20201020 Duurzaamheidsmonitor gemeente Zeist 2022

Duurzaamheidsmonitor 2022 Programma Duurzaamheid – september 2022

Inhoudsopgave 1.

Inleiding ........................................................................................................................................................... 2

2.

Samenvatting van de resultaten: waar staan we? .......................................................................................... 2

3.

Energieneutraal Zeist ...................................................................................................................................... 3 3.1 Energiebehoefte en verdeling over verbruikers ........................................................................................... 4 3.2 Duurzame opwek .......................................................................................................................................... 5 3.3 Energieverbruik ............................................................................................................................................. 6 3.4 CO2-emissies grondgebied Zeist ................................................................................................................... 7

4.

Indicatoren duurzaamheid .............................................................................................................................. 8 4.1

Indicatoren Pijler 1: Klimaat en energie ................................................................................................ 9

Warme Wijken ................................................................................................................................................ 9 Duurzame mobiliteit ...................................................................................................................................... 11 Groene Bedrijven ........................................................................................................................................... 12 Duurzame Bronnen ....................................................................................................................................... 14 Goede Voorbeeld ........................................................................................................................................... 15

5.

4.2

Indicatoren Pijler 2: circulaire economie ............................................................................................. 17

4.3

Indicatoren Pijler 3: biodiversiteit ....................................................................................................... 18

4.4

Indicatoren Pijler 4: gezonde leefomgeving ........................................................................................ 18

Toelichting: Wat meten we en waarom? ...................................................................................................... 21

1. Inleiding Voor u ligt de derde duurzaamheidsmonitor van gemeente Zeist. Sinds 2020 monitoren we jaarlijks de voortgang op de duurzaamheidsdoelen van de gemeente via vastgestelde indicatoren. Met deze monitor willen we inzicht geven in trendgegevens op een aantal belangrijke indicatoren voor de energietransitie en duurzaamheidstransitie in gemeente Zeist. De bronnen waarop deze monitor is gebaseerd staan toegelicht in hoofdstuk 5. De indicatoren waar we in deze monitor naar kijken zijn gebaseerd op de doelen uit de Routekaart Nieuwe Energie (energietransitie) en de Brede Milieuvisie (duurzaamheid breed). Veel data is niet real time beschikbaar. Trendcijfers zijn daarom deels historisch en zeggen daarom vooral iets over de richting waar we ons naartoe ontwikkelen, en minder over de effectiviteit van de inzet van acties in het afgelopen jaar.

2. Samenvatting van de resultaten: waar staan we? In deze monitor kijken we naar de voortgang op de doelen van de Routekaart Nieuwe Energie. We benutten hiervoor o.a. beschikbare data uit de landelijke klimaatmonitor, maar ook meer lokale informatie uit Zeist. Data zijn met vertraging beschikbaar, vaak is het ijkmoment voor deze monitoring daarom 2020. De ambitie is om zo spoedig mogelijk energieneutraal te zijn, uiterlijk in 2050. In 2030 willen we één derde van de doelstelling in duurzame opwek en besparing hebben gerealiseerd. Als we kijken naar de cijfers over onze energiebehoefte dan zien we een langzame daling van de energiebehoefte. In 2020 is deze sterk gedaald, vooral doordat er minder energieverbruik is geweest vanuit vervoer. Waarschijnlijk is dit veroorzaakt door Corona. De ambitie in energiebesparing is in 2020 gehaald. We zien dat het aardgasgebruik en het aantal aardgasaansluitingen in Zeist afneemt. De elektriciteitsvraag neemt (licht) toe. Dit is een logische ontwikkeling in de energietransitie (afscheid van aardgas).

Energiebehoefte Ambities Energiebehoefte Resultaten monitoring

2016 4.673 TJ 4.701 TJ

2017 4.614 TJ 4.703 TJ

2018 4.554 TJ 4.681 TJ

2020 4.436 TJ 4.118 TJ

2030 3.843 TJ

2050 2.300 TJ

Voor wat betreft de ambitie in duurzame opwek zien we een ander beeld. Er is nog steeds een sterke stijging van het aantal zonnepanelen:, eind 2021 was het opgestelde vermogen hiervan bijna verdubbeld met 2 jaar eerder. Er worden vooral veel zonnepanelen geplaatst op woningen, de stijging van zonnepanelen bij bedrijven zwakt af. Mogelijk zijn de beperkingen door netcongestie vanaf oktober 2021 hier debet aan. Door congestie kunnen grotere daken (>200 panelen) niet meer aangesloten worden op en terug leveren aan het net. In de vergelijking van zonnestroom per inwoner loopt Zeist achter in vergelijking met andere gemeente in de regio. Duurzame opwek in Zeist loopt achter op de gestelde ambities. De totale duurzame opwek (beschikbaar over 2020) is gedaald. Dit is verklaarbaar doordat er in 2020 minder vervoer was door corona, waardoor het aandeel duurzame opwek door de bijmenging van biodiesel en bioethanol is verkleind.

Opwek energie Ambities Routekaart Resultaat monitoring

2016

2017

65 TJ 115 TJ 69 TJ 98 TJ

2018

2019

165 TJ 215 TJ 142 TJ 178 TJ

2020

2030

2050

265 TJ 766 TJ 2300 TJ 175 TJ

De totale CO2 emissie is in Zeist in 2020 sterk gedaald. Dit komt door een lagere aardgasverbruik, het mindere vervoer, maar ook doordat de stroommix van Nederland veranderd. De stroommix wordt duurzamer, waardoor de uitstoot van CO2 per kWh elektriciteit afneemt.

