24RV063 Bijlage 4 Speelruimteplan Zeist

Speelruimteplan Zeist 2024 Ambities en uitvoering

Speelplan 29 augustus 2024

Inhoudsopgave 1

Inleiding

4

2

De speelruimte nu

5

2.1.1 1.1.1

5 5

1.1 1.2 1.3

Veldonderzoek

2.2

Gebruikersonderzoek

7

De speelruimte van de toekomst

9

3.1.1 3.1.2 3.1.3

9 9 9

Type speelplekken Beoordeling Kinderen Jongeren Volwassenen

5

7 8 8

3.1

Thema 1: Gevarieerd en uitdagend spelen per speelbuurt

3.2

Thema 2: Beweegvriendelijke en gezonde leefomgeving van 0-100 jaar 10

3.2.1 3.2.2 3.2.3

3.3

3.3.1 3.3.2 3.3.3

3.4

3.4.1 3.4.2 3.4.3

3.5

3.5.1 3.5.2 3.5.3

4

4 4 4

2.1

2.2.2 2.2.3 2.2.4

3

Aanleiding Scope Opzet en werkwijze

Hoe is het nu Ambitie Wat gaan we doen Hoe is het nu Ambitie Wat gaan we doen

9

10 10 10

Thema 3: Alle speelruimte inclusief

11

Thema 4: Schoolpleinen als extra speelruimte

12

Thema 5: Regie over speelplekken in nieuwbouwontwikkelingen

13

Hoe is het nu Ambitie Wat gaan we doen Hoe is het nu Ambitie Wat gaan we doen Hoe is het nu Ambitie Wat gaan we doen

11 11 12 12 12 12 13 13 13

Uitvoeringsplan

15

4.4.1 4.4.2 4.4.3

16 17 17

4.1 4.2 4.3 4.4

Vervangingsopgave Ambities speelruimteplan Overzicht speelruimteplan Financiële kaders

4.5

Stappenplan voor uitvoering

17

Opgave voor de komende jaren

18

4.5.1 4.5.2

4.6

Kostenopbouw voor inrichting en uitbreiding Benodigd en beschikbaar budget Financieringsmaatregelen Prioriteiten en programma Participatie en communicatie

Speelruimteplan Zeist 2024

15 15 16 16

17 17

2/54

Bijlage 1 – Verslag veldonderzoek

26

Bijlage 2 – Verslag gebruikersonderzoeken

33

Bijlage 3 – Verslag sessies professionals

49

Bijlage 3 – Aanvullende kaders

52

Speelruimteplan Zeist 2024

3/54

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

Het speelruimteplan van Zeist is toe aan een update. Het oude plan komt uit 2008 en wordt in de praktijk niet meer gebruikt. Ook ontbreekt een uitvoeringsplan dat inzicht geeft in de vervangings- en beheerkosten voor de lange termijn. De afgelopen jaren is het speelveld veranderd. Tijdens de coronapandemie zij we ons meer bewust geworden van het belang van spelen, bewegen en ontmoeten en de rol die openbare speelruimte hierin speelt. Er is naast speelplekken vaker behoefte aan beweegvoorzieningen en ontmoetingsplekken voor een bredere doelgroep dan alleen kinderen. Thema’s die ook belangrijk zijn geworden zijn klimaatbestendigheid en inclusiviteit. Ten slotte zijn er nieuwe ontwikkelingen op het gebied van toestellen en opkomende sporten, die de mogelijkheden van gebruik van de speelruimte vergroten, zoals urban sports, natuurlijk en interactief spelen. In dit speelruimteplan staat de huidige speelsituatie in Zeist beschreven als startpunt, de wensen van de bewoners, de ambities voor de speelruimte in de toekomst en concrete ingrepen die we gaan doen om de speelruimte te verbeteren.

1.2

Scope

Het speelruimteplan richt zich op de openbare speel- en sportruimte in Zeist, de formele speelruimte in beheer van de gemeente: speel- en sportplekken met toestellen. Daarnaast spreken we in dit plan over de vrije speelruimte: bespeelbare openbare ruimte op straat en in het groen, belangrijk om te bepalen hoe bespeelbaar een buurt is. Formele en vrije speelruimte samen noemen we de ‘speelruimte’. Buiten dit plan vallen niet-openbare plekken waar je ook kunt spelen en bewegen, zoals schoolpleinen en sportverenigingen. Deze locaties zijn niet in beheer van de gemeente. Wel wordt er gebruik gemaakt van deze locaties en soms zijn ze openbaar toegankelijk (op bepaalde tijden). Daarom zijn ze wel opgenomen in de kaarten en als mogelijke oplossing om het aanbod te verbeteren.

1.3

Opzet en werkwijze

In dit speelruimteplan worden eerst de huidige situatie en de wensen van bewoners beschreven. Daarna worden de visie en ambities beschreven. Per ambitie komt aan de orde wat de huidige situatie is, wat bewoners vinden over het onderwerp, waar we naartoe willen en wat we concreet gaan doen om daar te komen. In het laatste hoofdstuk is het uitvoeringsplan opgenomen met de wijze waarop de ambities in de praktijk doorgevoerd worden. Dit omvat de ingrepen en planning per speelplek, de bijbehorende financiering en overige uitvoeringskaders. Om tot de visie en ambities te komen is er vanuit verschillende kanten informatie ingewonnen:  Veldonderzoek om de speelruimte te kwantificeren, in beeld te brengen en te beoordelen op verschillende criteria.  Gebruikersonderzoek bestaande uit kinderwandelingen, overleggen met jongeren en een online vragenlijst verspreid onder alle bewoners om te kijken hoe zij de speelruimte nu gebruiken en welke behoeften en wensen zij hebben.  Verdiepingssessies met verschillende partijen binnen en buiten de gemeente om raakvlakken, kansen en knelpunten voor ambities en uitvoering in beeld te brengen.  Aanvullende documenten die kaders vormen voor de speelruimte, zoals (een evaluatie van) het oude speelruimteplan, andere beleidsterreinen. In de bijlagen is een uitgebreid verslag te vinden van de trajecten. Speelruimteplan Zeist 2024

4/54

2

De speelruimte nu

In dit hoofdstuk is beschreven hoe de speelruimte er nu bij ligt, hoe deze gebruikt wordt en waar bewoners behoefte aan hebben.

2.1

Veldonderzoek

2.1.1

Type speelplekken

Door middel van een veldonderzoek in het voorjaar van 2023 is het speelaanbod in Zeist in beeld gebracht en beoordeeld op verschillende criteria (o.a. ligging, inrichting, huidige staat, klimaatbestendigheid en inclusiviteit). De bevindingen zij hier samengevat. In het uitvoeringsplan in hoofdstuk 4 zijn specifieke verbeterpunten per locatie opgenomen.

Het speelruimteareaal bestaat uit 124 speelplekken verspreid over 5 wijken. Tijdens het veldwerk zijn de speelplekken gecategoriseerd naar gelang de omvang, het bereik en de context van de locatie:  72x een kleine speelplek – in de regel bedoeld voor direct omwonenden. Variërend van een los speeltoestel tot een eenvoudig ingerichte speelplek.  7x een speelhoekje – dit betreft een los toestel of enkele kleine toestellen bij elkaar (bv. een veerwip). De speelwaarde van deze plekken zelf is beperkt. Kinderen verblijven hier vaak niet voor langere tijd.  23x een buurtplek – grotere speelplek, bedoeld voor de omliggende buurt, met vaak een combinatie van spelen en sporten.  8x een wijkplek – dit is een grote plek met aantrekkingskracht voor de hele wijk of heel Zeist. Het aanbod is uitzonderlijk en voor een brede doelgroep. Waar mogelijk is hier zowel spelen als sporten aanwezig.  13x een losse sportplek – in sommige gevallen worden op een speelplek alleen sport- en beweegmogelijkheden aangeboden, zoals bijvoorbeeld een trapveld of skatebaan. Deze plekken kunnen zowel het bereik van een sporthoekje, kleine plek, buurtplek of wijkplek hebben. Als je de plekken waar ook gespeeld kan worden meetelt, kan er in totaal op 36 locaties sport beoefend worden in Zeist.  1x een losse Jongeren OntmoetingsPlek – dit is een zitplek met overkapping waar jongeren samen kunnen komen.

Daarnaast staan er ook 2 JOP’s bij sportvelden.

