23VRAAG050 Beantwoording (02-11) raadsvragen D66 verduurzaming gemeentelijk monumenten
Tekst van het document
Nummer vraag Datum vraag Datum beantwoording Datum raad
: : :
23VRAAG050 25 september 2023 02 november 2023 12 december 2023
Zaaknummer 265410
FORMULIER (BEANTWOORDING) RAADSVRAGEN
Soort Vragensteller Onderwerp
: : :
Schriftelijk te beantwoorden Dick van Ginkel (D66) Verduurzaming gemeentelijke monumenten Zeister Corporaties
Inleiding De grootste woningbouwcorporatie in Zeist, Woongoed, heeft 350 gemeentelijke monumenten in haar bezit. Woningen die vaak in slechte staat verkeren en vallen onder de laagste energie labels. Het verduurzamen van gemeentelijke monumenten is ingewikkeld. Er spelen verschillende belangen: we willen gemeentelijke monumenten behouden, maar willen (en moeten) ook betaalbare en duurzame woningen opleveren. Aan ambities vanuit gemeente en ZCO geen gebrek. Zowel ZCO als de gemeente ‘streven ernaar om te komen tot een gemeenschappelijke aanpak voor de verduurzaming van monumenten welke behoren tot de woningvoorraad van ZCO.’ (Prestatieafspraken, p.14). Verder is in het Coalitieakkoord te lezen dat ‘het beleid met betrekking tot de gemeentelijke monumentenstatus van gebouwen en woningen wordt herijkt’ (Coalitieakkoord, p.11) De werkelijkheid blijkt weerbarstig. D’66 heeft onlangs vernomen dat de verduurzaming en renovatie van een aantal gemeentemonumenten in het bezit van Woongoed is afgekeurd vanwege financiële (on)haalbaarheid.1 De plannen waren vergevorderd en zouden deze winter (2023/2024) worden uitgevoerd. Door de gemeente is voor het project een omgevingsvergunning afgegeven (dd. 20 juli 2023). Naar aanleiding van deze casus hieronder een aantal vragen.
Toelichting vooraf De vragen betreffen (zie de voetnoot) het woningbouwcomplex Panweg e.o., bij ons bekend onder omgevingsvergunningsnummer WABO-2023-001545, omschrijving: “het verduurzamen en uitvoeren van groot onderhoud aan 31 gemeentelijke monumenten-Panweg 10 3705 GD Zeist” Het betreft de panden Panweg 10-20 (even), Dijnselweg 2-16 en 38-48 (even) en Nicolaas Beetslaan 14-34 (even). De Johan de Meesterstraat is geen onderdeel van dit complex. Behalve groot onderhoud en constructieve verbeteringen worden de woningen ook verduurzaamd. Woongoed heeft aangegeven dat het knelpunt ligt in de grote kosten voor het onderhoud, waardoor er relatief weinig geld is voor het verduurzamen van de woningen. De bouwkosten zijn gestegen. De knelpunten zijn aan het licht gekomen nadat de Omgevingsvergunning is verleend. Woongoed bekijkt de plannen momenteel opnieuw. Indien dit leidt tot een verzoek om de Omgevingsvergunning aan te passen, zal de gemeente uiteraard zich opnieuw inspannen voor de totstandkoming van een aangepast plan. Vragen ▪ Is de gemeente op de hoogte van deze casus en het dilemma van Woongoed omtrent de ‘financiële haalbaarheid’? Reactie: Ja ▪ Hoe ziet de gemeente het verduurzamen van (corporatie-)gemeentemonumenten tegemoet indien dit financieel voor de corporaties niet haalbaar is? Reactie:
1 Betreft het project Nicolaas Beetslaan/Panweg-Dijnselweg/Johan de Meesterstraat
Woningbouwcorporaties hebben tegemoetkomingen op het vlak van subsidie en laagrentende leningen. Specifieke subsidie voor het verduurzamen van sociale woningbouw bestaat niet meer. De andere subsidies worden benut. Er zijn momenteel veel subsidies in omloop voor verduurzamen. Daarnaast verstrekt de gemeente korting op de leges. Omdat dit in feite neerkomt op een subsidie, wordt dit vanaf volgend 2024 geregeld via een subsidieregeling in plaats van via de legesverordening. ▪
Wat doet dit met de ambities van de gemeente en met de gestelde gemeentelijke en landelijke termijnen? (Denk aan: Zeist energieneutraal in 2050; het niet meer mogen verhuren van woningen met labels E, F en G vanaf 2030, vanaf 2028 moeten corporaties deze woningen al uit faseren) Reactie: Er zijn nationale afspraken gemaakt tussen VNG-AEDES-WOONBOND over de aanpak van sociale huurwoningen met E/F/G-label voor de periode tot en met 2028 en er zijn wettelijk regels over huurwoningen vanaf 2030. De gemeente heeft meerjarig prestatieafspraken en jaarafspraken gemaakt met de woningcorporaties.2 Ook de monumentale woningbouwcomplexen moeten voor 2030 aan het minimale energielabel voldoen en in 2050 volledig CO2-neutraal zijn. Inmiddels zijn er al verschillende complexen verduurzaamd, dan wel heeft de gemeente hiervoor de omgevingsvergunning verstrekt. De gemeente heeft hiervoor de nodige ondersteuning geboden en ook meer mogelijk gemaakt dan voorheen. Bijvoorbeeld het plaatsen van zonnepanelen in het zicht (aan de straatzijde) op de woningen aan de Cornelis Schellingerlaan. Dit was voorheen bij beschermde monumenten niet mogelijk. Het college heeft het sociaal-maatschappelijke belang van het bewoonbaar en betaalbaar houden van deze woningen en het tegengaan van energiearmoede in het besluit over deze omgevingsvergunning nadrukkelijk meegewogen.
