08-24RV006 Bijlage 8 Kwaliteitskader voorzieningen funderend onderwijs 2023
Tekst van het document
0
BDB
Postbus 310
6800 AH Arnhem
088 – 426 16 00
KWALITEITSKADER HUISVESTING Kwaliteitscriteria voor onderwijsvoorzieningen in het Funderend Onderwijs
- FINANCIËLE PARAGRAAF Versie 2023 v1.0
BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
info@bdb.nl
COLOFON
Opdrachtgever
:
Project Projectnummer Datum Versie Auteur(s)
: : : : :
Landelijk kenniscentrum Ruimte voor Onderwijs en Kinderopvang (Ruimte-OK) Kwaliteitskader huisvesting funderend onderwijs, financiële paragraaf BDB.PI.1372 27 maart 2023 Versie 2023 v1.0 M. (Marjan) Peppelman H. (Hans) van Vroonhoven
BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
SAMENVATTING De doelstelling van deze financiële paragraaf is om een financieel kader te geven voor de kosten die horen bij de basiskwaliteit van een schoolgebouw. De financiële paragraaf van het kwaliteitskader huisvesting heeft als doel betrokken partijen (onder meer rijksoverheid, gemeenten en schoolbesturen) inzicht te geven in de kosten die horen bij een gewenst kwaliteitsniveau voor een schoolgebouw. De resultaten van de financiële paragraaf van het kwaliteitskader huisvesting zijn: • De minimale stichtingskosten voor een onderwijsgebouw volgens minimale wettelijke eisen. • De basis voor indexatie van de structurele kosten van een onderwijsgebouw. • Kostenkengetallen van de kosten voor het toepassen van de kwaliteitsthema’s (ten opzichte van het wettelijk minimum). • De basis voor het monitoren van de invloed van wijzigingen in wet- en regelgeving op de kosten. De gegevens in de financiële paragraaf van het kwaliteitskader zijn generieke gegevens en vertegenwoordigen een gemiddeld schoolgebouw dat gerealiseerd wordt volgens een traditioneel ontwerpen aanbestedingsproces. Projectspecifieke omstandigheden kunnen er voor zorgen dat deze gegevens afwijken van de werkelijke situatie. Aan de gegevens in deze rapportage kunnen geen rechten worden ontleend.
De financiële paragraaf omvat de kosten voor het bouwen van een onderwijsgebouw volgens de minimale eisen geldend op 1 februari 2023 (wettelijke eisen inclusief de noodzakelijke voorzieningen voor het geven van onderwijs) en de kosten voor het toepassen van één of meerdere kwaliteitsthema’s. De huidige financiële paragraaf is afgestemd op nieuwbouw- of grootschalige uitbreidingsprojecten. De weergegeven kosten zijn niet geschikt voor toepassing bij renovatie- en/of verbouwprojecten. Om de kosten voor onderwijsgebouwen te bepalen is gebruik gemaakt van referentiegebouwen: voor zowel basisonderwijs als voortgezet onderwijs is een referentie op bouwbesluitniveau gedefinieerd (verder genoemd: referentiegebouw bouwbesluitniveau). Deze referentiegebouwen zijn schoolgebouwen gebaseerd op de minimale wettelijke en functionele eisen voor onderwijsgebouwen. In specifieke situaties kunnen aanvullende voorzieningen benodigd zijn. Een sportvoorziening en/of voorzieningen voor multifunctionele gebouwen zijn bijvoorbeeld niet voorzien in deze financiële paragraaf. De stichtingskosten van het referentiegebouw zijn bepaald op basis van het structurele prijsniveau van februari 2023. Het conjuncturele kostenniveau op moment van contractvorming (marktwerking) is niet meegenomen in de hierbij behorende kostenkengetallen.
Per situatie zal er gekeken moeten worden naar de afwijking ten opzichte van de referentiesituatie. Als gevolg van deze afwijking kan er een correctie worden doorgevoerd op deze referentie.
BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
Het resultaat van het bepalen van de kosten van de referentiegebouwen bouwbesluitniveau zijn in tabel 1 opgenomen. € totaal
Kosten
€/eenheid
Basisonderwijs Totaal bouwkosten exclusief btw
€ 2.474.734
€ 1.886 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten exclusief btw
€ 2.920.186
€ 2.226 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten inclusief btw
€ 3.533.425
€ 2.693 €/m² BVO
€ 8.217.791
€ 1.644 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten exclusief btw
€ 9.696.993
€ 1.939 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten inclusief btw
€ 11.733.361
€ 2.347 €/m² BVO
Voortgezet onderwijs Totaal bouwkosten exclusief btw
Tabel 1: Stichtingskosten (structureel kostenniveau) referentiegebouwen bouwbesluitniveau. Prijspeildatum februari 2023.
