24RV052 rv Revolverend fonds verduurzaming Sport en Cultuur

RAADSVOORSTEL Revolverend fonds verduurzaming Sport en Cultuur

Portefeuillehouder

W. van Dijk

Ontvangst griffie

15 juli 2024

Opsteller

Ronde Tafel

24 september 2024

Zaak/stuknummer

E. Westerhof 410263

Debat

3 oktober 2024

Besluit college

9 juli 2024

Raadsvergadering

8 oktober 2024

Onderwerp Revolverend fonds verduurzaming Sport en Cultuur

Doel van het voorstel Instellen van een revolverend fonds om de verduurzaming van het vastgoed te stimuleren van sportclubs en instellingen uit de cultuur en kunstsector in Zeist.

Voorgesteld besluit In te stemmen met de nota Revolverend fonds verduurzaming Sport en Cultuur.

Besluit Raad

Inhoud (korte samenvatting) Als gemeente hebben we flinke ambities als het gaat om duurzaamheid. In het Uitvoeringsprogramma 2022-2026 zijn onze ambities als volgt verwoord: ‘In Zeist nemen we onze verantwoordelijkheid en werken we aan het aanpakken van de oorzaken en het beperken van de gevolgen van klimaatverandering. In 2050 is Zeist energieneutraal, waar mogelijk energieleverend en van het aardgas af. We vergroten de ecologische diversiteit en gaan de teruggang tegen. We versterken groen, zetten in op schonere lucht, schoon water en schone grond. We maken Zeist klimaatbestendig. We werken aan een circulaire economie in Zeist. We zetten in op isoleren, zon-op-dak en het bestrijden van energiearmoede.’ Om deze doelen te bereiken worden onder andere via het Uitvoeringsplan (Uvp) extra impulsen gegeven. Eén van deze impulsen heeft betrekking op het stimuleren van inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven om duurzaamheidsmaatregelen te nemen. Het voorstel gaat in op de verduurzaming van sportclubs en organisaties uit de kunst en cultuurorganisaties waarvoor we een nieuw financieel instrument hebben ontwikkeld, namelijk een ‘revolverend fonds verduurzaming Sport en Cultuur’. De hiervoor opgestelde nota biedt kaders om onze sportclubs en instellingen uit de kunst en cultuursector te ondersteunen bij de gewenste verduurzaming.

Pagina 1 van 7

Vanuit de portefeuille SFI (Strategisch Financieel Instrumentarium) is dit onderwerp opgepakt. De nota biedt kaders om onze sportclubs en cultuurorganisaties te ondersteunen bij de gewenste verduurzaming.

VERDIEPING Inleiding Als gemeente hebben we flinke ambities als het gaat om duurzaamheid. In het Uitvoeringsprogramma 2022-2026 zijn onze ambities als volgt verwoord: ‘In Zeist nemen we onze verantwoordelijkheid en werken we aan het aanpakken van de oorzaken en het beperken van de gevolgen van klimaatverandering. In 2050 is Zeist energieneutraal, waar mogelijk energieleverend en van het aardgas af. We vergroten de ecologische diversiteit en gaan de teruggang tegen. We versterken groen, zetten in op schonere lucht, schoon water en schone grond. We maken Zeist klimaatbestendig. We werken aan een circulaire economie in Zeist. We zetten in op isoleren, zon-op-dak en het bestrijden van energiearmoede’. Om deze doelen te bereiken worden onder andere via het Uitvoeringsplan (Uvp) extra impulsen gegeven. Eén van deze impulsen heeft betrekking op het stimuleren van inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven om duurzaamheidsmaatregelen te nemen. Ook heeft de raad op 29 juni 2023 een motie aangenomen die betrekking heeft op dit raadsvoorstel. De strekking van de motie luidde: te komen met een voorstel voor het gebruik van het financiële instrument “revolving fund", bij het verduurzamen van gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed. Met dit voorstel geven we invulling aan deze motie.

