23RV013 rv Evaluatie Lange Termijn Bomenbeheerplan

RAADSVOORSTEL Evaluatie Lange Termijn Bomenbeheerplan 2016 – 2041

Portefeuillehouder

Wethouder Catsburg

Ontvangst griffie

28 februari 2023

Opsteller

Inge Broekstra 23RV013/141443

Ronde Tafel

16 maart 2023

Zaak/stuknummer

Debat

N.v.t.

Besluit college

21 februari 2023

Raadsvergadering

18 april 2023

Onderwerp Evaluatie Lange Termijn Bomenbeheerplan 2016 - 2041

Doel van het voorstel Aan de hand van de evaluatie toetsen of het Lange Termijn Bomenbeheerplan (LTBBP) voldoet aan de doelen en of het een bruikbaar instrument is voor het behouden van een kwalitatief goed bomenbestand voor de generaties die na ons komen.

Voorgesteld besluit 1. In te stemmen met de procesmatige en inhoudelijke evaluaties van het LTBBP (bijlage 2 en 3); 2. Op basis van bovengenoemde evaluaties de tekstaanpassing van het LTBBP (aanpak buurtgroen & benodigde vergunningen) vast te stellen (bijlage 4); 3. Uw raad vanuit de wens meer inhoud te geven aan de P&C cyclus via dat instrument nadrukkelijker aan te sluiten op de uitvoering van het LTBBP; 4. In het verlengde van wat in 2016 is afgesproken, in 2026 en in 2030 opnieuw een evaluatie te houden, met het oog op de continuïteit in de financiering van de vervangingsopgave.

Besluit Raad 18 april 2023: Conform unaniem besloten

Inhoud Zeist heeft een omvangrijk gemeentelijk bomenbezit. Uit inventarisaties in 2010 werd duidelijk dat de helft van de gemeentelijke bomen binnen circa 20 jaar aan het einde van de levensduur zou zijn. Het jaarlijkse budget voor vervanging van bomen bedroeg in 2013 circa € 75.000,-: veel te weinig om het bomenbestand voor de generaties na ons op orde te kunnen houden. Deze opgave is samen met een groep betrokken bewoners ter hand genomen. Tussen 2013 en 2016 hebben zij daar in verschillende stappen aan gewerkt. In 2016 heeft uw raad het Lange Termijn Bomenbeheerplan 2016 – 2041 vastgesteld. In bijlage 5: Memo met achtergronden en context, vindt u een korte samenvatting. In de link onder bijlage 1 vindt u het LTBBP.

Pagina 1 van 7

Bij vaststelling van het LTBBP in 2016 heeft u gevraagd om een evaluatie van de uitvoering na 5 jaar. Deze ligt na enige vertraging nu op tafel. De evaluatie bestaat uit twee delen: de uitvoering van het LTBBP (bijlage 2) en de samenwerking met de participatiegroep (bijlage 3). De evaluatie leidt tot bij ons en bij de participatiegroep tot de conclusie dat het LTBBP qua beleid goed voldoet. We hebben er nu 7 jaar mee gewerkt en we stellen slechts twee beperkte beleids- en daarmee tekstaanpassingen voor: één naar aanleiding van wensen van de bewoners en één naar aanleiding van flankerende regelgeving. Deze liggen nu ter vaststelling aan u voor (bijlage 4). In de wijze uitvoering zijn in de afgelopen periode binnen de beleidskaders wel enkele aanpassingen doorgevoerd. Het college heeft in 2018 daarvoor al een addendum vast gesteld. Uw raad is daar toen door middel van RIB18.032 (zie link onder bijlage 6) van op de hoogte gesteld. De overige aanpassingen zijn beschreven in de evaluatie (bijlage 2). VERDIEPING Inleiding Zeist heeft ruim 35.000 straat-, laan- en parkbomen, waarvan we – op basis van 3 jaarlijkse inventarisaties – verwachten dat binnen 15 tot 20 jaar 50% zal afsterven. Dit weten we sinds 2010. Dit gegeven was de aanleiding voor het opstellen van een Lange Termijn Bomenbeheerplan 2016 – 2041, in opdracht van de raad.

