20211206 Reactienota nav RT 23 nov vGRP

Reactienota op Rondetafelbijeenkomst Raadsvoorstel 21RV066 Toelichting op Ecoscans (Bijlage 8) Elke drie jaar worden watergangen in Zeist bemeten volgens de Winnet-beoordeling: Ecoscans. Deze Winnet-beoordeling kent vier gradaties: Laag, Zichtbaar, Levendig en Natuurlijk. In de tabel zijn de resultaten uit 2015, 2018 en 2021(concept) opgenomen. In de derde kolom staat per watergang de ambitie. In de laatste kolom staat beschreven of een watergang al aan de ambitie voldoet. Meer informatie over de methodiek en beoordeling is te vinden in het bijgevoegde rapport n.a.v. de Ecoscans uit 2018. De Ecoscans uit 2021 zijn nog niet formeel opgeleverd. Toelichting op KRW overstorten (pagina 31/54) In hoofdstuk 3 (Ambities en doelen) staat beschreven dat we de vuilemissies binnen acceptabele grenzen willen houden om de KRW-doelen (Kader Richtlijn Water) in 2027 te behalen. Het waterschap staat aan de lat voor het behalen van deze doelen. Door de overstortlocaties te benoemen en te beschrijven hoe we omgaan met vuilemissies (rondpomp-installatie bij de Brink en verder inzetten op afkoppelen van het regenwater) voldoen we formeel aan de emissiedoelstellingen. Aangezien het lokaal wel voor overlast op het ecologisch systeem kan zorgen, is het punt overstortlocaties in hoofdstuk 4 nog beoordeeld als “wordt nog aan gewerkt”.

Post onvoorzien in budgetten In de budgetten is geen post onvoorzien meegenomen. Door het kostendekkingsplan al in 2023 te actualiseren, kunnen we wel eerder sturen op tegen- of meevallende resultaten. Formele reactie Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden Opmerking 1: Aanpak Ecoscans toevoegen Het waterschap stelt dat er in dit vGRP naast maatregelen ten behoeve van de riolering, geen aandacht is voor de andere onderdelen van stedelijk waterbeheer (oppervlakte- en grondwater). Dat is onjuist. Zo wordt er bijvoorbeeld op pagina 25 (hoofdstuk 3 Ambities en doelen) beschreven hoe we met het waterschap de waterkwaliteit van ons oppervlaktewater willen verbeteren. In hoofdstuk 4 (Strategie en maatregelen) zijn de maatregelen opgenomen die kunnen worden bekostigd via de rioolheffing. Voor watergangen betekent het dat baggerwerkzaamheden voor 50% uit rioleringsmiddelen kunnen worden betaald. Onderhoudsmaatregelen of verbetermaatregelen van watergangen, die naast baggeren plaats moeten vinden, worden bekostigd uit SFI-VIS of algemene middelen. Vanwege het feit dat de definitieve oplevering van de Ecoscans tijdens het schrijven van dit vGRP nog niet beschikbaar was, is er nog geen concrete Ecoscanaanpak bijgevoegd in het vGRP.

Opmerking 2: Aanpak Ecoscans afstemmen met het waterschap Met het waterschap is afgesproken om voor de meeste watergangen in Zeist uit te gaan voor Ecoscanambitie zichtbaar, zoals ook is afgesproken in het samenwerkingsverband Winnet (inmiddels Netwerk Water & Klimaat). Voor een aantal watergangen hebben we op basis van eerdere Ecoscanresultaten (2015 en 2018) en een gezamenlijke ronde langs de watergangen een hogere ambitie (levendig) bepaalt, omdat dat goed haalbaar of aantrekkelijk lijkt. De watergangen waar we levendig als ambitie voorstellen zijn: de Slotvijver, de Poelen bij Couwenhoven, de Randsloot langs Brugakker en Couwenhoven, de Poelen bij de Brink, Watergang Vollenhove (tussen Gunninglaan en L-flat) en de Grift (t.h.v. De Clomp). Opmerking 3: Onderhoud duikers zijn ook onderdeel van het onderhoud Aandachtspunt staat genoteerd voor het jaarlijks onderhoud van de watergangen in het informele jaarprogramma riolering 2022. Opmerking 4: Voldoen aan wettelijke eisen van de Wet Milieubeheer

In het kader van voorbereiding op de omgevingswet is ervoor gekozen om voor dit vGRP niet het metrum van de Wet Milieubeheer te volgen. Hierdoor is het vGRP een meer praktisch bruikbaar document geworden, dan het huidige vGRP. In de gesprekken met het Waterschap kwam de uitdrukkelijke wens naar voren om in het kader van de Wet Milieubeheer wel een lijst met vuilwateroverstorten (lozingspunten) op te nemen. Deze is te vinden in Bijlage 6.

I I

HOOCHETMRAADSCHAP

DE STICHTSE

RUNTANDEN

I veilige dijken . droge voeten r schoon water

I

AANTEKENEN Gemeente Zeist t.a.v. mw. Annette Zwinderman Postbus 513 3700 AM Zeist

Datum

Gontactpersoon

Telefoonnummer

4 oktober 2021

Vincentvan Rheenen

+3130 634 5757

Uw brief d.d

Uw kenmerk

Ons kenmerk

n.v.t.