Ook voor de plannen voor het woningbouwcomplex Panweg e.o. is een uitgebreid vooroverlegtraject doorlopen met ondersteuning vanuit duurzaamheid en erfgoed met een positief resultaat (lees: vergunning verleend).
▪
Ziet de gemeente mogelijkheden om financieel bij te springen (denk aan gelden uit het RIOZ)? Reactie:
2
Meerjarenafspraak 2021-2025 4.4 Zeist is een gemeente met veel cultureel erfgoed en monumenten. Dit is één van de kwaliteiten van de leefomgeving van Zeist. Eigenaren van monumenten hebben wettelijk de verplichting om deze panden in stand te houden en te onderhouden. Ook de Zeister corporaties hebben monumenten in hun bezit. Onder invloed van de klimaat- en duurzaamheidsambities van de gemeente Zeist en ZCO ligt er ook voor de monumentale panden een opgave tot verduurzaaming. Deze opgave leidt soms tot dilemma’s en verschil in inzicht tussen partijen. Bijvoorbeeld wanneer renovatie van een monument in het perspectief van ZCO niet leidt tot een woning met de gewenste toekomstbestendige en duurzame kwaliteit, erg kostbaar is en/of sloopnieuwbouw een kans biedt tot aanzienlijk meer nieuwe betaalbare en toekomstbestendige woningen. Tegelijkertijd is het van belang om Zeister monumenten in stand te houden. Gemeente en corporaties spreken af op dit onderwerp intensief de samenwerking te zoeken en elkaar te helpen om de maatschappelijke belangen zo goed mogelijk af te wegen. Jaarafspraak 2023 4.4.1 ZCO en gemeente streven ernaar om te komen tot een gemeenschappelijke aanpak voor de verduurzaming van monumenten welke behoren tot de woningvoorraad van ZCO. Vanuit de gemeente wordt hier externe expertise op gefaciliteerd.
Knelpunten kunnen onder andere zijn de financiële kaders, maatschappelijk verantwoorde keuzes, het behouden van de monumentale waarden van de woningen en de opgave omtrent voldoende toekomstbestendige en duurzame, aardgasloze woningen. Jaarafspraak 2023 4.4.2 ZCO en gemeente brengen gezamenlijk in beeld hoe de komende jaren met het monumentaal bezit wordt omgegaan, vanuit het belang van erfgoed en de gemeenschappelijke maatschappelijke opgaven op het gebied van wonen (toevoegen, verduurzamen en betaalbaarheid).
De gemeente kent het systeem van korting op de leges, de zogenaamde Groene leges, waar een woningcorporatie ook gebruik van kan maken. Bij het plan voor de Panweg e.o. is 50% korting op de leges verrekend. Dit is ruim € 50.000 euro. De gelden uit het RIOZ zijn beschikbaar onder strikte voorwaarden. Één van de voorwaarde is dat de investering uiteindelijk iets oplevert voor de gemeente (in geld of in maatschappelijk effect). Aangezien de woningen die verduurzaamd worden in het bezit zijn van de woningcorporatie is het wellicht de vraag of de maatschappelijke relevantie hoog genoeg is om hier de RIOZ gelden voor in te zetten. De gemeenteraad heeft het budgetrecht over reserves. De raad dient daardoor over alle stortingen en onttrekkingen een besluit te nemen.
