23RV035 rv Aardgasvrij maken gemeentelijk vastgoed fase 3

RAADSVOORSTEL Aardgasvrij maken gemeentelijk vastgoed fase 3

Portefeuillehouder

Walter van Dijk

Ontvangst griffie

25 mei 2023

Opsteller

Sam Vooren 23RV035/91173

Ronde Tafel

N.v.t.

Zaak/stuknummer

Debat

N.v.t.

Besluit college

23 mei 2023

Raadsvergadering

29 juni 2023

Onderwerp Aardgasvrij maken gemeentelijk vastgoed fase 3 Doel van het voorstel De Gemeente Zeist wil op gebied van verduurzaming het goede voorbeeld geven. De gemeenteraad van Zeist heeft daarbij de ambitie gesteld de organisatie in 2030 energieneutraal en van het aardgas af te hebben. De afgelopen jaren is hard gewerkt deze ambitie mogelijk te maken. Inmiddels zitten we midden in de tweede fase van dit traject. Tijdens de actualisatie van ons duurzame meerjarenonderhoudsplan in 2021 (DMJOP 2022-2031, raadsbesluit 4 november 2021) is aangegeven dat een aanvullende investering nodig is om de ambitie te halen. Daarbovenop worden we met twee extra uitdagingen geconfronteerd die het complexer maken de benodigde investering goed in te schatten. Ten eerste zijn we in een periode van enorme kostenstijgingen terecht gekomen waarbij onduidelijk is hoe lang deze zal aanhouden. En ten tweede is eind 2022 aan het licht gekomen dat de huidige congestie op het elektriciteitsnet het tot in ieder geval 2028 onmogelijk maakt extra grootverbruikersaansluitingen aan te vragen.1 Dit voorstel schetst de weg naar 2028. Daarbij is het niet mogelijk een betrouwbaar beeld te schetsen van de totale kosten voor de gehele derde fase. Om die reden wordt ervoor gekozen het benodigde investeringskrediet jaarlijks aan de raad ter besluitvorming voor te leggen.

In de kadernota 2024 is het investeringskrediet voor de projecten van 2024 aangemeld. In 2028 komt vervolgens een nieuw raadsvoorstel voor de afsluitende vierde fase (periode 2029 tot en met 2030).

Voorgesteld besluit In te stemmen met de opzet van fase 3 van het aardgasvrij maken van gemeentelijk vastgoed (zie overzicht bij financiële toelichting) voor de periode 2024 tot en met 2028.

Besluit Raad 29 juni 2023:

Inhoud (korte samenvatting) 1 Grootverbruik aansluitingen worden niet meer standaard gehonoreerd. Door de huidige inzet op congestiemanagement is het

soms alsnog mogelijk een aansluiting te verkrijgen. Uiteraard houden we dit scherp in de gaten bij het maken van de afwegingen per object.

Pagina 1 van 7

De Gemeente Zeist wil op gebied van verduurzaming het goede voorbeeld geven. Hierbij is het streven in 2030 als organisatie energieneutraal en van het aardgas af te zijn. Sinds 2014 werken we aan de verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed. We benutten daarbij de natuurlijke vervangingsmomenten voor het aardgasvrij maken. Tijdens de actualisatie van ons duurzame meerjarenonderhoudsplan in 2021 is aangegeven dat een aanvullende investering nodig is om onze ambitie te halen. Eind 2022 is daarnaast aan het licht gekomen dat er tot 2028 geen extra grootverbruikersaansluitingen aangevraagd kunnen worden in verband met de huidige congestie op het elektriciteitsnet. Dit vraagt om een meer trapsgewijze aanpak en vaak ook om extra investeringen. Met voorliggend voorstel stelt de raad de kaders voor de derde fase van het aardgasvrij maken van ons vastgoed (periode 2024 t/m 2028). Gezien de uiterst onvoorspelbare marktsituatie waarin we momenteel te maken hebben met een sterke kostenstijging is er in de opzet van fase 3 voor gekozen om jaarlijks investeringskredieten aan te vragen. Dit geeft tevens extra ruimte in te spelen op kansen die zich tussentijds voordoen. In 2028 komt vervolgens een nieuw raadsvoorstel voor de afsluitende vierde fase (periode 2029 tot en met 2030).