1.1.1

Beoordeling

Per speelbuurt, het gebied waarbinnen kinderen van 6-12 jaar vrij mogen bewegen (begrensd door speelgrenzen zoals drukke wegen, water en parken), is het wenselijk een goed aanbod te hebben. Tijdens het veldwerk is gekeken of er in de speelbuurten formeel aanbod aanwezig is binnen loopafstand (200 m), of het aanbod divers is (verschillende speelvormen) en voldoende uitdaging biedt aan kinderen van 1-12 jaar. Verspreid over de wijken is het daarnaast wenselijk dat er sportvoorzieningen zijn en wijkplekken waar een brede doelgroep kan samenkomen.

Speelruimteplan Zeist 2024

5/54

Speelbuurt in Zeist-Noord.

Speelaanbod  De buurt- en wijkplekken zijn redelijk goed verdeeld over de speelbuurten en wijken en worden vaak aangevuld door meerdere kleinere speelplekken. In Zeist-West liggen relatief veel kleine speelplekken (hoge bevolkingsdichtheid) en in verschillende speelbuurten, met name waar de bevolkingsdichtheid lager ligt (vrijstaande huizen, grotere afstanden), ontbreekt speelruimte, bijvoorbeeld in Bosch en Duin.  De buurtplekken zijn regelmatig beperkt uitdagend (enkel voor 5-12), hebben soms weinig toestellen en zijn verouderd. Wijkplekken zijn goed gevuld met een breed aanbod.  Verspreid over Zeist worden verschillende speelvormen toegepast (speeltoestellen, sport, natuurlijk spelen, speelpleintjes en routes). Dat kan per wijk of buurt nog gevarieerder. Inclusiviteit  Door het toepassen van gras of losse ondergronden en het ontbreken van paden zijn de meeste speelplekken beperkt toegankelijk voor mensen met een beperking. Met name op buurtplekken is dit belangrijk. Sporten en bewegen  In vrijwel alle speelbuurten zijn sportmogelijkheden (meestal voetbal). Verspreid over wijken liggen sportvelden en wijkplekken met sportmogelijkheden, vaak wel meer aan de randen van Zeist in gebieden waar meer ruimte is. In het rijke groen van Zeist kun je goed recreëren (fiets- en wandelpaden).

 Qua diversiteit zijn er nog mogelijkheden zoals fietscrossen, bolderen en meer beweegroutes om het aanbod uit te breiden. Ook kan er extra aanbod komen specifiek gericht op senioren (bv. jeu de boules banen, beweegparken, wandelroutes met goede voorzieningen). Schoolpleinen Ongeveer een derde van de basisscholen in Zeist heeft nu een openbaar toegankelijk schoolplein. Zij vervullen met name in gebieden waar het openbare aanbod beperkt is een belangrijke rol als buurtplek om te spelen.

Speelruimteplan Zeist 2024

6/54

Informeel speelaanbod  Zonder een grote weg over te steken kunnen kinderen in het bos spelen, in een park of groen plantsoen dichtbij huis. De diverse en heuvelachtige beplanting afgewisseld met zand is avontuurlijk en goed bespeelbaar. Alleen in het centrum is bespeelbaar groen beperkt.  Afhankelijk van de bebouwing is de mogelijkheid om op straat te spelen meer (flats en rijtjeshuizen) of minder (vrijstaande of 2-onder-1 kap woningen). Centrum heeft verschillende autovrije zones die goed bespeelbaar zijn. Klimaatbestendigheid Door de groene ligging van de speelplekken en het gebruik van natuurlijke ondergronden is de speelruimte goed bestand tegen klimaatextremen en kun je fijn verblijven op de plekken.

2.2

Gebruikersonderzoek

2.2.2

Kinderen

We hebben de bewoners gevraagd hoe zij de speelruimte nu gebruiken en waar ze behoefte aan hebben tijdens wandelingen, overleggen en een online vragenlijst. Per doelgroep zijn de bevindingen weergegeven.

Met kinderen van basisscholen in verschillende wijken van Zeist is gewandeld om hun ervaringen en wensen over spelen in de buurt te verzamelen. De tips van de kinderburgemeester zijn meegenomen en ook de resultaten van de online vragenlijst (282 keer door kinderen ingevuld).  De wijkplekken zijn bij veel kinderen in Zeist bekend en zijn geliefde plekken om te spelen.  De schoolpleinen zijn belangrijke speelplekken in verschillende gebieden van Zeist, ook na schooltijd. Er is op de speelplekken vaak meer te doen dan de openbare buurtplekken. Andersom maken de kinderen tijdens schooltijd ook regelmatig gebruik van de speelruimte: openbare speel- of sportplekken, grote grasvelden en bossen tijdens de pauze of (buiten)lessen.  De bezochte openbare speelplekken beoordeelden de kinderen best goed, wel kon het aanbod wat uitgebreider, uitdagender en vernieuwd.  Het groen wordt goed bespeeld door de kinderen, zowel dichtbij huis als de grotere bossen aan de randen van Zeist. Gebruik hangt wel samen met de afwezigheid van hondenpoep en overzicht (niet te ver van huis). Met name in Zeist – Noord wordt daarom door kinderen maar beperkt (zelfstandig) in het aanwezige groen gespeeld.  Kinderen tot 9 jaar spelen nog veel op de speelplekken met toestellen. Voor oudere kinderen verschuift het gebruik van de speelruimte meer naar sporten, zitten kletsen en spelen in het bos.

Genoemde verbeteringen:  Belangrijkste verbetering volgens de vragenlijst over heel Zeist is het aanbieden van nieuwe toestellen die beter aansluiten op de leeftijd van de kinderen. Nu is er vaak niks voor jonge kinderen of is het aanbod niet uitdagend voor oudere kinderen. Andere verbeteringen zijn het aanleggen van meer speelplekken en grotere speelplekken aanleggen om samen te spelen met andere kinderen.  Let voor kinderen met een beperking op goede afschermingen van de weg en paden langs alle toestellen.  Watertappunten voor langer gebruik van de speelplekken.  Honden gescheiden van speelplekken en aparte groengebieden zodat overlast van loslopende honden en poep beperkt wordt.  Afvalbakken bij (grote) speel- en sportplekken.  Meer speelplekken.  Mogelijkheid om zelf mee te bepalen of bedenken hoe de speelplek eruit gaat zien.

Speelruimteplan Zeist 2024

7/54

2.2.3

Jongeren

Tijdens een sessie van de jeugdraad sloot de gemeente aan om het gebruik de wensen en behoeftes voor de speelruimte van jongeren te inventariseren. Ook zijn hieronder de bevindingen van de online vragenlijst meegenomen (46 keer door jongeren ingevuld).  Besteden minder tijd buiten door andere activiteiten (sporten bij vereniging, werken en huiswerk). Daarnaast ontmoeten ze elkaar regelmatig online (spellen, sociale media, videobellen).  Jongeren maken nu graag gebruik van de wijkplekken in Zeist. Favoriete activiteiten zijn chillen en ontmoeten, voetballen en hockeyen en schommelen.  Niet iedereen voelt zich vrij om in de openbare ruimte te bewegen. Het aanbod voor meiden in de openbare ruimte is beperkt. Dansen of tiktok-filmpjes maken is populair, maar dat willen ze niet altijd in het zicht doen en graag ook overdekt zodat ze ook bij slecht weer kunnen oefenen.  Andere inrichting zou mogelijk meer jongeren aantrekken buiten te bewegen, zoals interactieve toestellen of een urban dancefloor.  Belangrijke verbetering voor jongeren zijn grotere locaties aanleggen om samen te spelen en sporten, meer sportplekken toevoegen, bankjes, prullenbakken en watertappunten toevoegen en nieuwe toestellen plaatsen (hoger, spannender). Bestaande (grote) plekken kunnen verbeterd worden door nieuwe toestellen, bankjes en prullenbakken en meer sportmogelijkheden.

 Let voor jongeren met een beperking op goede toegankelijkheid van de wijkplekken (ingang en paden), skateplekken zijn leuk, maar ook natuurlijke elementen om mee te spelen.  Behoefte voor ontmoetingsplekken is niet vaak aangegeven.

2.2.4

Volwassenen

Volwassenen is via een online vragenlijst gevraagd hoe ze nu buiten bewegen en elkaar ontmoeten in Zeist en waar zij behoefte aan hebben (98 keer ingevuld door volwassenen).  Veel volwassenen maken gebruik van speelplekken samen met hun kinderen (soms ook om zelf te bewegen). De plekken kunnen nog verbeteren door nieuwe speeltoestellen, velliger maken, meer groen, prullenbakken en sportmogelijkheden.  Om zelf te bewegen gaan volwassenen het liefste naar groene plekken. Favoriete activiteiten zijn wandelen/hardlopen, fietsen en fitness/bootcamp.  Als voornaamste verbetering wordt genoemd meer sportroutes, nieuwe speeltoestellen en meer sportmogelijkheden.  Let voor volwassenen met een beperking op voldoende bankjes en toegankelijke paden, ook bij de speelplekken waar zij als (groot)ouders komen.

