24RV055 Bijlage 2 Bestuurlijke reactie rekenkameronderz integratie en arbeidsparticipatie nieuwkomer

Ii

NI | |

Publiekshal » Het Rond 1, Zeist

www.zeist.nl » www.twittter.com/gemeentezeist

Postbus 513, 3700 AM, Zeist

www.facebook.com/gemeentezeist

Telefoon 14 030 » zeist@zeist.nl

Ogone

Gemeente Zeist

(PIR 2

Aan de rekenkamer

Datum

6 juni 2024

Bijlage(n)

Onderwerp

Bestuurlijke reactie rekenkameronderzoek integratie en arbeidsparticipatie van nieuwkomers in Zeist

DP

Otje Gn

Ou Vac tr ey enn

Ons kenmerk

391630

Behandeld door

Guido Bik

Portefeuillehouder

Laura Hoogstraten

O

faa

Geachte rekenkamer,

Met waardering voor uw inzet en deskundigheid heeft het college kennisgenomen van het rekenkamerrapport de integratie en arbeidsparticipatie van nieuwkomers in Zeist. In deze brief geven wij als college onze bestuurlijke reactie op het rekenkameronderzoek. De Gemeente Zeist heeft een lange traditie in het opvangen en helpen van mensen in nood. In lijn met deze

traditie bieden we mensen, die om verschillende redenen hun land hebben verlaten, een thuis in onze

gemeente. Het college vindt het belangrijk om te zorgen voorveilige opvang en het op weg helpen van vluchtelingen en nieuwkomers. Zodat ze weer een plek te vinden in de wereld, weer mee kunnen doen in de samenleving en invulling kunnen geven aan het goede leven in Zeist. De mogelijkheid om te integrerenin de Zeister samenleving is daarbij cruciaal. We zijn daarom verheugd te lezen dat de kernwaarden kracht,

nabijheid en vertrouwen nadrukkelijk naar voren komt in de opvang en integratie van nieuwkomers in Zeist en

dat ook de bestuurlijke en beleidsmatige betrokkenheid duidelijk zichtbaar is. Tegelijkertijd geeft de rekenkamer een aantal aanbevelingen. Wij gaan hier graag mee aan de slag gaan om de integratie, opvang en inburgering in Zeist te verbeteren. Hieronder geven wij onzereactie op de conclusies en aanbevelingen. Conclusies uit het rapport

Het onderzoek is naar grote tevredenheid van de rekenkamer uitgevoerd door en met Radar advies. Daarbij is gebruik gemaakt van diepte interviews met 14 nieuwkomersuit Zeist en zijn er interviews en focusgroepen georganiseerd met gemeentemedewerkers, RSD-medewerkers, consulenten en maatschappelijke partners. Op basis van dit onderzoek is de rekenkamer tot onderstaande conclusies gekomen. Conclusies van de rekenkamer

1.

Uit de verhalen komt een algemeen beeld naar voren van tevredenheid hoe de dienstverlening in Zeist is verlopen en verloopt. Hierbij moet wel de opmerking geplaatst worden dat nieuwkomers met veel instanties te maken krijgen en door de vele verhuizingen ook met verschillende gemeenten. De

Austerlitz « Bosch en Duin = Den Dolder « Huis ter Heide = Zeist

onzekerheid en frustraties die procedures kunnen opleveren hebben een diepe impact op

asielzoekers en statushouders. Belangrijke leerpunten uit de verhalen zijn: a.

b.

nieuwkomers missen een maatwerkaanpak. Intensiveer het aanbod van taalonderwijs door duale trajecten.

d.

Pas de dienstverlening op het gebied van financiën en administratie aan op de behoefte van

c.

e. 2.

Zorg voor maatwerk in de ondersteuning op weg naar werk. Vooral hoogopgeleide _Bevorder hetvrijwilligerswerk en versterk aanbod van activiteiten en voorinburgering zo vroeg mogelijk in de opvangperiode. de inburgeraar.