VERDIEPING In 2019 heeft de gemeenteraad van Zeist de eerste routekaart 'Nieuwe Energie voor Zeist' vastgesteld. Raadsvoorstel Routekaart 'Nieuwe energie voor Zeist' Deze routekaart geeft richting aan de doelstelling om de gemeente Zeist uiterlijk in 2050 energieneutraal te laten zijn. Als organisatie wil Gemeente Zeist hierbij het goede voorbeeld bieden met het streven energieneutraal en (waar mogelijk) energieleverend en van het aardgas af in 2030. Met de verduurzaming van het vastgoed is de gemeente al sinds 2014 aan de slag door het mee te nemen in het duurzame meerjarenonderhoudsplan (DMJOP). In de uitvoer hiervan zijn maatregelen getroffen om alle gemeentelijke gebouwen te verduurzamen naar label A of B. Ook zijn zes gebouwen aardgasvrij gemaakt: het nieuwe deel gemeentehuis,2 kinderboerderij De Brink, wijkgebouw Beukbergen, gymzaal Bisonveld en twee voormalige onderkomens voor de plantsoendienst(fase 1). Eind 2021 is het DMJOP geactualiseerd. Raadsvoorstel Actualisatie DMJOP 2022-2031 Bij deze actualisatie is gekeken naar verduurzaming die past binnen het regulier onderhoud. Om de duurzaamheidsambitie in 2030 te behalen is extra financiering noodzakelijk. Afgesproken is de benodigde aanvullende investeringen in beeld te brengen op het moment van actualisatie van de routekaart.

Tot die tijd doen we verdere ervaring op bij het benutten van natuurlijke vervangingsmomenten voor het aardgasvrij maken van 5 gebouwen: sporthal De Koppeling (De Clomp 1904-1918), gymnastiekzaal Javalaan (Sumatralaan 1), Voormalige dienstwoning (Woudenbergseweg 50) en Loods 1 en 2 van de begraafplaats (Woudenbergseweg 50b). Momenteel wordt hier uitvoering aan gegeven (fase2). Met voorliggend voorstel werken we toe naar de derde fase van de verduurzaming voor de periode 2024 t/m 2028. Daarmee sluiten we aan op de recente actualisatie van de routekaart. In deze derde fase zien we onszelf geconfronteerd met congestie op het elektriciteitsnet. Deze congestie zorgt ervoor dat de derde fase er anders uit zal zien dan we in eerste instantie hadden voorzien. Tot 2028 is het namelijk niet meer mogelijk grootverbruikersaansluitingen te verkrijgen. Hierdoor zal het aardgasvrij maken van veel van ons vastgoed verlopen via de tussenstap van een hybride systeem (aardgasvrij ready). Tegelijk zal onderzocht worden hoe lokale opslag van energie in bepaalde situaties een uitkomst kan bieden.

2 De nieuwbouw van het gemeentehuis maakt gebruik van een hybride systeem: een warmte koude

opslag (WKO) in combinatie met de oude gasketels. In 2013 is besloten de oude ketels te behouden om bij extreme kou te kunnen bijstoken. Wanneer de onbalans in de WKO op een andere manier kan worden verholpen, kunnen de gasketels worden verwijderd. Pagina 2 van 7