Speelruimteplan Zeist 2024

8/54

3

De speelruimte van de toekomst

Op basis van de onderzoeken en gesprekken met verschillende afdelingen van de gemeente is de visie voor de toekomst van de speelruimte in Zeist opgesteld. Zeist gaat zich de komende jaren inzetten voor een groene speelruimte, waar ruimte is voor iedereen om te spelen, bewegen en elkaar te ontmoeten. Om deze visie te bereiken hebben we verschillende thema’s verwoord. Per thema komt aan de orde wat de huidige situatie is, wat bewoners vinden over het onderwerp, waar we naartoe willen (de ambitie) en wat we concreet gaan doen om daar te komen.

3.1

3.1.1

Thema 1: Gevarieerd en uitdagend spelen per speelbuurt

Hoe is het nu

Veldonderzoek  In de meeste speelbuurten is er een goede spreiding en verdeling van type formele speelplekken. In een aantal buurten en wijken ligt een groot aantal kleine speelplekken op korte afstand van elkaar (Zeist-West). In andere buurten is geen formele speelplek met toestellen aanwezig (ZeistOost en Bosch en Duin).  Buurtplekken zijn belangrijke ontmoetingsplekken. Niet in elke speelbuurt is een buurtplek.  Verspreid over Zeist worden verschillende speelvormen toegepast: traditionele toestellen, natuurlijke speelaanleidingen en speelpleintjes. Per speelbuurt kan er meer variatie komen om voor meer uitdaging te zorgen. Bewoners  In Zeist-Oost liggen in grote gebieden geen speelplekken, centrale parken zijn hier ontmoetingsplekken voor de buurt. Speelaanleidingen zouden dit leuker maken.  Uitdaging wordt gemist voor oudere kinderen. Ook vinden zij het aanbod oud en veel van hetzelfde. De groene ruimtes van Zeist bieden daarentegen juist veel uitdaging voor deze kinderen.  Ook voor de hele jonge kinderen ontbreken regelmatig speelmogelijkheden, waardoor het moeilijk is voor een hele familie of broertjes en zusjes om zich samen te vermaken op een plek.

3.1.2

Ambitie

3.1.3

Wat gaan we doen

Per speelbuurt is de speelruimte voor kinderen tot 12 jaar goed georganiseerd en voor oudere kinderen op wijkniveau. Er is een uitdagend en divers aanbod met extra aandacht voor natuurlijk spelen. Afhankelijk van de vraag en de mogelijkheden in het gebied word een passend aanbod gerealiseerd.

 In buurten waar geen speelplekken liggen, wordt de vraag onder de bewoners onderzocht en kan een speelplek aangelegd worden als ontmoetingsplek voor de buurt. De grootte hangt af van de vraag in het gebied en de aanwezige ruimte.  20 plekken worden uitgebreid met meer en uitdagendere speeltoestellen om voor voldoende uitdaging te zorgen binnen een speelbuurt en op de wijkplekken.  In buurten waar binnen 200 m van elkaar speelplekken liggen, kunnen plekken opgeheven worden of omgevormd naar speelplek zonder toestellen, zoals een natuurlijke speelplek of speelpleintje ter bevordering van de diversiteit.  Per speelbuurt wordt bij herinrichting van speelplekken gelet op variatie in toestellen en worden vaker speelaanleidingen toegepast (bv. springstenen of -stammen en hinkelgedichten)  Verspreid over Zeist worden natuurlijke speelplekken in het groen gerealiseerd, waar kinderen kunnen spelen met water, zand en andere natuurlijke speelaanleidingen.

Speelruimteplan Zeist 2024

9/54

 Buurtplekken krijgen een diverser en unieker aanbod dat, meer dan nu het geval is, de oudere kinderen uitdaagt (bv. kabelbanen, hoge klimtoestellen, interactieve toestellen waarbij kinderen gestimuleerd worden met licht en geluid).

3.2 3.2.1

Thema 2: Beweegvriendelijke en gezonde leefomgeving van 0-100 jaar

Hoe is het nu

Veldonderzoek  Verspreid over Zeist liggen verschillende grote sportplekken. Het aanbod kan wel diverser.  Op verschillende sportlocaties worden activiteiten georganiseerd door SportiefZeist. Bewoners  Veel volwassenen bewegen nu in het groen in en rondom Zeist door te wandelen en fietsen. Er zijn wensen naar sportroutes met goede voorzieningen.  Ouders sporten nu soms op locaties waar hun kinderen spelen.

3.2.2

Ambitie

3.2.3

Wat gaan we doen

Elke inwoner van Zeist heeft de mogelijkheid om in de buitenruimte te bewegen in een gezonde omgeving. Er liggen in elke wijk grote plekken die aantrekkelijk zijn voor 0-100 jaar. Naast spelen worden hier kwalitatieve en diverse sport- en beweegvoorzieningen aangeboden. Voor kinderen (tot ca. 12 jaar) richt het beweegaanbod zich op diverse speeltoestellen en ruimte voor balspellen binnen de speelbuurt. Voor jongeren en volwassenen worden op de wijkplekken en losse sportplekken verspreid over Zeist specifieke sport- en beweegmogelijkheden aangeboden. In samenspraak met gebruikers worden mogelijkheden verkend om nieuwe sporten en beweegvormen te realiseren zoals fietscross, pumptrack, boulderen of beweegroutes.

 Op wijkplekken gaan we minimaal drie sportvormen aanbieden. Bij de keuze van sport kijken we naar wat er in de omgeving al is en proberen daarbij variatie aan te brengen. De kwaliteit van de voorzieningen staan intensief spel toe (slijtvaste ondergronden en toestellen)  Er zijn ondersteunende voorzieningen om langdurig gebruik te stimuleren. Denk hierbij aan watertappunten en verlichting op wijkplekken, grote sportplekken en intensief bespeelde speelplekken. Bij alle plekken zijn bovendien bankjes te vinden om uit te rusten. Speel-, sport- en beweegplekken zijn rookvrij, wat gestimuleerd wordt met borden of tegels op alle plekken.  Om ouderen te stimuleren te bewegen worden op wandelroutes bij verzorgingstehuizen of buurten/plekken waar veel senioren wonen of waar seniorenwoningen staan voldoende bankjes geplaatst als rustpunt.  Op alle wijkplekken gaan we activiteiten organiseren voor alle leeftijden om de lokale bewoners te motiveren meer te bewegen.

Speelruimteplan Zeist 2024

10/54

 We leggen sportroutes aan met bij voorkeur voldoende verlichting.

3.3

3.3.1

Thema 3: Alle speelruimte inclusief

Hoe is het nu

Veldonderzoek  Door de natuurlijke ondergronden en het ontbreken van paden zijn de meeste plekken slecht toegankelijk voor mensen met een lichamelijke beperking. Ook zijn toestellen niet altijd goed bespeelbaar voor deze doelgroep.  Er zijn in Zeist instituten voor mensen met verschillende handicaps, zoals Bartimeus (visueel) en Ambrosias (verstandelijk). Bij de instituten zelf is buitenruimte toegankelijk en bespeelbaar ingericht, maar in de omliggende buurt niet. Meer aandacht voor de doelgroepen in de omliggende buurt zorgt dat samenspelen mogelijk wordt. Bewoners  Voor kinderen is een afscheiding belangrijk om een veilige speelruimte te creëren, zeker voor kinderen met een beperking.  Jongeren met een beperking trekken graag met jongeren op, maar worden door slechte toegankelijkheid van wijkplekken belemmerd.  Voor iedereen zijn goede paden van belang en met name voor ouderen is het ook goed rekening te houden met voldoende bankjes.

3.3.2

Ambitie

Iedereen is welkom en wordt uitgedaagd om te spelen en bewegen in Zeist. De speelruimte is bereikbaar, toegankelijk en bespeelbaar. Mensen met een handicap kunnen op de plek komen (let op ingangen), bij de toestellen (let op ondergronden) en kunnen met en zonder hulp spelen met de speeltoestellen en -aanleidingen op de plek. Hierbij is het niet de bedoeling dat aparte ruimtes worden ingericht voor mensen met een beperking, maar juist dat samenspelen en bewegen gestimuleerd wordt. Daarom wordt er bij de inrichting gezocht naar elementen die voor iedereen uitdagingen bieden. Afhankelijk van de type plek nemen we maatregelen om de speelruimte inclusiever in te richten:  Buurtplekken zijn belangrijke ontmoetingsplekken. Hier houden we de 100-70-50 richtlijn aan: iedereen voelt zich 100% welkom, 70% van de speeltoestellen en -aanleidingen zijn toegankelijk en 50% is bespeelbaar voor mensen met een handicap 1.  Kleine speelplekken zijn ook goed bereikbaar, hebben gedeeltelijk toegankelijke ondergronden en bespeelbare elementen, zoals een speelpaneel, iets met geluid of groen.  Sportplekken op verharding worden bij herinrichting inclusief ingericht door toegankelijke ingangen. In samenspraak met gebruikers kunnen er specifieke aanpassingen gedaan worden, zoals verstelbare baskets.