Vanuit de portefeuille SFI (Strategisch Financieel Instrumentarium) hebben we dit nieuwe financieel instrument ontwikkeld hetgeen sportclubs en cultuurorganisaties kan ondersteunen bij de gewenste verduurzaming. De laatste tijd zien we dat veel sportverenigingen en cultuurinstellingen met eigen vastgoed het financieel lastig hebben. De fors gestegen energielasten en hogere inkoopkosten vormen voor hen een groot punt van zorg. Door het vastgoed te verduurzamen door bijvoorbeeld het nemen van zonnepanelen, het isoleren van muren of de installatie van een warmtepomp kan het energieverbruik teruggebracht worden. Het lagere energieverbruik leidt tot lagere kosten waardoor er sprake is van een financiële verbetering van de financiële exploitatie. Toch is het daadwerkelijk verduurzamen in praktijk geen eenvoudige opgave, omdat de businesscase om tot een sluitende investeringsbegroting te komen, moeilijk te realiseren is. Veelal zullen sport- en cultuurinstellingen geld moeten lenen voor dergelijke grote investeringen. Ze komen niet in aanmerking voor de duurzaamheidsleningen waar particulieren wel gebruik van kunnen maken. We zien dat de laatste tijd de financieringskosten sterk zijn toegenomen. De rente voor het aangaan van leningen is sinds 2020 fors gestegen. De hogere

Pagina 2 van 7

rentelasten zorgen ervoor dat het langer duurt dat de investeringen ‘terugverdiend’ zijn, waardoor het financieel minder aantrekkelijk is om te verduurzamen. Door de belemmeringen van een hoge rente weg te nemen zijn we van mening dat we de verduurzaming kunnen stimuleren. Dit doen we door het instellen van een revolverend fonds. Een revolverend fonds is een financiële constructie (financieel instrument) waarbij een vereniging of stichting geld kan lenen tegen zeer gunstige voorwaarden om in dit geval hun (maatschappelijk) vastgoed te verduurzamen waardoor zij minder of geen energielasten meer betalen. In de exploitatie van de vereniging of stichting nemen de kosten voor energie af hetgeen een financieel voordeel oplevert. Dit financiële voordeel wordt gebruikt om het geleende bedrag in termijnen af te lossen. Het afgeloste bedrag komt bij de gemeente weer beschikbaar voor nieuwe aanvragen van andere verenigingen en/of stichtingen. Het idee van een revolverend fonds is dat de financiële middelen niet eenmalig aan ‘projecten’ worden besteed, maar dat het geld meerdere keren (revolverend) kan worden ingezet. Het voordeel voor de stichting of vereniging is dat zodra de lening is afgelost er een structureel voordeel voor hun exploitatie bestaat.

ARGUMENTEN VOOR 1. Draagt bij aan onze duurzaamheidsambities We hebben als gemeente stevige ambities als het gaat om duurzaamheid. Als gemeente nemen we zelf de nodige stappen maar we willen ook graag anderen aanzetten om duurzaamheidsmaatregelen te nemen. Deze maatregelen kosten geld. Financiële middelen die sport en of cultuurinstellingen niet vanzelfsprekend voor handen hebben. Een alternatief zou het lenen van geld kunnen zijn om de investeringen te bekostigen. Echter zijn de rentekosten de laatste periode fors gestegen waardoor het voordeel van lagere energiekosten (door de te nemen maatregelen) verdampt vanwege de hoge financieringskosten. Dit voorstel biedt mogelijkheden om tegen zeer gunstige voorwaarden toch de stap te zetten naar verduurzaming. 2. We sluiten aan bij de verduurzamingsmogelijkheden van het ministerie. Het ministerie van Volksgezondheid, welzijn en sport heeft een lijst opgesteld met maatregelen die een significante bijdrage leveren aan het terugdringen van het energieverbruik. Deze lijst wordt door het ministerie gebruikt bij de bepaling van de BOSA subsidie en wordt in de loop van de tijd geactualiseerd met nieuwe innovatieve maatregelen die ook van toegevoegde waarde zijn om het energieverbruik te reduceren. We willen deze lijst ook als uitgangpunt voor dit voorstel hanteren.