De kaders voor bomenvervanging heeft uw raad in 2013 vastgesteld (13RV0054). Deze kaders én het Lange Termijn Bomenbeheerplan 2016 – 2041 zijn opgesteld in samenwerking met de Bomenadviesgroep. In 2017 heeft de financiële vertaling plaats gevonden in de meerjarenbegroting. Onderdeel van het raadsbesluit in 2016 (16RAAD0021: https://zeist.raadsinformatie.nl/document/3596745/1#search=%2213RV0054%22) was het opstellen van een evaluatie na 5 jaar. Aan het evalueren van de samenwerking met de Bomenadviesgroep was eind 2019/begin 2020 al begonnen (onder leiding van een strategisch adviseur, als bijlage 3 bijgevoegd). De inhoudelijke evaluatie zou daar direct op volgen, maar is uiteindelijk gedaan in 2021 – 2022 (enigszins vertraagd door de werkdruk die Covid-19 met zich meebracht). Deze inhoudelijke evaluatie is uitgevoerd door het team Organisatieadvies en treft u ook als bijlage aan (bijlage 2). In de tussentijd is er binnen de kaders al een aantal wijzigingen doorgevoerd in de werkwijze. Die zijn in het evaluatierapport (bijlage 2) aangegeven in gekleurde tekstblokken. En bovendien heeft het college in 2018 een addendum vastgesteld, waarover u met een RIB geïnformeerd bent: https://zeist.raadsinformatie.nl/document/6284453/1#search=%22addendum%20LTBBP%22

ARGUMENTEN VOOR EN TEGEN 1.1 Het Lange Termijn Bomenbeheerplan voldoet – zo blijkt uit de evaluatie – qua opzet en uitgangspunten Het LTBBP is opgesteld op basis van verschillende kwaliteiten van de boomstructuur. Deze kwaliteiten bepalen samen met de beschikbare ruimte de strategie van vervanging en het aantal bomen dat geplant kan worden. Omdat de hoofdonderverdeling gebaseerd is op historische oorsprong van de boombeplanting, is dit een methode waarmee we tot in lengte van jaren vooruit kunnen. Binnen de kaders (de gewenste toekomstige kwaliteit) is voldoende ruimte voor maatwerk (tijdstip en fasering van de vervanging).

1.2 De samenwerking met de participatiegroep – later Bomenadviesgroep genoemd – heeft zich in verschillende fases van het proces verschillend ontwikkeld. Uit de bijgevoegde evaluatie (bijlage 3) van het groepsproces blijkt dat de samenwerking langdurig is. De kern van de groep is al sinds 2013 betrokken en nog steeds actief. Van degenen die zijn gestopt, zijn gezondheidsredenen vrijwel altijd de oorzaak geweest. Het is niet goed gelukt om nieuwe leden aan te werven. De bezetting is nu wel heel erg smal. De vertaling van de modelmatige aanpak van het LTBBP naar de praktische uitvoering bleek een zoektocht, die als lastig is ervaren, maar de gedachtewisseling was inhoudelijk heel waardevol. Een aantal personele wisselingen bij de gemeentelijke organisatie hielp niet mee. Hoe nu samen verder, is een punt van aandacht en vormt een opdracht voor de nieuwe bomenregisseur.

Pagina 2 van 7

2. Op 2 punten (de aanpak van vervanging buurtgroen en de relatie LTBBP met diverse vergunningen) is aanpassing van de tekst van het LTBBP nodig. In de uitvoering blijkt dat er zaken anders lopen dan vooraf ingeschat. Deze zijn grotendeels opgelost of op te lossen binnen de kaders van het LTBBP. In de evaluatie is in de gekleurde tekstkaders aangegeven, hoe we daar mee om gaan. Op 2 punten ligt dat anders. In de praktijk blijkt onvrede op te treden rond het vervangen van bomen in de categorie Buurtgroen. Daarin was voorzien in het toestaan van enige achteruitgang (maximaal 20%), om zo ruimte te creëren om samen met de buurt tot een andere inrichting te kunnen komen qua bomen (om uiteindelijk wel weer uit te komen op maximaal 100% qua aantallen). In de praktijk blijkt dat bewoners dat niet willen: zij wensen directe vervanging van de gekapte boom. In deze categorie ontvingen wij de meeste klachten. Daarom passen we deze aanpak aan. Dat leidt tot een aanvulling in de tekst van het LTBBP. Deze aanpassing is toegevoegd (bijlage 4). Wij vragen u de uitbreiding van deze tekst vast te stellen. Daarnaast is in de uitvoering duidelijk geworden dat het in sommige gevallen noodzakelijk is om diverse vergunningen aan te vragen. De veronderstelling dat er met het vaststellen van het LTBBP geen vergunning meer nodig zou zijn voor het vellen van bomen, geldt alleen voor de Bomenverordening.