1 VNG - Iedereen doet mee (2019). Aan de slag met samen spelen. https://spelenenbewegen.nl/wp-

content/uploads/2020/04/vng_pn10649_idm_samen_spelen_digitaal_02.pdf

Speelruimteplan Zeist 2024

11/54

We betrekken doelgroepen bij de inrichting door bij inrichting in gesprek te gaan met instituten uit de buurt. Ook worden omwonenden expliciet gevraagd naar wensen en behoeftes voor de in te richten plekken waardoor zij minder beperkt worden. De gemeente treft voorbereidingen voor de inrichting van een Toegankelijkheidsraad, een adviesraad met ervaringsdeskundigen en experts uit de gemeente Zeist (mensen met verschillende beperkingen, begeleiders van deze mensen, als ook organisaties die veel ervaring hebben op het gebied van toegankelijkheid zoals de expert inclusief sporten en bewegen van Sportief Zeist). Deze Toegankelijkheidsraad kan ingeroepen worden bij vragen over toegankelijkheid, zoals meedenken over de inclusiviteit van speelplekken.

3.3.3

Wat gaan we doen

3.4

Thema 4: Schoolpleinen als extra speelruimte

 Bij elke (her)inrichting gelden de inclusiviteitsambities per plek als richtlijn.  Daarnaast gaan we actief aanpassingen doen om op korte termijn minstens één buurtplek per wijk te laten voldoen aan de 100-70-50 richtlijn.

3.4.1

Hoe is het nu

3.4.2

Ambitie

 Veel schoolpleinen zijn toegankelijk om op te spelen na schooltijd en worden door de kinderen goed gebruikt.  Met name in gebieden waar nu geen speelplekken liggen of alleen kleine zijn schoolpleinen belangrijke speelplekken voor de buurt.

Schoolpleinen vervullen een belangrijke rol als speelruimte en ontmoetingsplek, met name in buurten waar de ruimte voor grote openbare speelplekken ontbreekt. Scholen worden daarom gestimuleerd door de gemeente om hun schoolplein open te stellen. Opengestelde schoolpleinen voldoen aan de volgende voorwaarden:  Sociale controle: er is zicht op het plein vanaf omliggende woningen.  Toegankelijkheid: het plein is goed bereikbaar en dagelijks vrij toegankelijk tussen 07.00-20.00 uur, behalve wanneer deze voor onderwijsdoeleinden wordt gebruikt.  Inrichting: toestellen en speelaanleidingen voldoen aan de eisen van inrichting openbare speelplekken (veiligheid en onderhoud). Scholen met opengestelde schoolpleinen kunnen bij de gemeente terecht voor kennis en expertise over het beheer en onderhoud van de speelvoorzieningen. Ook kan de gemeente de scholen ondersteuning bieden bij intensief openbaar gebruik (zoals slijtage en vandalisme).

3.4.3

Wat gaan we doen

 De gemeente zal scholen in gebieden met een beperkt aanbod actief benaderen om hun schoolplein open te stellen.

Speelruimteplan Zeist 2024

12/54

 De gemeente ondersteunt scholen met opengestelde schoolpleinen waar mogelijk, bv. met kennis, expertise of compensatie voor intensief openbaar gebruik.

3.5

Thema 5: Regie over speelplekken in nieuwbouwontwikkelingen

3.5.1

Hoe is het nu

3.5.2

Ambitie

 Gemeente wordt regelmatig in een te laat stadium betrokken bij de inrichting van de speelruimte van de nieuwbouwgebieden. Wijzigingen zijn daardoor niet altijd mogelijk.  Er is weinig zicht op de kwaliteit van de opgeleverde speel- en sportruimte door de gemeente.

In de ontwikkelgebieden wordt ten minste 3% van de oppervlakte van het plangebied gereserveerd voor spelen. Het uitgangspunt is om deze ruimte zo veel mogelijk te clusteren op centrale plekken. Bij ontwikkelingen groter dan 10 ha wordt ten minste één uitdagende buurtspeelplek aangelegd (voor 014 jaar) en bij kleinere ontwikkelingen kan gekozen worden voor een kleinere buurtplek of meerdere kleine speelplekken (uitdaging voor 0-14 jaar verspreid over de plekken). Er wordt rekening gehouden met het bestaande speelaanbod in de omliggende buurten. Het aanbod in het ontwikkelgebied sluit hier op aan in diversiteit en zorgt voor veilige routes zodat de speelruimte bereikbaar wordt. Als er behoefte is aan beweegplekken voor volwassenen en senioren in de omgeving van het ontwikkelgebied, kan dat ook als kader meegegeven worden door de gemeente. Bij ontwikkelingen wordt ook direct de klimaatbestendigheid meegenomen. In de plannen is daarnaast aandacht voor diversiteit. Het gebruik van alleen natuurlijke speelaanleidingen wordt afgeraden, omdat dit weinig uitdagend is. Wat betreft de rolverdeling houdt de gemeente de regie over de inrichting van de plekken om de kwaliteit van de speelruimte te waarborgen. Bij grote woongebieden legt de ontwikkelaar zelf aan en heeft de gemeente een toetsende rol. De gemeente wordt dan regelmatig op de hoogte gebracht bij de uitvoering.

Bij kleine ontwikkelingen kan het ontwerp en de aanleg overgedragen worden aan de gemeente. Vóór de overdracht aan de gemeente wordt de opgeleverde speelplek gekeurd. Zodra deze is overgedragen worden onderhoud en vervanging taken van de gemeente. Aan de inrichting van de speelplekken worden de volgende eisen gesteld:  Kleine speelplekken. Doelgroep 0-9 jaar. Oppervlakte 500 m2. Gericht op spelen. Inrichting afgestemd op doelgroep en waar mogelijk met bewoners. Toestellen met kortere levensduur mogelijk.  Buurtspeelplekken. Doelgroep minimaal 0-14 jaar. Oppervlakte 3.000 m2. Gericht op spelen, bewegen en ontmoeten. Inrichting met uitdagende toestellen (bv. hogere klimtoestellen), sport, omliggend bespeelbaar groen en speelaanleidingen. Met zitmogelijkheden. Inclusief (100% welkom, 70% bereikbaar en 50% bespeelbaar). Robuuste toestellen aangevuld met speelaanleidingen.

3.5.3

Wat gaan we doen

 De bovenstaande kaders worden meegegeven aan ontwikkelaars en worden verwerkt in het handboek van de openbare ruimte als aanzet van een Programma van Eisen voor de inrichting van de speelplekken. Speelruimteplan Zeist 2024

13/54

 Bij overname van speelplekken in ontwikkelgebieden wordt het onderhoud en vervangingsbudget verhoogd.

Speelruimteplan Zeist 2024

14/54

4

Uitvoeringsplan

In het uitvoeringsplan staan de voorgestelde ingrepen om de speelruimte te verbeteren op basis van de ambities in het speelruimteplan. De benodigde investeringen zijn opgenomen voor de lange en korte termijn (2024-2027). Naast financiële, worden er in dit hoofdstuk ook een aantal praktische kaders gegeven voor uitvoering.

4.1

Vervangingsopgave

Per plek is een vervangjaar bepaald op basis van de ingeschatte vervangjaren van de toestellen (door een inspecteur in de praktijk). Hiermee krijgen we inzicht in de omvang van de jaarlijkse vervangingsopgave. De komende vier jaar hoeven niet heel veel plekken vervangen te worden: gemiddeld 6 à 7 plekken per jaar. Op de middellange termijn zijn wel veel plekken toe aan vervanging: in 2028 moeten 23 plekken opgepakt worden en in 2030 zijn dat er 18. Het is daarom belangrijk in de periode 2028-2032 rekening te houden met een grotere vervangingspiek van 13 à 14 locaties per jaar en een hogere investering. In de praktijk kunnen de exacte vervangjaren voor de plekken die op middellange tot lange termijn op de planning staan nog verschuiven, bv. door levensverlengend onderhoud of als gevolg van extra slijtage. In de rest van dit uitvoeringsplan zullen we daarom bij de middellange en lange termijn spreken over gemiddelde bedragen en aantallen.