De werkelijke kosten voor een schoolgebouw zijn projectspecifiek (onder andere vorm, locatie-gebonden eisen) en zullen vrijwel altijd afwijken van de hierboven genoemde kosten. De werkelijke kosten begeven zich in een indicatieve bandbreedte van -/- 5% en + 10% ten opzichte van het referentiebedrag. De financiële paragraaf heeft als doel inzicht te geven in de kwaliteitseisen welke reeds zijn opgenomen in bestaande wet- en regelgeving en voor welke kwaliteitseisen aanvullende middelen benodigd zijn. De gedefinieerde kwaliteitsthema’s in het kwaliteitskader met als doel om het gewenste kwaliteitsniveau van een schoolgebouw op lokaal niveau te kunnen bepalen. Door de kosten van de aanvullende kwaliteitsthema's inzichtelijk te maken wordt het mogelijk om op lokaal niveau ambities en budget integraal op elkaar af te stemmen. De aanvullende kosten voor de kwaliteitseisen zijn per kwaliteitsthema weergegeven. De basis voor het bepalen van deze kosten is het referentiegebouw bouwbesluitniveau. Daarnaast zijn de in hoofdstuk 4 omschreven uitgangspunten van toepassing op de aanvullende kosten voor de kwaliteitsthema’s. Net als de kostenkengetallen voor de basisreferentie bouwbesluitniveau, zijn de kostenkengetallen voor de drie kwaliteitsthema’s in beginsel niet geschikt om te hanteren in een renovatiesituatie.
De eisen zoals omschreven in het kwaliteitskader kunnen wel gehanteerd worden, de kostenkengetallen niet.
BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
De aanvullende kosten voor het kwaliteitsthema’s zijn in tabel 2 opgenomen. Aanvullende kosten kwaliteitskader
€/eenheid
Basisonderwijs Totaal bouwkosten exclusief btw
613 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten exclusief btw
723 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten inclusief btw
875 €/m² BVO
Aanvullende kosten ten opzichte van referentiegebouw
32%
Voortgezet onderwijs Totaal bouwkosten exclusief btw
535 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten exclusief btw
632 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten inclusief btw
764 €/m² BVO
Aanvullende kosten ten opzichte van referentiegebouw
33%
Tabel 2: Stichtingskosten (structureel kostenniveau) aanvullende eisen kwaliteitskader. Prijspeildatum februari 2023.
De werkelijke aanvullende kosten voor het toepassen van de kwaliteitsthema’s zijn projectspecifiek en zullen vrijwel altijd afwijken van de hierboven genoemde kosten. De werkelijke kosten begeven zich in een indicatieve bandbreedte van -/- 15% en + 15% ten opzichte van het referentiebedrag.
BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
INHOUDSOPGAVE
pagina
SAMENVATTING
3
1.
INLEIDING
7
1.1
Doelstelling
7
1.2
Toepassingsmogelijkheden
7
1.3
Uitgangspunten
7
1.4
Werkwijze
7
1.5
Resultaat
8
1.6
Volledigheid
8
1.7
Aansprakelijkheid
8
2.
DEFINITIES
9
3.
UITGANGSPUNTEN REFERENTIEGEBOUWEN
10
3.1
Algemene omschrijving
10
3.2
Gebouwomvang en gebouwvorm
10
3.3
Bouwmethodiek en materialisatie
10
4.
STICHTINGSKOSTEN REFERENTIEGEBOUWEN BOUWBESLUITNIVEAU
12
4.1
Bouwkosten
12
4.2
Stichtingskosten
13
4.3
Uitsluitingen
13
4.4
Resultaten stichtingskosten
14
5.
AANVULLENDE STICHTINGSKOSTEN KWALITEITSTHEMA’S
15
5.1
THEMA’S
15
5.2
Aanvullende kosten kwaliteitskader
16
6.
VERGELIJK NORMVERGOEDING - KOSTEN
19
7.
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
21
Bijlage 1: Vormgegevens en vormfactoren referentiegebouwen Bijlage 2: Bouwmethodiek en materialisatie referentiegebouwen Bijlage 3: Bouw- en stichtingskosten referentiegebouw bouwbesluitniveau Bijlage 4: Aanvullende stichtingskosten per kwaliteitsthema Bijlage 5: Technische omschrijving referentiegebouw bouwbesluitniveau
6 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
1.