Het bereik vanuit Stichting Energie Zeist is toegenomen. We stimuleren energiebesparing door de inzet van Stichting Energie Zeist (Mijn Groene Huis en Mijn Groene Bedrijf). Het bereik van Mijn Groene Huis groeit gestaag. Er zijn diverse campagnes uitgevoerd: ‘zon op Zeist’, ‘Heel Zeist isoleert’, ‘omlaag die meter’, ‘CV op dieet’. Ook stimuleren we energiebesparing door de RREW campagne, zowel bij huurders als huiseigenaren. Ook is gestart met Mijn Groene VVE. Vanuit Mijn Groene Bedrijf is begonnen met een collectieve aanpak van verduurzamen van bedrijvenparken, is nauwgezet de potentie voor zonnepanelen in kaart gebracht (gehinderd door de netcongestie) en is contact gezocht met alle label C verplichte bedrijven. Beide woningcorporaties in Zeist hebben duidelijk vooruitgang geboekt in het verbeteren van de energielabels van hun woningen. Het doel om gemiddeld energielabel B in 2021 te halen is behaald. De transitie naar elektrisch vervoer gaat verder. Het aandeel elektrische auto’s is gestegen naar ruim 4%. Ook het aantal elektrische twee- en driewielers neemt sterk toe. Het aantal (semi) publiekelijke oplaadpunten in Zeist is (juli 2022) gestegen tot 566. Voor de vooruitgang van fietsgebruik, hoeveelheid restafvalen onnodige verharding zijn voor deze monitoring geen nieuwe totaalgegevens beschikbaar. De gemiddelde luchtkwaliteit in Zeist behoeft meer aandacht.

Afgelopen jaren bleven de waarden altijd onder de wettelijke normen. Maar in 2021 kwam de waarde van NO2 hier op enkele plekken soms boven. Naast de wettelijke norm zijn er ookde strengere advieswaarden van WHO, die voor veel stoffen in 2021 verder is aangescherpt. Mede hierdoor voldoet het fijnstof nergens in Zeist aan de WHO-norm voor zowel PM 10 als het kleinere PM 2,5 fijnstof.

3. Energieneutraal Zeist De gemeentelijke ambities/doelstelling om Zeist energieneutraal te maken zijn geformuleerd in de Routekaart.

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de eerste twee doelstellingen. Het derde doel gericht op de gemeentelijke organisatie, wordt meegenomen in hoofdstuk 4. Om te kijken in hoeverre de ambitie (uitgebeeld in de grafiek hieronder) dichterbij komt wordt de ontwikkeling (daling) van de totale energiebehoefte in Zeist en de hoeveelheid duurzame opwek, in kaart gebracht. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de Klimaatmonitor van Rijkswaterstaat. Met deze gegevens wordt gekeken in hoeverre dit overeenkomt met de ‘Route naar energieneutraal’ uit de Routekaart.

Er wordt verder gekeken naar: 1.

Energiebehoefte (TJ per jaar) a. Woningen b. Bedrijven/instellingen c. Mobiliteit d. Totaal Duurzame opwek (TJ per jaar) a. Zon (dak) b. Zon (anders) c. Wind d. Anders (bv biomassa, geothermie, of anders) Verdeling energiedragers a. Elektriciteit b. Warmte c. Voertuigbrandstoffen Totale CO2-emissies op het grondgebied van Zeist.

2.

3.

4.

De gebruikte eenheid voor energie hierboven is ‘TJ’ ofwel Terajoules. Eén TJ komt overeen met ca. 32.000 m3 aardgas of 278.000 kWh elektriciteit.

3.1 Energiebehoefte en verdeling over verbruikers De energiebehoefte op het grondgebied van Zeist wordt bepaald door het gebruik in de gemeente van: aardgas, elektriciteitsverbruik en het brandstofverbruik voor vervoer in de gemeente. In de onderstaande tabel is de energiebehoefte per type verbruiker inzichtelijk gemaakt.

Energiebehoefte grondgebied Zeist 2.000 TJ

1.000 TJ

0 TJ 2014 Woningen

2015

2016

2017 2018 2019 2020 Commerciële dienstverlening

Publieke dienstverlening

Verkeer en Vervoer

Industrie, Energie, Afval en Water

Landbouw, Bosbouw en Visserij

Hernieuwbare Warmte

Zonnestroom: gebruik achter de meter

Energiebehoefte grondgebied Zeist Woningen Commerciële dienstverlening Publieke dienstverlening Verkeer en Vervoer Industrie, Energie, Afval en Water Landbouw, Bosbouw en Visserij Hernieuwbare Warmte Zonnestroom: gebruik achter de meter

2017 1634 TJ 573 TJ 573 TJ 1674 TJ 185 TJ 23 TJ 34 TJ 7 TJ

2018 1600 TJ 561 TJ 548 TJ 1713 TJ 199 TJ 12 TJ 38 TJ 11 TJ

2019 1588 TJ 502 TJ 520 TJ 1702 TJ 190 TJ 10 TJ 45 TJ 16 TJ

2020 1594 TJ 461 TJ 520 TJ 1276 TJ 186 TJ 9 TJ 47 TJ 25 TJ

De gegevens van de klimaatmonitor waar we ons op baseren, lopen zoals gezegd enkele jaren achter. Ook worden de getallen steeds verder verbeterd, waardoor soms oudere/historische waarden aangepast worden. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de getallen van 2017 en 2018 die in de tabel soms licht afwijken, van de gegevens in de duurzaamheidsmonitor die vorig jaar is opgesteld. In 2018 en 2019 is een lichte daling te zien in de energiebehoefte van de gebouwde omgeving (woningen en publieke, commerciële dienstverlening). In 2020 zette deze daling voort, behalve de energiebehoefte voor woningen, die licht steeg. Vooral opvallend is dat de energiebehoefte van vervoer sterk is afgenomen. De mogelijke oorzaak lijkt te liggen bij Corona. Hierdoor wordt mogelijk ook de lichte stijging van de energiebehoefte van woningen verklaard. De post ‘zonnestroom achter de meter’ is opgenomen, omdat de elektriciteit verbruiken zijn gebaseerd op de meetwaarden van elektriciteitsmeters. De daadwerkelijke elektriciteitsbehoefte ligt iets hoger dan de gemeten waarden omdat een deel van de opgewekte zonnestroom, meteen wordt gebruikt. In de gegevens van het brandstofverbruik zijn ook de snelwegen meegenomen. Ook hernieuwbare warmte zorgt niet voor gemeten energieverbruiken, maar vult wel de energiebehoefte in.

