24RV001-Bijlage 2 Plan van aanpak Omgevingsvisie Zeist 2050

Plan van aanpak Omgevingsvisie Zeist 2050 Zeist staat voor belangrijke keuzes over de omgeving waarin we wonen, werken en onze vrije tijd doorbrengen. Er zijn ontwikkelingen en ambities op thema’s zoals wonen, duurzame energie, mobiliteit en gezondheid. Dit is beschreven in de Eerste Zeister Omgevingsvisie (EZO) 2023-2026 die in mei 2023 is vastgesteld door de gemeenteraad. Ook staan hierin waarden beschreven over de manier waarop bewoners willen samenleven en hun leefomgeving ervaren. Nu wil de gemeente Zeist graag doorpakken naar tweede Omgevingsvisie: Zeist 2050. Dit plan van aanpak voor de tweede Omgevingsvisie voor Zeist is een deelplan, behorende bij het overkoepelende plan van aanpak Implementatie Omgevingswet 2024-2032. De uitgangspunten die hierin staan, zijn vertaald naar dit plan van aanpak.

Doelstelling Een richtinggevende tweede Omgevingsvisie: Zeist 2050. De tweede Omgevingsvisie is een visie met strategische hoofdkeuzen van beleid voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn, namelijk 2050. We kiezen voor 2050 aangezien deze tijdshorizon het meest aansluit bij andere toekomstvisies zoals de Omgevingsvisie van de provincie Utrecht, de regionale energiestrategie van de U16 en ons eigen duurzaamheidsbeleid. Zeist 2050 geeft een kader voor hoe we de fysieke leefomgeving gaan ontwikkelen, bestaande (ruimtelijke) kwaliteiten beschermen en beheren. Het geeft ook (in samenhang met het omgevingsplan) het toetsingskader voor ruimtelijke initiatieven. Het is de bedoeling om een Omgevingsvisie op te stellen die wordt gedragen door de samenleving en die inspireert, verbindt en uitnodigend is voor nieuwe ontwikkelingen. Zeist 2050 borduurt voort op de eerste Omgevingsvisie, waarin onder meer de ontwikkelingen, ambities, waarden en het DNA van Zeist zijn beschreven. Zeist is een ‘levend netwerk’ van natuur, landschap en cultuurhistorie; groen is ons goud! Het is het imago van Zeist, het DNA, het is kenmerkend, sturend ook in hoe Zeist zich ontwikkelt en de belangrijkste waarde voor inwoners.

Zeist 2050 staat in het teken van keuzes maken: hoe geven we invulling aan ons Goede Leven in Zeist? Hierbij is onder andere de koppeling tussen het thema gezondheid en de fysieke leefomgeving van belang. En hoe gaan wij om met uitdagingen op het gebied van klimaatverandering, natuurversterking, een gezond bodem en watersysteem, energietransitie en woningbouw? Gelet op de gemiddelde doorlooptijd van een dergelijke strategische visie is het doel om de Omgevingsvisie Zeist 2050 in 2026 aan de gemeenteraad aan te bieden.

Afbakening Tijdens de vaststelling van de EZO zijn de volgende moties en amendementen aangenomen die betrekking hebben op Zeist 2050: - Het burgeramendement Opname groenambities in EZO vraagt een groeninventarisatie te maken en de Zeister groenambities vast te stellen. - De motie Inventariseren, borgen en evalueren van natuur- en groenblauwe waarden en invoeren gelijkwaardige groencompensatie vraagt om natuur en groenblauwe waarden mee te nemen. Bovenstaande afspraken nemen wij mee tijdens het opstellen en uitwerken van de tweede Omgevingsvisie.