4.2

Ambities speelruimteplan

Op basis van de ambities uit het speelruimteplan wordt voorgesteld de huidige speelruimte anders in te richten, onder andere door niet alle locaties 1-op-1 te herinrichten en door aanvullend verbeteringen door te voeren om het huidige aanbod beter aan te laten sluiten op de ambities uit het speelruimteplan. Hieronder worden de verbeteringen die worden voorgesteld beschreven naar aanleiding van de ambities met bijbehorende financiële consequenties. In de kaarten en tabellen (paragraaf 4.6) is zichtbaar op welke plekken de ingrepen worden voorgesteld.  Impuls spelen: 20 plekken worden uitgebreid met speeltoestellen of speelaanleidingen om voldoende uitdaging voor verschillende leeftijden te bieden. Voor deze ingrepen wordt € 15.000 per plek gerekend.  Impuls diversiteit: Op 11 plekken waar veel (dezelfde soort) kleine speelplekken dichtbij elkaar liggen en er wel behoefte is aan speelruimte, worden plekken omgevormd van speelplek met toestellen naar natuurlijke speelplek of speelpleintje. Voor deze ingrepen wordt € 10.000 per plek gerekend.  Opheffen: 10 plekken worden opgeheven omdat deze weinig toevoegen (speelhoekjes of kleine speelplekken met weinig uitdaging) en er in de buurt al voldoende aanbod is. De toestellen worden weggehaald en de ondergrond wordt hersteld met groen of verharding al naargelang de omgeving van de plek.

Voor deze ingrepen worden € 8.000 per plek gerekend, dit komt in de plaats van het vervangingsbudget.  Nieuwe plek aanleggen: Naar aanleiding van een onderzoek naar locaties voor nieuwe speelplekken en de bijbehorende Notitie Zoekgebieden Spelen en Bewegen Zeist (2023) zijn 3 locaties aangewezen waar een plek gerealiseerd moet worden (plek met vraag en voldoende ruimte). Ook is er 1 locatie gepland om aan te leggen door de gemeente. Voor het aanleggen van een nieuwe plek wordt voor een kleine speelplek € 37.500 per plek gerekend en voor een buurtplek € 75.000. Daarnaast wordt er in 4 gebieden voorgesteld de mogelijkheden om speelruimte te realiseren verder te onderzoeken. Op deze plekken is geen vraag bekend, maar is het aanbod wel beperkt. Hiervoor zijn geen concrete middelen opgenomen in het plan.  Impuls sporten: Op 14 plekken worden nieuwe sporten en beweegvoorzieningen toegevoegd of de bestaande sportvoorzieningen (substantieel) verbeterd, zoals bv. ballenvangers toevoegen of Speelruimteplan Zeist 2024

15/54

watertappunten. Exacte verbeteringen en toevoegingen worden afgestemd met de gebruikers. Voor deze ingrepen worden € 15.000 per plek gerekend.  Impuls inclusiviteit: Op 13 plekken wordt de inclusiviteit verbeterd. Inclusief maken van een plek kan afhankelijk van de locatie bestaan uit het aanleggen van paden, de ingang verbeteren, ondergronden (gedeeltelijk) vervangen, extra zitgelegen aanleggen en inclusieve toestellen aanbrengen. Voor deze ingrepen wordt € 10.000 per plek gerekend.  Impuls groen: Op 8 plekken wordt extra groen toegevoegd. Beschutting om plekken klimaatbestendiger in te richten, extra groen voor meer biodiversiteit of natuurlijk spelen als toevoeging op het speelaanbod (bv. heuvels, speelbosjes, klimbomen, stapstenen en -stammen). Voor vergroening wordt een bedrag van € 5.000 gerekend per plek, als ook natuurlijk spelen toegevoegd moet worden € 8.000.

4.3

Overzicht speelruimteplan

Voor het uitvoeren van de ambities uit het speelruimteplan moeten per jaar de volgende bedragen geïnvesteerd worden: Jaar

Herinrichting

Impuls

aantal benodigd locaties budget

Nog te realiseren

Opheffen Totaal jaarlijks (eenmalige kosten)

aantal benodigd locaties budget

aantal benodigd locaties budget

locaties over

benodigd budget

6 4

€ 365.661 € 213.819

8

€ 411.877

uitgevoerd 2024 ingepland 2024

6 4

€ 350.661 € 168.819

€ 15.000 € 45.000

2025

4

€ 237.627

€ 68.000

2026

7

€ 383.476

€ 98.000

1

€ 8.000

7

€ 489.476

2027

8

€ 430.161

€ 50.000

1

€ 8.000

8

€ 488.161

2028-2032

49

€ 2.686.873

€ 316.000

6

€ 48.000

9,8*

€ 610.175*

2033 en later

39

€ 1.460.355 € 258.000

1

€ 8.000

5,6*

€ 246.622*

€ 72.000

locaties over 121

benodigd budget € 6.746.223

Totaal areaal **

117

€ 5.717.973

€ 850.000

4

4

€ 106.250

€ 106.250

9

* In de periode 2028 - 2032 en 2033 en later zijn de aantallen en bedragen voor meerdere jaren hetzelfde. Het benodigde budget of aantal te vervangen locaties is in de tabel per jaar aangegeven. ** Totaalbedrag herinrichting speelruimteareaal berekend door bedragen per jaar bij elkaar op te tellen. Tabel 1 Financieel overzicht vervangingsopgave

4.4

4.4.1

Financiële kaders

Kostenopbouw voor inrichting en uitbreiding

De vervangingswaarde van de plekken is opgebouwd uit de volgende posten:  Geïndexeerde aanschafwaarde van toestellen en ondergronden  Bijkomende kosten: Installatie en transport (20% van de aanschafwaarde van de toestellen) en ontruiming van oude toestellen (15% van de aanschafwaarde van de toestellen). Voor de totale kosten van herinrichting zijn verder VAT-kosten meegenomen (voorbereiding, administratie, toezicht, ontwerp, participatie). Op basis van externe uitvoering wordt hiervoor 25% van de vervangingswaarde gerekend. Zoals in Tabel 1 te zien is, is voor de vernieuwing van de speelruimte in Zeist een totaalbedrag nodig van € 6.746.223,-. Dit bedrag bevat de herinrichting van de speelplekken (totaal € 5.717.973,-), het realiseren van de ambities zoals in Hoofdstuk 3 beschreven (kolom ‘Impuls’ in Tabel 1; met een totaal van € 850.000,-), het opheffen van een aantal speelplekken (€ 72.000,-) en het aanleggen van een aantal nieuwe speelplekken (€ 106.250,-). Speelruimteplan Zeist 2024

16/54

4.4.2

Benodigd en beschikbaar budget

De ingrepen voorgesteld vanuit het speelruimteplan komen in totaal uit op ca. € 6.746.223,-. De gebruikelijke afschrijftermijn van een speeltoestel is ca. 15 jaar. De theoretische opgave van uitvoering van het speelruimteplan ligt hiermee op € 449.748,- per jaar. De afgelopen jaren is jaarlijks een budget aangevraagd voor de vervanging van speelplekken van dat jaar. Gezien de hoogte van de benodigde investeringen is het aan te bevelen voor de komende 4 jaar wisselende bedragen te reserveren en op de middellange termijn te werken met vaste bedragen per jaar. Voor het reguliere (klein)onderhoud van de voorzieningen (vervanging van onderdelen, het bijhouden van de onderhoudsstaat en inspecties) wordt op dit moment jaarlijks ca. € 165.000,- uitgegeven. Met de voorgestelde ingrepen neemt de areaalwaarde met ca. 27% toe, wat resulteert in een benodigd onderhoudsbudget van ca. € 200.000,-.

4.4.3

Financieringsmaatregelen

Het is noodzakelijk voldoende budget te reserveren voor zowel groot- als kleinonderhoud. Gezien de verschillen in investering tussen de verschillende jaren, is het wenselijk dat er jaarlijks (of per periode) verschillende bedragen beschikbaar worden gesteld voor vervanging. Daarnaast kunnen andere maatregelen genomen worden om de investeringslast te beperken:  Samenwerking met andere budgetten. Veel ambities raken andere terreinen binnen de gemeente. Vanuit deze gebieden kan worden samengewerkt in de uitvoering. Zo sluit het plan goed aan op de ambities voor heel de gemeente en wordt de budgettaire last gedeeld. Een voorbeeld is de wens om watertappunten te realiseren vanuit gezondheidsbeleid, waarvoor het RIOZ financiële mogelijkheden kan bieden. Samenwerking is ook mogelijk met groenbeheer voor het vergroenen van locaties.  Aanvragen van subsidies en fondsen om bepaalde ambities te realiseren of voor speciale projecten. Dit kan met name bij de grote locaties helpen. Een voorbeeld is het SamenSpeelFonds voor het realiseren van inclusieve speelruimte. Als het niet mogelijk is voldoende budget beschikbaar te maken, kan overwogen worden de vervanging verder uit te spreiden, te werken met lagere budgetten (verbetering beperkt) en om locaties op te heffen (betekent verder lopen naar een speelplek).

