20240326 Brf SBZ Toelichting-ontwerp-amendement-burgerparticipatie (inclusief bijlage)

Contactadres: Boskant 7 3708 BP Zeist T: 030-6925676 KvKnr.: 30250364 ANBI-instelling per 1-1-2012 NL98 INGB 0005 8035 12 E: beterzeist@gmail.com www.beterzeist.com Aan: Gemeenteraad van Zeist t.a.n. college van B&W Zeist, 21 maart 2024 Betreft: 24RV001. Toelichting ontwerp-amendement participatie in plannen van aanpak concept besluit, punt 1-4, Geachte raad, Tijdens het raadsdebat op 7 maart jl. over participatie bij de implementatie van de omgevingswet was er onduidelijkheid waar de participatie betrekking op heeft. In het door Stichting Beter Zeist aangeleverde ontwerp-amendement is dit echter duidelijk verwoord. Het gaat primair om participatie bij de ontwikkeling van de omgevingsvisie Zeist 2050, het Omgevingsplan Zeist 2032 en het Handvat participatie voor inwoners en initiatiefnemers. Voor het niveau van participatie wordt in de plannen van aanpak gekozen voor ‘raadplegen’, zie punt 1 van het ontwerp-amendement. Daarnaast heeft het college voor de korte termijn een Afwegings- en toetsingskader Omgevingswet met beleidsregels vastgesteld. Daarin staat een genuanceerd en evenwichtig overzicht van mogelijkheden van participatie. Dat is ook als grondslag te gebruiken voor het te ontwikkelen Handvat voor inwoners en initiatiefnemers, zie punt 3 van het ontwerp-amendement.

Het college onderschrijft in het antwoord de eerste aanbeveling van Beter Zeist, zie bijlage, aanbeveling 1. Dat betekent dat het door middel van punt 3 van het ontwerp-amendement kan worden vastgelegd in de plannen van aanpak implementatie Omgevingswet. Keuze van laagste participatieniveau onvoldoende onderbouwd Het in de plannen van aanpak zonder gedegen onderbouwing kiezen voor het laagste participatieniveau ‘raadplegen’ staat op gespannen voet met het Handvat Participatie. Dat Handvat is van toepassing voor het gemeentelijk beleid. Dat laatste geeft het college toe in het antwoord op aanbeveling 5 van beter Zeist, zie bijlage. Als het handvat participatie) het participatiekader is waarom wordt het dan niet vastgelegd in de plannen van aanpak? Als argumenten voor de keuze werden tijdens het debat genoemd ‘laagdrempeligheid’ en het representeren van ‘pluriformiteit van de samenleving’. Laagdrempeligheid wordt ook genoemd in het antwoord op de vragen van David Tompot (SP). Kennelijk is de gedachte dat een hoger participatieniveau bepaalde groepen zou (kunnen) uitsluiten. Daarnaast noemde een ambtenaar na afloop van het debat nog een hogere betrouwbaarheid van het resultaat. (bedoeld werd waarschijnlijk ‘validiteit’, meet het instrument wat het moet meten, of wellicht ‘representativiteit’. Platform van buurten en dorpen voor een mooi en groen Zeist en invloed van burgers

1

Hier worden 2 zaken door elkaar gehaald, namelijk participatieniveau ten opzichte van werkwijze en methodiek. Bij niveau gaat het om de mate van invloed die participanten wordt geboden. Dat loopt van informeren (voorwaardelijk), raadplegen (meningen vragen) via adviseren (advies vragen met ruimte voor dialoog) en coproduceren (samenwerking) tot meebeslissen (binnen randvoorwaarden beslissen). In het Handvat Participatie zijn die mogelijkheden uitgewerkt op pagina 4. Op alle niveaus bestaan er allerlei mogelijkheden om alle doelgroepen zoveel mogelijk te betrekken, mits deze goed geïnformeerd zijn over het onderwerp van participatie. Het bereiken van valide en betrouwbare resultaten van participatie is afhankelijk van de werkwijzen die worden toegestaan en toegepast. Betrouwbaarheid, validiteit en representativiteit hebben te maken met de methodiek en de wijze van meten van onderwerpen van participatie, maar niet met het participatieniveau. Betekenis en mogelijkheden van participatie De vrees van het college om inwoners meer invloed te geven dan alleen het reageren op vragen van de overheid achten wij niet reëel. Vertrouwen geven leidt juist tot vertrouwen (terug)krijgen. Burgers en andere belanghebbenden willen serieus genomen worden. Dat kan het beste door hen te laten meedenken en meedoen.