R001 -1 280605G8V-V02-evm

1 81

Onderwerp

3433

Bijlage(n)

Reactiebrief op defi nitief-concept verbreed Gem eentelijk Rioleri ngspla n Zeisl 2022-2026

Geachte mevrouw Zwinderman,

Op 9 september jl. ontvingen het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (waterschap) van de firma TAUW, via de mail, het definitief-concept Gerneentelijk Rioleringsplan Zeist 2022-2026 (kenmerk: R0011280605G8V-V02-evm). Tijdens een online bespreking d.d. 15 september jl. is het waterschap gevraagd een beoordeling te doen op basis van het zojuist benoemde ingezonden concept, met als doel tot een formele reactie

te komen. Middels deze brief geeft het waterschap zijn formele reactie op dit ingezonden plan. ln de eerste plaats bedankt het waterschap de gemeente Zeist en de firma TAUW voor de manier waarop het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden betrokken is bij de totstandkoming van het plan. Op verschillende versies heeft het waterschap via memo's, overleggen dan wel via de mail, zijn inbreng kunnen leveren. Binnen de organisatie is dit als prettig ervaren is. Met als resultaat dat er nu een compleet en vanuit het perspectief van het waterschap een goed onderbouwd concept plan ligt, waarmee de gemeente het vertrouwen wekt haar taken vanuit de zorgplichten voor afualwater, hemelwater en grondwater de aankomende planperiode adequaat uit te zullen voeren. ln die zin kan het waterschap zich inhoudelijk goed vinden in het concept plan zoals voorgelegd. Ook vanwege het feit dat de gemeente tegelijk met het schrijven van dit plan een hemelwaterverordening tot stand aan het brengen is, waarin de rol en verantwoordelijkheid van particulieren uitgewerkt wordt in direct geldende regels voor het afuoeren van hemelwater en grondwater, is het waterschap van mening dat de gemeente de invulling geeft aan afspraken uit het Regionaal Afualwaterketen Beleid en de meer recente Leidraad Klimaat Adaptief Bouwen.

Poldermolen 2 Postbus 550 3990 GJ Houten

T (030) 634 57 00 post@hdsr.nl www.destichtserijnlanden. nl

Wilt u bij beantwoording van deze brief de datum en ons kenmerk vermelden

-$) É Daarom stemt het waterschap in met het plan zoals voorgelegd, met dien verstande dat de onderstaande eisen en opmerkingen nog zullen worden meegenomen in de definitieve versie van het plan:

. Opmerking: Dit vGRP gaat alleen om maatregelen in de riolering. Maatregelen in het oppervlaktewater die bijdragen aan een betere kwaliteit zouden volgens eerdere afspraken in een ecoscan-traject komen? ln die zin is de inleiding van het plan misleidend. Hier staat namelijk dat het gaat om de ambities van de gemeente ten aanzien van riolering en stedelijk water. Hoofdstuk 4 van het plan gaat echter alleen in op de strategie voor riolering. lndien dit plan toch breder bedoeld is, adviseert het waterschap in het betreffende hoofdstuk de aanpak op basis van ecoscans te benoemen, dan wel als onderzoeksmaatregel opnemen. lndien de gemeente er voor kiest dit niet op te nemen adviseert het waterschap in de inleiding een beter kader te schetsen. Wat betekent dat er benoemd wordt dat er ook een ander traject is; . Opmerking: Wat opvalt is dat er in het plan prominent venvoord staat dat het een lange termijn doel is dat voor 80% van het oppervlaktewater het streefbeelden "Levendig" gerealiseerd wordt. Volgens het waterschap is met de gemeente Zeist afgesproken dat dit volgend jaar naar aanleiding van de ecoscans gefinetuned gaat worden om tot lokale afspraken te komen. Omdat het hier om een afirvijking in inzicht lijkt te gaan adviseert het waterschap op korte termijn contact op te nemen met mevrouw S. Vulto.

Zij is bereikbaar op de telefoonnummers (030) 209 7216 of (06) 1506 8433 dan wel per e-mail Sita.Vulto@hdsr.nl. noot: Wellicht ten overvloede maar de ecoscans van 2021 zijn inmiddels gereed en bij u aangeleverd; . lnhoudelijk: Ten aanzien van het structureel onderhoud buitengebied/waterlossingen staat in het plan geschreven "Jaarlijks vindt structureel onderhoud aan sloten en duikers plaats in het buitengebied om de waterafvoercapaciteit in stand te houden. Dit onderhoud bestaat uit het maaien van bermen en het baggeren van de watergangen" (p.33). Het waterschap wil bij dezen aangeven dat vervanging, ophogen en het vergroten van de diameter van duikers een niet ontbrekend onderdeel van structureel onderhoud is zodra het doel van het onderhoud is de doorstroming en waterkwaliteit te verbeteren. Ook kan een verstopte duiker een belemmering zijn voor vismigratie en in die zin kan 'goed onderhoud' bijdragen aan de waterkwaliteit; o Wettelijke eisen: Er is in het Besluit lozen buiten inrichtingen een zorgplicht opgenomen, waarin is bepaald dat eenieder die loost de nadelige gevolgen zoveel mogelijk voorkomt, of als dat niet mogelijk is zoveel mogelijk beperkt. Deze bepaling is ook van toepassing op de gemeentelijke overstorten.