4.5

4.5.1

Stappenplan voor uitvoering

Prioriteiten en programma

Het moment van herinrichting is per plek bepaald door te kijken naar een inschatting van het verwachte vervangjaar van de toestellen door een inspecteur. In de praktijk kunnen toestellen vaak langer of korter mee dan de levensduur van de toestellen. Bij voorkeur wordt er daarom elke 2 jaar een inschatting gedaan van de verwachte vervangjaren en wordt het uitvoeringsplan aangepast aan de bevindingen van deze inspectie. Waar mogelijk wordt het vervangjaar verder gekoppeld aan geplande gebiedsrenovaties (bv. groot onderhoud parkeren/groen), zodat bewoners minder overlast ervaren. Daarnaast kan de gemeente vanuit een regierol besluiten om een locatie eerder op te pakken, bijvoorbeeld om op korte termijn een ambitie uit het speelruimteplan te realiseren (denk aan een locatie voor jongeren of een inclusieve of wijkplek). Samenwerking met andere domeinen kan ook een aanleiding zijn een vervanging of het uitvoeren van bepaalde ambities te vervroegen.

4.5.2

Participatie en communicatie

Afhankelijk van het type herinrichting en het soort plek wordt een aanpak gekozen voor participatie:  Locaties worden in principe in hun geheel heringericht. Speelruimteplan Zeist 2024

17/54

 Bij volledige herinrichting worden omwonenden en gebruikers altijd geraadpleegd om wensen en initiatieven in beeld te krijgen.  Bij kleinschalige aanpassingen, zoals het vervangen van een enkel toestel als deze kapot is, zoekt de gemeente zelf een vervangend toestel uit. Omwonenden worden geïnformeerd over de aanpassing.  Bij een kleine speelplek worden de direct omwonenden geraadpleegd. Hier is meer ruimte voor initiatieven met voldoende draagvlak.  Bij buurt- en wijkplekken worden in twee rondes zowel de direct omwonenden als de hele buurt betrokken. Daarnaast worden hier speciale belangengroepen bevraagd, zoals de Toegankelijkheidsraad en andere speciale gebruikersgroepen als die aanwezig zijn in de buurt (bv. sporters, ouderen en scholen). Bij buurt- en wijkplekken zal de gemeente meer regie voeren over de uiteindelijke inrichting, zodat voldaan wordt aan het streefbeeld van deze plek.  Bij een sportplek worden gebruikers actief betrokken, bijvoorbeeld via sportgroepen, clubs of de buurtsportcoach. Als bewoners zelf met een aanvraag of initiatief komen, wordt gekeken of dit past binnen het uitvoeringsprogramma op korte termijn, of er voldoende draagvlak is en of het idee aansluit op de ambities uit het speelruimteplan.

Als bewoners een melding maken van schade, overmatige ouderdom of slijtage aan een toestel wordt afgewogen of het wenselijk is algehele vervanging te vervroegen. Verder wordt aanbevolen om in te zetten op goede en duidelijke communicatie. Op die manier kunnen bewoners worden geïnformeerd en gevraagd mee te denken over de herinrichting of omvorming van de speelplekken in hun straat of buurt. Voor de communicatie richting bewoners kan de website van de gemeente gebruikt worden. Hierop kan het speelruimteplan inclusief de visiekaarten van de wijken gepubliceerd worden. Het is wenselijk bij de uitvoering zoveel mogelijk te clusteren, op speelplekniveau, maar ook op speelbuurtniveau. Bewoners kunnen dan goed meedenken over de herinrichting en hierdoor is het ook makkelijker om een speelplek een functionele wijziging te geven.

4.6

Opgave voor de komende jaren

Op de volgende pagina’s is de uitvoeringsopgave voor de korte termijn (2024-2027, in kaarten en tabellen) en de langere termijn (na 2027, in tabellen) weergegeven. Het exacte jaar van uitvoering kan in de praktijk afwijken van de lijst, bijvoorbeeld doordat toestellen langer/korter meegaan of door een verzoek van bewoners.

Speelruimteplan Zeist 2024

18/54

Speelruimteplan Zeist 2024

19/54

Speelruimteplan Zeist 2024

20/54

Speelruimteplan Zeist 2024

21/54

Speelruimteplan Zeist 2024

22/54

Speelruimteplan Zeist 2024

23/54

Speelruimteplan Zeist 2024

24/54

Speelruimteplan Zeist 2024

25/54

Bijlage 1 – Verslag veldonderzoek Bureau Speelplan heeft in opdracht van de gemeente Zeist in het voorjaar van 2023 veldonderzoek gedaan naar de openbare speel- en sportplekken in de gemeente om de huidige bespeelbaarheid en kwaliteit van de speel- en sportplekken in de openbare ruimte in kaart te brengen. Hierbij is gekeken naar de formele speelplekken die in het beheersysteem van de gemeente staan (peil: januari 2023) en naar de bespeelbaarheid van de overige openbare ruimte in de buurten; de informele speelruimte.

Werkwijze

De formele speelruimte is gekwantificeerd, gefotografeerd en beoordeeld op de criteria situering, inrichting, huidige staat, klimaatbestendigheid en inclusiviteit. Daarnaast zijn voor alle plekken de huidige leeftijdsgroepen opgegeven, een bereik (aantrekkelijk voor directe omgeving, de hele buurt of de hele wijk) en welke speelvormen er te vinden zijn (spelen met toestellen, sporten, natuurlijk spelen, pleinspelen of een speelroute). De resultaten en bevindingen van het veldonderzoek zijn terug te vinden in het onderzoeksrapport per plek en per wijk (verwerkt in een speelruimtekaart).

Algemene bevindingen

De gemeente telt 123 formele, openbare speelplekken met speel- en sporttoestellen verspreid over 5 wijken. Het aanbod bestaat uit 71 kleine speelplekken, 23 buurtspeelplekken, 8 wijkspeelplekken en 7 speelhoekjes. Er zijn 36 plekken waar een vorm van sport wordt aangeboden, waarvan 13 plekken alleen op sport gericht zijn (inclusief 3 sporthoekjes). Er is 1 losse JOP (en 2 bij sportvelden). Een aantal van de locaties zijn nog niet overgedragen aan de gemeente (nieuwbouwgebieden).

Formeel speelaanbod

In de meeste speelbuurten is wel een grotere speelplek (buurtplek of wijkplek) te vinden waar de buurt elkaar kan ontmoeten. De buurtplekken zijn regelmatig beperkt uitdagend (enkel voor kinderen van 512), hebben soms weinig toestellen of speelaanleidingen en zijn verouderd. Daartegenover staat dat er in veel wijken een centrale, uitgebreide wijkplek ligt waar bewoners van 1-20 jaar (of ouder) kunnen spelen en bewegen. In meer dichtbebouwde gebieden (flats en rijtjeshuizen) zijn naast buurtplekken of wijkplekken meer kleine speelplekken te vinden, vaak voor een jongere doelgroep. Er zijn in Zeist ook veel buurten met vrijstaande of 2-onder-1-kap woningen. Hier is de openbare ruimte beperkt , zo ook de informele speelruimte en formele speelplekken. Vaak hebben bewoners zelf toestellen in hun tuinen staan, zoals trampolines, combinatietoestellen of goals. Ook in het centrum is de openbare ruimte beperkt. Een ontmoetingsplek voor de hele buurt is hier wel belangrijk. Verspreid over Zeist worden verschillende speelvormen toegepast: speelaanleidingen in het groen en belijning in de ondergronden of op de verharding. Dit kan versterkt worden om een nog diverser speellandschap te maken. Er kan verder meer variatie toegevoegd worden door vaker unieke of interactieve toestellen te plaatsen.

