniveau te worden bezien en opgelost. In de basis is die gemeentelijke houding te verklaren uit het wettelijk systeem. Het huis van Thorbecke is allang aan grondige herziening toe, maar het huidige openbaar systeem lijkt zich hier niet aan te willen branden. Terwijl het zo anders en beter kan. Je ziet overal nieuwe verbanden ontstaan waarbij burgers het initiatief van de overheid overnemen. Uit “Omarm de chaos” van prof. Jan Rotmans: - Er is dan ook dringend een nieuwe balans nodig tussen burger, markt en

overheid. Dat is ook een deel van de verklaring voor de explosieve toename van het aantal burgerinitiatieven. - een andere dimensie van de kloof tussen burgers en politiek is de horizontalisering van de samenleving versus de verticalisering van de politiek. Politiek en overheid zijn nog wel belangrijk, maar niet meer de belangrijkste actoren. Dat staat in schril contrast met de verticaal georganiseerde instituties van overheid en bestuur, die nog geen echte verbindingen hebben gevormd met de nieuwe horizontale samenleving. Van participatie naar samen wérken De nieuwe generatie ambtenaren is bij het uitoefenen van haar taken in het ruimtelijk domein steeds meer afhankelijk van de kennis en het geheugen van de inwoners en de diverse belangengroeperingen. Omarm daarom het maatschappelijk middenveld. Niet zozeer om mensen mee te krijgen en de plannen er door te krijgen, maar om burgers echt te laten meedenken op basis van alle relevante informatie en zo tot een evenwichtige afweging van alle belangen en waarden te komen. Zo voorkom je ook ontsporingen. Laten we veel meer samenwerken, beter gezegd samen wérken aan de vraagstukken van vandaag de dag en de toekomst. Niet tegen over elkaar, maar met elkaar, niet via inspraak en raadplegen maar door samenwerking en cocreatie. Graag bereid om op later moment hierover door te praten, per fractie of op andere manier.

Siert de Vos 30 januari 2025