Bij elk gebouw zal een afweging gemaakt worden tussen milieueffecten van de verbouwing, effectiviteit van het aan te leggen systeem, en de kosten. Dit alles met de insteek vanaf 2028 snel te kunnen schakelen in het daadwerkelijk van het gas afsluiten van ons vastgoed. Om dit proces ten uitvoer te kunnen brengen met minimale tussentijdse vertraging wordt de raad jaarlijks gevraagd om een investeringskrediet voor de objecten die het daaropvolgende jaar zullen worden opgepakt. Op basis van ontvangen offertes voor vergelijkbare projecten hebben we een inschatting gemaakt. Deze wijkt sterk af van de VNG-kostenkengetallen voor het ‘Maatregelenpakket aardgasvrij’. De huidige kostenstijging lijkt in deze VNG-kostenkengetallen onvoldoende te zijn meegenomen. Of die kostenstijging permanent is of zelfs nog verder door zet is nu niet in te schatten. Om die reden wordt de investeringsaanvraag jaarlijks herhaald voor de gebouwen die voor het daaropvolgend haar gepland staan. Midden 2028 zal de raad een voorstel ontvangen voor de afsluitende vierde fase (periode 2029 t/m 2030). Dit volgt de update van de Routekaart. De volgorde waarop we panden aanpakken is sterk afhankelijk van natuurlijke vervangingsmomenten. Daarnaast spelen ook subsidiemogelijkheden een rol (zoals nu bij Slot Zeist het geval is). Panden met een later natuurlijk vervangingsmoment worden naar achter geplaatst.

Hetzelfde geldt voor panden waar beleidsmatig nog een keuze gemaakt moet worden (bijvoorbeeld in relatie tot de (door)ontwikkeling van een ‘Cultuurhuis’). Doordat we als gemeente het goede voorbeeld wensen te geven lopen we veelal op de troepen vooruit. Dat betekent ook dat dit project een leertraject is waarbij we actuele kennis en technieken toepassen wanneer die zich voordoen. Bij elke stap die we zetten leren we waardevolle lessen die we bij volgende gebouwen kunnen inzetten. Deze manier van werken vraagt een flexibele en open houding. We werken met up to date informatie, sorteren voor op verwachte ontwikkelingen, maar kunnen geen volledige zekerheid bieden wat betreft de loop van dit project. Zelfs het exacte aantal objecten is afhankelijk van toekomstige ontwikkelingen die we nu niet in het vizier hebben (verkoop, sloop, renovatie of nieuwbouw).

ARGUMENTEN VOOR 1. Door stapsgewijs de gemeentelijke panden aardgasvrij te maken doen we kennis en ervaring op. We blijven mee voorop lopen en stimuleren de markt, maar geven onszelf tevens de mogelijkheid het in de nabije toekomst anders te doen op basis van geleerde lessen. Daarmee zijn we een leervoorbeeld voor onszelf en inwoners, corporaties en bedrijven in de regio. 2. De gebruikers van gemeentelijke panden zien en ervaren op welke wijze verduurzaamd is. Deze praktische en goede voorbeelden geven hen handelingsperspectief om ook in eigen omgeving de volgende stap in dit onderwerp te zetten. 3. Door onderhoudsactiviteiten te combineren met aardgasvrij maken (slimme clustering van werkzaamheden) kunnen we kosten besparen en overlast voor de gebruiker minimaliseren. Dit is ook het principe van DMJOP. Integrale aanpak: toegankelijk, duurzaamheid, gepland onderhoud etc. 4. De stijging van de gemeentelijke energielasten wordt sneller beheersbaar. Er is onzekerheid verbonden met toekomstige levering van gas. Momenteel is er sprake van een neergaande trend wat betreft de gasprijs, maar in 2023 en 2024 betalen we nog steeds 3 keer meer dan voorgaande jaren. Naarmate aardgas schaarser wordt is de verwachting dat de prijs in de toekomst weer verder zal stijgen. Door stapsgewijs van het aardgas af te gaan blijft de energierekening meer onder controle.

Mocht in de toekomst de elektriciteitsprijs ontkoppeld

Pagina 3 van 7

worden van de gasprijs dan zou dat een positief effect kunnen hebben op de exploitatie van ons vastgoed.

