Bijdrage SMZ rv Verbreed GRP

1 Inspraakreactie Stichting Milieuzorg Zeist e.o. inzake het ‘Rv Verbreed GRP 2021 – 2016’ Geachte raadsleden, wethouder, overige aanwezigen, 1. Thans ligt ter besluitvorming het zogenaamde: ‘Verbreed GRP 2021-2016’ voor. De Stichting Milieuzorg Zeist e.o. maakt gaarne van de geboden gelegenheid gebruik daar nog een reactie op te kunnen geven. Eerst zal nog kort worden stilgestaan bij het planproces, waarin een inhoudelijke reactie zal worden gegeven. Afgesloten zal worden met een conclusie; Planproces 2. Overeenkomstig de: ‘Wet Milieubeheer’ en ook de: ‘Waterwet’ zijn de gemeenten dan verplicht een: ‘Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP)’ op te stellen. Aangezien het thans vigerende plan van de gemeente Zeist afloopt is een nieuw rioleringsplan opgesteld, zij het wel een: ‘Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan’, dus daarbij ook rekening houdend met de afvoer van afval- en hemelwater samenhangende thema’s, zoals die m.b.t. de klimaatverandering en de (grond)waterkwaliteit, etc.; 3. Eerder in maart van dit jaar is dus al het: ‘Rv Klimaatbestendig Zeist’ aan de orde geweest, waarbij toen ook al is aangegeven dat aan een nadere uitwerking van bepaalde thema’s en doelen plaats zou vinden in het: ‘Verbrede Gemeentelijke Rioleringsplan’.

Ook ten tijde van de behandeling in de Commissie Ruimte van het beleidsdocument: ‘Klimaatbestendig Zeist’ is toen door de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. een inspraakreactie gegeven (zie dus ook de als zodanig als Bijlage 1: ‘Inspraakreactie Stichting Milieuzorg Zeist e.o. inzake Rv Klimaatbestendig Zeist’); 4. Ten behoeve van het: ‘Verbreed GRP’ heeft dan kennelijk in juni-juli onder de burgers/bevolking van Zeist een online enquête plaatsgevonden, waaruit dan naar voren komt dat een groot deel van de bevolking, althans respondenten, het belangrijk vindt dat Zeist klimaatbestendig wordt, namelijk 94 %, evenals ook een belangrijk deel bereid is daaraan ook zelf een bijdrage te leveren (zie in deze ook het: ‘Verbreed GRP’, Bijlage 7: ‘Infographic online enquête’); 5. Dan is het: ‘Verbreed GRP’ in nauwe samenwerking met de HDSR opgesteld, althans zo heeft de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. dat begrepen, hetgeen uiteraard voor de hand ligt gezien verantwoordelijkheden van zowel gemeente als de HDSR voor o.a. de (grond)waterkwaliteit, etc.; Inhoudelijke aspecten 6. Laat voorop worden gesteld dat het document een heldere opbouw kent, waarbij op basis van een daartoe opgestelde ‘Evaluatie’ en bijbehorende analyses (zie ook hoofdstuk 2) de ‘Ambities en doelen’ t.a.v.

diverse relevante thema’s worden aangegeven (zie hoofdstuk 3) waarna vervolgens op basis van een toetsing van die doelen en ambities aan de huidige situatie de ‘Strategie en maatregelen’ aan de orde worden gesteld (zie hoofdstuk 4). Wel valt het daarbij op dat het beleidsdocument gezien de vele overzichten en ook vele afkortingen, hetgeen het ondanks dat daarvan ook een lijst beschikbaar is (zie ook het: ‘Verbreed-GRP’, Bijlage 14: ‘Lijst van afkortingen’), nog niet altijd zo eenvoudig leesbaar is (zie overigens ook de dienaangaande opmerking van de: ‘Adviescommissie Milieukwaliteit en Leefomgeving (AML)’. Dus wellicht goed als er toch nog een publieksversie zou komen; 7. Zoals met name ook de: ‘Inspraakreactie Stichting Milieuzorg Zeist e.o. inzake het Rv Klimaatbestendig Zeist’ naar voren komt is zij voor een ‘systeem (of ketengerichte) gerichte aanpak’ op het niveau van het (grond)watersysteem als geheel, hetgeen de

2 gemeente kennelijk ook voorstaat (zie in deze o.a. ook het: ‘Verbreed GRP’, Bijlage 3: ‘Grondwaternotitie’), maar gezien de algehele aanpak met vele deel-analyses en in zekere zin ook de wijze van aanpak - ook al wordt ook wel aan een meer ‘gebiedsgerichte aanpak’ gerefereerd, althans wat betreft het afkoppelen (zie in deze ook de zogenaamde in het vooruitzicht gestelde: ‘Hemelwaterafkoppelverordening’) - is dat o.i. toch niet altijd overal direct terug lezen, maar wellicht ligt dat aan ondergetekende(n). Dat terwijl er toch tussen gebieden en wijken m.b.t. klimaatstress, zowel wat betreft wateroverlast, als ook hittestress dus wel duidelijk verschillen zijn (zie in deze dus ook het beleidsdocument: ‘Klimaatbestendig Zeist’, Bijlage 1: ‘Mate van stressbestendigheid’). Natuurlijk in het hoofdstuk 4.3: ‘Maatregelen’ wordt gesproken over ‘Objectgerichte maatregelen’, dus van het riool (sec) en ‘Systeemgerichte maatregelen’, zoals klimaatmaatregelen (denk met name ook het afkoppelen) en ook het door bepaalde maatregelen het verbeteren van de oppervlaktewaterkwaliteit, zoals door het adequaat baggeren van de sloten, hetgeen ook wordt gewaardeerd, maar onduidelijk blijft o.i. toch of we daarmede een algeheel herstel van het (grond)watersysteem bereiken, zowel m.b.t. de kwantiteit (denk o.a. aan herstel kwel), als de waterkwaliteit. Daarvoor is o.i.