Het vergt tenminste een participatieniveau van raadplegen en adviseren en waar mogelijk ook coproduceren. Dat is in lijn met het gemeentelijk Handvat Participatie en het komt ook overeen met het tijdelijk participatiekader voor omgevingsactiviteiten. Het Handvat biedt voldoende ruimte en is flexibel toepasbaar voor de diverse fasen en onderwerpen van de plannen van aanpak. Dat is beter dan het standaard vastleggen van het laagste niveau van participeren bij het gedurende lange tijd ontwikkelen van de belangrijkste beleidskaders voor de omgeving en de participatie daarbij. Bovendien zorgt een weloverwogen gebruik van het Handvat tot meer inbreng van kennis vanuit de samenleving. Dat geldt zeker voor een onderwerp als de omgevingswet en participatie waarmee inwoners en andere belanghebbenden direct of indirect mee te maken krijgen. Niet voor niets staat op pagina 2 van het Handvat: “Het doel van participatie is dus: de kennis en ervaring in de samenleving over het wonen en werken in Zeist te benutten, zodat de kwaliteit van maatschappelijke en politieke processen wordt verhoogd.” Overigens is de beschikbare ervaringskennis en vakdeskundigheid niet alleen van belang voor de kwaliteit van de processen, maar ook voor de kwaliteit van de resulterende kaderdocumenten en voor het draagvlak voor de uitvoering ervan.

In dit verband wordt ook verwezen het gebruik van onderbouwde evaluaties (inclusief aanbevelingen) van Zeister projecten gedurende de afgelopen 15 jaar, zie de reactie van Beter Zeist in de bijlage onder aanbeveling 3. En zie ook aanbeveling 2 voor het belang van het vooraf bepalen van evaluatiecriteria en -normen. Informeren en communiceren In het Handvat Participatie voor gemeentelijk beleid (2022) staat op pagina 4 onderaan dat het informeren van de bevolking een voorwaarde is voor participeren. Aangezien de plannen van aanpak ook gericht zijn op de uitvoerig van de ontwikkeling van beleidskaders zal informeren en (tweezijdig) communiceren nodig zijn om participatie tijdens de ontwikkeling mogelijk te maken. Het voornemen van het college om t.b.v. de Platform van buurten en dorpen voor een mooi en groen Zeist en invloed van burgers

2

Omgevingsvisie 2050 een participatie- en communicatieplan in 2025 aan de raad aan te bieden is in feite ‘mosterd na de maaltijd’. De bevolking zal vanaf het begin over de ontwikkeling van de 3 op te leveren beleidsdocumenten geïnformeerd moeten worden wil van participatie sprake kunnen zijn. Dat kan verankerd worden d.m.v. ontwerpamendement. Punt 2. Conclusie In het ontwerp-amendement staat wat naar ons inzicht nodig is om participatie bij de implementatie van de omgevingswet vorm te geven. Het is gebaseerd op het zelfbindende gemeentelijk beleidskader van het Handvat Participatie. Het maken van een weloverwogen keuze voor participatie (zoals aangegeven in het Handvat op pagina 3) is geen zaak die zonder gedegen en transparante onderbouwing zou moeten plaatsvinden. Zonder dat ontstaat de indruk dat het Handvat naar believen ter zijde kan worden geschoven en in feite niet meer geldt. Wij verzoeken u dan ook het ontwerp-amendement serieus te overwegen en aan te nemen. Met vriendelijke groet,