Hiermee zetten we een helder kader neer waarvoor de lening ingezet mag worden. 3. Het revolverende karakter van het fonds biedt kansen voor veel sport en cultuurorganisaties. Het idee van een revolverend fonds is dat de financiële middelen niet eenmalig aan ‘projecten’ worden besteed zoals bij het verstrekken van subsidies het geval is, maar dat het geld meerdere keren (revolverend) kan worden ingezet. De aflossingen van verstrekte leningen komen weer beschikbaar om nieuwe leningen te verstrekken. 4. We hanteren een rentepercentage van nul waardoor er eerder sprake is van een positieve businesscase. Het verduurzamingsbelang stellen we bij dit voorstel voorop. We willen zo min mogelijk barrières voor sportclubs en cultuurorganisaties opwerpen om verduurzamingsmaatregelen te nemen. De verduurzaming levert al genoeg onzekerheden op om tot een goede businesscase te komen. Denk daarbij aan onder andere de mogelijke afschaffing van de salderingsregeling voor zonne-energie, problemen rond de netcongestie, maar ook onzekerheid over de levensduur van bepaalde investeringen. We willen ondanks deze onzekerheden een impuls geven aan de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. We denken dat dit het beste werkt als we het financiële plaatje voor de sport- en cultuurorganisatie zo gunstig mogelijk laten zijn. Een rentepercentage van nul helpt daarbij. 5.

We nemen voldoende maatregelen om de risico’s zoveel mogelijk te beperken.

Pagina 3 van 7

We maken bij iedere aanvraag een gedegen risicoanalyse, doen een controle op de businesscase en de financiële positie van de aanvrager. Ook na het verstrekken van de lening gaan we de sportclubs en cultuurorganisaties financieel volgen. Jaarlijks vragen we informatie op en zullen deze beoordelen. Mocht hieruit blijken dat het risicoprofiel zich negatief ontwikkelt, dan zal met het bestuur gesproken worden om aanvullende maatregelen te treffen om het risicoprofiel te verbeteren. Stichting Waarborgfonds Sport (SWS) heeft aangegeven dat zij borg gaat staan voor de lening die gemeente aan sportclubs verstrekt, dit is echter wel afhankelijk van de uitkomst van de financiële scan. Mocht een sportclub uiteindelijk failliet gaan, dan neemt SWS de financiële verplichtingen van de vereniging of stichting over tot het bedrag van de borgstelling. Dit alles moet de kans op het mogelijk niet terugbetalen van de lening verkleinen. Tot slot vestigen we waar mogelijk pand- of hypotheekrecht om extra zekerheden te verkrijgen.

ARGUMENTEN TEGEN

1. Het verstrekken van leningen is in beginsel risicovol. Het verstrekken van financiële middelen uit het Revolverend Fonds aan projecten (investeringen) die normaliter geen of onvoldoende financiering kunnen aantrekken uit de markt is in beginsel risicovol. Het belangrijkste risico voor de gemeente is het niet terugkrijgen van de verstrekte lening. Verenigingen en stichtingen zijn over het algemeen financieel minder robuust en hebben weinig tot geen reserves. Ook is de exploitatie onzeker vanwege de afhankelijkheid van onder andere leden en sponsoren waardoor de continuïteit een risico is. 2. Voor de cultuursector moeten we zelf de financiële beoordeling en monitoring doen en is er geen organisatie die borg gaat staan. SWS kan ons bij sport flink ontlasten door de financiële beoordeling en jaarlijkse monitoring te verzorgen. Ook door het borg staan voor leningen verkleinen ze ons risicoprofiel. We zijn op zoek gegaan of er voor de cultuursector een soortgelijke organisatie bestaat, maar deze lijkt niet te bestaan. Dit betekent dat we de financiële beoordeling en jaarlijkse monitoring zelf moeten verzorgen. Ook zullen de risico’s voor deze sector hoger zijn omdat er geen organisatie is die borg gaat staan voor de leningen die we verstrekken. 3. Dit voorstel is nieuw beleid waarvoor beperkte capaciteit in de organisatie beschikbaar is.