Hernieuwbare warmte bestaat nu vooral door het gebruik van houtkachels (alle vormen van verbranding hout) en WKO (warmtekoude opslag) systemen. Als we de totale energiebehoefte in de afgelopen jaren vergelijken met de ambitie uit de Routekaart met betrekking tot de energiebehoefte blijkt:

Energiebehoefte Ambities Energiebehoefte Resultaten monitoring

2016 4.673 TJ 4.701 TJ

2017 4.614 TJ 4.703 TJ

2018 4.554 TJ 4.681 TJ

2020 4.436 TJ 4.118 TJ

2030 3.843 TJ

2050 2.300 TJ

De energiebehoefte is de vraag naar energie, los van hoe het is opgewekt. Conclusie: Er is een langzame daling van de energiebehoefte, maar deze blijft tot 2019 achter bij de ambities om te besparen op het energieverbruik. In 2020 is er een sterke daling van de energiebehoefte zichtbaar, met name door het vervoer. Dit wordt waarschijnlijk veroorzaakt door Corona. Inclusief het effect van Corona wordt voldaan aan de ambities, maar de verwachting is dat de energiebehoefte in de jaren 2021/2022 weer zal stijgen.

3.2 Duurzame opwek Anders dan bij de levering van aardgas en elektriciteit worden veel vormen van Hernieuwbare Energie niet bemeterd, bijvoorbeeld omdat opwekking en gebruik geheel of gedeeltelijk "achter de meter" plaatsvinden (denk aan zonnepanelen en zonneboilers). Omdat lokale data niet beschikbaar/volledig zijn, wordt gebruik gemaakt van de beschikbare informatie uit de klimaatmonitor. Deze volgt uit landelijke, regionale gegevens die toebedeeld/gealloceerd worden aan Zeist. De feitelijke situatie in Zeist kan hier dus vanaf wijken.

Hieronder wordt gekeken naar de opwekhoeveelheid in TJ die volgt uit de klimaatmonitor voor de periode tot 2020 en in hoeverre dit overeenkomt met de ambitie.

Elektriciteit Warmte Energie voor vervoer Totaal Ambitie

2013 2014 2015 2016 3 TJ 5 TJ 7 TJ 9 TJ 39 TJ 30 TJ 20 TJ 22 TJ 48 TJ 56 TJ 48 TJ 38 TJ 90 TJ 91 TJ 75 TJ 69 TJ 65 TJ

2017 2018 2019 2020 2030 2050 14 TJ 22 TJ 32 TJ 53 TJ 34 TJ 38 TJ 45 TJ 47 TJ 50 TJ 82 TJ 101 TJ 75 TJ 98 TJ 142 TJ 178 TJ 175 TJ 115 TJ 165 TJ 215 TJ 265 TJ 766 TJ 2300 TJ

De duurzame elektriciteit in Zeist wordt opgewekt door zonnepanelen. Duurzame warmte volgt uit het gebruik van houtkachels en WKO systemen in Zeist. Het duurzame vervoer volgt uit het bijmengen met bio-olie de waarde hiervan is gedaald omdat het vervoer als geheel is gedaald. Voor de ambitie per jaar is uitgegaan van de bestaande situatie in 2016 met betrekking tot opwek en de ambitie voor 2030 zoals benoemd in de Routekaart. Daarnaast zijn de historische waarden van de opwek, door verbeteringen in de Klimaatmonitor naar boven aangepast. Daarom is er vanaf 2017 meer opwek dan vermeld in de vorige duurzaamheidsmonitor. Het verschil zit vooral in duurzame warmte dat is gestegen. Op Klimaatmonitor is meer informatie te vinden over de verbeteringen van de gegevens van de Klimaatmonitor. Hieruit blijkt dat de stijging van duurzame warmte volgt uit een aanpassing in de bepaling van de bijdrage van WKO-systemen. Conclusie: Er is een sterke toename van duurzame elektriciteit, stijgt duurzame warmte in 2020 nog maar weinig en is door het minder vervoer in 2020 de hoeveelheid duurzame energie in vervoer afgenomen. Totaal loopt de duurzame opwek in Zeist achter op de ambities.

3.3 Energieverbruik Om meer inzicht te krijgen in hoe de energiebehoefte in Zeist is opgebouwd, wordt gekeken naar de hoeveelheid elektriciteit en aardgas die in Zeist wordt gebruikt (bron: klimaatmonitor). Hierbij wordt ook gekeken naar de verdeling ervan bij de diverse verbruikers en het verloop over de jaren.

Elektriciteitsverbruik in Zeist

Aardgasverbruik in Zeist 60.000.000 m3

250.000.000 kWh 200.000.000 kWh 150.000.000 kWh

Overige bedrijven

50.000.000 m3

Industrie

40.000.000 m3

Publieke Dienstverlening

100.000.000 kWh

Overige bedrijven

Publieke Dienstverlening

30.000.000 m3 20.000.000 m3

Commerciële Dienstverlening

50.000.000 kWh

Woningen

0 kWh

Commerciële Dienstverlening

10.000.000 m3

Woningen 0 m3

2020

Woningen zijn de grootste aardgasverbruikers. Bij elektriciteit zijn dit de bedrijven.