Tevens bedingt dit besluit dat lozen alleen is toegestaan, indien het vuilwaterriool overeenkomstig het Gemeentelijk Rioleringsplan is uitgevoerd en wordt beheerd, wat betekent dat er in de definitieve versie van het plan ook op de ondenverpen uitvoering en beheer ingegaan dient te worden. Daarnaast is in de Wet milieubeheer vastgesteld aan welke eisen aan een Gemeentelijk Rioleringsplan moet voldoen. Deze eisen zijn tijdens de initiatie fase van het opstellen van dit plan door het waterschap in een memo meegegeven. Ten aanzien van deze wettelijke eisen stelt het waterschap expliciet dat de instemming alleen geldt wanneer de definitieve versie van het plan voldoet wat de wet voorschrijft. Tot slot dankt het waterschap zowel de gemeente Zeist als de firma TAUW nogmaals voor de betrokkenheid en vraagt de bovenstaande punten te veruverken in de definitieve versie van het plan. Wanneer het plan is vastgesteld door de gemeenteraad ontvangt het waterschap graag een (digitale) versie hiervan.

Mocht u naar aanleiding van deze brief nog vragen hebben, dan kunt u contact opnemen met de heer V.E. van Rheenen, bereikbaar op de telefoonnummers (030) 634 5757 en (06) 1506 8496 of per e-mail vincent.van. rheenen@hdsr. nl. Met vriendel ijke groet, Dijkgraaf en hoogheemraden, namens hen

van Grol recteur

mma Sterke Lekdijk (HWBP) en manager Ontwikkeling, Strategie en Advies

-2-

Ecoscans Gemeente Zeist 21 januari 2019

Kenmerk

R000-1264728MXB-V00

Verantwoording Titel

Ecoscans Gemeente Zeist

Opdrachtgever

WINNET

Projectleider

Michiel Wilhelm

Auteurs

Melanie Boonstra en Michiel Wilhelm

Veldwerk

Carolien Wegstapel/ Michiel Wilhelm

Tweede lezer

Michiel Wilhelm/Pim de Kwaadsteniet

Projectnummer

1264728

Aantal pagina’s

16

Datum

21 januari 2019

Handtekening

Colofon Citeren als: Uit deze rapportage mag geciteerd worden onder vermelding van onderstaande referentie. Voor het gebruik van foto’s vragen wij u vooraf toestemming te vragen. Boonstra, M., M. Wilhelm 2018. Ecoscans Gemeente Zeist. Tauw rapport 1264728-ZT Dit document is eigendom van de opdrachtgever en mag door hem worden gebruikt voor het doel waarvoor het is vervaardigd met inachtneming van de rechten die voortvloeien uit de wetgeving op het gebied van het intellectuele eigendom. De auteursrechten van dit document blijven berusten bij Tauw. Kwaliteit en verbetering van product en proces hebben bij Tauw hoge prioriteit. Tauw hanteert daartoe een managementsysteem dat is gecertificeerd dan wel geaccrediteerd volgens:

-

NEN-EN-ISO 9001Tauw bv

Australiëlaan 5 Postbus 3015 3502 GA Utrecht T +31 30 28 24 824 E info.utrecht@tauw.com

2/17

Kenmerk

R000-1264728MXB-V00

Inhoud 1

Inleiding ..................................................................................................................................... 4 Kader en doel ............................................................................................................................ 4

2

3

4

Methodiek .................................................................................................................................. 6 2.1

Veldwerk ............................................................................................................................ 6

2.2

Beoordelingsmethodes ...................................................................................................... 6

2.3

Oplossingsrichtingen .......................................................................................................... 7

2.4

Overzicht naamgeving 2015 en 2018 ................................................................................ 7

Resultaten ................................................................................................................................. 9 3.1

Algemene indruk wateren Zeist.......................................................................................... 9

3.2

Generieke resultaten van de negen deelnemende gemeentes in 2018........................... 11

3.3

Winnet scores 2018 op kaart ........................................................................................... 12

3.4

Overzicht Winnet en EBEO-stad scores van 2015 en 2018 per locatie ........................... 13

3.5

Discussie .......................................................................................................................... 16

3.6

Factsheets per locatie ...................................................................................................... 17

Literatuur ................................................................................................................................. 17