Op dit moment ligt er veel werk in de organisatie. Mede door vacatures en ziekte wordt de werkdruk als hoog ervaren. Dit voorstel zorgt voor extra taken die we niet eerder hadden. We hebben geprobeerd de taken tot een minimum te beperken door werkzaamheden bij bijvoorbeeld SWS te beleggen maar we ontkomen er niet aan dat dit capaciteit vraagt. Omdat we nog weinig referentiemateriaal hebben is het moeilijk in te schatten wat de werkelijke impact is. Bij de tussentijdse evaluatie zullen we hier stil bij staan.

TOELICHTING

Participatie Dit voorstel is tot stand gekomen met de teams binnen onze organisatie die hier een rol in gaan vervullen. Ook hebben we afgestemd met Saestum. Zij hebben eerder al een renteloze lening ontvangen om te kunnen verduurzamen. De opgedane ervaring is input voor dit voorstel. Ook is veelvuldig contact geweest met SWS. Financiële toelichting Het revolverende fonds heeft een bepaalde omvang nodig waaruit leningen kunnen worden verstrekt. Met een bedrag van € 1,5 mln. zijn we in staat het revolverende karakter vorm te geven. Daarbij hanteren we als voorwaarde dat iedere lening maximaal € 250.000 bedraagt. Hierdoor kunnen we in eerste instantie minimaal 6 leningen verstrekken. Dit aantal zal waarschijnlijk hoger liggen omdat we verwachten dat niet iedere aanvraag uit het fonds om het maximale bedrag zal gaan. Pagina 4 van 7

Het verstrekken van leningen is een financieringsvraagstuk en vraagt in eerste instantie geen specifieke dekking. Pas als leningen niet worden terugbetaald ontstaat er een dekkingsprobleem. Echter door de maatregelen die we treffen achten we het risico hierop klein, maar kunnen we het niet geheel uitsluiten. We stellen voor om renteloze leningen te verstrekken. Dit betekent dat we geen rente vragen over de leningen die we verstrekken. Zelf moeten we wel rente betalen over geldleningen die we aan zijn gegaan of nog moeten aangaan. Daarnaast ontvangen we op dit moment positieve rente op de overtollige middelen via het schatkistbankieren. De rente-effecten van dit voorstel zijn dus in beginsel beperkt mede door de spreiding in de te verstrekken leningen en de totale omvang van het revolverende fonds. De effecten resulteren in een hogere omslagrente (het stelsel om rente toe te rekenen aan producten en investeringen) hetgeen doorbelast wordt aan alle producten in de begroting. Aan de financiële beoordeling van sportclubs door SWS zijn kosten verbonden. Voor een lichte financiële scan betalen we circa € 600 per scan en voor de uitgebreide variant betalen we circa € 3.000. We kunnen op dit moment niet goed inschatten hoeveel aanvragen we kunnen verwachten. Gemakshalve gaan we uit van 2 uitgebreide scans en 4 lichtere scans per jaar.