toch een echt meer integrale aanpak nodig; 8. In ieder geval dus wel goed dat men bij het nu voorliggende: ‘Verbreed GRP’, zoals reeds in het beleidsdocument: ‘Klimaatbestendig Zeist’ is aangekondigd, de aanpak van de (gevolgen van de) klimaatproblematiek direct meeneemt, dat dus naast de aandacht voor de waterkwaliteit van overstorten, etc., hetgeen dan natuurlijk altijd al een van de belangrijkste thema’s van het GRP was (vergelijk dus ook wat dan in het verleden ook wel als de zogenaamde:’Basisinspanning’ werd aangeduid); 9. Wat m.b.t. de: ‘Ambities en doelen’ wel opvalt (zie dus ook hoofdstuk 3) is dat deze toch niet tot nauwelijks SMART zijn, dus als harde doelen zijn aangegeven, behalve dan dat per gegeven thema een aantal uitgangspunten wordt opgesomd, inclusief ook zogenaamde: ‘voorkeursvolgorden’. Dat terwijl die uitgaande van de doelen zoals die m.b.t. de bepaalde thema’s in het beleidsdocument: ‘Klimaatbestendig Zeist’ waren aangegeven, zoals m.b.t. hittestress, die er toch wel lagen; Meer in het bijzonder heeft de gemeente Zeist bijvoorbeeld m.b.t.

het afkoppelen in haar reactie op het: ‘Waterbeheerprogramma Stroomopwaarts HDSR 2022 – 2027)’ aangegeven, dat de gemeente ‘jaarlijks 1 % verharding wil gaan afkoppelen en 10 % van de bestaande aangekoppelde bouw’ (zie in deze overigens ook de zogenaamde: ’Afkoppelnotitie’), maar dat heeft de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. toch niet in het voorliggende: ‘Verbreed GRP’ terug kunnen lezen, tenzij zij daarover heen heeft gelezen; Weliswaar zijn er dus vele goede voornemens, zoals m.b.t. afkoppelen, het verbeteren van de (grond)waterkwaliteit, evenals de biodiversiteit, zoals door de aanleg waar mogelijk van natuurvriendelijke oevers (maar zie kanttekening t.a.v. vijvers van ’t Slot m.b.t. cultuurhistorie), maar zolang dit dus niet meer concreet wordt gemaakt, dat ook op basis van (dieper)gaande analyses en bijbehorende modelberekeningen (zie in deze dus o.a. ook de: ‘Lange termijnvisie Waterplan Zeist ((ODRU, 2007)’ blijft het o.i. in die zin toch onduidelijk welke doelen nu uiteindelijk exact worden nagestreefd en ook op welke termijn; 10. Natuurlijk is gelukkig ook in evaluerende zin een overzicht gegeven van de mate waarin in de huidige situatie aan de gegeven ambities en doelen wordt voldaan (zie in deze dus ook het: ‘Verbreed GRP’, Hoofdstuk 4.1: ‘Toetsing huidige situatie’, pag.

31-32), waaruit dan zou blijken dat met grotendeels aan doelstellingen voldoet, alvorens op de speerpunten en meer concrete maatregelen wordt ingegaan, maar aangezien

3 achterliggende cijfers/data ontbreken, zoals m.b.t. doelen KRW i.r.t. overstorten, is dit voor derden moeilijk te verifiëren; 11. Hoe een en ander ook zijn, de Stichting blijft zich wel zorgen maken over zowel het herstel van zowel de waterkwantiteit (i.v.m. het herstel van de kwel), de waterkwaliteit van zowel het oppervlakte- als grondwater. Verder wil zij in het kader van het voorliggende plan toch ook aandacht vragen voor een bij ontwerpen nog meer rekening te houden met de natuur (vergelijk ook de principes van: ‘Natuurinclusief ontwerpen’ en ‘Nature bases solutions’), evenals ook met het toewerken naar een: ‘Circulaire economie’ (vergelijk wederom opmerking ‘AML’ m.b.t. gevolgen relinen riolering) 1; 12. Wel dus goed te lezen dat het rioolsysteem zelf kennelijk op orde is. Wel wordt dan m.b.t. overstorten aangegeven dat aan KRW-doelen zou zijn voldaan, maar zeker met het steeds vaker voorkomen van extreme buien en ook waterkwaliteit diverse wateren behoud de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. daar toch zo haar twijfels bij. In ieder geval heeft de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. wel ook begrepen dat HDSR ook m.b.t. waterzuivering RWZI Zeist nog wel extra zuiveringsstappen noodzakelijk acht (zie in deze overigens ook de: ‘Watersysteem Analyse Biltse Grift (HDSR, 2019)’); 13. Dan goed dat m.b.t.