Informeel speelaanbod

Zeist wordt omgeven door bossen. Aan de randen van Zeist liggen grotere groengebieden om uitgebreid in te spelen en recreëren. Zonder een grote weg over te steken zit je hier al in het bos. Ook binnen Zeist zelf liggen grote groengebieden, maar die zijn niet altijd openbaar (landgoederen, instituten of villa's).De beplanting is heuvelachtig en divers met zand en veel dennen (ook in de winter groen). Dit maakt het groen avontuurlijk en goed bespeelbaar (verstoppertje, hutten bouwen, graven). Tussen de huizen zelf komt regelmatig een klein bos voor met dezelfde beplanting, waar kinderen graag spelen en ook de parken in het centrumgebied zijn bespeelbaar. Daarnaast bestaat het groen Speelruimteplan Zeist 2024

26/54

tussen woningen uit grasvelden en plantsoenen (met name in wijken met vrijstaande woningen). Hier kun je ook spelen, maar is het minder uitdagend. Afhankelijk van de type woningen in een buurt is er ook ruimte om veilig op de verharding te spelen. Bij flats en rijtjeshuizen zijn bredere stoepen en hofjes tussen de huizen waar je fijn kunt steppen en stoepkrijten. In buurten met vrijstaande of 2-onder-1-kap woningen is minder openbare ruimte en is de mogelijkheid om op straat (of in het groen) te spelen beperkter. In het centrum liggen grote autovrije gebieden met pleintjes (en speelplekken) waar je ook goed kunt spelen.

Sporten en bewegen

In bijna elke speelbuurt kunnen kinderen voetballen. Daarnaast is er soms de mogelijkheid om te basketballen en staan er enkele tafeltennistafels en jeu de boules banen. Aan de randen van Zeist liggen sportplekken en wijkplekken met andere sporten, zoals skaten, hockey, fitness, calisthenics, freerunnen, beweegtoestellen en een trimbaan. De kwaliteit van deze sporttoestellen is niet altijd even goed, waardoor het niet aantrekkelijk is er gebruik van te maken. Qua diversiteit kunnen tennis, fietscrossen of boulderen een toevoeging zijn op het huidige aanbod. Rondom Zeist kan er in de bosgebieden goed gefietst en gewandeld worden. Ook komen er beweegroutes (nu al één rond Slot Zeist) om te hardlopen. Voor ouderen is het belangrijk langs beweegroutes voldoende rustpunten te hebben met bankjes. Ook zouden er beweegtoestellen voor senioren geplaatst kunnen worden nabij ouderenwoningen.

Klimaatbestendigheid

De speelplekken hebben bijna allemaal natuurlijke ondergronden, zoals gras, zand en houtsnippers. Door de groene omgeving, bomen en struiken op de speelplekken, zijn de speelplekken goed klimaatbestendig. In het centrumgebied is opwarming wel een uitdaging. Bij herinrichting kan hier gekeken worden naar kansen voor vergroening.

Inclusiviteit

Door de natuurlijke ondergronden en het ontbreken van een centraal pad zijn toestellen niet goed bereikbaar en de speelplek slecht toegankelijk (behalve in West). Wel staan er regelmatig speelaanleidingen in de verharding en enkele toestellen die ook bespeelbaar zijn voor mensen met een beperking, zoals mandschommels. Met name op buurtplekken is het belangrijk hier op te letten.

Scholen

Met name in het centrum, noord, Huis ter Heide (Oud Zandbergen) met beperkt ingerichte speelplekken (weinig ruimte en weinig uitdaging), hebben de schoolpleinen een belangrijke rol in het speelaanbod en spelen kinderen na schooltijd op de pleinen. Hier zijn de pleinen uitgebreider en uitdagender ingericht dan de buurtplekken.

Aanbevelingen

 Buurtplekken uitbreiden en vernieuwen met meer uitdaging voor 13-15 en 1-4 jaar.  Buurtplekken inclusief inrichten.  Spelen in de natuur of op de verharding stimuleren in sommige wijken ter variatie.  Verspreid over Zeist unieke en interactieve toestellen toepassen.  Ontmoetingsplekken in wijken met vrijstaande of 2-onder-1 kapwoningen realiseren.  Vergroenen centrum.  Sportaanbod updaten (vernieuwen en meer variatie).  Seniorenaanbod toevoegen (beweegtoestellen en voorzieningen).

Speelruimteplan Zeist 2024

27/54

Zeist-Noord

Formele en informele speelaanbod

De wijk Zeist-Noord bestaat uit drie speelbuurten met een duidelijk ander karakter. 1. Ten noorden van De Dreef ligt hoogbouw gecombineerd met rijtjeshuizen. Brede stoepen en autovrije gebieden zorgen dat je veilig kan bewegen als kind. Er liggen grote groenstroken en -gebieden met veel afwisseling (heuvels, zand, bosjes) waar goed gespeeld kan worden. Speel- en sportplekken zijn er voldoende, af en toe wat verouderd. Onder de speelplekken zijn ook speelpleintjes te vinden, wat de variatie aan spelen ten goede komt. Met name 001 en 055 zijn belangrijk voor het grote aantal inwoners uit de flats (eventueel uitbreiden/vernieuwen). 2. Ten zuiden van De Dreef ligt een groot groengebied met instellingen (Altrecht), alleen een klein pad aan de randen is openbaar. Het merendeel van de woningen zijn twee-onder-eenkap woningen en er is een gebied met rijtjeshuizen. Tussen de woningen zelf zijn beperkt groenstroken te vinden en er is weining ruimte op stoepen of pleintjes om te spelen. Wel zijn er enkele plantsoenen en voldoende buurtspeelplekken om te spelen (goed gebruikt). Het Thorbeckepark is een gevarieerd park met een speelplek en in een hoek een JOP (met verlichting en tafeltennis). Het park kan een upgrade krijgen (109) zodat deze meer verblijfswaarde heeft voor heel de buurt (bv. sport) (ook voor speelbuurt 1).

086 minder uitdagend (verkleinen, voldoende goede buurtplekken) en in buurt van 036 kijken of er behoefte is aan meer speelruimte (nu erg klein en niet heel uitdagend). 3. Ten oosten van de Panweg ligt een buurt met rijteshuizen en gestapelde bouw. Je kunt hier veilig spelen op straat en er zijn verschillende uitdagende speelbosjes te vinden. Er zijn veel speelplekken, vaak wel klein en beperkt uitdagend. Belangrijk zijn de vele scholen en kinderdagverblijven waar na schooltijd goed gespeeld word, met name door oudere kinderen. Waterwinpark is een grote plek voor de wijk, uitdaging is hier echter beperkt. Met meer voorzieningen (oud en jong) en door ze te verbinden ontstaat een plek waar heel de wijk lang kan verblijven (beperkingen grond). 090 kan uitgebreid worden met speeltoestellen zodat er een goede openbare buurtplek is.

Sport en beweging

In elke buurt is ten minste één groot voetbalveldDit is belangrijk voor kinderen en jeugd. De meeste velden werden bespeeld tijdens het veldwerk. De wijk biedt daarnaast soms een basketbalmogelijkheid en er staat een fitnesstoestel (verouderd).

Inclusiviteit

Overal is een padenstructuur aanwezig rond de speelplek, maar door de ondergronden kunnen mensen met hulpmiddelen niet goed bij de toestellen komen en daardoor niet samen spelen. Een uitzondering zijn 013 en 018, waar door verharding en kunstgras toestellen bereikbaar zijn en met verschillende patronen en lijnen bespeelbare speelaanleidingen zijn voor mensen met een beperking.

Klimaatbestendigheid

Het grootste deel van de toestellen staat op gras- of een andere natuurlijke ondergrond. Ook zijn er veelal voldoende bomen en struiken die voor beschutting zorgen en water opnemen.

Zeist-Centrum

Formele en informele speelaanbod

De wijk Zeist-Centrum heeft vier speelbuurten met ander karakter. 1. Ten noorden van de Slotlaan ligt het centrum gebied met winkels en daarboven woningen. Grote delen van de winkelstraten zijn autovrij met pleintjes, banken en leuke kleine Speelruimteplan Zeist 2024

28/54

speelplekken (trampolines!). Rondom het winkelgebied loopt deze buurt over in verhoogde appartementen (parkeren op begane grond), wat veel veilige autovrije ruimte geeft tussen de huizen om te steppen en stoepkrijten. Daarnaast zijn er arbeiderswoningen en rijtjeshuizen, waar achter de huizen in een parkeerhofje gespeeld kan worden. Groen (bespeelbaar) is beperkt aanwezig: bij de kerk en in het Walkartpark. Als er groen rond een speelplek ligt is het wenselijk dit bespeelbaar in te richten in deze buurt. Er liggen verschillende kleine speelplekken en enkele goede buurtplekken. De scholen spelen een belangrijke rol omdat de ruimte beperkt is in deze buurt. 2. Ten zuiden van de Slotlaan liggen meer vrijstaande en twee-onder-een-kap woningen. De openbare ruimte is beperkt: weinig pleintjes, bespeelbaar groen en speelplekken tussen de woningen. Hoewel er vaak voldoende buitenruimte is in de tuin (met speeltoestellen), is openbare ruimte onmisbaar als ontmoetingsplek, zoals het Wilhelminapark en Bethanieplein. Het Bethanieplein kan hier nog beter voor worden ingericht met speelaanleidingen. In het zuiden ligt het Bisonpark, een groot natuurgebied waar mensen uit de hele wijk recreëren. 3. Ten oosten van de Boulevard liggen nog meer vrijstaande woningen en grote schoolcomplexen (met veel ruimte). Bewoners kunnen spelen en recreëren in een van de bossen.