Sterke behoefte aan informeel contact en behoefte naastalleen de formele dienstverlening

om echt te integreren.

We zien dat de gemeente veel doet voor wat betreft de dienstverlening aan nieuwkomers en de

nieuwkomers die zijn gesproken, zijn overwegend positief over de dienstverlening in en door de gemeente Zeist. Als de aantallen van de Spreidingswetal zouden gelden dan zouden die (voor

opvangplekken asiel) gehaald worden met de huidige aantallen asielzoekers die Zeist opvangt. Ook de huisvestingstaakstelling van statushouders wordt gehaald. Het azc Zeist wordt als een relatief prettige omgeving ervaren. Werkafspraken kunnen nog strakker tussen gemeente en COA, maar werkdruk en mutaties bij het COA en lange wachttijden voorhuisvesting, spelen ook een rol. Het

breder inrichten van de voorinburgering, meer opvang en activiteiten voor kinderen en meer heldere afspraken over het al dan niet vergoeden van reiskosten naartaallessen in Zeist kan bijdragen aan een snellere en betere integratie. Arbeidsmarktpositie van statushouders aandachtspunt Net als het landelijk beeld is de arbeidsmarktpositie, ondanks de krapte op de arbeidsmarkt, nog een aandachtspunt. In interviews geven met name hoogopgeleide statushouders aan dat de

dienstverlening nog onvoldoende aansluit bij wat ze nodig hebben om duurzaam aan de slag te gaan. 3.

Er is onder andere behoefte aan netwerkondersteuning en introductie bij werkgevers.

De nieuwe Wet inburgering heeft als voordeel dat gemeenten regie op de uitvoering en derhalve meer grip hebben op de kwaliteit van de dienstverlening, bijvoorbeeld die van de taalscholen. De nieuwe

Wetis effectief en efficiënt geïmplementeerd In Zeist. Aandachtspunten in de uitvoering zijn de wachttijden bij de door de samenwerkende gemeenten gecontracteerde taalscholen en maatwerk in

4.

5.

het aanbod. Zo zijn door personele krapte groepen erg divers samengesteld en worden minder lesdagen aangeboden. Om aan de slag te kunnen in werk (op niveau) is het taalniveau na de inburgering vaak nog niet afdoende. Duale trajecten (vrijwilligerswerk/ werkstages gecombineerd met het leren van Nederlands) werken goed voor de (arbeids)integratie. De inzet van duale trajecten wordt echter nog beperkt actief

verkend en uitgevoerd. De opvang van Oekraïners is voortvarend aangepakt. Door de ‘workfirst aanpak’ is de arbeidsparticipatie onder de Oekraïners hoog, vooral in productiewerk. Het snel aan de slag kunnen gaan werkt bevorderend voor de integratie en kan als ervaring meegenomen worden voortoekomstig beleid. Uit interviews blijkt dat er veel zorgen zijn over hun toekomstige status. Ze worden veelal gehuisvest op één locatie waardoor de organisatie van de dienstverlening efficiënt geregeld kan

worden maarde integratie en contacten met inwoners van Zeist niet bevorderd worden. Tevens bestaan er (overigens niet alleen voor deze groep) risico’s op arbeidsuitbuiting en zijn er zorgen over

6.

doorgroei naar werk anders dan laaggeschoold productiewerk. Zeist kent een rijke historie en aanbod van ondersteuning doorvrijwilligersinitiatieven. Deze worden

7.

nieuwkomers zou het overzicht van het aanbod en de verwijzing kunnen verbeteren. Tevens biedt het de mogelijkheid om hiaten in het aanbod te ontdekken en het aanbod beter af te stemmen. Inzichtin cijfers (aantallen, deelnemers) op een centrale plek wordt gemist. Omdat de RSD slechts

8.