KANTTEKENINGEN

1. Elektragebruik neemt toe. Richting 2030 daalt het gasverbruik richting de nul, om dat op te vangen neemt het verbruik toe in een mate die we niet met onze eigen opwek kunnen compenseren. Dat betekent dat we met de huidige plannen nog niet uitkomen op een zelfvoorzienende organisatie waar het energiegebruik betreft. De energie die we inkopen heeft een CO2 emissiefactor van 0 (hierbij werken we met Garantie van Oorsprong (GvO) certificaten die aantonen dat de geleverde energie van de leverancier aan de afnemer aantonen dat de geleverde energie uit hernieuwbare bron afkomstig is. In ons geval door windmolens welke in Nederland/Noordzee staan). 2. Ambtelijke capaciteit is beperkt, en de arbeidsmarkt krap. Zeist is uiteraard niet de enige gemeente die van het aardgas af wil. Waar het project op zich al complex genoeg is, moet het nu ten uitvoer gebracht worden met beperkte ambtelijke capaciteit die moeilijk aan te vullen is (ook bij voldoende budgettaire ruimte). Risico op vertraging door beperkte capaciteit is aanwezig. Tevens kan een project ook complexer zijn dan ingeschat, en op die manier meer capaciteit behoeven. Dit risico wordt niet minder bij uitstel van het project. 3. Infrastructuur van het elektrisch netwerk is onvoldoende. De komende jaren zal dit een worsteling blijven.

Er zal nog flink geïnvesteerd moeten worden door de netbeheerders in verbetering van het elektrisch netwerk. Daarbij is het van belang om aan de gebouwzijde in te zetten op innovaties die het elektriciteitsnet juist ontlasten (batterijen, en elektrische auto’s die ingezet kunnen worden om een gebouw van stroom te leveren tijdens piek momenten). Daarbij zullen ook mogelijke samenwerkingsopties met omliggende gebouwen onderzocht moeten worden. We zetten hierbij sterk in op innovatie. We zetten in op een hybride tussenstap waar dit financieel en milieutechnisch een meer verstandige keuze is.

TOELICHTING Participatie De energietransitie kan alleen maar slagen wanneer inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden samenwerken. Op verschillende manieren zal samenspel georganiseerd worden rondom dit thema. Specifiek voor dit project zal het daarbij gaan om omwonende en gebruikers van de panden. Gebruikers betalen (soms) de energierekening en hebben altijd invloed op het energieverbruik. Zij kennen het gebouw en de omgeving, hebben belang bij het resultaat en zullen ook overlast ondervinden tijdens renovatie. Vanaf de start zullen zij dan ook worden meegenomen. Ook de omwonende kunnen overlast ondervinden tijdens de werkzaamheden. De inzet zal zijn deze tot een minimum te beperken. Daarbij zal ook gekeken worden naar de ontwikkelingen in de omgeving van een pand. Mogelijk kan een gezamenlijke warmtevraag worden opgepakt.

Financiële toelichting De investeringskredieten met betrekking tot fase 3 zullen gefaseerd, per jaar, worden aangevraagd. Onderstaand is de huidige planning opgenomen waaruit blijkt in welk jaar welke investeringskredieten worden aangevraagd:

Pagina 4 van 7

Overzicht gebouwen fase 3 Uitvoering start 2024

Object Onderkomen Walkartpark (Vastgoed)

2024 2024 (hybride) 2024 (hybride) 2024

1e Dorpsstraat 13 Dijnselburgerlaan 5, brandweerkazerne Slot Zeist MFA de Koppeling i.c.m. sporthal

2025 2025 2025 2026 2026 2026 2027 2027 (hybride) 2027 2028 (hybride) 2028 2028 (hybride)

Gymlokaal Jagerlaan 19 Gymlokaal Nicolaas Beetslaan 31 Aula Nieuwe Begraafplaats Gymlokaal Laan van Eikenstein 4 Poortgebouw Oude Begraafplaats, Bergweg 21 Gebouw 06 / RDZ Korfbal Bisonveld Nieuwe Raadhuis Lengkeek/RAU Oude Raadhuis Gymlokaal De Sluis, Koppelweg 133 Atletiekbaan Dijnselburg i.c.m. zwembad Sportcomplex DOSC Den Dolder, W. Arntszlaan 96 Badmeester Schenkpad 8 Zwembad Dijnselburg

Investering3 74 76 695 565 220 Volgt in Q2 2024 Volgt in Q2 2024 Volgt in Q2 2024 Volgt in Q2 2025 Volgt in Q2 2025 Volgt in Q2 2025 Volgt in Q2 2026 Volgt in Q2 2026 Volgt in Q2 2026 Volgt in Q2 2027 Volgt in Q2 2027 Volgt in Q2 2027

De genoemde investeringskredieten 2024 zijn als volgt verwerkt onder de overige ontwikkelingen in de kadernota 2024.