3/17

Kenmerk

R000-1264728MXB-V00

1 Inleiding Kader en doel Winnet is het samenwerkingsverband tussen Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) en 14 gemeenten op het gebied van stedelijk water en riolering. In het Regionaal Afvalwaterketenbeleid (RAB) is beschreven hoe Winnet invulling geeft aan de doelmatigheidsafspraken uit het Bestuursakkoord Water. In het meerjarenprogramma RAB zijn de activiteiten benoemd die nodig zijn om deze afspraken samen te realiseren. Het stedelijk oppervlaktewater maakt onderdeel uit van het RAB. De burger in het stedelijk gebied heeft belang bij een gezond en aantrekkelijk watersysteem. Een goede waterkwaliteit verhoogt de kwaliteit van de leefomgeving en werkt positief door op de vastgoedprijzen, de sociale cohesie en de gezondheid van de leefomgeving. In het RAB heeft u de lange termijn ambitie uitgesproken dat het stedelijk water binnen het Winnet-gebied in 2027 minimaal aan het streefbeeld “Zichtbaar” voldoet. Het uitvoeren van de ecoscan is noodzakelijk om een gebiedsbreed overzicht te krijgen van de huidige waterkwaliteit in bebouwd gebied, gerelateerd aan de geformuleerde streefbeelden. Dit inzicht voor de Gemeente Zeist wordt in dit rapport gepresenteerd. In 2015 zijn in alle gemeentes ecoscans uitgevoerd. In 2007 zijn er in Zeist ook al ecoscans uitgevoerd.

In dit jaar (2018) inventariseert Tauw deze meetpunten in een aantal gemeenten, waaronder Zeist, om te zien of de kwaliteit is veranderd. Ook zijn er een aantal nieuwe meetpunten toegevoegd. In Figuur 1 is de ligging en naamgeving van de meetpunten weergegeven.

4/17

Kenmerk

R000-1264728MXB-V00

Figuur 1. Naamgeving en ligging van de meetpunten in de Gemeente Zeist.

5/17

Kenmerk

R000-1264728MXB-V00

2 Methodiek 2.1

Veldwerk

Bij het veldwerk zijn steeds op trajecten van 100 meter een aantal algemene parameters, bedekkingen van vegetatielagen, bedekkingen per soort in de oeverzone en waterzone en waargenomen fauna bepaald. Vervolgens is ter plekke door expert judgement bepaald wat het maximaal te behalen Winnet streefbeeld is en welke knelpunten aanwezig zijn. Dit expert judgement is bepaald door de onderliggende criteria en een eventueel toekomstige score daarop in gedachten gehouden.

2.2

Beoordelingsmethodes

Om de huidige toestand van het water te berekenen zijn twee beoordelingsmethodes gebruikt, namelijk EBEO-stad en Winnet streefbeelden. De EBEO-stad (deeltoets 1) berekent een score voor het water, de oever en de beleving aan de hand van algemene kenmerken, bedekkingen van verschillende vegetatielagen, de aangetroffen plantsoorten en de waargenomen fauna. De plantensoorten krijgen extra punten als ze ‘kritisch’ of ‘sierlijk’ zijn, wat staat aangegeven in een achterliggende database. De score kan in de klassen ‘zeer goed’, ‘goed’, ‘voldoende’, ‘slecht’ of ‘zeer slecht’ vallen (zie Tabel 2.1). Tabel 2.1. Klasse-indeling EBEO-stad scores. Klassen

Beleving

Ecologie Water

Oever

V

zeer goed

>33

>25

>15

IV

goed

>20 en ≤33

>11 en ≤25

>13 en ≤15

III

voldoende

>5 en ≤20

>4 en ≤11

>7 en ≤13

II

slecht

>1 en ≤5

>1 en ≤4

>3 en ≤7

I

zeer slecht

0

0

2

De Winnet scores zijn ontwikkeld door Winnet en bestaan uit vier beoordelingscriteria: Bedekkingspercentage algen en/of kroos, Doorzicht, Aantal soorten ondergedoken of drijfbladplanten en Zwerfvuil. Deze onderdelen kunnen ‘laag’, ‘zichtbaar’, ‘levendig’ of ‘natuurlijk’ scoren (zie Tabel 2.2). De laagste score bepaalt de eindscore. Wanneer alle onderdelen, behalve Doorzicht, ‘natuurlijk’ scoren kan Doorzicht de eindscore nooit een categorie omlaag halen, omdat de omstandigheden voor ondergedoken of drijfbladplanten dan blijkbaar toch in orde zijn.

6/17

Kenmerk

R000-1264728MXB-V00

Tabel 2.2 Criteria en bijbehorende Winnet scores. Criterium

Winnet score Laag

Bedekkingspercentage

Zichtbaar

Levendig

Natuurlijk

> 25%

< 25%

< 10%

< 5%

< 20 cm

> 20 cm

> 40 cm

> 60 cm

0

1 t/m 3

4 t/m 5

6 en meer

Er ligt veel

Er ligt weinig

Er ligt weinig

Er ligt weinig

algen en/of kroos Doorzicht* Aantal soorten ondergedoken of drijfbladplanten Zwerfvuil

zwerfvuil in het

zwerfvuil in het

zwerfvuil in het

zwerfvuil in het

water > 10 stuks

water < 10 stuks

water < 10 stuks

water < 10 stuks

per 100 m2

per 100 m2

per 100 m2

per 100 m2

*Bij doorzicht = diepte wordt de score altijd één categorie hoger. Het doorzicht kan nooit de score omlaag halen wanneer op alle overige criteria ‘Natuurlijk’ scoren.