Soms moet er een aanlegvergunning, dan wel een monumentenvergunning worden aangevraagd of een melding worden gedaan “voor het vellen van houtopstanden buiten de bebouwde kom Wet Natuurbescherming”. Ook hiervoor is een aanvulling op de tekst van het LTBBP noodzakelijk, die nu ter vaststelling aan u voorligt (zie hiervoor ook bijlage 4). De voorwaarden die binnen de verschillende vergunningstelsels worden gesteld, maken het dan soms (vooral buiten de bebouwde kom) lastig om vast te houden aan de uitgangspunten van het LTBBP. We kijken in die gevallen of we met de vergunningverlener tot maatwerkoplossingen kunnen komen. Als we daar niet uit komen, zullen we ons moeten we aan de wet moeten houden en dus af wijken van de uitgangspunten van het LTBBP. De verwachting is overigens wel, dat het met de invoering van de Omgevingswet minder complex wordt.

3. In financieel opzicht blijven de uitgaven achter bij de verwachtingen. Er zijn tot nog toe minder bomen vervangen dan geraamd. Doordat er veel projecten zijn onderzocht en zijn voorbereid, maar nog niet uitgevoerd, is er tot nog toe minder uitgegeven dan voorzien. Dit heeft onder andere te maken met het integraal moeten oppakken van de vervanging, omdat de bestrating ook moet worden aangepast. Voor de Paltzerweg viel de planning samen met de herinrichting van het profiel, voor bijvoorbeeld de Acacialaan betekent dit uitstel van de bomenvervanging. Dit zorgt dus voor een verschuiving in de tijd. De egalisatiereserve Bomenfonds is verder gevuld geraakt, maar de uitgestelde uitgaven zullen moeten worden opgeteld met de voorziene toekomstige uitgaven. Zie ook het punt hieronder. 4. Voor de komende 5 jaar wordt voldoende dekking uit de egalisatiereserve Bomenfonds verwacht. Omdat we de afgelopen jaren minder hebben uitgegeven dan voorzien, zien we op basis van de prognose (kwaliteit van de bomen, dus het aantal verwachte vervangingen) de komende 5 jaar qua dekking geen probleem ontstaan. De egalisatiereserve Bomenfonds dekt de te verwachten uitgaven.

5. Niet iedereen is blij met de werkwijze op basis van het Lange Termijn Bomenbeheerplan. Hoewel het LTBBP met behulp van participatie is vastgesteld en ook de uitvoering met participatie wordt voorbereid, zijn er ook kritische geluiden vanuit de bewoners op het moment dat er werkzaamheden plaats vinden. Vooral het niet direct herplanten van gekapte bomen, levert soms onbegrip op. Voor de grote laanstructuren kunnen we goed uitleggen waarom we dat doen. Dan nog is niet iedereen het er mee eens, maar men snapt het over het algemeen wel. Voor buurtstraatjes is dat lastiger en wordt de uitleg minder geaccepteerd. Dat is reden geweest om de aanpak op dit soort plekken te wijzigen. Het door uw raad vast te stellen tekstvoorstel (bijlage 4) maakt dat duidelijk.