door nieuwkomers positief gewaardeerd. Echter het zicht op het totale aanbod ontbreekt nogal eens bij vrijwilligers, professionals en nieuwkomers. Een goed toegankelijke sociale kaart voor

een gedeelte van de nieuwkomers begeleidt, is er op basis van die cijfers ook geen goed inzicht in de daadwerkelijke arbeidsintegratie van nieuwkomers. De opbouw van een dashboard of monitor waarbij verschillende informatiebronnen worden gecombineerd - kan helpenbij het maken van keuzes in de doorontwikkeling van beleid. Binnen de gemeente wordt vanuit de kernwaarden kracht, nabijheid en vertrouwen hard gewerkt aan de opvang enintegratie van nieuwkomers. Uit onze interviews komt een beeld naar voren van grote betrokkenheid bij de opgave om nieuwkomers te integreren in de Zeister samenleving, maar er wel wordt aandacht gevraagd voor de werkdruk, de afstemming tussen beleid en uitvoering, de interne

Austerlitz « Bosch en Duin « Den Dolder = Huis ter Heide = Zeist

sturing en het maken van scherpere afspraken met partners in de uitvoering. Er is geen behoefte aan fundamentele koerswijziging of beleidsheroriëntatie maar wel aan heldere kaders c.q. richtlijnen voor de uitvoering van de opgave voor de integratie van nieuwkomers. Reactie college op de conclusies: We herkennen en erkennen het merendeel van de conclusies in het onderzoek. We zien dat er nog verbeteringen aan te brengen zijn in de opgave en gaan hier graag mee aan de slag. We zien ook dat enkele van de conclusies onze aandacht al hebben en we hier ook al mee aan het werk zijn binnen de gemeente Zeist. Echter hebben we als gemeente niet overal grip op zoals in de conclusies gewenst wordt. De landelijke processen zoals ingericht door instanties als het COA liggen buiten onze invloed. Ook wij betreuren de verhuisbewegingen en velen instanties waar men mee te maken krijgt en zullen dit onder de aandacht blijven brengen bij de provincie. Onze invloed reikt tot het maken van heldere samenwerkingsafspraken met het COA en we blijven ons hard maken voor een goede arbeidspositie van asielzoekers en statushouders in de opvang.

Wezijn ook zeer tevreden over de implementatie van de wet inburgering en spreken ons vertrouwen uit richting de RSD voor de verdere ontwikkelingen en daarbij komende verbeteringen, die ook naar aanleiding van dit rapport aan te brengen zijn in de ondersteuning en het aanbod. Hier gaan wij nader op in bij de aanbevelingen.

Wij delen de zorgen over de toekomstige status van Oekraïense vluchtelingen. We zien ook dat we afhankelijk blijven van de Europese Commissie die de Richtlijn voor Tijdelijke Bescherming in werking heeft gesteld tot 4 maart 2025. Het wordt gemeenten niet makkelijk gemaakt door het ontbreken van een lange termijnvisie m.b.t. deze richtlijn en daar zijn we ons van bewust. Het stemt ons daarentegen positief dat de meeste Oekraïners aan het werk zijn. Dit bevordert de integratie en dient als voorbeeld voor andere vluchtelingen en nieuwkomers in Zeist. In het rapport wordt een kanttekening geplaatst bij het centraal organiseren van de

opvang. Door opvang te bieden op één locatie wordt de dienstverlening niet alleen efficiënt geregeld, maar kunnen we ook de juiste zorg bieden en hebben we beter zicht op de leefbaarheid en veiligheid. Door laagdrempelig contact met het recent geïnstalleerde zorgteam worden signalen eerder kenbaar gemaakt en kan heftigere casuïstiek voorkomen worden. Wel delen we de rekenkamerconclusie dat integratie met de samenleving met één grote locatie ingewikkelder is dan met verschillende kleine locaties verspreid over Zeist. Het grote verschil met opvanglocaties zoals die van het COA echter, is dat Oekraïners vanaf dag één mogen werken. Hierdoor is er overdag minder tijd voor andere activiteiten. Onze welzijnsstichting is betrokken bij de opvang en draagt bij aan de integratie in de Zeister samenleving. Daarnaast zien we ook dat de zelfredzaamheid vergroot wordt door onderlinge ondersteuning en hulp vanuit de Oekraïense gemeenschap

dat zich centreert op één locatie.