2.3

Oplossingsrichtingen

De ecoscan methode gaat uit van scans van maximaal een uur per locatie. Dat is een van te voren afgewogen keuze van inspanning versus kosten. Het stelt u in staat om in korte tijd veel van uw gebied te weten te komen. Het is echter geen watersysteemanalyse. Er is niet gekeken naar achterliggende data of navraag gedaan naar beheer of onderhoud. Dat kan betekenen dat de scan niet het antwoord heeft of geeft op de aangetroffen toestand. Oplossingsrichtingen die de opnemers in het veld hebben aangevinkt, leiden tot standaard teksten in de factsheets. Daardoor zijn sommige oplossingsrichtingen minder adequaat dan anderen. Ook is geen onderscheid gemaakt in prioritering, volgorde of eventuele alleen in combinatie te nemen maatregelen. Het is aan de waterbeheerder om te bepalen welke richting gewenst en passend is en welke terzijde kunnen worden geschoven als zijnde onhaalbaar om welke reden dan ook. Ook kan het zijn dat een nadere analyse van één of meer locaties de uitkomst is. Hierbij kan meer data betrokken worden en /of aan de hand van Ecologische SleutelFactoren worden bepaald wat de reden is dat een bepaald water niet aan het gewenste waterkwaliteitsniveau voldoet.

2.4

Overzicht naamgeving 2015 en 2018

De namen van de meetpunten zijn vanuit praktische overwegingen aangepast. Aan de code van 2015 is de afkorting van de gemeente toegevoegd, zodat uit de naam direct duidelijk wordt in welke gemeente het punt ligt. De oude en nieuwe naamgeving staat in Tabel 2.3.

7/17

Kenmerk

R000-1264728MXB-V00

Tabel 2.3. Overzicht met de naamgeving van codes in 2018 en in 2015. Nieuwe locaties hebben een ‘-‘ bij code 2015.

Code 2018

Code 2015

Locatienaam

ZT280

280

Slotvijver

ZT281

281

Watergang De Brink

ZT282

282

Randsloot Couwenhoven

ZT283

283

Randsloot Brugakker

ZT284

284

Watergang Kromme Rijnlaan

ZT285

285

Afwatering Spreng Pestersbosje

ZT286

286

Vijver Winkelcentrum Vollenhove

ZT287

287

Watergang OSG Schoonoord

ZT288

288

Watergang Zusterplein

ZT289

289

Vijver Oranje Nassauplein

ZT290

290

Vijver Wilhelminapark

ZT291

291

Vijver Walkartpark

ZT292

292

Vijver Kersbergen

ZT293

293

Poelen De Brink

ZT294

294

Spreng Pestersbosje

ZT295

295

Watergang Vollenhove

ZT364

-

Zeister Grift (achter RWZI)

ZT365

-

Grift (t.h.v. De Clomp)

8/17

Kenmerk

R000-1264728MXB-V00

3 Resultaten 3.1

Algemene indruk wateren Zeist

Er zijn in Zeist 18 locaties opgenomen in 2018. Het bodemtype is alle gevallen zand. De gemiddelde waterdiepte is bijna 7 dm en het gemiddelde doorzicht is 5 dm. Gemiddeld ligt er 11 cm slib op de waterbodem. Er zijn 5 locaties met een aarden oever en 13 met een beschoeide oever. Op slechts 5 locaties is er een flauw talud onder water. Er zijn 6 locaties met meer dan tien stuks zwerfvuil. Op 11 locaties ligt bijna niets (<3 stuks). Er zijn 61 verschillende plantensoorten aangetroffen in Houten, 43 in de oeverzone en 27 in het water. Negen soorten staan dus in beide zones. Maarliefst 41 soorten zijn maar in een opname gevonden. Klein kroos is de meest gevonden soort. Het is op 8 locaties gevonden en is ook in bedekking over alle locaties de hoogste. Draadwier is als tweede meest gevonden in bedekking en op het aantal locaties (7). Grote lisdodde, Grote kattestaart en Liesgras komen het meest voor in de oevers. Gemiddeld zijn er 7,8 soorten aangetroffen per locatie. De soortenrijkste locatie is Poelen De Brink (ZT293) met 31 soorten in oever en water. Dit is een van de weinige locaties waar het aantal oeverplanten hoger is dan het aantal waterplanten. Het ontbreken van rijk begroeide oeverzones op veel locaties is daarmee ook een van de knelpunten in Zeist. In onderstaande figuren staan de Winnet eindscores, EBEO-oever score en EBEO-water score per meetpunt in 2015 en 2018.