Pagina 3 van 7

6. De aandacht voor communicatie is de afgelopen jaren te beperkt geweest. Na vaststelling van het Lange Termijn Bomenbeheerplan zijn er per wijk voorlichtingsavonden geweest en op verzoek van buurt- en belangenverenigingen zijn extra presentaties gehouden op bijvoorbeeld ledenvergaderingen. De bedoeling was om bij uitvoeringsprojecten aandacht te besteden aan het LTBBP, zodat het “levend” zou blijven en de systematiek steeds weer onder de aandacht zou komen. Doordat er weinig projecten zijn uitgevoerd, is er ook weinig aandacht besteed aan communicatie over het hoe en waarom van het LTTBP. De komende jaren moet daar extra aandacht voor zijn. De aanpak van het LTBBP zal immers nog vele jaren de basis vormen voor ons handelen. Dan moeten we zorgen dat iedereen er vertrouwd mee raakt en blijft. 7. De berekening van de budgetten heeft geen rekening gehouden met bijkomende kosten. Ook indexatie ontbreekt (sinds 2016). Bij het vaststellen van het LTBBP is tevens de egalisatiereserve Bomenfonds ingesteld. Bij de berekening van de hoogte ervan, is gebruik gemaakt van de toen bekende kwaliteitsgegevens en aantallen bomen. Op basis daarvan is in 2016 in principe tot 2031 voldoende geld beschikbaar voor de vervangingsopgave. Met de huidige kennis kunnen we na 2028 niet meer garanderen dat de egalisatiereserve Bomenfonds voldoet. Sinds 2016 is het prijspeil niet aangepast.

Zie voor meer verklaring verder onder het punt FINANCIËN verderop in dit raadsvoorstel. In 2026 (en 2030) komen we met een volgende evaluatie, die de basis zal vormen om de (meerjaren)financiering en de ontwikkeling van de egalisatiereserve opnieuw tegen het licht te houden.

8. Grote projecten zullen de komende jaren de waarde van het LTBBP bepalen Gezien de kwaliteit van een aantal lanen, zullen we de komende 5 jaar naar verwachting een paar grote vervangingen ter hand moeten gaan nemen, waar de Koelaan er mogelijk één van kan zijn. Dit hangt af van de snelheid van achteruitgang van de vitaliteit van de laanbomen die er nu nog staan. Dit soort vervangingen zullen maatschappelijke impact hebben, omdat het beeld voor langere tijd ingrijpend zal veranderen. In het licht van de klimaatdiscussie (zoals vastleggen van CO 2 door met name oude bomen, die dan worden vervangen door jonge bomen), is er waarschijnlijk veel verschil van inzicht over de strategie van vervangen. We zullen daar bewoners en maatschappelijke organisaties, maar ook de raad nadrukkelijk in meenemen. De waarde van het LTBBP – het bewaren van de kwaliteiten van de voor Zeist karakteristieke lanen voor de toekomst – zal op de proef worden gesteld. Hoewel er zeker ruimte is voor enig maatwerk, zoals bijvoorbeeld het langer uitstellen van vervanging door een hoger percentage uitval te accepteren of in delen vervangen, willen we de uitgangspunten van het LTBBP blijven hanteren. Daarmee doen we goed voor de toekomstige inwoners van Zeist, we realiseren ons dat dat weerstand oproept bij de huidige inwoners.

TOELICHTING Participatie Het LTBBP is met participatie tot stand gekomen. Over dit proces is een aparte evaluatie gedaan (bijlage 3). Na vaststelling van het LTBBP zijn in de wijken informatieavonden gehouden, die druk zijn bezocht en voor levendige discussies zorgden. Ten behoeve daarvan is toen een filmpje gemaakt. Ook is de projectleider een aantal keer uitgenodigd om een toelichting te komen geven op (leden)avonden van buurt- en belangenverenigingen. Daarna is rondom de uitvoering in de directe omgeving op passende wijze contact geweest met de omwonenden. Daarnaast komen via het KCC veel vragen terecht bij de werkvoorbereider (nu regisseur Bomen) en toezichthouder. Deze worden in rechtstreeks contact met de indiener afgedaan. Financiële toelichting Egalisatiereserve Bomenfonds Bij het vaststellen van het LTBBP in 2016 is tevens de egalisatiereserve Bomenfonds ingesteld. Bij de berekening van de hoogte ervan, is gebruik gemaakt van de toen bekende kwaliteitsgegevens en aantallen bomen. Op basis daarvan is in 2016 in principe tot 2031 voldoende geld beschikbaar gesteld voor de vervangingsopgave.