financiering is gekozen voor variant 2, dus: ‘Met klimaat en maximale inzet spaarvoorziening’; Specifieke aspecten Herstel grondwaterbalansen 14. Dat men door het afkoppelen van verharde oppervlakten er naar streeft dat er meer regenwater in grond komt is natuurlijk een goed streven, aangezien er zo regenwater minder snel wordt afgevoerd (vergelijk ook zogenaamde: ‘Waterkwantiteitstrits’: ‘Vasthouden, bergen, afvoeren’). Anderzijds valt er in Nederland nu per jaar 10 % meer regen dan in 1975, namelijk 860 mm in jaren na 2010, hetgeen dan 760 mm rond 1975 was en toch is er nog steeds sprake van (ernstige) verdroging. We onttrekken dus nog steeds (veel) teveel grondwater, zowel op de Heuvelrug (denk aan de: ‘grondwaterwinningen’), als in de lager gelegen gebieden (denk o.a. aan grondwaterwinning Vrumona), houden het water nog steeds veel te weinig vast en dat levert dan jaar op jaar te lang perioden van beregening op, met dus droge sloten aan het oppervlak. Het herstel van het grondwaterecosysteem moet o.i. dan ook echt op een andere leest worden geschoeid, dus niet met alleen afkoppelen, maar ook aanpak grondwaterwinningen (al dan niet in het kader van de: ‘Blauwe agenda’), meer regenwater de grond in, ook door de aanpak van de verstening (vergelijk o.a. aanpak flats Nijenheim), andere vormen van bestrating, zoals gebruik klinkers i.p.v.

asfalt voor bijvoorbeeld straten waar niet harder dan 30 km/uur mag worden gereden. Asfalt noch alleen waar je harder mag dan bijvoorbeeld 50 km/uur. Naast het afkoppelen van straten in wadi’s (maar zie ook hieronder onder het hoofdje: ‘Afkoppelen’) zou dat ook wellicht al kunnen helpen; 15. Meer in het bijzonder zou dus ook in de landbouw/industrie, maar ook in de huishoudens totaal anders met water moeten worden omgegaan, waarbij grote besparingen mogelijk zijn, met dus ook de behoefte om veel minder grondwater te ontrekken. Opvang van regenwater in regentonnen is natuurlijk ook goed, ook m.b.t. bewustwording (vergelijk ook de eerdere regentonnenacties van de gemeente);

1

Zie in deze overigens ook het: ‘Verbreed GRP’, Bijlage 5:’Ambitiekaart duurzaam & circulair inkopen (water en riolering).

4 Afkoppelen 16. Afkoppelen wordt gelukkig veel genoemd. Dat is natuurlijk goed, maar soms leidt dat door onwetendheid ook tot problemen, zoals bijvoorbeeld als wasmachines niet meer op het riool maar op een vijver worden geloosd, afvalwater in vijvers is sowieso niet goed. Gelukkig is door in die zin uitgevoerde analyses hier nu ook wel de aandacht voor; 17. Verder worden ook wegen nu meer direct afgekoppeld, zoals bij de Oude Arnhemseweg, de Kromme Rijnlaan, etc.. Punt van aandacht blijft hier wel het rekening houden met aanwezige bomen (inclusief de: ‘kwetsbare wortelzone’), als ook bijzondere vegetaties. Verder zou dan de waterkwaliteit van betreffende wegen niet langer een bezwaar opleveren, maar toch is de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. daar nog niet altijd van overtuigd (zie in deze m.b.t. afkoppelen overigens ook het: ‘Verbreed GRP’, Bijlage 2: ‘Beslisschema Winnet’, zij het dat dat over het afkoppelen op open water gaat), dus toch goed dat op een of andere wijze te blijven monitoren; 18. Wat betreft het vasthouden van water natuurlijk goed dat er bijzondere aandacht is voor ‘groene daken’, zoals sedum- daken, dat i.s.m. Samen Duurzaam Zeist.

Wel goed hierbij aan te tekenen dat inmiddels ook andere vormen beschikbaar zijn, zoals kruidenrijke dakbegroeiingen, waarbij wel voor beide geldt dat deze daken natuurlijk wel ook onderhoud vragen, zoals verwijderen zaailingen, bomen, struiken, etc.; 19. Ook natuurlijk goed dat er aandacht is voor vergroenen tuinen in het kader van: ‘Operatie Steenbreek’ en ook: ‘Heuvelrugtuinen’, maar ook hier zou o.i. een toch meer structurele aanpak meer vruchten kunnen afwerpen (vergelijk o.a. ook aanpak Leiden); Waterkwaliteit 20. M.b.t. de waterkwaliteit heeft er dan kennelijk net weer een ecoscan plaatsgevonden, waaruit dan naar voren komt dat bij een relatief groot aantal wateren nog (lang) niet aan doelen wordt voldaan (zie dus ook het: ‘GRP’, Bijlage 8: Ambities en resultaten ecoscans’); 21. Dan zijn dus ook in samenwerking met Samen Duurzaam Zeist op basis van ‘citizen science’ de stadwateren van Zeist gevolgd. Daarbij is uit o.a. de waarnemingen van ondergetekende E. Notenboom gebleken dat in de wateren die hij heeft, dus deze dood of bijna dood zijn. Een van de redenen is veel achterstallig onderhoud, waarmee dan door het baggeren iets kan worden gedaan. 22.