De overige conclusies vinden wij met een advies terug in de aanbevelingen en zullen daar dan ook inhoudelijk op reageren. Aanbevelingen Uit het rekenkamerrapport volgen zes aanbevelingen. Hieronder leest u per aanbeveling onze reactie:

1.

Aanbeveling: Geef opdracht tot het ontwikkelen van een helder dashboard metindicatoren waarmee

de maatschappelijke impact van de inburgering en begeleiding naar arbeidsparticipatie inzichtelijk kan worden gemaakt.

Reactie college: De RSD heeft een kwantitatieve monitor inburgering ontwikkeld. Deze monitor wordt vanaf 2024 3 keerper jaar gedeeld met de gemeente. Met deze monitor worden de cijfermatige ontwikkelingen van de inburgeringstrajecten in kaart gebracht. Deze monitor kan aansluiten op het te ontwikkelen dashboard om de maatschappelijke impact van inburgering en de begeleiding naar arbeidsparticipatie in kaart te brengen. 2.

Aanbeveling: Laat integratie van nieuwkomers, diversiteit en leefbaarheid als integraal thema opnemen in wijkontwikkelplannen c.q. gebiedsgericht werken.

Austerlitz « Bosch en Duin « Den Dolder « Huis ter Heide « Zeist

Reactie college: We vinden de verbinding tussen integratie en het wijkgericht werken een interessant perspectief. In verschillende processen zie je de samenwerking ook terug, maar we nemen de aanbeveling graag ter harte om nog sterker in te zetten op de integraliteit van deze thema's. Daarnaast werken we in het sociaal domein toe naar een integrale visie waar integratie van nieuwkomerszijn plek zal krijgen. De relatie tot het wijkgericht werken kan in de verkenning meegenomen worden. 3.

Aanbeveling: Voorkom dat de leefwerelden van nieuwkomers en de Zeister bevolking al te gescheiden zijn en investeer in het versterken en verbreden van de ontmoeting en verbinding (cohesie) tussen nieuwkomers en de Zeister inwoners en ondernemers.

Reactie college: Door de samenwerking met verschillende maatschappelijke organisaties wordt de

sociale cohesie van nieuwkomers in Zeist bevorderd. Voorbeeld van een recentelijk gestart initiatief in Zeist is Buddy2Buddy, die nieuwkomers en Zeistenaren matcht op basis van gedeelde interesses. Dit vergroot de werelden van zowel de nieuwkomer als de burgers in Zeist. Het project Wereldmeiden — een erkende gezondsheidsinterventie — zorgt ervoor dat jonge statushouders gekoppeld worden aan

jongeren door samen te gaan sporten. We vinden dit een heel belangrijk onderwerp en zullen de

aanbeveling meenemen in de verdere te ontwikkelen trajecten of programma's.

4.

Aanbeveling: Hoewel er veel gebeurt op het terrein van arbeidsintegratie van nieuwkomers kan de aanpak versterkt worden met: a. De inzet van meer duale trajecten (werken gecombineerd met taalonderwijs). b. Een op maatwerkgerichte aanpak voorarbeidsintegratie, met name voor hoogopgeleide c. d. e.

nieuwkomers.

Het ontwikkelen van een lokaal netwerk c.q. platform van werkgevers die inclusief (willen) ondernemen. De gemeente kan als grote werkgeverhierbij het voortouw nemen.

Onderzoek in samenwerking met Vluchtelingenwerk signalen van uitbuiting op de arbeidsmarkt en geef voorlichting over rechten en plichten aan nieuwkomers bij toetreding tot de arbeidsmarkt. Bekijk in hoeverre belemmeringen om al vanuit het azc deel te nemen aan de Zeister samenleving en taallessen te volgen (belemmeringen zoals reiskosten) weggenomen kunnen worden.

Reactie college: a.

b.