2020

Het totale aardgas- en elektriciteitsverbruik in de afgelopen jaren laat zien:

250.000.000 kWh

80.000.000 m3 70.000.000 m3

200.000.000 kWh

60.000.000 m3

50.000.000 m3

150.000.000 kWh

40.000.000 m3 100.000.000 kWh

30.000.000 m3 20.000.000 m3

50.000.000 kWh

10.000.000 m3 0 kWh

0 m3 2014

2015

2016

2017

Totaal elektriciteit

2018

2019

2020

Totaal aardgas

Conclusie: Het elektriciteitsverbruik is in 2020 licht gestegen, de daling van het aardgasverbruik heeft zich in 2020 doorgezet.

3.4 CO2-emissies grondgebied Zeist De totale CO2-emissies zoals die is bepaald door de Klimaatmonitor, zijn voor het grondgebied van geheel Zeist, inclusief snelwegen: 309.964 ton CO2 per jaar (2019) CO2-emissies (ton) Gebouwde Omgeving Verkeer en Vervoer Industrie, Energie, Afval en Water Landbouw (SBI A) Totale CO2-uitstoot

2014 214.580 108.034 15.524 466 338.604

2015 228.406 109.137 17.101 554 355.198

2016 224.518 112.382 16.686 529 354.115

2017 210.289 114.783 15.482 2.115 342.669

2018 200.339 115.896 15.761 1.201 333.197

2019 179.540 115508 14.020 896 309.964

2020 ? 89819 12.281 678

Voor 2020 zijn nog niet alle gegevens bekend, dus het totaal is nog niet te geven. Maar met name door een sterke vermindering van verkeer en vervoer zal de uitstoot sterk gedaald zijn. De CO2-uitstoot is de afgelopen jaren vooral gedaald in de gebouwde omgeving en industrie. Dit komt deels door het lagere energieverbruik, maar vooral door aanpassingen in de uitgangspunten. Bijvoorbeeld dat de uitstoot van één kWh elektriciteit is verlaagd van 369 gram naar 292 gram CO2 per kWh. Dit volgt uit een groter aandeel van duurzame energie in de elektriciteit die in Nederland wordt gebruikt; de stroommix veranderd. In 2020 is ook het verkeer en vervoer sterk gedaald door het effect van Corona.

De CO2-emissies over de jaren in Zeist zijn:

Conclusie: De totale CO2 emissies in Zeist zijn langzaam aan het dalen. Dit komt door het lagere energieverbruik, maar ook doordat de stroommix van Nederland veranderd. De stroommix wordt duurzamer, waardoor de uitstoot van CO2 per kWh elektriciteit afneemt. De emissies van verkeer en vervoer zijn in 2020 door Corona sterk gedaald.

4. Indicatoren duurzaamheid Om niet alleen te kijken naar de landelijke gegevens, geven we in dit hoofdstuk meer informatie over de resultaten in Zeist op basis van lokale informatie en resultaten die in Zeist worden behaald. We kijken daarbij ook naar de bredere doelstellingen op het gebied van duurzaamheid, zoals verwoord in de Brede Milieuvisie. De opbouw is: 1. 2. 3. 4.

Pijler 1: Energietransitie Pijler 2: Circulaire economie Pijler 3: Levend netwerk van Natuur, landschap en cultuurhistorie Pijler 4: Een gezonde leefomgeving

4.1 Indicatoren Pijler 1: Klimaat en energie De gemeentelijke ambities/doelstelling voor pijler 1 zijn aangepast in de Routekaart en zijn:

In hoofdstuk 1 is ingegaan op de eerste twee doelstellingen. Het derde doel gericht op de gemeentelijke organisatie, wordt meegenomen in dit hoofdstuk. We kijken eerst naar de KPI’s van de actielijnen uit de Routekaart voor Pijler 1.

Warme Wijken Voor de actielijn ‘warme wijken’ kijken we naar de volgende KPI’s: 1. 2. 3. 4.

Aantal (resterende) aardgasaansluitingen. Resultaten Mijn Groene Huis Behaalde resultaten woningcorporaties Aantal woningen/gebouwen met Label A of beter

Aantal (resterende) aardgasaansluiting: Het aantal aardgasaansluitingen voor Zeist is aangeleverd door Stedin.

Aantal grootverbruikers aansluitingen aardgas in Zeist Aantal kleinverbruikers aansluitingen aardgas Aantal nieuwe aardgasaansluitingen in 2021: Aantal aardgasaansluitingen 'sloop' of 'uit bedrijf'

juni 2020 dec 2020 aug 2022 120 119 110 22400 22220 21829 2020 2021 175 140 287 325

In 2021 zijn er nog 140 nieuwe aardgasaansluitingen bijgekomen. Wel is het totale aantal gedaald omdat er meer aardgasaansluitingen zijn verwijderd. Dit kan zijn door sloop of het afsluiten van een aansluiting. Voorbeelden van afsluiting is bijvoorbeeld Zwaluwnest (voormalig Flat 11) in Kerckebosch waar de woningen in 2021 aardgasvrij zijn gemaakt.

Resultaten Mijn Groene Huis Op basis van het jaarverslag van Stichting Energie Zeist over 2021, blijkt dat de onderstaande resultaten zijn behaald.