Wat nog ontbreekt is het gegeven dat regenwater nog steeds teveel stikstof (lees: NOx) dat is nadelig voor het water ( veel kroos en dan geen licht meer in het water voor zuurstof productie van de planten); Natuurinclusief ontwerpen 23. Op basis recente onderzoeken is duidelijk geworden dat er jaarlijks maar liefst meer dan 1 miljoen amfibieën in open straatkolken terecht komen. In die zin worden in Zeist door o.a. de Paddenwerkgroep Kerckebosch inmiddels tijdens de paddentrek (in het voorjaar) voorzetroosters voor de regenwaterkolken geplaatst, hetgeen natuurlijk fantastisch is. Inmiddels zoeken diverse gemeenten naar meer structurele oplossen, zoals paddenmatjes, etc.. Ook het afkoppelen van kolken kan een oplossing bieden, dus door aanleg wadi’s, maar dus goed hier vanaf het begin rekening mee te houden (vergelijk dus ook inzet: ‘Biodiversiteitsvisie’); Conclusie 24. Goed dat er een: ‘Verbreed GRP’ ligt, maar op punten o.i. nog wel voor verbetering vatbaar, dat met name ook m.b.t. aanpak op systeemniveau; E. Notenboom/P.Greeven

5 Bijlage 1: Inspraakreactie Stichting Milieuzorg Zeist e.o. inzake het: ‘Rv Klimaatbestendig Zeist’ Geachte raadsleden, wethouder, andere aanwezigen, 1. Thans ligt het: ‘Rv klimaatbestendig Zeist’ ter besluitvorming voor. Gaarne maakt de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. van de gelegenheid gebruik nog een reactie op het: ‘RV Klimaatbestendig Zeist’ te geven. Eerst zal nog even kort bij het planproces worden stilgestaan, waarna een algemene reactie zal worden gegeven en daarna ook nog op een aantal meer specifieke aspecten. Afgesloten wordt met een conclusie; Planproces 2. Zoals ook de verantwoordelijk wethouder (dus Wouter Catsburg) in de inleiding op de beleidsnotitie: ‘Klimaatbestendig Zeist – Route naar een klimaatbestendige gemeente’ aangeeft, zijn de tekenen van de klimaatverandering inmiddels voor iedereen merkbaar aanwezig. Natuurlijk het klimaat is variabel, maar als we de langjarige trends zien dan is duidelijk dat de opwarming van de aarde en ook daarmede gepaard gaande fenomenen, die overigens per werelddeel, land en ook regio verschillend zal zijn, inmiddels plaats vindt 2. Zo is er bijvoorbeeld uit rapportage KNMI voor de regio Utrecht o.a. duidelijk dat er niet alleen meer regen valt, maar op de flanken van de Utrechtse Heuvelrug ook beduidend meer dan in het Groene Hart; 3.

Zoals gelukkig ook in het beleidsnotitie aangegeven kan de klimaatadaptie niet los worden gezien van het beleid t.a.v. van de aanpak van de klimaatverandering bij de bron, namelijk door uiterlijk in 2050 als Zeist klimaatneutraal te zijn of zo veel eerder als mogelijk, waarbij dan met name ook naar het: ‘Energieplan Zeist’ en de nadere uitwerking daarvan in de: ‘Routekaart Nieuwe Energie Zeist’ wordt verwezen, inclusief ook een besparingsdoelstelling (van 50 %). Wat betreft het opwekken van duurzame energie wordt deze dan thans samen met de regio weer nader uitgewerkt in het kader van de ‘RES Regio Utrecht’, dat dan mede op basis van de daartoe gemaakte afspraken in het: ‘Klimaatakkoord’; 4. Aangezien ook bij het beperken van de klimaatverandering tot maximaal 2.0 graden (en bij voorkeur 1.5 graden) er sprake is van veranderingen in het klimaat, is het goed dat er ook voor het thema klimaatadaptie bijzondere aandacht is, dat mede ook gezien positie van Nederland als delta van diverse grote rivieren; 5. Zo is er op rijksniveau een: ‘Nationale Adaptie Strategie 2016 (NAS)’ opgesteld 3 en ook een: ‘Nationaal Deltaprogramma’ dat dan nader is uitgewerkt op basis van een 3-tal thema’s, namelijk een: ‘Deltaprogramma Waterveiligheid’, een: ‘Deltaprogramma Zoetwater’ en een: ‘Deltaprogramma Klimaatadaptie’.