INLEIDING
In onderstaand hoofdstuk wordt een toelichting gegeven op het waarom van deze financiële paragraaf, hoe deze gebruikt kan worden, waarop deze is gebaseerd, de werkwijze en de resultaten van deze financiële paragraaf. 1.1
Doelstelling
De doelstelling van deze financiële paragraaf van het kwaliteitskader huisvesting is om partijen inzicht te geven in de kosten en de daarbij behorende bandbreedten voor een schoolgebouw voor basisonderwijs of voortgezet onderwijs in relatie tot het lokaal gedefinieerde kwaliteitsniveau, zoals dat met het kwaliteitskader kan worden bepaald. De financiële paragraaf maakt daarvoor een onderscheid in de kosten voor het bouwen van een onderwijsgebouw volgens de minimale wettelijke verplichtingen (wettelijke eisen inclusief de noodzakelijke voorzieningen voor het geven van onderwijs) en de aanvullende kosten voor het toepassen van één of meerdere kwaliteitsthema’s. 1.2
Toepassingsmogelijkheden
De financiële gegevens zoals weergegeven in de financiële paragraaf zijn in beginsel toepasbaar voor nieuwbouw projecten of uitbreiding van bestaande panden voor het basisonderwijs of voortgezet onderwijs. De weergegeven kosten zijn in beginsel niet van toepassing op renovatie- en/of verbouwprojecten. De kosten hiervoor zijn sterk afhankelijk van de huidige staat van het pand en daarnaast zijn de kosten voor sloopwerk niet voorzien in de kostenkengetallen. Ook bijkomende werkzaamheden als gevolg van de huidige situatie zijn niet voorzien. De eisen zoals gesteld in de kwaliteitsthema’s zijn echter wel bruikbaar voor het bespreekbaar maken van de gewenste kwaliteitseisen. De bijbehorende kosten dienen specifiek voor dat project bepaald te worden. 1.3
Uitgangspunten
De volgende documenten hebben gediend als uitgangspunt voor het opstellen van de financiële paragraaf van het kwaliteitskader huisvesting: • Bouwwerkbesluit 2012 inclusief wijziging die ingaat op 1 januari 2021. • Modelverordening huisvesting voorzieningen onderwijs 2023. • Kwaliteitskader huisvesting funderend onderwijs (februari 2021). • NEN2580: Oppervlakten en inhouden van gebouwen. • NEN2699: Investerings- en exploitatiekosten van onroerende zaken. De kosten van de BDB basisreferentie zijn op een structureel kostenniveau. Dit wil zeggen dat in de weergegeven kosten geen marktwerking is meegenomen. 1.4
Werkwijze
De werkwijze voor het opstellen van de financiële paragraaf omvat een aantal stappen. 1.
Het vaststellen van de stichtingskosten van de referentiegebouwen bouwbesluitniveau. • Het definiëren van de omvang, de vorm en de materialisatie van de referentiegebouwen op basis van de wettelijke geldende eisen en de minimale voorzieningen om de schoolgebouwen te kunnen laten functioneren. • Het begroten van de stichtingskosten van de referentiegebouwen op basis van het per februari 2023 geldende structurele prijsniveau.
7 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
2.
1.5
Het vaststellen van de stichtingskosten van de maatregelen per kwaliteitsthema. In het kwaliteitskader zijn drie kwaliteitsthema’s gedefinieerd. Per kwaliteitsthema zijn de kosten voor het toepassen hiervan bepaald. Deze zijn bepaald op basis van de gedefinieerde referentiegebouwen. • Het definiëren van de maatregelen die genomen moeten worden om aan de eisen zoals omschreven in de kwaliteitsthema’s te voldoen. • Het opstellen van de stichtingskosten per kwaliteitsthema voor het toepassen van de kwaliteitsthema’s. • Het bepalen van de effecten die de maatregelen van de verschillende thema’s op elkaar hebben en deze verwerken in de stichtingskosten per thema. Resultaat
De resultaten van de financiële paragraaf van het kwaliteitskader huisvesting funderend onderwijs zijn: • De structurele stichtingskosten voor een schoolgebouw volgens minimale wettelijke eisen inclusief een bandbreedte. • De basis voor indexatie van de structurele kosten van een schoolgebouw. • Kostenkengetallen van de kosten voor het toepassen van de kwaliteitsthema’s (ten opzichte van het wettelijk minimum). • De basis voor het monitoren van de invloed van wijzigingen in wet- en regelgeving op de kosten van een schoolgebouw. 1.6
Volledigheid
Het referentiegebouw bouwbesluitniveau is gebaseerd op de minimale wettelijke en functionele eisen voor onderwijsgebouwen. In specifieke situaties kunnen aanvullende voorzieningen benodigd zijn. De specifieke voorzieningen zijn zoveel mogelijk benoemd. 1.7
Aansprakelijkheid
De gegevens in de financiële paragraaf van het kwaliteitskader zijn generieke gegevens en vertegenwoordigen een ‘gemiddeld’ schoolgebouw inclusief een bandbreedte. Projectspecifieke omstandigheden kunnen er voor zorgen dat deze gegevens afwijken van de werkelijke situatie. Aan de gegevens in deze rapportage kunnen geen rechten worden ontleend.