Voorlichting en communicatie gesprekken energiecentrum telefoon/email deelnemers bijeenkomsten abonnees nieuwsbrief unieke bezoekers website actieve vrijwilligers

250 674 444 1455 16.667 > 40

Mijn Groene Huis, campagnes Zon op Zeist aanvraag offertes aantal panelen Heel Zeist isoleert aanvraag offertes isolatie dak/muur Omlaag die meter aantal deelnemers bezoekers website

220 1.856 m2 154 5.285 m2 705 9754

CV op dieet check aan huis cadeaubonnen besteed deelnemers swipocratie Mijn Groene VVE 1e contact VVE's Vervolgafspraken VVE's nemen maatregelen

22 2362 413 85 40 7

Door Corona was het moeilijker om fysieke bijeenkomsten te organiseren. Ondanks dat zijn er mooie resultaten behaald. Verder zijn er nieuwe diensten gestart zoals ‘energie bespaarmaatje’ en de ‘energie conciërge’. En de opname van Green Make Over van SBS6 in het Energiecentrum. Onderdeel van Stichting Energie Zeist is ook Mijn Groene Bedrijf. De resultaten die hier zijn gehaald staan vermeld bij de actielijn ‘groene bedrijven’ verder in deze monitoring. Woningcorporaties In de evaluatie van de prestatieafspraken, zijn de inspanningen van de woningcorporaties om te verduurzamen, inzichtelijk gemaakt. In de prestatieafspraken met de woningcorporaties is afgesproken dat in 2021 de gemiddelde energielabel van alle woningen energielabel B bedraagt. In de evaluatie van de prestatieafspraken over 2021 staat dat conform afspraak de gemiddelde energielabel B door beide woningcorporaties is behaald. Andere resultaten van de woningcorporaties zijn:

Behalve het beperken van de warmtevraag door bv isolatie wordt ook ingezet op het plaatsen van zonnepanelen. Energielabel woningen Door RVO (rijksdienst van ondernemend Nederland) worden de energie labels in Nederland geregistreerd. De verdeling van elk jaar van de energielabels van woningen in Zeist is hieronder weergegeven. De laatste kolom is het gemiddelde in Nederland.

Het aandeel van energielabel A of beter, stijgt sterk in Zeist. De stijging van het aantal woningen met label A, wordt veroorzaakt door nieuwbouw én dat steeds meer woningen een energielabel registreren. En deze is bijna altijd beter dan de ‘oude’ energielabel, waarbij alleen is uitgegaan van het bouwjaar. De woningen in Zeist lopen achter op het landelijk gemiddelde. Dit wordt veroorzaakt doordat in Zeist er veel oudere woningen zijn Wel is het zo dat veel eigenaren na verduurzaming, geen nieuwe energielabel aanvragen. Dit komt pas vaak op het moment van verhuizing. De feitelijke situatie zal daardoor gunstiger zijn.

Duurzame mobiliteit Elektrische voertuigen en op waterstof Voor de onderstaande gegevens is uitgegaan van de Klimaatmonitor, die weer gegevens gebruikt van emissieregistratie. Deze gegevens van de afgelopen jaren zijn licht aangepast, met terugwerkende kracht. Fossielvrij vervoer in Zeist Full electric voertuigen personen- en bedrijfsauto's twee- en driewielige voertuigen pedelecs microcars Hybride auto's Waterstofauto's Totaal:

2015

34 125 37 3 493 0 692

2016

55 136 56 4 606 0 857

2017

95 159 81 3 646 0 984

2018

191 179 92 5 649 0 1116

2019

537 222 118 6 637 0 1520

2020

940 261 142 7 651 0 2001

2021

1313 317 153 8 815 1 2606

De full-elektrische voertuigen stijgen sterk in de afgelopen jaren. Het aantal hybride auto’s is in 2021 ook sterk gestegen. Er is (in 2021) één waterstofauto in Zeist. Hieronder het totale aantal personenauto’s (full-electric + hybride) over de jaren. Het aandeel van elektrisch neemt toe. Ruim 4 percent van de personenauto’s in Zeist zijn nu elektrisch.

Elektrische oplaadpunten In juli 2022 waren er 378 publiek en 188 semi-publiekelijke oplaadpunten, waarvan 2 snellaadpunten (bron klimaatmonitor).

Oplaadpunten in Zeist semipubliek 158 171 220 173 306 180 378 188

publiek jan 2020 dec 2020 dec 2021 jul 2022

totaal 329 393 486 566

bron: nationaal agenda laadinfrastructuur.

Opvallend is dat de stijging van het aantal oplaadpunten vooral ontstaat door de toename van publieke oplaadpunten in Zeist. In de semi-publieke oplaadpunten is de stijging beperkt. Als je kijkt in aantallen in het U16 gebied (december 2021) hebben alleen Utrecht en Nieuwegein in totale aantallen meer oplaadpunten.

Groene Bedrijven Door de ODRU wordt toezicht gehouden op de uitvoering van de verplichte energiemaatregelen door bedrijven. Grotere bedrijven die meer dan 25.000 m3 aardgas per jaar of meer dan 50.000 kWh per jaar verbruiken hebben verplichtingen om energiemaatregelen te nemen. Sinds 2019 is er ook een verplichting, de informatieplicht, waarbij bedrijven moeten aangeven welke energiemaatregelen ze nog niet hebben uitgevoerd. Hiermee wordt inzichtelijk welke bedrijven de energiemaatregelen al hebben uitgevoerd en welke nog niet. In totaal wordt ingeschat dat het aantal grotere bedrijven in Zeist die een verplichting hebben ca 260 bedrijven betreft. Hiervan hebben 239 bedrijven de informatieplicht ingevuld.