Wat betreft met name klimaatadaptie was er dan in januari 2021 nog een groot internationaal congres: ‘The Climate Adaption Summit’ in Nederland met vele wereldleiders, dus het thema leeft; 6. Ook op andere overheidsniveaus wordt aan diverse beleidsuitgangspunten m.b.t. klimaatadaptie en ook uitvoeringsprogramma’s gewerkt. Zo is binnen de Regio Utrecht Zuid-West Utrecht daartoe dan samen met partners de: ‘Regionale Adaptie Strategie (RAS) Regio Utrecht Zuid-West’ opgesteld, waarbij op basis van per relevant thema gegeven analyses een algeheel ‘Streefbeeld’ wordt neergezet, inclusief een nadere uitwerking in een 7-tal beleidsstrategieën met ook duidelijke doelen/ambities, evenals hoe deze verder op te pakken (zie in deze dus ook het ‘Rv Klimaatbestendig Zeist’, Bijlage 2: ‘RAS Regio Utrecht Zuid-West’); 2 3

Zie in deze o.a. publicatie: ‘Future of the human climate niche (Xu, C. et al, 2019)’. Zie ook het: ‘Kennisportaal Klimaatadaptie’.

6 7. De ambities uit de RAS zijn dan weer vanuit dat regionale perspectief voor Zeist in de beleidsnotitie: ‘Klimaatbestendig Zeist - Route naar een klimaatbestendige gemeente’ doorvertaald en waarbij dan op basis een locale analyse m.b.t. een viertal als zodanig onderscheiden thema’s, te weten: ‘Wateroverlast’, ‘Hitte’, ‘Droogte’ en: ‘Waterveiligheid’, per gegeven thema de ambities worden aangegeven. Gezien het belang zullen de gegeven ambities uit de beleidsnotitie op hun beurt ook weer als bouwsteen functioneren voor de: ‘Omgevingsvisie’; 8. Een en ander zal dan nog nader worden uitgewerkt in zowel het: Meerjarig onderhoudsplan Beheer Openbare Ruimte en ook het: ‘Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2022 - 2026’; 9. Al eerder heeft er t.a.v. voorliggende beleidsnotitie een gesprek met de projectleider plaatsgevonden, evenals is ook een eerste concept van de notitie aan de groene organisaties voorgelegd voor een reactie, waarvoor ook waardering. Wel blijft het toch voor de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. de vraag waarom de beleidsnotitie, waarin toch ook een bijdrage van de burgers en eigenlijk ook alle waterpartners wordt gevraagd, niet toch ook breder aan de inspraak is voorgelegd, want ook hierbij gaat het uiteindelijk natuurlijk om samen-werking om Zeist ook echt klimaatbestendig te maken; Algemeen 10.

Op zich is er dus waardering voor de beleidsnotitie, waarbij mede n.a.v. de gegeven inspraakreacties de concept-notitie ook op punten is bijgesteld; 11. Bezien we dan de beleidsnotitie dan wordt daarbij op zich een goede themagewijze analyse gegeven van de problematiek waar we met zijn allen wat betreft de klimaatverandering en in dit geval dus klimaatadaptie voor staan, dus wat betreft de (ruimtelijke) gevolgen t.a.v. de thema’s: ‘Wateroverlast’, ‘Hitte’, ‘Droogte’ en ‘Waterveiligheid’ (zie in deze dus de ‘Beleidsnotitie ‘Klimaatbestendig Zeist’, Hoofdstuk 3: ‘Wat is er aan de hand’). Met name op basis van de gegeven tabellen en ook kaarten (zie in deze dus met name ook de beleidsnotitie: ‘Klimaatbestendig Zeist’, Bijlage 1: Mate van klimaatbestendigheid’ en ook Bijlage 2: ‘Overzichtskaarten per thema’) wordt dan per gegeven thema inzichtelijk waar binnen de gemeente Zeist bepaalde problemen zijn te verwachten, dat dan mede ook op basis van gegeven indeling ‘(straat)labels’. Op basis daarvan wordt dan duidelijk dat in algemene zin met name de grootste opgaven toch liggen in het meest versteende deel van de gemeente Zeist, zoals het Centrum, maar toch ook andere delen, zoals o.a. het Wc Beukbergen; 12.

Vervolgens worden dan per gegeven thema bepaalde ambities met ook concrete doelen aangegeven (zie dus ook de beleidsnotitie: ‘Klimaatbestendig Zeist’, Hoofdstuk 4: ‘De Zeister Ambities’), hetgeen op zich natuurlijk goed is, zodat ook duidelijk voor welke opgaven waar we met zijn allen staan en ook welke risico’s al dan niet aanvaardbaar worden geacht (zie in deze overigens ook de ‘risicodialogen’ die overal in den lande worden gevoerd). Wel zouden bepaalde ambities/doelen wellicht toch nog iets meer SMART kunnen worden geformuleerd; 13. Wel is het de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. opgevallen, met name ook als we de opzet van de: ‘Regionale Adaptie Strategie Regio Utrecht Zuid-West’ (en ook andere beleidsdocumenten bezien) vergelijken met die van de thans in besluitvorming voorliggende beleidsnotitie ‘Klimaatbestendig Zeist’, dat daarbij toch kennelijk voor een iets andere aanpak wordt gekozen. Wordt in de beleidsnotitie van Zeist gekozen voor een meer sectorale aanpak, dus per als zodanig onderscheiden thema, althans zo ziet de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. dat, bij de ‘RAS Regio Utrecht Zuid-West’ wordt o.i.

