23RV064 rv Rekenkameronderzoek Schulddienstverlening

RAADSVOORSTEL Rekenkameronderzoek Schulddienstverlening

Portefeuillehouder

Koos Janssen /Laura Hoogstraten

Ontvangst griffie

31 oktober 2023

Opsteller

Raadsgriffie

Ronde Tafel

5 oktober 2023

Zaak/stuknummer

23RV064

Debat

n.v.t.

Besluit college

n.v.t.

Raadsvergadering

7 november 2023

Onderwerp Rekenkameronderzoek over de schulddienstverlening door de Regionale Sociale Dienst (RSD).

Doel van het voorstel College en raad te voorzien van input en handvatten om samen met de RSD het beleid aangaande schulddienstverlening verder te verbeteren en effectiever te maken.

Voorgesteld besluit 1. Kennis te nemen van het onderzoek van de vier rekenkamers: ‘’Schulddienstverlening Regionale Sociale Dienst Kromme Rijn Heuvelrug (RSD)’’. 2. De conclusies en aanbevelingen van de rekenkamer(s) over te nemen. 3 Het college te verzoeken: a) Om het komende jaar duidelijke beleidsdoelen en de daarbij behorende kritische prestatie indicatoren (KPI’s) te formuleren; b) In samenspraak met de RSD, vervolgens de informatievoorziening over schulddienstverlening te verbeteren. Het gaat dan om informatie over het behalen van de beleidsdoelen. c) In de volgende beleidscyclus de RSD opdracht te geven in het beleid en in de uitvoering meer aandacht te geven aan preventie en aan nazorg. d) Periodiek een werkbijeenkomst te (laten) organiseren met de RSD gemeenten over schulddienstverlening. Besluit Raad 7 november 2023 Conform unaniem besloten.

Inhoud (korte samenvatting) De rekenkamers van de gemeenten Zeist, De Bilt, Bunnik en Utrechtse Heuvelrug hebben samen onderzoek gedaan naar de schulddienstverlening door de Regionale Sociale Dienst (RSD). De

1

belangrijkste onderzoeksvragen zijn: worden inwoners met schuldproblemen bereikt? Heeft de schulddienstverlening effect, ofwel worden mensen met schulden geholpen? En: wat gaat goed en wat zijn verbeterpunten? Het Verwey-Jonker Instituut heeft het onderzoek in opdracht van de rekenkamers uitgevoerd. In het voorjaar van 2023 is het eindrapport opgeleverd. Het onderzoek wijst uit dat de Regionale Sociale Dienst een professionele en betrokken organisatie is en dat uitvoering van de schulddienstverlening over het algemeen goed verloopt. De dienst doet veel om mensen met schulden te bereiken en werkt goed samen met andere organisaties. Preventie en nazorg zijn punten om te verbeteren. Ook is er meer behoefte aan informatie over de effecten van de schulddienstverlening. Er is nu te weinig informatie om dit goed te kunnen beoordelen.

Verdieping Inleiding De rekenkamercommissies van Zeist, De Bilt, Bunnik en Utrechtse Heuvelrug zijn in 2021 gestart met een onderzoek naar schulddienstverlening, omdat dit een groot maatschappelijk en financieel belang heeft en omdat armoede als gespreksonderwerp steeds hoger op de politieke agenda staat. Recente ontwikkelingen als hoge inflatie en de hoge energieprijzen drukken op de financiën van huishoudens. Steeds meer huishoudens komen door deze ontwikkelingen in de financiële problemen. De vraag of de gemeente de schulddienstverlening effectief en efficiënt heeft ingericht is daarmee zeer actueel. De uitvoering van de schulddienstverlening is als taak overgedragen via een gemeenschappelijke regeling aan de RSD. Omdat de gemeenten hierbij samenwerken vloeide hier logisch uit voort dat de rekenkamercommissies ook samenwerkten in dit onderzoek 1. Het onderzoek is gericht op de schulddienstverlening zoals deze door de RSD uitgevoerd wordt. De taken die de gemeenten of andere samenwerkingspartners uitvoeren, zijn buiten beschouwing gelaten. De belangrijkste vragen waren: in hoeverre slaagt de RSD erin om mensen met schulden te bereiken en in hoeverre draagt dit vervolgens bij aan het verminderen van schuldenproblematiek onder deze inwoners. Daarnaast is gezocht naar goede punten die behouden moeten blijven en naar verbeterpunten.