8 april 2021 Aantal bedrijven die voldoen aan de informatieplicht:

204

23 augustus 2022 239

Bedrijven die alle verplichte maatregelen hebben uitgevoerd:

22

11%

25

11%

Bedrijven waarvan nog vragen zijn over de ingevoerde gegevens:

65

32%

73

31%

Bedrijven die zeker nog energiemaatregelen moeten nemen:

117

57%

138

58%

Afgelopen jaar is mede door de informatieplicht meer inzicht gekregen in welke bedrijven onder de verplichte energiemaatregelen vallen. Het overzicht dat in de vorige duurzaamheidsmonitor als uitgangspunt is gebruikt, bleek vervuild te zijn. Na verder onderzoek, is het aantal bedrijven dat mogelijk onder deze verplichting vallen, verlaagd van 520 naar 260 bedrijven. Met deze 239 bedrijven heeft 92% van alle bedrijven in Zeist, de informatieplicht aangeleverd. Van deze groep heeft minimaal 11% tot 42% alle verplichte energiemaatregelen uitgevoerd. Het daadwerkelijke aantal kan groter zijn, want deze getallen zijn gebaseerd op de ingediende informatieplicht-gegevens. Verbeteringen die later zijn doorgevoerd zijn hierin niet meegenomen. Elke 4 jaar dienen de gegevens van de informatieplicht geactualiseerd te worden. Door Mijn Groene Bedrijf worden bedrijven ondersteund bij het energiezuiniger maken van de bedrijfsvoering, de resultaten uit het jaarverslag, staan hieronder.

Mijn Groene Bedrijf Aantal contacten bedrijven/instellingen Aantal orientatie/advies gesprekken Energiescans, uitwerken businesscases Aantal aanvragen subsidie PV panelen Actieve bedrijventerreinen

220 120 14 5000 4

Door Mijn Groene Bedrijf is in 2021/2022 vrijblijvende hulp/ondersteuning aangeboden aan kantoren die onder de Energielabel C verplichting kunnen vallen. Hieruit hebben we een indicatie dat 40 tot 50 (maart 2022) kantoren nog niet voldoen aan deze verplichting. Vanaf 1 januari 2023 krijgt de ODRU opdracht gekregen om toezicht uit te voeren op de wettelijke verplichting voor label C. De ODRU start dan het toezicht en maakt afspraken met bedrijven over het behalen van het energielabel, als er nog niet aan wordt voldaan. Door Mijn Groene Bedrijf, is gestart met het activeren van bedrijventerreinen om gezamenlijk aan de slag te gaan met verduurzaming.

Duurzame Bronnen Bij deze actielijn wordt voor de KPI’s gekeken naar gerealiseerde duurzame opwek van energie: aantal zonnepanelen, wind en duurzame warmte. Zonne- (PV) panelen Om te kijken hoeveel zonnepanelen er in Zeist aanwezig zijn, is gebruik gemaakt van diverse bronnen: Luchtfoto’s Geen actuele analyses uitgevoerd. Klimaatmonitor Op basis van geregistreerd vermogen (in kWp) aan zonnepanelen blijkt een sterke stijging afgelopen jaren. Het vermogen per zonnepaneel stijgt ook sterk. Ongeveer 10 jaar geleden was het vermogen 250 Wp per paneel. Tegenwoordig is 400 Wp per paneel ook mogelijk. De stijging van het vermogen is dan ook een combinatie van méér panelen, maar ook méér vermogen per paneel.

In de Routekaart is opgenomen als ambitie om in 2030 296 TJ met zonnepanelen op daken op te wekken. Dit komt overeen met een vermogen van ca. 109.000 kWp. In 2021 was het totale aanwezige vermogen 22.210 kWp aan zonnepanelen. Opvallend is de minder snelle stijging van zonnepanelen bij niet-woningen, ofwel bedrijven en instellingen. Deels kan dit worden verklaard door de netcongestie waardoor grote zonnepaneel installaties niet meer aangesloten kunnen worden en niet kunnen terugleveren aan het net (vanaf okt. 2021). Als we inzoomen op de zonne-energie voor woningen per inwoner, lopen we in Zeist achter op het gemiddelde van de U16 regio. Volgens de Klimaatmonitor en zover bekend zijn er nog geen zonnepanelen in veld of drijvende opstelling.

Wind Zover bekend is er geen opgesteld windvermogen in Zeist. Collectieve duurzame warmte Voor zover bekend zijn de voorbeelden van collectieve duurzame warmte nog beperkt in Zeist. • •

op de Antonlaan/weeshuislaan (8 appartementen) warmtepompen met WKO op de Karpervijver (11 appartementen) warmtepompen met WKO

In beide gevallen betreft het één pand. Hier zijn de laatste jaren geen voorbeelden bijgekomen. Het gebruik van bodemsystemen en warmtepompen is een alternatieve manier om warmte voor gebouwen te maken. Hiermee gebruikt de warmtepomp, warmte uit de bodem om warmte voor gebouwen te maken. Er zijn twee bodemsystemen: ‘open’ met bodemlussen en ‘gesloten’ bodemsystemen met putten. In geheel 2021 zijn 51 nieuwe ‘gesloten bodemsysteem’ (met bodemlussen) gemeld. Eind 2021 waren er in totaal 155 gesloten systemen in gebruik. In de eerste zes maanden van 2022 zijn er 36 nieuwe meldingen bijgekomen. Het totale aantal stijgt hiermee tot 191 systemen. Het betreft het aantal systemen, elk systeem kan bestaan uit meerdere lussen of putten (bron: ODRU). Anno 2022 zijn er 7 ‘open bodemenergiesystemen’ in gebruik en een drietal nieuwe systemen gemeld.