Pagina 4 van 7

We staan nu op het punt, dat we na 2028 niet meer kunnen garanderen dat de egalisatiereserve Bomenfonds voldoet. Sinds 2016 is het prijspeil niet aangepast. Door een kleiner aantal vervangingen en aanbestedingsvoordelen (bestekken voor 3 jaar op een gunstig moment) hebben we daar beperkt last van gehad. Maar inmiddels moeten we constateren dat het gemiddelde bedrag per boom, waarmee gerekend is, niet meer voldoet. De verwachting is dat de komende jaren er wel een aanzienlijk verschil gaat ontstaan tussen het prijspeil waarmee is gerekend en de daadwerkelijke uitgaven. Indexatie is onvermijdelijk. De komende jaren zullen we u via de P&C-cyclus op de hoogte houden van de ontwikkelingen en om aanpassing van het budget vragen indien noodzakelijk. De berekeningen voor de (toekomstige) hoogte van de egalisatiereserve, zoals die in 2016 zijn gedaan, hebben bovendien te weinig rekening gehouden met bijkomende kosten als voorbereidingsen onderzoekskosten. Ook kosten voor bijvoorbeeld ondergrondse voorzieningen om de groeiplaats te verbeteren, zijn te weinig meegenomen. Er is op dat moment namelijk gerekend met een gewogen gemiddelde op basis van kosten voor boomvervanging de 5 jaar voorafgaand aan het vaststellen van het LTBBP (ervaringscijfers). De wijze van vervangen was toendertijd tamelijk pragmatisch, waarmee de kosten (te) laag zijn ingeschat.

Planning en control cyclus We zullen u de komende jaren in de P&C-cyclus nadrukkelijk op de hoogte houden van de ontwikkelingen in de egalisatiereserve. Buiten dat we voorzien dat deze eerder uitgeput zal zijn dan voorzien, is het natuurlijk ook zo dat schade door droogte, stormen en aantastingen door plagen en dergelijke, van invloed zijn op de omvang van de vervangingsopgave. Dit gaan we scherper monitoren. Volgende evaluatie zal vooral financieel van aard zijn In 2026 bieden we u opnieuw een evaluatie aan. We verwachten dat die vooral financieel van aard zal zijn, omdat we op dit moment hier constateren dat de beleidsmatige insteek van het LTBBP past bij de opgave en voldoende ruimte biedt voor maatwerk nu en in de komende jaren, mocht dat nodig zijn. De financiële evaluatie is de opmaat voor het herzien van de egalisatiereserve Bomenfonds. Uiteraard nemen we in die evaluatie óók de ervaringen van de samenleving ten aanzien van vervangingen in de komende jaren mee. Juridische aspecten Bij het vaststellen van het LTBBP in 2016 heeft de raad tevens besloten dat het LTBBP dient als vastgesteld beheerplan op basis waarvan geen aanvraag vergunning tot het vellen van bomen hoeft te worden gedaan (wanneer het gaat om maatregelen op basis van het beheerplan). Dat laat onverlet dat andere vergunningen nog wel degelijk nodig kunnen zijn.

Denk aan: aanlegvergunning, monumentenvergunning of een melding voor het vellen van houtopstanden buiten de bebouwde kom Wet Natuurbescherming. De vergunningvoorwaarden hiervoor verhouden zich niet altijd met de uitgangspunten van het LTBBP. In dat geval gaan we in gesprek en proberen we er uit te komen door maatwerk toe te passen. Zie argument 2. We voegen hiervoor een aangepaste tekst toe aan het LTBBP, die we u hierbij ter vaststelling aanbieden (beslispunt 2). Duurzame aspecten Het LTBBP is gericht op het ontwikkelen en bewaren van een gezonde, toekomstvaste boomstructuur in Zeist. Dat is te beschouwen als duurzaam. Een gezond bomenbestand voorkomt hittestress, legt CO2 vast, helpt bij klimaatadaptatie, verbetert de luchtkwaliteit, maakt de woonomgeving aangenamer, draagt bij aan biodiversiteit. Maar bomen nemen ook zon weg op zonnepanelen, of veroorzaken door het tunneleffect een verminderde luchtkwaliteit op de wegen waar de lanen langs staan. Dat alles is een complex samenspel voor voor- en nadelen. Omwille van het groene karakter van Zeist, hebben we met de vaststelling van het LTBBP de (toekomstige) kwaliteit van de boomstructuur als (duurzaam) vertrekpunt en hebben we enkele nadelen voor lief genomen. Binnen het LTBBP zijn voldoende mogelijkheden voor maatwerk ten aanzien van duurzame keuzes, zoals bijvoorbeeld klimaatadaptatie en biodiversiteit.