8 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
2.
DEFINITIES
Om onderliggende rapportage goed te kunnen lezen en begrijpen, en verwarring omtrent begrippen te voorkomen, worden hieronder de belangrijkste definities van de kwaliteitsniveaus omschreven. Referentiegebouwen De referentiegebouwen zijn twee nieuwbouw schoolgebouwen voor basisonderwijs en voortgezet onderwijs. De uitgangspunten hiervan zijn opgenomen in hoofdstuk 3. De referentiegebouwen zijn gebaseerd op de minimale eisen geldend per 1 februari 2023, aangevuld met de meest basale eisen om de gebouwen te kunnen laten functioneren als onderwijsgebouw. In deze rapportage wordt gesproken over referentiegebouwen. Deze referentiegebouwen zijn de basis voor het bepalen wat de extra te treffen maatregelen zijn als gevolg van de aanvullende prestatie-eisen zijn die zijn opgenomen in het kwaliteitskader huisvesting. Referentiebegroting Op basis van de gedefinieerde referentiegebouwen is een indicatie van de kosten bepaald. Deze begroting noemen we de referentiebegroting. Deze begroting vormt de basis voor het bepalen van de meerkosten voor de verschillende aanvullende eisen vanuit het kwaliteitskader huisvesting onderwijs. Kwaliteitsthema’s De kwaliteitsthema’s zijn de aanvullende eisen op het wettelijk minimum om te komen tot het basisreferentieniveau. Deze zijn omschreven en geclassificeerd in een drietal kwaliteitsthema’s in het kwaliteitskader huisvesting funderend onderwijs.
BVO (bruto vloer oppervlak) Het bvo zoals gehanteerd in deze rapportage betreft het bvo volgens de definitie in de NEN 2580. Structurele kostenontwikkelingen De structurele kostenontwikkelingen omvatten de prijsontwikkelingen van de productiekosten bij een onveranderde vraag, zie grafiek 1. Conjuncturele kostenontwikkelingen De conjuncturele kostenontwikkeling vindt plaats wanneer de algemene prijsontwikkeling wordt veroorzaakt door een verschuiving van de vraag bij een onveranderd aanbod. Deze kostenontwikkeling heeft betrekking op de aanbestedingsmarkt. Deze markt beweegt zich om de structurele kostenontwikkeling heen, zie grafiek 1.
Grafiek 1: Theoretisch verloop structurele en conjuncturele kostenontwikkeling. 9 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
3.
UITGANGSPUNTEN REFERENTIEGEBOUWEN
In dit hoofdstuk volgt een omschrijving van de referentiegebouwen met betrekking tot het gebouwtype, de omvang en de vorm van het gebouw en de materialisatie. Daarnaast geven wij aan welke onderdelen zijn inbegrepen in de stichtingskosten en welke locatie-gebonden kosten zijn uitgesloten van de referentie. 3.1
Algemene omschrijving
De BDB referentiegebouwen nieuwbouw huisvesting basisonderwijs en voortgezet onderwijs bouwbesluitniveau (verder genoemd referentiegebouwen) zijn schoolgebouwen die voldoen aan de wettelijke eisen geldend per 1 februari 2023, aangevuld met de minimale eisen om een school voor redelijkerwijs te kunnen laten functioneren. Een voorbeeld van een dergelijke aanvulling is de aansluitpunten voor de digiborden. Een sportvoorziening en/of voorzieningen voor multifunctioneel gebruik zijn niet voorzien in deze financiële paragraaf. Voor een sportvoorziening geldt een andere normering. In deze referentiegebouwen gaan wij uit van schoolgebouwen, gericht op het geven van ‘traditioneel’ klassikaal onderwijs. 3.2
Gebouwomvang en gebouwvorm
De omvang van de referentieprojecten komt overeen met een omvang zoals deze momenteel regelmatig worden gerealiseerd. Basisonderwijs: Voortgezet onderwijs:
1.312m2 bvo 5.000m2 bvo