7 toch meer gekozen voor een integrale aanpak, dus op basis van een aantal beleidsstrategieën, ook al zijn er natuurlijk overlappen. Wat o.i. dus in de voorliggende beleidsnotitie in zekere zin nog ontbreekt is de echt integrale aanpak van diverse thema’s met dus als basis een integrale (eco)systeembenadering, inclusief ook het herstel van de natuurlijke draagkracht van de natuurlijke systemen (inclusief bodem(ecologie)), zoals dus een algeheel herstel van de grondwaterbalansen (inclusief kwel vanuit de Heuvelrug) 4, evenals van de natuurlijke ecosystemen, waardoor dus ook de veerkracht van die systemen voor veranderingen groter zal worden (zie in deze overigens ook de notitie: ‘Zeist in Balans (SMZ e.o., 1990)’). Daarnaast zou men dus o.i. bij toekomstige oplossingen dus altijd de natuur en bijbehorende systemen als uitgangspunt/basis moeten nemen (zie in deze dus o.a. ook het rapport: ‘Een natuurlijker toekomst voor Nederland in 2021 (WUR, 2020)’ en ook het bijbehorende you-tube filmpje m.b.t.: ‘Nature based solutions’ zoals dat ten tijde van het congres: ‘The Climate Adaption Summit’ is gelanceerd.

Gelukkig wordt aan het herstel van de grondwaterbalans op basis van de: ‘Blauwe agenda’ van de Heuvelrug gewerkt (maar zie in deze overigens ook het gemeentelijke: ‘Lange Termijnvisie Waterplan Zeist MDZOU, 2007)’), evenals besluit hopelijk ook volgende week woensdag de Staten (op 10 maart) in het kader van de: ‘Provinciale Omgevingsvisie (POVI)’ om ook de binnen de provincie Utrecht voorkomende natuursystemen, zoals het NNN, meer (klimaat)robuust te maken, o.a. door alsnog de keuze te maken voor de realisatie van het zogenaamde ‘Valleilint’ tussen de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe, maar juist ook aan dat ‘systeemherstel’ had o.i. in voorliggende notitie toch wellicht nog iets meer aandacht kunnen worden gegeven (zie ook onderstaande fig. ‘Dwarsdoorsnede Heuvelrug en aangrenzende gebieden’);

Fig. ‘Dwarsdoorsnede Heuvelrug en aangrenzende gebieden (uit: ‘Bodemvisie - De bodem biedt meer (provincie Utrecht, 2009) 14. Hoe dat ook zij, uiteindelijk spelen op gebiedsniveau diverse thema’s, dus is o.i. hoe dan ook altijd integrale aanpak gewenst, dat dus ook op basis ‘maatwerk’ en daarbij ook 4

Overigens wordt aan herstel/versterken van het natuurlijke (water)systeem in de ‘RAS Regio Utrecht Zuid-West’ dus wel ook bijzondere aandacht gegeven (zie dus ook de: ‘RAS Regio Utrecht Zuid-West’, Hoofdstuk 4.7: ‘Versterken natuurlijk (water)systeem’).

8 rekening houdend met aanwezige waarden (zie in deze o.a. ook waardenexercitie Omgevingsvisie). Juist de vele opgaven die er zijn kun je o.i. alleen maar oplossen door een dergelijke integrale aanpak, zoals die van de aanpak van de klimaatcrisis en tegelijkertijd ook van de biodiversiteitscrisis (zie in deze dus o.a. de publicatie: ‘Peace with Nature (UN, 2021)’). 15. Op basis gegeven analyses zal het duidelijk zijn dat wat betreft de mogelijke oplossingen aan ‘het groen/de natuur’ een belangrijke betekenis dient te worden toegekend, aangezien dat niet alleen een bijdrage kan leveren aan de infiltratie, dus het voorkomen wateroverlast, maar ook aan voorkomen van hittestress en in zekere zin ook aan het voorkomen droogte (namelijk door de bijdrage aan infiltratie en ook het vasthouden van water) én ook waterveiligheid (denk aan o.a. het programma: ‘Ruimte voor de rivier’). Dus fantastisch dat ‘Groen, tenzij’ als ambitie wordt genomen m.b.t. het voorkomen ‘Wateroverlast’, maar eigenlijk zou o.i. die ambitie als een groene draad door de hele aanpak klimaatadaptatie moeten worden geweven; 16. Wel is het de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. dus opgevallen, dat dan weliswaar aan de problematiek van stedelijke gebieden veel aandacht wordt gegeven, maar dus niet tot nauwelijks aan die van het buitengebied, dus functioneren natuur in het algemeen en bijvoorbeeld ook de landbouw.