Winnet Eindbeeld Zeist Winnet Eindbeeld

4 3 2 1 0

Meetpunten 2015

2018

1 = Laag; 2 = Zichtbaar; 3 = Levendig; 4 = Natuurlijk;

9/17

Kenmerk

R000-1264728MXB-V00

EBEO-oever Zeist EBEO-score

5 4 3 2 1 0

Meetpunten 2015

2018

1 = Zeer slecht; 2 = Slecht; 3 = Voldoende; 4 = Goed; 5 = Zeer goed;

EBEO-water Zeist 5

EBEO-score

4 3 2 1 0

Meetpunten 2015

2018

1 = Zeer slecht; 2 = Slecht; 3 = Voldoende; 4 = Goed; 5 = Zeer goed;

10/17

Kenmerk

3.2

R000-1264728MXB-V00

Generieke resultaten van de negen deelnemende gemeentes in 2018

Aantal

Aantal

Aantal meetpunten

meetpunten ‘Laag’ 2015*

meetpunten ‘Laag’ 2018*

gestegen in eindscore 2015 vs. 2018**

Houten IJsselstein

12 (37) 4 (10)

17 (42) 6 (10)

4 1

7 3

Montfoort Nieuwegein Stichtse

6 (15) 13 (42)

6 (15) 22 (43)

2 4

2 12

7 (20)

9 (20)

1

3

32 (92)

45 (101)

11

20

19 (24)

18 (25)

5

3

9 (29) 9 (16)

16 (34) 14 (18)

2 2

7 5

111 (285)

153 (308)

32

62

Gemeente

Vecht Utrecht Utrechtse Heuvelrug Woerden Zeist Totaal

Aantal meetpunten gedaald in eindscore 2015 vs. 2018***

* Met tussen haakjes het totaal aantal meetpunten. ** Aantal meetpunten dat het eindbeeld “Laag” scoorde in 2015, maar in 2018 hoger scoort. *** Aantal meetpunten dat het eindbeeld “Laag” scoort in 2018, maar in 2015 hoger scoorde.

11/17

Kenmerk

3.3

R000-1264728MXB-V00

Winnet scores 2018 op kaart

Figuur 2. Winnet scores 2018

12/17

Kenmerk

3.4

R000-1264728MXB-V00

Overzicht Winnet en EBEO-stad scores van 2015 en 2018 per locatie

Tabel 3.1 EBEO-stad en Winnet score 2015. 2015

Meetpunt ZT280

Naam meetpunt Slotvijver

Winnet Bedekking EBEOEBEOEBEOWinnet flab en Winnet beleving oever water eindscore kroos Doorzicht III Voldoende III Voldoende III Voldoende Zichtbaar Levendig Natuurlijk

ZT281

Watergang De Brink

III Voldoende III Voldoende III Voldoende Zichtbaar

Levendig

Natuurlijk

Zichtbaar

Natuurlijk

ZT282

Randsloot Couwenhoven

V Zeer goed IV Goed

III Voldoende Laag

Laag

Natuurlijk

Zichtbaar

Natuurlijk

ZT283

Randsloot Brugakker Watergang Kromme Rijnlaan Afwatering Spreng Pestersbosje

IV Goed

III Voldoende Zichtbaar

Zichtbaar

Natuurlijk

Levendig

Natuurlijk

ZT284 ZT285

II Slecht

Winnet Soorten drijfblad en Winnet ondergedoken Zwerfvuil Zichtbaar Natuurlijk

III Voldoende III Voldoende II Slecht

Laag

Levendig

Natuurlijk

Laag

Natuurlijk

II Slecht

Laag

Natuurlijk

Natuurlijk

Laag

Natuurlijk

III Voldoende I Zeer slecht IV Goed

Levendig

Natuurlijk

Natuurlijk

Levendig

Natuurlijk

I Zeer slecht I Zeer slecht II Slecht

Laag

Natuurlijk

Natuurlijk

Laag

Laag

Natuurlijk

Natuurlijk

Zichtbaar

Natuurlijk

I Zeer slecht II Slecht

ZT288

Vijver Winkelcentrum Vollenhove Watergang OSG Schoonoord Watergang Zusterplein

ZT289

Vijver Oranje Nassauplein I Zeer slecht I Zeer slecht I Zeer slecht Laag

Natuurlijk

Laag

Laag

Natuurlijk

ZT290

Vijver Wilhelminapark

III Voldoende I Zeer slecht III Voldoende Zichtbaar

Natuurlijk

Natuurlijk

Zichtbaar

Natuurlijk

ZT291

Vijver Walkartpark

III Voldoende II Slecht

Laag

Zichtbaar

Zichtbaar

Natuurlijk

ZT292

Vijver Kersbergen

II Slecht

I Zeer slecht I Zeer slecht Laag

Natuurlijk

Laag

Zichtbaar

Natuurlijk

ZT293

Poelen De Brink

IV Goed

III Voldoende III Voldoende Zichtbaar

Zichtbaar

Natuurlijk

Zichtbaar

Natuurlijk

ZT294

Spreng Pestersbosje

III Voldoende I Zeer slecht III Voldoende Laag

Natuurlijk

Natuurlijk

Laag

Natuurlijk

ZT295

Watergang Vollenhove

I Zeer slecht I Zeer slecht II Slecht

Laag

Zichtbaar

Laag

Natuurlijk

ZT286 ZT287

III Voldoende II Slecht

III Voldoende Zichtbaar

III Voldoende Laag

Laag

13/17

Kenmerk

R000-1264728MXB-V00

Tabel 3.2 EBEO-stad en Winnet score 2018. 2018 Winnet Bedekking Winnet flab en Winnet EBEO-oever EBEO-water eindscore kroos Doorzicht I Zeer slecht III Voldoende Laag Zichtbaar Levendig