In het bvo voor het basisonderwijs zijn een speellokaal en bergruimte voor buitenspeelgoed voorzien. Op basis van deze bvo’s zijn de referenties bouwbesluit opgesteld waarop de structurele indexatie gebaseerd wordt. Voor de vorm van het gebouw maken we gebruik van de gegevens van BDB Vormfactoren & Kostenkengetallen. BDB Vormfactoren en Kostenkengetallen zijn generieke vormfactoren en kostenkengetallen van generieke gebouwen en gebouwtypen (gebouwclassificatie). De vormfactoren en de kostenkengetallen geven inzicht in de verhoudingen van kenmerkende onderdelen van een bouwwerk en de bouwkosten per bouwwerk en per elementcluster. De basis voor de vorm van het referentiegebouw wordt afgeleid van de gemiddelden van de beschikbare geanalyseerde projecten Uitgangpunt is dat het gebouw volledig zelfstandig is en geen onderdeel is van een complex met meerdere gebouwtypen. In bijlage 1 zijn de vormfactoren en de vormgegevens voor de basisreferenties voor de schoolgebouwen weergegeven. De basisreferentiebegroting wordt op deze hoeveelheden gebaseerd. De gedefinieerde gebouwreferenties betreffen een gebouw met een redelijke compacte vorm bestaande uit twee bouwlagen (basisonderwijs) of drie bouwlagen (voortgezet onderwijs), waarbij geen rekening wordt gehouden met overstekken, schijngevels, vides etc. 3.3
Bouwmethodiek en materialisatie
De keuze voor de bouwmethodiek is gebaseerd op de meest gangbare bouwmethode, een professionele benadering en de meest voor de hand liggende oplossingen. De omschreven bouwmethodiek (zie tabel 5 in bijlage 2) is geschikt voor de meest gangbare ontwerpen van schoolgebouwen. Ook vanuit financieel oogpunt is deze methodiek in de meeste situaties een van de meest gunstige keuzemogelijkheden. De vaste en de losse inrichting worden afzonderlijk vergoed. Deze zijn als gevolg hiervan geen onderdeel van de in de financiële paragraaf opgenomen stichtingskosten. De uitgangspunten voor de bouwmethodiek van de basisreferentie zijn omschreven in tabel 5 in bijlage 2.
10 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
Voor de keuze van de materialisatie zijn er diverse mogelijkheden. Er is een keuze gemaakt uit de meest gangbare materialen van recente schoolgebouwen. Naast het voldoen aan de wettelijke eisen is een belangrijk uitgangspunt dat het schoolgebouw functioneel is: alle voorzieningen voor het geven van onderwijs moeten aanwezig zijn en worden voorzien binnen de basisreferentie. In tabel 5 (bijlage 2) zijn in hoofdlijnen de keuzes voor de materialisatie van de referentiegebouwen opgenomen. Een uitgebreide materialisatie is vastgelegd in de volledige technische omschrijving. Deze is opgenomen in de bijlage 3.
11 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
4.
STICHTINGSKOSTEN REFERENTIEGEBOUWEN BOUWBESLUITNIVEAU
In het onderliggende hoofdstuk worden de uitgangspunten genoemd en toegelicht zoals die zijn aangenomen en vastgesteld voor het bepalen van de kosten van de referentiegebouwen. Deze uitgangspunten hebben betrekking op de bouwkosten en de stichtingskosten en geven aan welke onderdelen in de referentiebegrotingen zijn opgenomen. 4.1
Bouwkosten
De bouwkosten zijn de kosten die voortvloeien uit aangegane verplichtingen ten behoeve van de fysieke realisatie (= het bouwen) van de bouwwerken. Deze kosten bestaan uit loonkosten, materiaal- en materieelkosten. De bouwkosten van de basisreferenties zijn bepaald op basis van het structurele prijsniveau van februari 2023. Daarbij zijn de volgende uitgangspunten van toepassing: • Het gebouw ligt centraal in Nederland. • De bouwtijd bedraagt 10 maanden (basisonderwijs) of 12 maanden (voortgezet onderwijs). • De uitvoering kan aaneengesloten plaats vinden. • Het bouwterrein heeft voldoende grootte en is goed bereikbaar. • De opslagen zijn gebaseerd op ‘normale’ marktomstandigheden en bedragen voor de Algemene Kosten (AK) 6% en voor Winst & Risico (W&R) 3%. Overige opslagen zijn niet opgenomen in de basisreferentie. • Basisonderwijs: er is sprake van hoofdaanneming. Dit wil zeggen dat alle bouwwerkzaamheden worden aangenomen door de hoofdaannemer. Eventuele onderaannemers zullen werken onder de verantwoordelijkheid van deze hoofdaannemer. • Voortgezet onderwijs: er is sprake van nevenaanneming. Dit wil zeggen dat er een coördinerende hoofdaannemer is, die de uitvoerende nevenaannemers coördineert. Hiervoor krijgt de coördinerende hoofdaannemer een coördinatievergoeding van 3% over de totale kosten voor de werkzaamheden van de nevenaannemers.