Is het voor de gemeente acceptabel als gemeentelijke monumenten op een lager label uitkomen dan label A, met als consequentie dat ze daardoor niet gas loos kunnen worden? Hoe verhoudt zich dit met de Transitievisie Warmte? Reactie: In de Transitievisie Warmte wordt niet gesproken over bepaalde labels. Het doel is van het aardgas af en als dat evt. met een lager label kan als label A, dan is dat ook denkbaar. Dit zou dan op langer termijn wel bewezen kosten efficiënter moeten zijn dan de verduurzaming naar label A. ▪
Wat is de status van de Beleidsherijking t.a.v. gemeentelijke monumenten? Wanneer is dit document te verwachten? Reactie: Met de komst van de Omgevingswet is de gemeente verplicht de wijze waarop monumenten beschermd worden en waarop met cultuurhistorische waarden rekening wordt gehouden bij planvorming in het Omgevingsplan vast te leggen. Beleidsherijking van de gemeentelijke monumenten houdt in dat we kijken op welke wijze de bescherming van de gemeentelijke monumenten in het Omgevingsplan het beste geregeld kan worden. Hierbij is het belangrijk dat de regels toegespitst zijn op de cultuurhistorische waarden. Dit betreft zowel de mate waarin die waarden aanwezig zijn (hoogte van de waarden), als de type waarden (stedenbouwkundig, architectonisch, landschappelijk, archeologisch, etc.). Op dit moment zijn we bezig met een onderzoek naar de Cultuurhistorische waarde van alle woningbouwcomplexen binnen de gemeente Zeist. Deze woningbouwcomplexen zijn woningen in het bezit van Woongoed, RK, maar ook in bezit van particulieren. Bovendien zijn we gestart met het onderzoek naar de gemeentelijke monumenten die pleinen, wegen en groene terreinen omvatten, de zogenaamde Gemeentelijke Monumentale Structuren (GMSproject).
Het doel van die onderzoeken is om vast te stellen wat de cultuurhistorische waarden van die complexen zijn in de context van de hele gemeentelijke monumentenlijst en de Zeister waarden. Op dit moment zijn de eerste concept resultaten van het onderzoek over de woningbouwcomplexen binnen. In Q1 2024 worden deze definitief. Op basis van de resultaten is het college voornemens om vóór het zomerreces 2024 een afgewogen besluit te nemen hoe om te gaan met bestaande monumentale woningbouwcomplexen. Dit besluit bevat een stappenplan met bijbehorend tijdspad voor een adequate bescherming van de complexen. Daarbij wordt ook meegenomen dat het opnemen van erfgoed in het nog op te stellen definitieve omgevingsplan een nieuwe wettelijke verplichting is. Uiteraard is hierover contact met belanghebbenden en wordt de raad geïnformeerd. Gemeentelijke monumenten zijn juridisch goed beschermd. Een slechte staat van onderhoud of hoge kosten voor de verduurzaming zijn in beginsel geen argument om panden van een monumentenlijst af te voeren. Dit zou in de hand werken dat mensen hun panden niet meer onderhouden als ze willen dat het geen monument meer is. Het is in de wet- en regelgeving (Erfgoedwet en Erfgoedverordening) vastgelegd dat een eigenaar zijn monument niet het onderhoud mag onthouden dat nodig is voor een goede instandhouding.
Anders gezegd: er is een onderhoudsplicht voor iedereen die een monument bezit.
▪
Overweegt de gemeente om de monumentenstatus van ZCO monumenten (gedeeltelijk) op te heffen of tot verkoop van sociale huurwoningen over te gaan? Reactie: We wachten de inventarisatie van de Cultuurhistorische waarden af en gaan naar aanleiding van dat onderzoek verder kijken welke regels in het Omgevingsplan passend zijn. Het gedeeltelijk opheffen van de monumentenstatus van ZCO monumenten is niet het doel van de herwaardering, wel het regelen van een passende bescherming die voldoet aan de Omgevingswet. De verkoop van sociale huurwoningen door de gemeente is niet aan de orde. De gemeente is geen eigenaar van sociale huurwoningen. Daar zijn de woningcorporaties voor. Het verkopen van sociale huurwoningen door een corporatie is aan regels en wetgeving gebonden. Dit soort trajecten duurt jaren. De huidige huurders blijven dan zitten met slecht onderhouden woningen en hoge energielasten.
▪
Hoe denkt de gemeente het belang van bewoners beter mee te nemen in de gesprekken die plaats vinden tussen corporaties en gemeente? Het belang van bewoners lijkt soms klem te zitten in de discussie rondom ‘monument’ (vanuit de commissie ruimtelijke kwaliteit) en ‘financiën’ (vanuit de corporatie). Reactie: De prestatieafspraken worden gemaakt in samenspraak met huurderorganisaties. Er is een aantal voorbeelden in Zeist waarin het College het belang van de bewoners en het tegengaan van energiearmoede aantoonbaar heeft meegewogen. Het toestaan van de zonnepanelen op de voorzijde van de woningen aan de Cornelis Schellingerlaan is daar een voorbeeld van. Hier was een spanningsveld tussen de monumentale waarde, de verduurzaming en de sociaal-maatschappelijke opgave om de energiekosten betaalbaar te houden. Om te zorgen dat de energiekosten voor deze woningen lager zouden worden zijn de zonnepanelen aan de voorkant toegestaan.