Winnet Soorten drijfblad en Winnet ondergedoken Zwerfvuil Zichtbaar Laag

Meetpunt ZT280

Naam meetpunt Slotvijver

EBEObeleving II Slecht

ZT281

Watergang De Brink

III Voldoende I Zeer slecht III Voldoende Zichtbaar

Levendig

Natuurlijk

Zichtbaar

Natuurlijk

ZT282

Randsloot Couwenhoven

IV Goed

III Voldoende III Voldoende Zichtbaar

Zichtbaar

Natuurlijk

Zichtbaar

Natuurlijk

ZT283

Randsloot Brugakker Watergang Kromme Rijnlaan Afwatering Spreng Pestersbosje

IV Goed

II Slecht

III Voldoende Laag

Laag

Natuurlijk

Levendig

Natuurlijk

III Voldoende II Slecht

III Voldoende Laag

Laag

Laag

Zichtbaar

Natuurlijk

Laag

Natuurlijk

Levendig

Laag

Natuurlijk

IV Goed

Laag

Natuurlijk

Natuurlijk

Levendig

Laag

I Zeer slecht I Zeer slecht II Slecht

Laag

Laag

Levendig

Laag

Laag

II Slecht

ZT284 ZT285

II Slecht

I Zeer slecht II Slecht

ZT288

Vijver Winkelcentrum Vollenhove Watergang OSG Schoonoord Watergang Zusterplein

I Zeer slecht II Slecht

Zichtbaar

Levendig

Levendig

Zichtbaar

Natuurlijk

ZT289

Vijver Oranje Nassauplein III Voldoende I Zeer slecht II Slecht

Zichtbaar

Natuurlijk

Zichtbaar

Zichtbaar

Natuurlijk

ZT290

Vijver Wilhelminapark

III Voldoende I Zeer slecht IV Goed

Laag

Natuurlijk

Natuurlijk

Levendig

Laag

ZT291

Vijver Walkartpark

IV Goed

III Voldoende III Voldoende Laag

Natuurlijk

Levendig

Zichtbaar

Laag

ZT292

Vijver Kersbergen

III Voldoende I Zeer slecht I Zeer slecht Laag

Natuurlijk

Laag

Zichtbaar

Natuurlijk

ZT293

Poelen De Brink

V Zeer goed V Zeer goed IV Goed

Laag

Laag

Natuurlijk

Zichtbaar

Natuurlijk

ZT294

Spreng Pestersbosje

II Slecht

I Zeer slecht II Slecht

Laag

Natuurlijk

Natuurlijk

Laag

Natuurlijk

ZT295

Watergang Vollenhove

II Slecht

I Zeer slecht I Zeer slecht Laag

Laag

Levendig

Laag

Laag

ZT364

Grift (t.h.v. De Clomp)

III Voldoende I Zeer slecht III Voldoende Laag

Laag

Natuurlijk

Zichtbaar

Zichtbaar

ZT365

Zeister Grift (achter RWZI) III Voldoende I Zeer slecht II Slecht

Laag

Levendig

Zichtbaar

Natuurlijk

ZT286 ZT287

III Voldoende II Slecht

Laag

14/17

Kenmerk

R000-1264728MXB-V00

15/17

Kenmerk

3.5

R000-1264728MXB-V00

Discussie

Extreem warme en droge zomer 2018 Het veldwerk in de Gemeente Zeist vond plaats tussen 10 juli en 1 augustus 2018. De zomer van 2018 was buitengewoon droog en warm. Gemiddeld viel er over het land slechts 10 millimeter neerslag met in De Bilt zelfs niet meer dan 5,3 millimeter, tegen 81,1 millimeter normaal; een nieuw record voor de maand juli (www.knmi.nl). Met 20,7°C tegen de 17,9°C die het normaal is in juli, was het uitzonderlijk warm (www.knmi.nl). De mate waarin het water opwarmt is ook sterk afhankelijk van een aantal andere factoren. Niet alle watergangen warmen namelijk even snel op. De watertemperatuur van ondiepe, stilstaande wateren fluctueert vaak sterk mee met de omgevingstemperatuur. Bij een dieper water duurt het langer voor de watertemperatuur dezelfde temperatuur als de omgevingstemperatuur bereikt, maar het duurt daarentegen ook langer voor deze afkoelt. Daarnaast is doorstroming en de herkomst van het water van belang. De watertemperatuur van een water met meer doorstroming dat grotendeels in beschaduwd gebied ligt zal lager zijn dan de watertemperatuur van water dat door open gebied stroomt. Hierdoor is het lastig te bepalen of de uitzonderlijke warmte een direct effect hebben op de Winnet score. Effecten die mogelijk veroorzaakt worden door de warmte en droogte in 2018: -

Een onderschatting van de waterdiepte. Voor onze veldwerkers is niet altijd duidelijk wat de ‘normale’ situatie van een watergang is. De veldwerkers zijn meestal uitgegaan van de situatie ten tijde van het veldbezoek en hebben gezocht naar waterstandssporen. In de droge periode kan daardoor de waterdiepte onderschat zijn.