Egbert Visscher Stichting Beter Zeist _______________________ Bijlage: Schriftelijke reactie college op vragen en aanbevelingen ronde tafel d.d. 1 februari 2024 (over raadsvoorstel Plan van aanpak Implementatie Omgevingswet 20242032) Ad Aanbevelingen Beter Zeist (Visscher) en antwoorden college 1 Aanbeveling. In het (deel)plan van aanpak Participatie het huidige Afwegings- en toetsingskaderkader 2024 als grondslag nemen voor het Handvat Participatie. Antwoord college. Het Afwegings- en toetsingskader 2024 is een goede basis om het Handvat Participatie voor inwoners en initiatiefnemers te ontwikkelen en is mede met deze bedoeling opgesteld. Reactie Beter Zeist: dat betekent dat het door middel van punt 3 van het ontwerpamendement kan worden vastgelegd in de plannen van aanpak implementatie Omgevingswet. 2 Aanbeveling. Idem in het deelplan van aanpak Participatie vooraf beoordelingscriteria en normen opstellen voor een zo objectief mogelijk evaluatieproces van concrete projecten.

Platform van buurten en dorpen voor een mooi en groen Zeist en invloed van burgers

3

Antwoord college. Bij de evaluatie van projecten verzamelen we feedback van alle betrokken partijen over wat goed ging en wat beter kan. We stellen voor de evaluatie nog criteria op. Reactie Beter Zeist: voor het verzamelen van relevante feedback voor een proces- en productevaluatie en tussentijdse evaluaties is het nodig vooraf evaluatiecriteria en normen op te stellen. Met het oog daarop kan dan tijdens het proces informatie worden verzameld die anders wellicht verloren zou gaan. Dat gebeurt vrijwel nooit door gemeente Zeist, maar het is voor een verantwoord onderbouwde evaluatie noodzakelijk om na te gaan of en in welke mate en waarom de gestelde doelen zijn bereikt. 3 Aanbeveling. Daarbij ook gebruikmaken van evaluaties van bestaande projecten uit het verleden en toepassing van rollenspelen over al of niet fictieve projecten. Antwoord college. Bij de ontwikkeling van het nieuwe handvat maken we gebruik van de evaluaties van uitgevoerde het verleden en toepassing van rollenspelen over al of niet fictieve projecten. projecten. Een rollenspel is een mogelijke vorm, maar er zijn ook andere vormen mogelijk. Reactie beter Zeist. de aanbeveling betreft primair het gebruik maken van onderbouwde evaluaties van projecten (inclusief aanbevelingen) gedurende de afgelopen 15 jaar door maatschappelijke organisaties in Zeist. Daarop gaat het college niet in.

In de plannen van aanpak wordt het ook niet genoemd. Tijdens de ronde tafel werd gevraagd dergelijke inbreng alsnog op te nemen. 4 Aanbeveling. In de 4 deelplannen als voorwaarde voor participatie opnemen het tijdig, actief en objectief informeren van de bevolking en het tweezijdig communiceren. Antwoord college. In deze fase is de samenleving nog niet actief betrokken, omdat het nu primair processtukken zijn die gaan over de kaderstelling door de raad. Het is inderdaad belangrijk dat we de samenleving vervolgens goed meenemen in alle stappen. We geven vooraf duidelijkheid over de planning, wat we exact vragen en wat hier vervolgens mee wordt gedaan. Voor de Omgevingsvisie Zeist 2050 wordt nog een apart participatie- en communicatieplan opgesteld, dat in 2025 aan de raad zal worden voorgelegd. Reactie Beter Zeist: In het Handvat Participatie voor gemeentelijk beleid (2022) staat pagina 4 onderaan dat het informeren een voorwaarde is voor participeren. Aangezien de plannen van aanpak ook gericht zijn op de uitvoerig van de ontwikkeling van beleidskaders zal informeren en (tweezijdig) communiceren nodig zijn om participatie tijdens de ontwikkeling mogelijk te maken. Het voornemen van het college om t.b.v. de Omgevingsvisie 2050 een participatie- en communicatieplan in 2025 aan de raad aan te bieden is in feite ‘mosterd na de maaltijd’.