Uitgangspunt hier is dat de bouwkundige aannemer de coördinatie voert en dat dat de werktuigbouwkundige en elektrotechnische installaties en de terreinafwerking en –inrichting door nevenaannemers wordt uitgevoerd. De overige werkzaamheden vallen onder de verantwoordelijkheid van de bouwkundig aannemer. • De aanbestedingswijze betreft een ‘openbare aanbesteding’. • De aanbestedingsvorm is het aanbesteden van de uitvoering van de bouwwerkzaamheden. De projectspecifieke omstandigheden, bijvoorbeeld als gevolg van de ligging van een gebouw, kunnen er voor zorgen dat de kosten afwijken van de kosten van de hier gekozen standaard. Per situatie zal er gekeken moeten worden naar de afwijking ten opzichte van het referentiegebouw bouwbesluit. Als gevolg van deze afwijking kan er een correctie worden doorgevoerd op het referentiegebouw. Onderdelen die normaliter bekostigd moeten worden door de schoolbesturen en niet uit het door de gemeente beschikbaar gestelde bouwbudget en daarom niet zijn inbegrepen in de bouwkosten zijn: • CAI aansluiting en bekabeling. • Voorzieningen voor toegangscontrole. • Databekabeling (wel voorzien zijn de loze leidingen). • Inbraakbeveiliging. • Bewegwijzering en naamborden. • Kluisjes/lockers. • Specifieke onderwijskundige inrichting (zuurkasten, werktafels etc.). • Digiborden. • Bijzondere terreininrichting.
12 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
4.2
Stichtingskosten
De stichtingskosten zijn alle kosten die voor de stichting van de onroerende zaak (het bouwwerk) nodig zijn (NEN2699). De onderdelen van de stichtingskosten zoals voorzien in de financiële paragraaf zijn: • De bouwkosten zoals omschreven in de technische omschrijving. • Bijkomende kosten zoals legeskosten vergunningen, aansluitkosten, grond- en bodemonderzoek, notariskosten. • De honoraria van de architect en benodigde adviseurs, de honoraria van de bouw- en uitvoeringsbegeleiding. • Startkosten, zoals de schoonmaakkosten voor de eerste oplevering, verhuiskosten, openingskosten. • Btw. De hierboven niet genoemde onderdelen van de stichtingskosten zijn niet opgenomen in de financiële paragraaf. Voor het bepalen van de stichtingskosten worden er percentages gehanteerd die als toeslag gelden op de bouwkosten. Deze percentages zijn gebaseerd op ervaringscijfers van BDB en zijn een gemiddelde van de toeslagen die gelden voor de stichtingskosten voor een basisschool. De volgende percentages zijn gehanteerd als toeslag op de bouwkosten om tot de totale stichtingskosten te komen. Toeslagen stichtingskosten: • Bijkomende kosten: • Honoraria: • Startkosten: • Btw:
3% 14% 1% 21%
De totale toeslag voor de stichtingskosten bedraagt 18% exclusief de btw. De werkelijke toeslag voor de stichtingskosten is projectspecifiek en zal vrijwel altijd afwijken van de hierboven genoemde percentages. Veel bijkomende kosten zijn gemeente afhankelijk en zullen variëren De werkelijke toeslag begeeft zich binnen een indicatieve bandbreedte van 15% tot 20% ten opzichte van de bouwkosten. 4.3
Uitsluitingen
De meest voorkomende onderdelen zijn opgenomen in de stichtingskosten van de basisreferentie. Hieronder is een opsomming van onderdelen die minder gebruikelijk of projectgebonden zijn en niet zijn opgenomen in de stichtingskosten. Onderdelen die zijn uitgesloten van de stichtingskosten zijn: • Grondkosten. • Locatie-gebonden kosten, zoals: o Sloopkosten. o Kosten voor specifieke locatie-gebonden geluidswerende voorzieningen. o Kosten voor specifieke locatie-gebonden voorzieningen ten behoeve van de luchtkwaliteit. o Kosten voor extra voorzieningen in verband met een monumentale status. o Kosten als gevolg van door de gemeente gestelde parkeereisen. o Kosten als gevolg van het bestemmingsplan. o Stedenbouwkundige eisen die extra kosten met zich mee brengen. o Kosten als gevolg van voorzieningen voor binnenstedelijk bouwen. o Extra gemeentelijke eisen. 13 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
• • • • • • 4.4