1

Daarnaast nemen we diverse onderdelen mee uit het Uitvoeringsprogramma (UVP) behorende bij het coalitieakkoord: - Programma 1 Gemeente in verbinding We maken bij het opstellen van de Omgevingsvisie gebruik van de wijkvisies die al zijn opgesteld. Deze bevatten waardevolle informatie. Wel zijn we ons ervan bewust dat de wijkvisies met name een notering van belangen van inwoners zijn. We spreken daarom over wijkperspectieven. Daarnaast willen we via het Omgevingsvisietraject gemeenschappelijke belangen bespreekbaar maken en hier gezamenlijk een koers voor bepalen (overstijgend aan wijkperspectieven), zoals het inspelen op het veranderende klimaat, de energietransitie en de groeiende woningbehoefte. Dit vraagt om een visie op de toekomst van Zeist en dit is meer dan een optelling van gebieds- en of wijkperspectieven. Uiteraard raadplegen we hierbij de buurten en wijken. Hiermee pakken we de actie over de wijkvisies uit programma 1 uit het UVP geheel op. Overigens komt de gebiedsgerichte aanpak en uitwerking van de Omgevingsvisie mogelijk niet altijd overeen met de wijkindeling die logisch is voor bewoners. De gebiedsindeling hangt onder meer af van doelen en opgaven per gebied en van het gebiedstype (woongebied, werkgebied, recreatiegebied, etc.).

- Programma 2 Volwaardig meedoen aan de samenleving Community Building: Wat is een goede leefruimte in Zeist? We raadplegen de samenleving hierover, waarbij de verbinding tussen het thema gezondheid en de fysieke leefomgeving van belang is. Een leefomgeving die uitnodigt om te bewegen, te sporten en om elkaar te ontmoeten kan namelijk positief bijdragen aan onze gezondheid. - Programma 4 Wonen & Ontwikkeling We raadplegen inwoners en betrokken partijen over de invulling van een goede leefruimte in Zeist (zie hiervoor ook programma 2). De ambitie is om 4.000 woningen te realiseren tot 2030, o.a. door een nieuwe woonwijk te realiseren bij Station Driebergen-Zeist en door de kansen voor duurzame hoogbouw met aandacht voor groen te onderzoeken. Binnen programma 4 valt o.a. ook het zoeken naar bouwlocaties en verdichtingsmogelijkheden, mogelijkheden voor tijdelijke huisvesting en het in kaart brengen van de huidige leegstand en braakliggende percelen.

Samenspel met de Zeister samenleving Zoals in het overkoepelende plan van aanpak Omgevingswet 2024-2032 te lezen is, hanteren we de volgende uitgangspunten voor het samenspel: - De gemeente is initiatiefnemer bij de implementatie van de Omgevingswetinstrumenten en voert regie op het proces en het samenspel. We kiezen voor het participatieniveau ‘raadplegen’. - We streven bij het samenspel naar een zo goed mogelijke weerspiegeling van de pluriforme samenleving. Voor het uitwerken van het samenspel voor Zeist 2050 maken we gebruik van de evaluatie van de Eerste Zeister Omgevingsvisie door de gemeenteraad. De belangrijkste evaluatiepunten over dit eerste traject zijn de volgende1: -

Positief was de betrokkenheid van de inwoners en de energie en betrokkenheid vanuit de samenleving t.a.v. de burgeramendementen. Overwegend positief was ook het uiteindelijke resultaat. We gebruiken de EZO dan ook als basis voor Zeist 2050.

1

Opgemerkt moet worden dat het aantal respondenten vanuit de raad laag was, dus dit beeld is mogelijk niet representatief. Toch geeft het enigszins een beeld van hoe de raad terugkijkt op het proces van de EZO.

2

-

-

Het proces is tijdrovend en op momenten negatief geweest voor meerdere partijen. Negatieve punten waren onder andere veel nadruk op specifieke belangen en het onvoldoende luisteren naar elkaar. Het is belangrijk om in het vervolgtraject meer aandacht te hebben voor de verschillende inwoners en partners van de gemeente. Belangrijk hierbij is dat alle inwoners een evenwichtige stem hebben en dat we goed naar elkaar luisteren.

We willen de energie en betrokkenheid vanuit de samenleving graag vasthouden. Daarnaast zijn er ook belangrijke lessen opgedaan voor de tweede Omgevingsvisie. Hier houden we zoveel mogelijk rekening mee bij het vervolgtraject.