-

Drooggevallen watergangen. Een aantal watergangen heeft onder andere een afvoerende functie. In droge periodes staan deze watergangen droog. Soms is er in droge delen duidelijk oevervegetatie aanwezig, maar ruigtebegroeiing krijgt wel een concurrentie voordeel.

-

Andere soortensamenstelling van waterplanten. Sommige soorten profiteren van de hogere temperaturen en kunnen zich snel uitbreiden. Daarbij kunnen ze andere soorten overwoekeren, waardoor de soortenrijkdom omlaag gaat. Daardoor kan het onderdeel ‘Aantal soorten ondergedoken en drijfbladplanten’ lager scoren. Met name exoten kunnen sterk profiteren van de hogere temperaturen.

-

Botulisme. Botulisme is een bacterie die zich sterk kunnen vermenigvuldigen bij temperaturen boven de 20-25 graden Celsius. Deze verspreidt zich via zieke beesten en kan tot massale sterfte onder watervogels leiden.

-

Blauwalg. Blauwalg is een bacterie die in principe in ieder water aanwezig is in hele lage concentraties. Een aantal soorten blauwalg scheidt een giftige stof uit die dieren en ook mensen ziek maken wanneer de concentratie te hoog wordt. Blauwalg kan zich sterk vermenigvuldigen in voedselrijk water dat voor een aantal dagen warmer is dan 20 graden Celsius. In stadswateren wordt de concentratie blauwalg doorgaans niet gemeten. Indicaties van algenbloeien zijn groenblauwe drijflagen op het water, helder groen water, stinkend water.

-

Verminderd doorzicht. In voedselrijk water hebben (groen)algen een competitief voordeel ten opzichte van waterplanten. In deze wateren domineren dus groenalgen en zijn waterplanten

16/17

Kenmerk

R000-1264728MXB-V00

vaak geheel afwezig. Algen kunnen (’s nachts) gedurende warme periodes zoveel zuurstof aan het water onttrekken dat vissen en andere beesten stikken. Locaties in bosrijk gebied op zandgrond Een aantal gekozen locaties voor de ecoscans in de Gemeente Zeist ligt in een bosachtige omgeving met weinig lichtinval en een dikke laag organisch materiaal op de waterbodem afkomstig van bomen. In Zeist betrof dat de volgende locaties: ZT285, ZT287 en ZT294. Deze watergangen hebben vaak geen onderwaterplanten en scoren dan ook laag op beoordelingen die daarop gebaseerd zijn. Dit is echter wel hoe deze watergangen van oudsher ontstaan en bedoeld zijn en de vraag is of er andere verwachtingen mogen zijn voor deze wateren. Hier spelen andere factoren zoals stroming, zandbodem een grote rol en een beekbeoordeling ligt dan ook meer voor de hand, al is de op deze locaties ooit aanwezige stroming waarschijnlijk niet haalbaar meer door de waterstandsverlaging. De Winnet criteria zijn opgesteld voor stadswateren en niet zozeer voor watergangen in bebost gebied. Met name het Winnet criterium Aantal ondergedoken planten en drijfbladplanten sluiten daardoor niet helemaal aan bij deze locaties. Op de overige onderdelen kan de watergang dan Levendig of Natuurlijk scoren, maar de eindbeoordeling blijft Laag door het ontbreken van waterplanten.

Dit geldt in ieder geval ook voor de beoordeling van het water in de EBEO stadswatermethode. Het lijkt niet zinvol om deze locaties op dezelfde wijze te blijven volgen in de toekomst. Dat betekent overigens niet dat voor de kwaliteit van het leven in het water hier niets gedaan kan worden. Tijdens een gezamenlijke fietstocht langs enkele stadswateren is een begin gemaakt met een vertaalslag naar relevante oplossingsrichtingen voor dit type watergangen in bosrijke omgeving. Verwijderen van het enorme bladpakket is zeker helpend.

3.6

Factsheets per locatie

De factsheets per locatie zijn opgenomen als losse documenten in de mappenstructuur.

4 Literatuur STOWA, 2001. Ecologisch beoordelingssysteem voor stadswateren; gebruikershandleiding. STOWA, 2010. Handboek hydrobiologie. 11: Vegetatie: Achtergrondinformatie - 2 Winnet, 2014. Meerjarenprogramma Regionaal Afvalwaterketen Beleid (RAB)

17/17