De effectiviteit van het beleid staat dus voorop, waarbij het belang van de inwoner centraal staat. Belangrijkste bevindingen en conclusies Het onderzoek laat zien dat de RSD een professionele en betrokken uitvoeringsorganisatie is en dat de uitvoering van de schulddienstverlening qua proces over het algemeen goed verloopt. De inwoners die ervaring hebben met de dienstverlening door de RSD, zijn daar tevreden over. Ook samenwerking met vrijwilligersorganisaties verloopt goed. De RSD verricht veel inspanningen om mensen met schulden te bereiken en werkt steeds meer samen met netwerkpartners op het gebied van vroegsignalering. Ook wordt geconcludeerd dat de RSD de afgelopen jaren weinig activiteiten heeft gericht op preventie en weinig nazorg heeft uitgevoerd. Bij preventie gaat het om een aanpak gericht op het voorkomen van schulden. Dat kan bijvoorbeeld door budgetcursussen en door voorlichting. Bij nazorg gaat het erom inwoners handvatten te geven om beter met geld te leren omgaan na afloop van een schulddienstverleningstraject. In hoeverre de inspanningen van de RSD resultaat opleveren, de belangrijkste onderzoeksvraag, blijkt lastig te zeggen. Er is te weinig informatie over de resultaten van de schulddienstverlening om dit goed te kunnen beoordelen.

Uit de beschikbare cijfers kan bijvoorbeeld niet goed worden afgeleid 1 Omdat de gemeente Wijk bij Duurstede ten tijde van het onderzoek geen actieve rekenkamer(commissie) heeft, is deze gemeente

niet actief betrokken bij dit onderzoek. De resultaten worden wel met de gemeente Wijk bij Duurstede gedeeld.

welk aandeel van de mensen die in de schulddienstverlening terecht komen, uiteindelijk schuldenvrij is. Ook over de mate waarin de RSD effectief is in het voorkómen van problematische schulden, zijn geen harde uitspraken te doen. De rekenkamercommissies kunnen daardoor niet vaststellen of de RSD de schulddienstverlening effectief uitvoert. Dit wil niet zeggen dat de schulddienstverlening niet effectief is, er is echter onvoldoende data/ informatie beschikbaar om dit vast te kunnen stellen. Aanbevelingen aan de gemeenteraad De rekenkamercommissies doen gezamenlijk aanbevelingen aan de gemeenteraden. Over de sturing door de gemeenteraden adviseren we de raad om: • naast financiële sturing, in de planning- en control cyclus ook te sturen op de beleidsrealisatie van schulddienstverlening; • de colleges daarom eerst te vragen om het komende jaar duidelijke beleidsdoelen en de daarbij behorende kritische prestatie indicatoren (KPI’s) te formuleren; • de colleges opdracht te geven om, in samenspraak met de RSD, vervolgens de informatievoorziening over schulddienstverlening te verbeteren. Het gaat dan om informatie over het behalen van de beleidsdoelen. Over de uitvoering door de RSD wordt geadviseerd om: • de colleges te vragen om in de volgende beleidscyclus de RSD opdracht te geven in het beleid en in de uitvoering meer aandacht te geven aan preventie en aan nazorg.

Bestuurlijke reactie Op 23 mei ontving de rekenkamer een bestuurlijke reactie op het onderzoek van het college. Het college herkent zich in grote mate in het rapport. Het rapport bevestigt het beeld dat inwoners zich goed geholpen voelen door de RSD. Tegelijkertijd verscherpt het rapport de aandacht op de verbeterslagen die nog te maken zijn. Het college geeft aan te streven naar effectieve en efficiënte schulddienstverlening. Daarbij is het belangrijk dat de menselijke maat niet uit het oog verloren wordt. Uit het onderzoek blijkt dat inwoners zich goed geholpen voelen door de RSD. Preventie, nazorg en meetbaarheid van de effectiviteit kunnen en moeten wel beter. De aanbevelingen op dit punt worden meegenomen door het college. Daarnaast vermeldt het college dat de doorlooptijd (te) lang is en dat niet meer dan 12 % van de mensen met problematische schulden wordt bereikt. Alhoewel dit een landelijk beeld is dat niet alleen voor de RSD geldt, en er in dit rapport ook geen aanbeveling voor wordt gedaan, vindt het college dit zorgelijke cijfers: ‘’we zullen ons blijven inspannen om creatieve manieren te vinden en mensen met schulden nog beter te helpen en bereiken’’.