De Bomenadviesgroep is hier ook scherp op. Samenhang met andere projecten VERDERE PROCES Planning en uitvoering De uitvoering wordt voortgezet. Per jaar wordt op basis van de kwaliteitsgegevens uit het groenbeheersysteem gekeken welke vervangingen ter hand worden genomen.

Pagina 5 van 7

Communicatie Wat ontbroken heeft, is een doorgaande communicatielijn, waarbij het LTBBP en wat het betekent voor Zeist, levend wordt gehouden. Dat is wel noodzakelijk, om in de toekomst bij grotere vervangingen, al een “informatiebodem” te hebben liggen waardoor maatregelen in een groter verband kunnen worden geplaatst. Dit zal de komende jaren meer aandacht moeten krijgen, bijvoorbeeld aan de hand van communicatie over zichtbare beheeringrepen. Het gebrek aan zichtbare beheeringrepen de afgelopen jaren was de aanleiding voor het gebrek aan communicatie. Er is overigens een pagina beschikbaar met interactieve kaart (men kan zoeken op adres waarna met een kleur de vervangingsstrategie zichtbaar wordt, inclusief de bomen zoals die er in 2016 stonden) en toelichting. https://www.zeist.nl/afval-groen-en-water/bomen-en-beplanting/bomenbeheerplan De tekst op de website zal naar aanleiding van de voorgestelde tekstaanpassing moeten worden bijgesteld voor de strategie Meedenken en Meedoen. Voor buurtgroen gaan we immers dode bomen individueel vervangen, waarbij meepraten niet meer aan de orde is: de bestaande situatie wordt immers hersteld. Evaluatie In 2026 (en 2030) zullen we u een hernieuwde evaluatie aanbieden, ter voorbereiding op de aanpassing van de budgetten ten behoeve van de egalisatiereserve Bomenfonds. BIJLAGEN

1. Lange Termijn Bomenbeheerplan 2016 – 2041 https://www.zeist.nl/fileadmin/bestanden/Open_gemeenten_nieuwe_bestandenboom/Afval__g roen_en_water/Bomen/Lange_termijn_bomenbeheerplan_Zeist_2016_2041_01.pdf 2. Evaluatie Lange Termijn Bomenbeheerplan 2022; 3. Evaluatie proces samenwerking opstellen Lange Termijn Bomenbeheerplan 2020; 4. Tekstvoorstellen aanpassing Lange Termijn Bomenbeheerplan op de punten Buurtgroen en samenhang LTBBP en vergunningverlening; 5. Memo achtergronden en historie bij Lange Termijn Bomenbeheerplan 2016 – 2041; 6. Addendum (RIB 18.032) Zie link: https://zeist.raadsinformatie.nl/document/6284453/1#search=%22addendum%20LTBBP%22

Pagina 6 van 7

RAADSBESLUIT

Behoort bij raadsvoorstel Nr. 23RV013

De raad van de gemeente Zeist; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 21 februari 2023; BESLUIT: 1.

In te stemmen met de procesmatige en inhoudelijke evaluaties van het LTBBP (bijlage 2 en 3);

2.

Op basis van bovengenoemde evaluaties de tekstaanpassing van het LTBBP (aanpak buurtgroen & benodigde vergunningen) vast te stellen (bijlage 4);

3.

Uw raad vanuit de wens meer inhoud te geven aan de P&C cyclus via dat instrument nadrukkelijker aangesloten te houden op de uitvoering van het LTBBP;

4.

In het verlengde van wat in 2016 is afgesproken, in 2026 en in 2030 opnieuw een evaluatie te houden, met het oog op de continuïteit in de financiering van de vervangingsopgave.

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 18 april 2023. De raad voornoemd,

mr. J. Janssen, griffier

drs. J.J.L.M. Janssen, voorzitter

1