Stappenplan Stap 1: Vaststellen plan van aanpak en organisatorische voorbereidingen Het plan van aanpak voor de tweede Omgevingsvisie Zeist 2050 wordt in het eerste kwartaal van 2024 ter besluitvorming aangeboden aan de gemeenteraad. Tegelijkertijd bereidt de gemeente zich intern voor op dit tweede traject en er zal dan ook een interne projectorganisatie worden opgezet. Daarnaast is het de bedoeling om externe expertise in te huren voor de participatie en inhoudelijke coproductie van Zeist 2050. Dit heeft een duidelijke meerwaarde voor de organisatie. Het uitgangspunt is wel dat we zoveel mogelijk met eigen medewerkers aan de tweede Omgevingsvisie gaan werken, zodat de organisatie hiervan leert en groeit.

Stap 2: Nieuwe ontwikkelingen De eerste versie van de Omgevingsvisie wordt geactualiseerd op inhoudelijke thema's, bijbehorende opgaven en ambities. Denk bijvoorbeeld aan de voortgang van de haalbaarheidsstudies die voortvloeien uit de Propositie van Zeist 2020. Deze stap zetten we gelijktijdig met stap 1.

Stap 3: Inventarisaties en analyses Het is van belang om voor enkele belangrijke thema’s in Zeist te inventariseren en analyseren wat de stand van zaken is, voordat we strategische keuzes kunnen maken voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn. Het gaat o.a. om een inventarisatie en analyse van: 1. Groen, natuur- en groenblauwe waarden (zowel kwantitatief als kwalitatief); 2. Mogelijke bouwlocaties of verdichtingsmogelijkheden, mogelijkheden voor tijdelijke huisvesting en het in kaart brengen van de huidige leegstand en braakliggende percelen; 3. Maatschappelijke voorzieningen in relatie tot de huidige bevolking en de te verwachte bevolkingsgroei. Dit is geen uitputtende lijst van wat er inhoudelijk nodig is om de Omgevingsvisie Zeist 2050 op te stellen. We denken wel dat voor deze thema’s extra inzet nodig is. Daarnaast maken we uiteraard gebruik van alle informatie die al in Zeist beschikbaar is, zoals: - De EZO als uitgebreide inhoudelijke basis; - Vastgesteld gemeentelijk beleid - Onze Zeister zienswijze op regionale visies, zoals de provinciale Omgevingsvisie en de Regionale Energie Strategie (RES). - Gebiedsvisies zoals de gebiedsvisie Vollenhove - Bestaande projecten zoals station Driebergen-Zeist 3

We willen bij deze stap ook onderzoeken of het haalbaar en zinvol is om een Zeister ‘barcode’ als methodiek te ontwikkelen zoals de gemeente Utrecht heeft gedaan. De Utrechtse ‘barcode’ is ontwikkeld om te laten zien op welke manier de gemeente de ruimte van de stad wil inrichten. Per 10.000 woningen laat de Utrechtse barcode zien wat er verder allemaal in het gebied moet komen en hoeveel ruimte die ongeveer nodig hebben binnen de stad. Het gaat dan om ruimte voor alle voorzieningen. Niet alleen huizen, maar ook groen, bedrijven, sportvelden, culturele instellingen, scholen, supermarkten, infrastructuur en energie. Deze methodiek zou mogelijk ook voor Zeist interessant kunnen zijn voor zowel inhoudelijke keuzes op maat, als voor het goede gesprek. Deze stap zetten we gelijktijdig met stap 1 en 2 en loopt vermoedelijk door tot in het vierde kwartaal van 2024.