Goede Voorbeeld Deze actielijn richt zich op de gemeentelijke organisatie en de behaalde resultaten. Aardgasvrij maken gemeentelijke gebouwen De gemeente heeft al de eerste gebouwen aardgasvrij weten te maken. Het betreft: • • • • • • • •

Het gemeentehuis (behalve oude raadhuis) Clubgebouw Beukbergen Kinderboerderij de Brink Beheerdersruimte in parkeergarage eerste Hogeweg Plantsoenonderkomen Blookerpark Gymzaal Bisonveld Stallingsgarage Renesselaan Dorpstoren dorpstraat

Het energieverbruik van de gemeentelijke organisatie Uit de klimaatvoetafdruk van de gemeentelijke organisatie (zie bijlage) blijkt het jaarlijkse aardgasverbruik en elektriciteitsverbruik van gebouwen die het meeste energie verbruiken. Top 0 gas 0

0000

20000

30000

40000

0000

0000

0000

0000

0000

00000

lot Zeist emeentewerf porthal Dijnselburg

porthal DO C emeentehuis (oude raadhuis) ula en crematorium Zeister osrust Onderwijshuisves ng (Wisselloka es) ymzaal Vollenhoven Weggefwinkel porthal De Koppeling Jaarverbruik 2020 in m3 as

Jaarverbruik 202 in m3 as

Top 0 elektra 0

200000

400000

00000

00000

000000

200000

400000

00000

Totaal Openbare verlich ng emeentehuis lot Zeist Parkeergarage ste Hogeweg ula en crematorium Zeister osrust Parkeergarage el Cour Parkeergarage emeentehuis Parkeergarage teynlaan M

de Koppeling

Voorheuvel Jaarverbruik 2020 in kWh

Jaarverbruik 202 in kWh

De openbare verlichting zit in een dalende lijn, omdat alle verlichting wordt vervangen voor LED. Het gasverbruik van Slot Zeist is flink gestegen. Dit komt door de koude winter van 2021. In 2021 zijn de daken van het Slot geïsoleerd, waardoor we komende jaren een lager verbruik verwachten. Ook voor de meeste andere gebouwen geldt dat het aardgasverbruik is gestegen door de koude winter. De meeste locaties verbruiken ongeveer evenveel elektriciteit als het voorgaande jaar. Voor de komende jaren verwachten we wel een verdere daling van bijvoorbeeld de parkeergarages, omdat daar de verlichting ook vervangen wordt door LED.

CO2-uitstoot Op basis van het energieverbruik, brandstofverbruik voor vervoer, het gebruik van papier en koudemiddelen is de totale CO2 uitstoot van de gemeentelijke organisatie bepaald.

De totale CO2-uitstoot is dit jaar 2610 ton CO2, ongeveer evenveel als in 2021. Het grootste deel van de uitstoot wordt veroorzaakt door het verbruik van elektriciteit en gas. Het resterende deel wordt veroorzaakt door benzine, diesel en koelvloeistoffen. De uitstoot van benzine en diesel is de afgelopen jaren gedaald door de elektrificatie van het wagenpark. De gemeente Zeist koopt 100% groene stroom in, van Nederlandse zon en wind. Deze stroom heeft in principe geen CO2-uitstoot. In deze footprint rekenen we nog met de uitstoot van grijze stroom zodat de feitelijke uitstoot wel zichtbaar is, aangezien er nog een tekort is aan groene stroom.

4.2 Indicatoren Pijler 2: circulaire economie De doelstelling van Pijler 2 zoals geformuleerd in de Brede Milieuvisie zijn: Pijler 2: Circulaire economie: We handelen vanuit kringlopen en hergebruik, delen en gebruiken in plaats vanuit bezit. Concreet: Verminderen restafval per inwoner naar 100 kilo per inwoner in 2020. Het verder sluiten van de kringloop binnen Zeist. Het benutten van meer regionaal voedsel. Door RMN wordt de hoeveelheid afval bijgehouden in hoeverre het wordt gescheiden. De meest recente informatie beschikbaar is van 2020. Over dit thema zijn geen nieuwe data ontvangen.

Afval in Zeist Totaal afval (ton/jaar) totaal hergebruik/recycle Restafval, deel dat niet wordt hergebruikt (fijn) restafval per inwoner (kg) (grof) restafval per inwoner (kg) Ingezamelde PMD (ton/jaar)

2017 32.719 20.490 63% 12.229 193 1 665

2018 32.882 20.082 61% 12.800 188 14 734

2019 32.683 19.412 59% 13.271 187 20 794

2020 34.219 20.160 59% 14.059 196 21 932

We zien in 2020 een toename van het restafval. Dit is te verklaren door Corona en de toename van het thuiswerken. De toename van PMD is te verklaren door de uitrol van VANG vanaf september 2020 in Zeist. We zien ook een toename in de ingezamelde hoeveelheid GFT en papier in Zeist.

De doelstelling van 100 kg restafval per inwoner is in 2020 niet dichterbij gekomen. Het grootste effect van het project ‘afval scheiden; de volgende stap’ wordt in 2022 verwacht. Het landelijk gemiddelde bedraagt 56% afvalscheiding en circa 211 kilogram restafval (2017).

4.3 Indicatoren Pijler 3: biodiversiteit De doelstelling van Pijler 3 zoals geformuleerd in de Brede Milieuvisie zijn: Pijler 3: Levend netwerk van Natuur, landschap en cultuurhistorie: We zorgen voor een met groen dooraderend Zeist. Concreet: In 2030 is biodiversiteit het centrale uitgangspunt bij de aanleg en het beheer van openbaar groen en water. Het verminderen van verhard oppervlakte dat is aangesloten op het riool. In de vorige duurzaamheidsmonitor is voor 2020 inzichtelijk gemaakt welk deel van de openbare en private ruimte in Zeist zijn afgekoppeld van het riool. Ook is toen aangegeven wat de resultaten waren van een studie naar de hoeveelheid ‘zinloze verharding’ per wijk in Zeist. Voor beide aandachtspunten zijn op dit moment geen nieuwe cijfers beschikbaar, wel kunnen een aantal resultaten worden benoemd. De laatste ontwikkelingen zijn: •