Werkconferentie (28 juni 2023) Ter afsluiting van het project is door de rekenkamers een werkconferentie georganiseerd in Zeist bedoeld voor wethouders, raadsleden, ambtenaren en andere betrokken organisaties uit de vier gemeenten. Na een bijdrage van een ervaringsdeskundige (iemand die in de schulddienstverlening terecht is gekomen) en een terugblik op het onderzoek is in kleine groepen gesproken over hoe we kunnen komen tot de gewenste verbeteringen. Ronde tafel (5 oktober 2023) Het onderzoek is besproken in de Ronde Tafel van 5 oktober. Bij de raadsleden en portefeuillehouder bleek veel waardering voor het rapport. De vooraf door de Rekenkamer georganiseerde werkbijeenkomst met de RSD gemeenten en de RSD over schulddienstverlening bleek zeer op prijs

gesteld te worden. Geconcludeerd werd dat het zeker nuttig is om dit vaker te doen.

Argumenten De Rekenkamer Zeist beoogt om door middel van onderzoek het beleid van de gemeente Zeist tegen het licht te houden en de doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid van het beleid te toetsen. Met andere woorden: komt het beleid de inwoners van Zeist ten goede, worden de middelen efficiënt ingezet en past het beleid in de landelijk en regionaal afgesproken kaders. De rekenkamer kijkt waar het goed gaat en waar verbeteringen wenselijk zijn. Zo ook ten aanzien van de schulddienstverlening. De informatie uit het onderzoek is voor de raad van belang om inzicht te krijgen in de effectiviteit van het beleid (dat wordt uitgevoerd door de RSD) ten aanzien van de hulp aan inwoners die met schuldenproblematiek te maken hebben (worden zij voldoende bereikt door de RSD en worden mensen met schulden effectief geholpen).

Toelichting Participatie In het kader van het onderzoek zijn behalve medewerkers van de SD en bestuurders ook vijf coördinatoren van vrijwilligersorganisaties en twee vrijwilligers die ervaring hebben met helpen/begeleiden van mensen met schulden betrokken. Ook zijn 12 diepte-interviews gehouden met inwoners die op dat moment gebruik maakten van de schulddienstverlening door de RSD of die hier recent (minder dan een jaar geleden) ervaring mee hadden. Financiële toelichting: Aan dit voorstel zijn geen directe kosten verbonden. Juridische aspecten: Er zijn geen juridische aspecten verbonden aan dit voorstel. Duurzame aspecten: NVT

Verdere proces Planning en uitvoering

Communicatie Over het rapport is door de Rekenkamer een persbericht uitgegeven. Evaluatie

De uitvoering van de aanbevelingen zal worden gevolgd aan de hand van het Aanbevelingsregister.

Bijlagen 1. Aanbiedingsbrief Rekenkamer Schulddienstverlening (5 juni 2023) 2. Nota van bevindingen Schulddienstverlening Regionale Sociale Dienst Kromme Rijn Heuvelrug (RSD) (april 2023) 3. Bestuurlijke reactie op de rapportage (23 mei 2023) Online: https://zeist.raadsinformatie.nl/dossiers/57866

RAADSBESLUIT

Behoort bij raadsvoorstel Nr. 23RV064

De raad van de gemeente Zeist; gelezen het voorstel van de raadsgriffie van 31 oktober 2023;

Besluit: 1. Kennis te nemen van het onderzoek van de Rekenkamer Zeist: ‘’Schulddienstverlening door de Regionale Sociale Dienst Kromme Rijn Heuvelrug’’. 2. De conclusies en aanbevelingen van de rekenkamer over te nemen. 3 Het college te verzoeken: a) om het komende jaar duidelijke beleidsdoelen en de daarbij behorende kritische prestatie indicatoren (KPI’s) te formuleren; b) in samenspraak met de RSD, vervolgens de informatie-voorziening over schulddienstverlening te verbeteren. Het gaat dan om informatie over het behalen van de beleidsdoelen. c) in de volgende beleidscyclus de RSD opdracht te geven in het beleid en in de uitvoering meer aandacht te geven aan preventie en aan nazorg. d) Periodiek een werkbijeenkomst te (laten) organiseren met de RSD gemeenten over schulddienstverlening.

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 7 november 2023

De raad voornoemd,

mr. J. Janssen, griffier

drs. J.J.L.M. Janssen, voorzitter