Centrale ontmoetingsplekken kunnen een toevoeging zijn. 4. Onder het centrumgebied in het zuiden ligt Slot Zeist en omgeving met sportpark, een basisschool en enkele woningen. De speelplek is uitgebreid en wordt voornamelijk door bezoekers van het sportpark gebruikt (horeca).

Sport en beweging

In het centrumgebied zijn verschillende voetbalvelden (dichter bevolkt). Aan de randen van de wijk in de recreatiegebieden (Sportpark bij Slot Zeist, Bisonpark) liggen daarnaast een skatebaan, hardlooproute en trimroute.

Inclusiviteit

Door verharding en kunstgras zijn veel toestellen in het centrum bereikbaar. Bij 091 is een verkeerspleintje ook een leuke speelaanleiding die bespeelbaar is voor mensen met een beperking.

Klimaatbestendigheid

Het centrum is een stenige omgeving die snel opwarmt. Waar mogelijk kunnen extra bomen helpen. De andere buurten zijn qua klimaatbestendigheid goed.

Zeist-West

Formele en informele speelaanbod

In verhouding met de andere wijken in Zeist liggen er in Zeist-West meer kleine speelplekken, vaak dicht bij elkaar. De wijk is op te delen in zes speelbuurten, die duidelijk gescheiden worden door doorlopende wegen. 1. Ten zuiden van de Weteringlaan liggen Brugakker en Couwenhoven. De buurt wordt gekenmerkt door rijtjeshuizen en stapelbouw met veilige looproutes en pleintjes tussen de woningen, vaak gevuld met kleine speelplekken. Centraal ligt de speel- en sportplek 123, niet alleen de plek waar de buurt elkaar ontmoet, maar de hele wijk. Buiten dit park is beperkt groen aanwezig om te spelen. Wel kunnen kinderen spelen aan de waterkanten. 2. Ten noorden van de Griftlaan en westen van Griffensteijnselaan zijn enkele flats met elk een uitgebreide speelplek en omliggend groen (traditioneel en natuurlijk spelen) en een speelroute tussen de plekken. De rest van de buurt bestaat uit rijtjeshuizen afgewisseld met grasveldjes, Speelruimteplan Zeist 2024

29/54

groen, parkeerhofjes en pleintjes waar ook gespeeld kan worden. Speeltuin Noordweg (045) is een geliefde plek die uitdaging biedt aan een brede leeftijdsgroep (wel krap). Het naastgelegen braakliggende terrein (met voetbalveld) wordt ook goed bespeeld. De kleine plekken zijn afwisselend door een andere opbouw, ligging ofwel in het groen of door naast toestellen ook te werken met een bespeelbare ondergrond met belijning, vlakken en kleuren. 3. Ten noorden van de Griftlaan en oosten van Griffensteijnselaan ligt een buurt met rijtjeshuizen en veel hofjes en groenstukken, waarvan veel gevuld met kleine speelplekken. Er liggen ook grotere uitdagende groengebieden. 4. Ten westen van Kromme-Rijnlaan ligt een speelbuurt met veel groen en twee kleine speelplekjes. Voldoende voor de buurt. 5. Ten zuiden van de Griftlaan ligt een gebied met flats: veel groen, veilige pleintjes en stoepen en speelplekken om te spelen. De rest van de buurt is dunner bevolkt en heeft wel af en toe een groenstrook of (net onderhouden) plantsoen waar gespeeld kan worden. Hoe minder mensen, hoe minder speelplekken. Een ontmoetingsplek blijft een aandachtspunt voor deze gebieden.

Sport en beweging

In elke buurt zijn er meerdere sportopties. De centrale plekken 054 en 123 bieden daarnaast een grote verscheidenheid aan sporten zodat dit aantrekkelijke plekken zijn voor verschillende leeftijden uit de hele wijk.

Inclusiviteit

Door verharding en kunstgras zijn veel toestellen op de kleine plekken bereikbaar. Regelmatig wordt belijning toegepast, een leuke speelaanleiding voor mensen met een beperking.

Klimaatbestendigheid

Veel kleine speelplekjes liggen in een verharde omgeving op rubbertegels of kunstgras (nieuwer). Wel liggen er bijna altijd struiken en bomen rondom, waardoor zij voldoende klimaatbestendig zijn.

Zeist-Oost – Austerlitz

Formele en informele speelaanbod

Austerlitz is een klein dorp met vrijstaande en rijtjeshuizen en voldoende vrije ruimte waar (met name in nieuwbouwwijk) veilig gespeeld kan worden. Er is één centrale buurtplek en enkele kleine plekken in nieuwbouwwijken. Daarnaast is het dorp omgeven door bos om in te spelen.

Sport en beweging

Op de buurplek kun je voetballen en tafeltennissen. De voorzieningen zijn voldoende gezien de grootte van het dorp. Er zijn wel goede fietspaden rondom Austerlitz en ook kun je overal het bos in via verschillende wandelpaden.

Inclusiviteit

De ondergronden van de speelplekken bestaan uit zand of houtsnippers, daardoor zijn toestellen niet goed bereikbaar. Wel staan er af en toe toestellen die bespeelbaar zijn (mandschommel).

Klimaatbestendigheid

Door de natuurlijke ondergronden en het omliggende groen zijn de plekken goed klimaatbestendig.

Speelruimteplan Zeist 2024

30/54

Zeist-Oost - Kerckebosch

Formele en informele speelaanbod

Kerckebosch bestaat voor het grootste deel uit vrijstaande woningen en rond het winkelcentrum enkele flats. In de openbare ruimte is weinig plek voor voetgangers: spelen op staat en in het groen tussen huizen is beperkt mogelijk. Het aantal speelplekken is minimaal, boven de Oranje Nassaulaan liggen zelfs helemaal geen plekken. Veel woningen hebben zelf speeltoestellen in hun tuin. Wel ligt centraal een gebied met drie scholen waar goed gespeeld kan worden tussen en op de schoolpleinen (ook na schooltijd). Ook kun je van alle zijden van beide buurten zo het bos in lopen via verschillende wandel- en fietspaden. Hier is veel vrije ruimte om te spelen en bijvoorbeeld hutten te bouwen. In het nieuwe gedeelte van Kerckebosch liggen een aantal speelplekjes die nog niet overgedragen zijn aan de gemeente. Er is hier rond 111 en 112 leuke groene ruimte tussen de woningen, hoewel dit aangemerkt is als privégebied.

Sport en beweging

In Kerckebosch is het sporten gecentreerd in de schoolzone met veel variatie en urban sports (calisthenics, freerunning). Daarnaast zijn er veel fiets- en wandelpaden in het omliggende groen.

Inclusiviteit

De ondergronden van de speelplekken bestaan uit aarde, zand of houtsnippers. Dit maakt de toestellen niet goed bereikbaar.

Klimaatbestendigheid

Door de natuurlijke ondergronden en groene omgeving (veel bomen en bos), zijn de plekken goed klimaatbestendig.

Bosch en Duinn

In Bosch en Duin liggen geen speelplekken. Het aantal kinderen is beperkt (155 tot 15 jaar) en het gebied is groot. Mogelijk een centrale ontmoetingsplek realiseren. Er ligt veel groen, dat goed bespeelbaar is, zoals het Panbos.

Den Dolder

Formele en informele speelaanbod

Het dorp Den Dolder wordt omgeven door bos aan alle kanten, waardoor bewoners binnen loopafstand naar hartenlust kunnen spelen en recreëren in het groen. Den Dolder wordt opgesplitst door het treinspoor. Ten zuiden van het spoort liggen voornamelijk vrijstaande en enkele rijtjeshuizen, buiten de speelplekken om weinig vrije speelruimte, in het noorden is de bouw gevariéerder en is er meer ruimte om te spelen on straat of op grasveldjes. Beide gebieden hebben een grote centrale speelplek (122, De Torteltuin en 052) waar heel de buurt samen kan komen, spelen en sporten. 122 is een goede plek waar ook in omliggend groen gespeeld wordt; 052 zou met wat uitbreidingen aantrekkelijker zijn voor verschillende leeftijden.