Dat terwijl de gevolgen van met name de extreme droogten van de afgelopen jaren ook in de natuur en ook voor de landbouw inmiddels duidelijk waarneembaar zijn, met dus o.a. massaal sterven met name uitheemse boomsoorten zoals fijnspar en ook douglas in de Zeister bossen, inclusief ook het Zeisterbosch. In die zin zou dus ook de gemeente Zeist, zoals ook hiervoor al meer op systeemniveau aangestipt, moeten inzetten op ‘klimaatadaptieve natuur’, dus een meer robuust natuurnetwerk binnen de gemeente, inclusief ook het verbinden van het binnenstedelijk netwerk met het buitenstedelijke netwerk, evenals een ‘klimaatadaptieve landbouw’ (zoals o.a. toepassen permacultuur) (zie in deze dus wederom ook de: ‘RAS Regio Zuid-West Utrecht’, Hoofdstuk 4.5: ‘Klimaatadaptieve landbouw en natuur’); 17. Wel dus goed te zien dat wel algemene richtlijnen zijn opgenomen t.a.v. een: ‘Klimaatadaptieve nieuwbouw’ en ook een: ‘Klimaatadaptieve herinrichting’ (zie in deze dus ook de beleidsnotitie: ‘Klimaatbestendig Zeist’, de Bijlage III: ‘Klimaatadaptieve nieuwbouw’ en ook Bijlage IV; ‘Klimaatadaptieve herinrichting’); 18. Evenals dus goed dat samen-werking wordt gezocht, zoals met de diverse activiteiten van Samen Duurzaam Zeist, zoals (Operatie) Steenbreek en ook die m.b.t. aanleg van ‘Groene daken’, evenals ook het initiatief van het Nationale Park Utrechtse Heuvelrug m.b.t.

‘Heuvelrugtuinen’, etc.. 19. Ook is dus wellicht nog een ondersteuning met diverse beschikbare toolboxen mogelijk (zie wederom het: ‘Kennisportaal klimaatadaptie’); Specifieke aspecten 20. Hierbij zal nog kort bij bepaalde aspecten per thema gegeven ambities worden stilgestaan. Gelukkig is daarbij dus wel als algemene voorwaarde aangegeven dat bij gekozen oplossingen nadrukkelijk ook rekening moet worden gehouden met behoud andere elementen, zoals waarden van natuur, landschap en cultuurhistorie, hetgeen de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. uiteraard van harte ondersteund, maar o.i. zou het toch goed zijn als hieraan bij de afzonderlijk ambities toch ook nog bijzondere aandacht zou worden gegeven, aangezien deze algemene voorwaarden anders toch snel uit het oog wordt verloren;

9 Wateroverlast 21. Dus fantastisch dat hierbij ‘Groen, tenzij’ als basisprincipe wordt genomen, dus o.a. ontstening van de openbare ruimte (inclusief parkeerplaatsen), tuinen, etc.. Maar zoals ook hiervoor in algemene zin reeds aangegeven, zou dit basisprincipe dus o.i. ook voor alle andere thema’s als uitgangspunt moeten gaan gelden; 22. Wel wordt dus ook voorgesteld ‘het groen waar mogelijk verlaagd aan te leggen zodat het hemelwater daarin kan infiltreren en het daarnaast ook bij extreme neerslag een bufferende werking heeft’. Ook hierbij zou dus wel ook nadrukkelijk met aanwezige waarden natuur rekening moeten worden gehouden (vergelijk dus ook het principe van: ‘Natuurinclusief ontwerpen’), zoals dus aanwezige bomen, maar ook de vegetatie, evenals bij wegen dus ook dat door de afvoer van regenwater in zogenaamde ‘wadi’s’ daardoor dus ook met name in de winter veel strooizout in de bermen terecht kan komen, met dus mogelijk ook weer gevolgen voor zowel de ecologische kwaliteiten van die bermen, als ook bomen. Dat terwijl veel van die bermen, met name ook langs de wegen dus deel uitmaken van de: ‘Ecologische Hoofdstructuur Zeist (EHZ)’ (zie in deze dus met name ook het: ‘Groenstructuurplan Groen (voor) Zeist (Zeist, 2011)’); 23. Verder zou het o.i. dus goed zijn als in relatie tot dit thema toch ook een ambitie/doel zou worden gesteld m.b.t.

het voorkomen van overstorten, hetgeen dus uiteindelijk de waterkwaliteit niet ten goede komt 5 (zie in deze dus ook de betreffende doelstelling in de: ‘RAS Regio Utrecht Zuid-West’); 24. Meer in het bijzonder zou het m.b.t. wateroverlast, maar ook m.b.t. biodiversiteit, dus wellicht goed zijn als Zeist in deze toch een ‘tegeltax’ gaat invoeren, of in toekomstige Omgevingsvisie/Omgevingsplan als ‘omgevingswaarde’ moeten aangeven hoeveel (of wellicht beter welke) oppervlakte van tuinen maximaal versteend mag zijn. Dus ook hierbij kan o.i. bij een meer integrale aanpak meerdere doelen in een keer worden opgepakt; Hitte 25. Uitgangspunt hierbij is (kennelijk) dat bewoners binnen 5 minuten loopafstand toegang tot een schaduwrijke locatie hebben, waaraan dan voor de meeste Zeistenaren aan zou worden voldaan. Ook hierbij kan dus aan het (ver)groen(en) een belangrijke betekenis worden toegekend. In die zin wordt dus als ambitie voorgesteld dat bij ‘de inrichting van de speeltuinen, parken en bossen er rekening mee te houden dat er voldoende schaduw (40 % van het oppervlakte) is waar bewoners schaduw kunnen vinden’, waarbij dan in toelichting wordt aangegeven dat een deel van de koele locaties nog beter kan worden ingericht zodat nog beter kan worden gerecreëerd in de schaduw. Wel tekent de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. ook hierbij aan dat het dan o.i.