•

•

In april 2022: in de openbare ruimte ca. 600m2 verharding verwijderd en vervolgens groen ingericht. Dit najaar gaan we dat nog eens herhalen op andere locaties in Zeist: ongeveer1000m2. (Dat oppervlak wordt daarmee direct afgekoppeld van de riolering) In de openbare ruimte hebben we bij projecten Utrechtseweg (fietstunnel) en Oude Arnhemseweg e.o. (rioolvervanging) verhard oppervlak afgekoppeld van de riolering. Bij het project Oude Arnhemseweg e.o. is er ook met behulp van afkoppelcoaches een deel van de particuliere ruimte afgekoppeld. In Patijnpark is in juni 2022 een afkoppelweek georganiseerd waarbij we langs de deuren gingen met afkoppelsets om mensen te helpen met afkoppelen. De eerste opbrengst was nog niet zo hoog ( ongeveer20 huishoudens). We gaan hier nog een vervolg op geven.

4.4 Indicatoren Pijler 4: gezonde leefomgeving De doelstelling van Pijler 4 zoals geformuleerd in de Brede Milieuvisie zijn: Een gezonde leefomgeving en kwaliteit van leven: we zetten ons in voor een goede lucht- en waterkwaliteit, minder geluidshinder en een duurzame voedselvoorziening. Concreet: In de nieuwe Omgevingsvisie en het Omgevingsplan zijn goede milieukwaliteiten in 2030 geborgd. Naar 2030 toe worden duurzame vormen van vervoer gestimuleerd. Luchtkwaliteit Door de ODRU is in kaart gebracht hoe het staat met de luchtkwaliteit in Zeist in 2021. Er is gekeken naar de gemiddelde concentratie in Zeist. Welk aandeel van het grondgebied van Zeist voldoet aan de wettelijke eis en welk deel voldoet aan de scherpere normen van WHO is voor deze monitoring niet beschikbaar. . . Doordat de gegevens zijn gebaseerd op landelijke ontwikkelingen, gaan aanpassingen ook langzaam. De invloed van Zeist hierop is beperkt. Voor de meeste stoffen blijkt dat voor het gehele grondgebied van Zeist altijd wordt voldaan aan de wettelijke eis. Alleen voor NO2, is voor 2021 een piek zichtbaar, waarvan de oorzaak nu niet bekend is. Hieruit blijkt dat op enkele momenten en locaties de waarde boven de norm uit is gekomen. De advieswaarden van het WHO voor fijnstof is in 2021 aangescherpt. Mede hierdoor geldt dat voor zowel PM 2,5 en PM 10 nog nergens in Zeist voldoet aan de advieswaarden.

De daling van roet heeft zich voortgezet in 2021. Gemiddelde concentratie in Zeist: uitgedrukt in ‘microgram/m3’ van NO2, P10, P2,5 en EC=roet in Zeist en de gemiddelde/mediane waarde over de afgelopen jaren.

Over het algemeen is een dalende trend zichtbaar voor alle stoffen. De gemiddeld berekende concentratie voor PM10 voldoet vanaf 2017 aan de WHO-advieswaarden (rode lijn). Voor PM2,5 ligt de concentratie nog boven de advieswaarde in het hele gebied. Voor EC=roet zijn er geen wettelijke of WHO-normen waaraan getoetst kan worden.

5. Toelichting: Wat meten we en waarom? Om te weten of we op de goede weg zijn wordt jaarlijks een monitor opgesteld op de belangrijkste duurzaamheidsdoelen van de gemeente Zeist. De monitoring richt zich daarbij op de doelen uit de Routekaart Nieuwe Energie (2019) en kijkt naar de brede duurzaamheidsambities zoals vastgelegd in de Brede Milieuvisie (2016). De duurzaamheidsmonitor geeft inzicht in de voortgang op de meetbare realisatie van de gestelde doelen. Door jaarlijks op een aantal indicatoren gegevens te verzamelen en deze waar mogelijk te duiden, wordt trendinformatie zichtbaar en kan waar nodig bijgestuurd worden. De monitor baseert zich op het monitoringsplan (RIB 20.045) waarin is aangegeven en toegelicht welke relevante kwantitatieve gegevens jaarlijks verzameld kunnen worden. Monitor biedt (trend)informatie De monitoring wordt jaarlijks herhaald. Dit is de 3e Duurzaamheidsmonitor, in 2020 is de eerste duurzaamheidsmonitor opgesteld (collegebesluit 38168). Het is geen beleidsdocument. De informatie biedt vooral inzicht over de richting van de transitie – het is een vertraagd beeld (want geen real time data). Merendeel gegevens gaan over 2020 De gegevens van de informatiebronnen, waaronder de Klimaatmonitor van Rijkswaterstaat, lopen enkele jaren achter. De meeste recente beschikbare gegevens hebben betrekking op 2020.

Dit betekent dat de data geen informatie geeft over de effectiviteit van de inzet in het afgelopen jaar. We baseren ons op de best beschikbare informatie en zorgen zo veel mogelijk voor vergelijkbaarheid. Brongegevens/getallen worden echter steeds verder verbeterd, bijvoorbeeld doordat rekenmodellen worden aangepast. Hierdoor worden historische gegevens soms aangepast en daardoor minder vergelijkbaar. Waar dit aan de orde is, hebben we dit vermeld. Naast de klimaatmonitor en landelijke bronnen, gebruiken we zo veel mogelijk ook lokale informatie. Waar geen bronnen beschikbaar zijn (zoals bijvoorbeeld over de lokale biodiversiteit) benutten we indien aanwezig beleidsinformatie. Voor de gemeentelijke organisatie wordt ieder jaar een klimaatvoetafdruk gemaakt, die als bijlage is toegevoegd.