De bevolking zal vanaf het begin over de ontwikkeling van de 3 op te leveren beleidsdocumenten geïnformeerd moeten worden wil van participatie sprake kunnen zijn. Dat betekent dat dit nog in de plannen van aanpak moet worden verankerd. Dat kan d.m.v. het ontwerp-amendement, 2e punt. 5 Aanbeveling. Het tijdelijke Afwegings- en toetsingskader 2024 ook gebruiken als evenwichtig participatiekader voor de ontwikkeling van de omgevingsvisie 2050, het Omgevingsplan 2032 en het Handvat Participatie voor inwoners en initiatiefnemers. Antwoord college. Aangezien het initiatief voor deze ontwikkelingen bij de gemeente ligt, hanteren we hiervoor het door de gemeenteraad vastgestelde Handvat Participatie (2022) als participatiekader. Het tijdelijke afwegings- en toetsingskader is om te kunnen toetsen bij initiatieven waar de gemeente niet de initiatiefnemer is. Reactie Beter Zeist: als het handvat participatie (2022) het participatiekader is waarom Platform van buurten en dorpen voor een mooi en groen Zeist en invloed van burgers

4

wordt dat dan niet vastgelegd in de plannen van aanpak. Daarin wordt zonder enige onderbouwing gekozen voor het laagste participatieniveau van raadplegen.

Platform van buurten en dorpen voor een mooi en groen Zeist en invloed van burgers

5

Concept-amendement Stichting Beter Zeist voor de raadsleden van de gemeenteraad Zeist ter inspiratie

De gemeenteraad in vergadering bijeen op 24 maart 2024 in behandeling het raadsvoorstel plan van aanpak Implementatie Omgevingswet 2024-2032 met de 3 (deel)plannen van aanpak over de Omgevingsvisie Zeist 2050, het Omgevingsplan 2032 en het Handvat Participatie voor inwoners en initiatiefnemers

Besluit het concept-besluit als volgt te wijzigen 1 Bij concept-besluit punt 1-4. Het Handvat Participatie voor gemeentelijk beleid van toepassing te verklaren in plaats van de tekstdelen in de 4 plannen van aanpak waarin wordt gekozen voor participatieniveau ‘raadplegen’. 2 Bij concept-besluit punt 1-4. In de 4 plannen van aanpak als voorwaarde voor participatie opnemen het tijdig, actief en objectief informeren van de bevolking. 3 Bij concept-besluit punt 4. In het (deel)plan van aanpak Handvat Participatie voor inwoners en initiatiefnemers het Afwegings- en Toetsingskaderkader Participatie Omgevingswet 2024 mede als grondslag te nemen voor het te ontwikkelen Handvat.

Ondertekening

Toelichting Ad 1 In de plannen van aanpak wordt zonder weloverwogen onderbouwing alleen gekozen voor het laagste niveau van participatie ’raadplegen’ terwijl voor het gemeentelijk beleid het afwegingskader op pagina 6 van het Handvat Participatie van toepassing is. Het afwegingskader biedt namelijk voldoende ruimte om per beleidsniveau, thema/onderwerp en fase (ook) te kiezen voor vroegtijdig adviseren en coproduceren. Zie voor een overzicht mogelijkheden van participatie pagina 4 van het Handvat. Ad 2 Zonder een tijdige, actieve en objectieve voorlichting en informatie weet de bevolking niet wat er speelt en wat de mogelijke effecten zijn van beleidsinitiatieven. In het Handvat Participatie wordt op pagina 4 onderaan ‘informeren’ genoemd als “een randvoorwaarde om te kunnen participeren en als zodanig een onderdeel van ieder participatieproces.” Ad 3 Het tijdelijk Afwegings- en Toetsingskader Participatie Omgevingswet 2024 geeft een genuanceerd en evenwichtig overzicht van mogelijkheden van participatie dat ook te gebruiken is voor het te ontwikkelen handvat.