natuurlijk niet zo kan zijn dat daarvoor dan in die parken en bossen ingrepen gaan plaats vinden die ten koste van aldaar aanwezige waarden van natuur, landschap en cultuurhistorie gaan, dus dat ook hierbij ‘maatwerk’ nodig is (vergelijk dus wederom het principe van ‘Natuurinclusief ontwerpen’); Droogte 26. Dit thema heeft dus ook een sterke relatie met ‘Wateroverlast’; 27. Hierbij is er dus bijzondere aandacht voor het afkoppelen, waarbij er dus naar wordt gestreefd om t.o.v. de doelstelling van 50 % afkoppelen verhard oppervlak in 2050 5

Vergelijk overigens ook m.b.t. overstorten de kwalitatieve watertrits: ‘Schoonhouden – scheiden – zuiveren’.

10 (overeenkomstig het vGRP 2016-2021) dat versneld te gaan doen 6. Dat dus wel ook nadrukkelijk rekening houdend met beleid: ‘Biodiversiteitsvisie’ en ook het behoud van aanwezige natuurwaarden; 28. Ook wordt voorgesteld de ‘keuze van de beplanting en bomen af te stemmen op de grondslag (lees: bodem) en te verwachten waterstanden, evenals de plantvakken voldoende groot te maken en het mogelijk te maken dat het hemelwater naar de plantvakken toestroomt’. Op zich een mooi streven, maar ook hierbij is dus o.i. ‘maatwerk’ nodig, evenals zal dus bij keuze beplanting en met name ook bomen waar mogelijk met klimaatverandering, dus hogere temperaturen en ook extremere periode van droogte, rekening moeten worden gehouden, waarbij de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. dan wel aantekent dat haar voorkeur dus allereerst (zie ook hiervoor) naar systeemherstel in het algemeen (inclusief herstel grondwaterbalans en ook natuurherstel) uitgaat en daarnaast dus nog steeds haar voorkeur, ook vanuit gezichtspunt noodzakelijke biodiversiteitsherstel, uitspreekt voor gebruik autochtoon, dus inheems plantmateriaal van biologische herkomst, evenals het zorgen voor goede plantplekken (met voldoende organisch materiaal en dus ook vochtvasthoudend vermogen); 29.

Dan dus goed dat er ook bij dit thema bijzonder aandacht is voor de waterkwaliteit van in Zeist voorkomende watergangen en wateren (zie in deze dus ook het project SDZ m.b.t. meten waterkwaliteit), waarbij het dus de ambitie is ‘het onderhoud van de watergangen op orde te brengen, evenals waar mogelijk voor natuurvriendelijke oevers te kiezen i.p.v. beschoeiingen’ (zie overigens ook maatregelen in het kader van de ‘Kader Richtlijn Water (KRW)’. Op zich natuurlijk een mooi streven, maar het zou dus goed zijn als hierbij eveneens naar algemeen systeemherstel wordt gekeken, met dus mede ook herstel kweldruk, met dus voortdurend aanvoer vanuit de Heuvelrug van schoon (en koel) water, waardoor kans op botulisme, etc., naar verwachting minder wordt; Waterveiligheid 30. Hierbij wordt dus aandacht gegeven aan ophogen dijken en ook kwetsbare functies/vitale gebouwen en groepen hoger op de Heuvelrug te plaatsen/huisvesten en voor zover dat niet mogelijk is deze dan overstromingsrobuust te realiseren. Op zich dus goed dit zo aan te pakken, maar ook hier zijn wellicht oplossingen op een hoger systeemniveau mogelijk (vergelijk dus ook het project: ‘Ruimte voor de rivier’); Conclusie 31. Op zich goed dat Zeist met voorliggende: ‘RV Klimaatbestendig Zeist’ aangeeft hoe zij Zeist in de toekomst klimaatbestendig wil gaan inrichten; 32. Wel wil de Stichting Milieuzorg Zeist e.o.

er voor pleiten een algehele integrale (eco)systeembenadering en ook -aanpak daarbij niet uit het oog te verliezen; 33. Tevens zou bij welke aanpak dan ook steeds rekening dienen te worden gehouden met aanwezige waarden. In algemene zin is daar gelukkig ook aandacht voor, maar zou dat zou bij bepaalde ambities dus o.i. nog wel sterker kunnen worden benadrukt; Patrick Greeven

6

Vergelijk dus ook de kwantitatieve watertrits: ‘Vasthouden - bergen - afvoeren’