Faseringskosten. Losse inrichting. Honoraria van adviseurs tijdens de initiatieffase. Rente tijdens de bouw. Reserveringen. Kosten tijdelijke huisvesting. Resultaten stichtingskosten
Op basis van de in de vorige hoofdstukken omschreven uitgangspunten, zijn de structurele kosten voor de referentiegebouwen vastgesteld. De stichtingskosten van de referentiegebouwen zijn bepaald op basis van het structurele prijsniveau van februari 2023. Het conjuncturele kostenniveau op moment van prijsvorming (marktwerking) is niet meegenomen in de kosten. Projectspecifieke omstandigheden, bijvoorbeeld ten gevolge van de ligging van een gebouw, kunnen er voor zorgen dat de kosten afwijken van de kosten van de hier gekozen standaard. Per situatie zal er gekeken moeten worden naar de afwijking ten opzichte van de referentiesituatie en de bijbehorende kosten. Als gevolg van deze afwijking kan er een correctie worden doorgevoerd op deze referentiekosten. De bedragen in deze financiële paragraaf zijn bedoeld voor nieuwbouw of grootschalige uitbreidingsprojecten. Deze kostenkengetallen zijn niet geschikt om te hanteren in een renovatiesituatie. Het resultaat van het bepalen van de kosten van de referentiegebouwen zijn in tabel 3 opgenomen. De onderbouwing op elementclusterniveau is weergegeven in bijlage 3. € totaal
Kosten
€/eenheid
Basisonderwijs Totaal bouwkosten exclusief btw
€ 2.474.734
€ 1.886 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten exclusief btw
€ 2.920.186
€ 2.226 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten inclusief btw
€ 3.533.425
€ 2.693 €/m² BVO
Totaal bouwkosten exclusief btw
€ 8.217.791
€ 1.644 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten exclusief btw
€ 9.696.993
€ 1.939 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten inclusief btw
€ 11.733.361
€ 2.347 €/m² BVO
Voortgezet onderwijs
Tabel 3: Stichtingskosten (structureel kostenniveau) referentiegebouw bouwbesluitniveau. Prijspeildatum februari 2023.
De werkelijke kosten voor een schoolgebouw zijn projectspecifiek (onder andere vorm, locatie-gebonden eisen) en zullen vrijwel altijd afwijken van de hierboven genoemde kosten. De werkelijke kosten begeven zich in een indicatieve bandbreedte van -/- 5% en + 10% ten opzichte van het referentiebedrag.
14 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
5.
AANVULLENDE STICHTINGSKOSTEN KWALITEITSTHEMA’S
De financiële paragraaf heeft als doel inzicht te geven in de prestatie-eisen welke reeds zijn opgenomen in bestaande wet- en regelgeving en voor welke prestatie-eisen aanvullende middelen benodigd zijn. Door de kosten van de aanvullende kwaliteitsthema's inzichtelijk te maken wordt het mogelijk om op lokaal niveau ambities en budget integraal op elkaar af te stemmen. Deze aanvullende kwaliteitseisen zijn soms op te lossen in het ontwerp door integraal en kostenefficiënt te ontwerpen. In enkele gevallen zijn aan het toepassen van de kwaliteitseisen kosten verbonden die hoger liggen dan de kosten voor het realiseren van huisvesting op het niveau van het wettelijk minimum. Om deze aanvullende kosten inzichtelijk en bespreekbaar te maken zijn de aanvullende kosten en de uitgangspunten weergegeven. 5.1
THEMA’S
Om deze aanvullende eisen overzichtelijk te kunnen rangschikken zijn ze geclusterd in zeven thema’s: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Energie Neutraal; Duurzaamheid;
aanvullende eisen om een schoolgebouw energieneutraal te maken. aanvullende duurzaamheidseisen, met name met betrekking tot materiaalgebruik, flexibiliteit en circulariteit. Frisse Scholen; aanvullende eisen overeenkomstig het pve frisse scholen 2021. Exploitatie; aanvullende eisen voor het beperken van de exploitatiekosten gedurende de gebruiksperiode. ICT; aanvullende eisen voor de ICT prestatie en gebouwbeheer. Kwaliteit buitenruimte; aanvullende eisen voor het verbeteren van de kwaliteit van de buitenruimte (groene schoolpleinen etc.). Overige kwaliteitseisen. Aanvullende eisen met onder andere betrekking tot toegankelijkheid.