Stap 4: Denkrichtingen Zeist 2050 In deze stap verwerken we de inbreng vanuit de EZO en de voorgaande stappen tot enkele samenhangende denkrichtingen voor Zeist in 2050. Voorbeelden van samenhangende denkrichtingen zijn de volgende: - Een gezonde stad: o Sport, spel en bewegen o Veiligheid o Luchtkwaliteit o Geluid - Een vitale stad: o Economie o Mobiliteit - Inclusieve stad: o Maatschappelijke voorzieningen o Gemeenschappelijke openbare ruimte o Wonen - Duurzame stad: o Klimaatneutraal o Duurzaam energiesysteem o Klimaatbestendig o Circulaire economie - Leefbare stad: o Ruimtelijke kwaliteit o Groen o Water o Recreatie o Cultuurhistorie Geen enkel thema en/of opgave in Zeist staat op zichzelf. Er is soms sprake van overlap, soms tegenstrijdigheden en ook veel overeenkomsten. Uit deze stap zal blijken dat er keuzes gemaakt moeten worden. Een voorbeeld hiervan is dat het groen in Zeist tot op zekere hoogte onder druk staat door ambities op het gebied van bijvoorbeeld recreatie en het voorzien in passend woningaanbod. Het resultaat van deze stap bestaat uit een gesprekskaart met daarnaast een pakkende tekst per denkrichting. De kaarten zijn het resultaat van ontwerpend onderzoek naar welke ruimte er nodig is om de opgaven die de gemeente heeft, uit te kunnen voeren. Waar mogelijk maken we gebruik van beeldmateriaal en kaartmateriaal om het gesprek te bevorderen.

We maken het niet te abstract en 4

concreet waar dat kan. Bij deze stap onderzoeken we of het zinvol is om een Milieueffectrapport (MER) te laten opstellen bij de Omgevingsvisie Zeist 2050.

Samenspel bij stap 4 Het samenspel wordt bewust nog ‘klein’ gehouden bij deze stap. Dit doen we vanwege de benodigde inhoudelijke voorbereidingen. Het samenspel ziet er als volgt uit: -

Bijeenkomst voor de raad We organiseren een inhoudelijke bijeenkomst voor de raad om input op te halen voor de Denkrichtingen Zeist 2050. Bijeenkomst voor samenwerkingspartners We organiseren een bijeenkomst waarin we de samenwerkingspartners van de gemeente Zeist laten reageren op de Denkrichtingen Zeist 2050. Hiermee bedoelen we de partners van de gemeente zoals deze ook zijn omschreven in het overkoepelende plan van aanpak Implementatie Omgevingswet 2024-2032: de Provincie Utrecht, Veiligheidsregio Utrecht (VRU), Omgevingsdienst regio Utrecht (ODRU), Waterschap Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) en de GGD.

Na het opstellen van de Denkrichtingen Zeist 2050, zetten we de participatie breed in om hierover in gesprek te gaan met de Zeister samenleving. We leggen de denkrichtingen, inclusief een participatieen communicatieplan voor stap 5, ter besluitvorming voor aan de raad.

Stap 5: Ambities: welke keuzes maken we? In deze stap gaan we breed met de samenleving in gesprek over de verschillende denkrichtingen voor de toekomst van Zeist. De denkrichtingen helpen om de samenleving te raadplegen over welke keuzes voor de toekomst van Zeist mogelijk en wenselijk zijn. Hoe willen we dat Zeist er in de toekomst uitziet? Welke keuzes maken we voor de toekomst? Hierbij is het van belang om ook na te denken over onze regionale positie en onze Zeister zienswijze op regionale opgaven.

Stap 6: Concept Omgevingsvisie Zeist 2050 De meest waardevolle componenten uit de verschillende denkrichtingen en vanuit de participatieresultaten van stap 5, vertalen we naar een concept Omgevingsvisie Zeist 2050. In deze visie doen we richtinggevende uitspraken en maken we keuzes voor de toekomst.