De inzet van duale trajecten (werken gecombineerd mettaalonderwijs) is een van de

uitgangspunten van de Wet inburgering 2021. Om taalniveau B1 te behalen is het zeer gewenst om taalonderwijs te combineren mettaalparticipatie. Het uitgangspunt van de RSD is dat alle inburgeringsplichtigen een vorm van participatie (werk, vrijwilligerswerk, stage, etc.) doen tijdens hun inburgeringstraject, zolang de persoonlijke situatie hier ruimte voorlaat.

De begeleiding van hoogopgeleide nieuwkomers heeft de aandacht van de RSD. Zij zien dat het verwachtingsmanagement rondom de arbeidsparticipatie bij deze specifieke groep om extra aandacht en begeleiding vraagt. De afgelopen periode zijn er stappen gezet in deze begeleiding, bijvoorbeeld de mogelijkheid om de onderwijsroute te volgen als de inburgeraar

28 jaar of ouder is of de samenwerking met het mentoraat in Zeist. Het mentoraat in Zeist richt

c.

zich op hoogopgeleide nieuwkomers m.b.t. de arbeidsmarkt. Wij zien hier de grote meerwaarde van en blijven hier aandacht voor vragen. In het inburgeringstraject volgen inburgeraars de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP).

d.

betaald werk op het inkomen. Alle inburgeraars volgen deze module. We nemen de aanbeveling ter harte als het gaat om de rol van de gemeente als werkgever. Dit wensen wij verderte verkennen. Dit thema vraagt om een landelijk beleid op de bescherming van werknemers met een

In deze module wordt uitleg gegeven over de Nederlandse arbeidsmarkt en het effect van

migratieachtergrond. Dat neemt niet weg dat we gaan onderzoeken hoe we hier lokaal

mogelijk invloed op kunnen uitoefenen. Mede door middel van voorlichtingen gedurende de inburgeringsperiode van nieuwkomersin Zeist. Dit laatste zullen we verkennen met

vluchtelingenwerk Zeist.

Austerlitz « Bosch en Duin » Den Dolder = Huis ter Heide = Zeist

e.

5.

We zien dat de vergoeding van reiskosten voor vluchtelingen uit het AZC vaak ter discussie staat. We hebben daarom bij de start van het AZC in Zeist ingezet op hetzelfstandig maken van bewoners als het om reizen gaat. Door het AZC meerdere malen te voorzien van fietsen en ook fietslessen te organiseren. We weten ook dat dat niet alle belemmeringen wegneemt en zullen in samenwerking met het COA kritisch blijven kijken wat haalbaar is en waar we als gemeente mogelijk ons steentje kunnen bijdragen.

Aanbeveling: Maak het aanbod voor inburgering/integratie in de gemeente Zeist goed digitaal inzichtelijk en toegankelijk voor professionals en nieuwkomers en draag zorg voor een periodieke update van het aanbod (sociale kaart).

Reactie college: De sociale basis van Zeist is breed in omvang, daar zijn veel organisaties en stichtingen actief om zich in te zetten voor nieuwkomers in Zeist. We nemen de aanbeveling mee in de verdere ontwikkelingen en verkennen hoe we de sociale basis toegankelijker kunnen maken voor nieuwkomers en vluchtelingen in Zeist. Aanbeveling: Versterk het opgavegericht werken binnen de gemeente met oog voor werkdruk, interne

sturing en samenwerking met externe partners.

Reactie college: Het college is verheugd om de grote betrokkenheid te horen die naar voren komt uit

de interviews. We herkennen de hoge werkdruk op deze opgave en dat de afstemming beter kan. We

vinden het belangrijk om hier gehoor aan te geven en gaan aan de slag met een visie en nadere samenwerkingsafspraken.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zeist, de gemeentesecretaris,

de

dr. H S. Grotens

de burgemeester,

,

9

drs. J. Langenacker

Austerlitz « Bosch en Duin « Den Dolder = Huis ter Heide = Zeist