Uitgaande van dit aantal hebben we jaarlijks een budget van afgerond € 8.500 per jaar nodig. We kunnen nog niet goed inschatten wat het exacte effect is op de organisatie (inzet ambtelijke capaciteit). Een eerste verkenning gaat uit van circa 50 uur per aanvraag. Als we uitgaan 6 aanvragen per jaar vertaalt zich dit in circa 300 uur per jaar. Deels kunnen deze werkzaamheden met de bestaande capaciteit opgevangen worden en deels zal er extra capaciteit nodig zijn. Daarvoor is een jaarlijks budget nodig van € 15.000. We hebben voor het bovenstaande geen dekking, daarom nemen we het benodigde bedrag van € 23.500 mee in de tweede bestuursrapportage 2024 en begroting 2025. Sportverenigingen betalen ook een bijdrage aan SWS voor het borg staan op leningen. Zij betalen een vaste bijdrage van € 500 met een opslag van 0,75% van het te lenen bedrag. Zodra een sportclub het maximale bedrag van € 250.000 leent, kost hen dat € 2.375. Jaarlijks wordt in de planning en controlcyclus verantwoording afgelegd van het aantal verstrekte leningen, het ontvangen bedrag aan aflossingen en het saldo van het revolverend fonds. Ook wordt jaarlijks het risicoprofiel van dit voorstel geactualiseerd en betrokken bij de jaarlijkse actualisatie om te komen tot het benodigde weerstandsvermogen.

Juridische aspecten We kiezen ervoor om alleen maatschappelijke organisaties zonder winstoogmerk (zoals verenigingen en stichtingen) de mogelijkheid te bieden gebruik te maken van het revolverende fonds. Indien ook commerciële organisaties zouden deelnemen is de kans aanwezig dat er sprake zal zijn van staatssteun. Door de gekozen afbakening wordt dit voorkomen. Voor iedere verstrekte lening worden overeenkomsten gesloten, dit geldt ook voor het vestigen van het pand- of hypotheekrecht. Duurzame aspecten Met dit voorstel willen we sportclubs en cultuurinstellingen aansporen om verduurzamingsmaatregelen te nemen. Dit draagt bij aan de ambities die we als gemeente op dit vlak hebben. VERDERE PROCES Planning en uitvoering Na besluitvorming treedt het voorstel in werking. We gaan actief communiceren over dit nieuwe instrument en gaan sportclubs en cultuurorganisaties actief benaderen.

Pagina 5 van 7

Communicatie Na besluitvorming wordt op onze website aandacht besteed aan dit onderwerp. Daarnaast zullen we alle sport en cultuurinstellingen actief aanschrijven om deze nieuwe mogelijkheid onder de aandacht te brengen. Elk jaar zullen we de instellingen die nog niet meedoen, opnieuw actief aanschrijven, zodat deze leenmogelijkheid bij hen niet uit beeld raakt (door b.v. bestuurswisselingen, of doordat een bestuur nu nog niet, maar later in de tijd wél met verduurzaming bezig is). Evaluatie Dit revolverende fonds is voor onze gemeente een nieuw financieel instrument. Het is daarom belangrijk de werking ervan tussentijds goed te evalueren. We stellen daarom voor om in de auditcommissie van volgend najaar (Q4 2025) tussentijds te evalueren. We willen samen met de raadsleden het gesprek voeren over de volgende zaken: • Doelstellingen van het fonds. Bereiken we het doel dat we met dit revolverend fonds voor ogen hebben. • Het risicoprofiel van de gemeente. Zijn de aannames die we in deze nota maken in de praktijk juist en werken de beheersmaatregelen. • De werking van het revolverende fonds. Werkt het in de praktijk zoals we verwachten of zijn aanpassingen/aanscherpingen gewenst. • Wordt voldoende invulling gegeven aan de controlerende rol van de raad. Informeert het college tijdig en op de afgesproken wijze.

BIJLAGEN

1. Nota Revolverend fonds verduurzaming Sport en Cultuur.

Pagina 6 van 7

RAADSBESLUIT

Behoort bij raadsvoorstel Nr. 24RV052

De raad van de gemeente Zeist; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 9 juli 2024; BESLUIT: In te stemmen met de nota Revolverend fonds verduurzaming Sport en Cultuur.

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 8 oktober 2024

De raad voornoemd,

mr. J. Janssen, griffier

drs. J. Langenacker, voorzitter

1