Thematisch en gebiedsgericht De Omgevingsvisie wordt via zowel een thematische als gebiedsgerichte aanpak vormgegeven. We starten met een thematische aanpak: hoe geven we invulling aan ons Goede Leven in Zeist? Hierbij is onder andere de koppeling tussen het thema gezondheid en de fysieke leefomgeving van belang. En hoe gaan wij om met uitdagingen op het gebied van klimaatverandering, natuurversterking, een gezond bodem en watersysteem, energietransitie en woningbouw? Het is belangrijk om Zeist te bezien vanuit de verschillende thema’s die er spelen. De gebiedsgerichte aanpak biedt vervolgens de mogelijkheid om vanuit kwaliteiten en waarden van gebieden naar de toekomst te kijken en de belangrijkste kansen en opgaven voor de fysieke leefomgeving te benoemen. Zo kan per gebied meer maatwerk worden geleverd. Overigens komt de gebiedsgerichte uitwerking van de Omgevingsvisie mogelijk niet altijd overeen met de wijkindeling die logisch is voor bewoners. Dit hangt onder meer af van de doelen en opgaven per gebied en van het gebiedstype (woongebied, werkgebied, recreatiegebied, etc.).

Van abstract naar concreet De Omgevingsvisie zal een hoog abstractieniveau hebben waarbij we vooruitkijken naar Zeist in 2050. Een hoog abstractieniveau is belangrijk, want door veranderingen in de samenleving zoals de energietransitie en technologische ontwikkelingen kunnen we de toekomst minder goed 5

voorspellen. Dit vraagt om een Omgevingsvisie die kan inspelen op ontwikkelingen, die nu nog niet bekend zijn. De Omgevingsvisie moet ruimte geven voor initiatief en maatwerk. Monitoringsinformatie en evaluatie kunnen aanleiding zijn om de Omgevingsvisie bij te stellen. Naast dit hoge abstractieniveau willen we op onderdelen ook graag een meer concreet detailniveau bereiken. Dit maakt de Omgevingsvisie ook praktisch bruikbaar en uitvoerbaar. Daarnaast zorgt dit voor een goede aansluiting op het Omgevingsplan. De visie en de keuzes die we gaan maken willen we bijvoorbeeld voorzien van heldere kaartbeelden en een koers per deelgebied, gebaseerd op de waarden per gebied. Aan het eind van de Omgevingsvisie komt een uitvoeringshoofdstuk met onder meer: Spelregels om te beoordelen of een nieuw initiatief voldoende bijdraagt aan de gewenste koers voor Zeist; Een voorstel voor hoe de uitvoering van de visie kan worden gemonitord; Een voorstel voor of en zo ja hoe we omgevingsprogramma’s kunnen inzetten om de gewenste kwaliteit van de fysieke leefomgeving zoals beschreven in de Omgevingsvisie, te bereiken. De concept Omgevingsvisie Zeist 2050 wordt eind 2025 of begin 2026 ter besluitvorming aangeboden aan het college.

Stap 7: Definitieve Omgevingsvisie Zeist 2050 Na de vaststelling van de concept Omgevingsvisie Zeist 2050, wordt deze 6 weken ter inzage gelegd. Dit betekent dat iedereen de documenten kan inzien en in de gelegenheid wordt gesteld om erop te reageren. Na het verwerken van de zienswijzen wordt de Omgevingsvisie definitief gemaakt en bieden we deze aan de gemeenteraad aan. De gemeenteraad stelt de Omgevingsvisie definitief vast. Volgens de planning gebeurt dat in 2026.

Planning In onderstaand schema is de globale planning van de stappen te zien. Er zijn in dit traject drie raadsbesluiten voorzien: 1. Het aan de voorkant vaststellen van de uitgangspunten voor de implementatie van de Omgevingswet 2024-2032 en het vaststellen van het plan van aanpak voor de Omgevingsvisie Zeist 2050. 2. Het vaststellen van de Denkrichtingen Zeist 2050 en het bijbehorende participatieplan in 2025. Dit zal vooraf worden gegaan aan een inhoudelijke bijeenkomst met de raad waarbij zij input kunnen leveren. 3. De Omgevingsvisie wordt vervolgens in 2026 ter besluitvorming aan de raad aangeboden.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Besluitvorming plan van aanpak Nieuwe ontwikkelingen Inventarisaties en analyses Denkrichtingen Zeist 2050 incl. participatieplan Participatieproces Concept Omgevingsvisie Zeist 2050 Definitieve Omgevingsvisie Zeist 2050

2024 2025 2026 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 X

X

X

6