Dat betekent dat in dit raadsvoorstel geen beslissing wordt genomen over de investeringskredieten en de bijbehorende financiële consequenties. Op basis van de kadernota 2024 maakt de gemeenteraad een integrale afweging en de beslissing over deze investeringskredieten wordt dus genomen bij besluitvorming van de begroting 2024. Duurzame aspecten Ook in het bereiken van de duurzame ambities is het van belang een duurzame weg te bewandelen. Binnen het project zal die weg gevonden worden in een afweging tussen kosten, toekomstig profijt en mate van duurzaamheid. Samenhang met andere projecten Aardgasvrij maken van vastgoed is een onderdeel van de Routekaart Nieuwe energie voor Zeist. Voor de samenhang met andere projecten verwijzen we naar de update van die routekaart die gelijktijdig met dit voorstel aan de raad wordt voorgelegd. Voor de relatie met het onderhoudsplan is de update van de DMJOP in te zien.

VERDERE PROCES Planning en uitvoering 3 Op basis van eerdere vergelijkbare offertes (in relatie tot oppervlakte van het object), naar boven toe afgerond op

duizendtallen. 4 Dit bedrag wordt in 2024 in één keer ten laste van de exploitatie gebracht, omdat dit bedrag lager is dan de activeringsgrens.

Pagina 5 van 7

Derde kwartaal 2023: Uitwerken projectopzet na vaststelling raadsvoorstel fase drie. Vierde kwartaal 2023: Verdere uitvoering fase twee en start voorbereiding aardgas vrijmaken fase drie. Eerste helft 2024: Start uitvoering fase drie. In 2028 zal een voorstel worden opgesteld betreffende aanpak en investering voor de overige (voorlopig5 nog) 25 gebouwen die voor fase 4 (2029 tot en met 2030) op de agenda staan. Communicatie De ambitie het gemeentelijke vastgoed in 2030 aardgasvrij te hebben komt mede voort uit de wens het goede voorbeeld te geven en te investeren in toekomstbestendig vastgoed. Daarbij is heldere communicatie dan ook van belang. Zowel voor, tijdens en na afloop van het aardgasvrij maken van panden. Communicatie wordt ook ingezet op bewustwording van eigen collega’s en beheerders/gebruikers van de gebouwen. Hiervoor zal een apart communicatieplan worden gemaakt. Evaluatie Het aardgasvrij maken van het gemeentelijk vastgoed is een leertraject. Daarbinnen wordt gewerkt vanuit het Plan Do Check Act principe. Periodiek worden geleerde lessen opgehaald en ingezet voor de aanpak van een volgend gebouw. Na voltooiing van fase drie zal een evaluatie plaatsvinden op projectniveau op basis waarvan het raadsvoorstel en projectplan voor fase vier zal worden uitgewerkt.

5 Dit betreffen panden die mogelijk gesloopt of verkocht zullen worden, of waar in de nabije toekomst een besluit genomen zal

worden over andere ontwikkelingen. Bij die ontwikkeling zal het gasloos maken worden meegenomen. De verwachting is dat deze lijst beduidend korter zal zijn ten tijde van fase 4.

Pagina 6 van 7

RAADSBESLUIT

Behoort bij raadsvoorstel Nr. 23RV035

De raad van de gemeente Zeist; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 23 mei 2023;

BESLUIT:

In te stemmen met de opzet van fase 3 van het aardgasvrij maken van gemeentelijk vastgoed (zie overzicht bij financiële toelichting) voor de periode 2024 tot en met 2028.

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 29 juni 2023. De raad voornoemd,

mr. J. Janssen, griffier

drs. J.J.L.M. Janssen, voorzitter

1