Per thema zijn er meerdere kwaliteitseisen gesteld. Per eis zijn de volgende mogelijkheden: 1. De eis vraagt extra voorzieningen en/of kwaliteit. 2. De eis kan in het ontwerp worden verwerkt door middel van creativiteit en vindingrijkheid. 3. Aan de eis wordt reeds voldaan in het referentiegebouw bouwbesluitniveau. 4. De eis is niet beïnvloedbaar binnen het school- en terreinontwerp (bijvoorbeeld externe stedenbouwkundige eisen). 5. Een eis die niet specifiek voor de onderwijsvoorziening van toepassing is. Dit betreft vaak een eis voor multifunctioneel gebruik van het schoolgebouw. 6. Een eis die uit een ander budget bekostigd wordt (eerste inrichting zoals digiborden en gebruiksinstructie en monitoring van het gebouw). De eisen onder punt 1 ‘eisen die extra voorzieningen en/of extra kwaliteit vragen’ zijn de onderdelen die aanvullende kosten tot gevolg hebben. Voor deze eisen zijn er maatregelen omschreven en zijn de meerkosten ten opzicht van de referentiebegroting bepaald (§5.2). Daar waar genoemde basisprestatie-eisen geen aanvullende kosten tot gevolg hebben zijn deze doorgaans op te lossen binnen het ontwerp. Deze prestatie-eisen zijn over het algemeen te verdisconteren door integraal en kostenefficiënt te ontwerpen.
15 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
5.2
Aanvullende kosten kwaliteitskader
De aanvullende kosten voor de kwaliteitseisen zijn als totaal per kwaliteitsthema weergegeven. De basis hiervoor zijn de referentiegebouwen zoals beschreven in hoofdstuk 4. Bij het bepalen van de kosten zijn dezelfde opslagen voor AK, W&R en de stichtingskosten gehanteerd als voor de begroting van het referentiegebouw. Daarnaast zijn alle in hoofdstuk 4 omschreven uitgangspunten van toepassing op de aanvullende kosten voor de kwaliteitsthema’s. Er is voor gekozen om niet de kosten op maatregelniveau weer te geven. Dit is gedaan omdat dit zorgt voor een zeer inhoudelijke discussie op gedetailleerd en inhoudelijk niveau en dit is niet de doelstelling van het kwaliteitskader. Het doel is om de gewenste kwaliteit te definiëren en bespreekbaar te maken en op basis van de indicatieve kosten een beslissing over het toe te passen kwaliteitsniveau te kunnen nemen. De projectspecifieke omstandigheden zorgen er voor dat de werkelijke kosten vrijwel altijd zullen afwijken van de aanvullende kosten. Daarnaast zijn er maatregelen die elkaar beïnvloeden. Dit kan in versterkende zin zijn, maar ook in tegengestelde zin. Dit effect is verwerkt in de totalen per thema en niet in de afzonderlijke maatregelen. De maatregelen dienen integraal te worden beschouwd, daarom is het niet mogelijk bedragen per maatregel te geven.
Wanneer eisen binnen meerdere thema’s passen, zijn de kosten toegedeeld aan het thema waarop de maatregelen de meeste invloed hebben. Deze bedragen behorende bij de maatregelen zijn bedoeld voor nieuwbouw of grootschalige uitbreidingsprojecten. Deze kostenkengetallen zijn niet geschikt om te hanteren in een renovatiesituatie. De eisen zoals omschreven in het kwaliteitskader kunnen wel gehanteerd worden, de genoemde kostenkengetallen niet. Per situatie dient men te bekijken wat de aanvullende kosten voor de maatregelen zijn ten opzichte van het referentiegebouw bouwbesluitniveau. De invloed van het kiezen van bepaalde eisen op de exploitatiekosten is nog niet bepaald en meegenomen. Waar mogelijk zijn maatregelen gekozen die een gunstig effect hebben op de exploitatiekosten. Deze zijn echter niet als zodanig gekwantificeerd. €/m² bvo
Kosten Basisonderwijs Totaal bouwkosten exclusief btw
613 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten exclusief btw
723 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten inclusief btw
875 €/m² BVO
Voortgezet onderwijs Totaal bouwkosten exclusief btw
535 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten exclusief btw
632 €/m² BVO
Totaal stichtingskosten inclusief btw
764 €/m² BVO
Tabel 4: Aanvullende kosten (stichtingskosten structureel kostenniveau) per kwaliteitsthema inclusief btw. Prijspeildatum februari 2023.
16 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
De resultaten van de berekening van de aanvullende kosten voor het kwaliteitsthema’s zijn in tabel 5 opgenomen. Thema
Basisonderwijs
Voortgezet onderwijs
Stichtingskosten inclusief btw €/m² bvo
Aandeel van aanvullende kosten %
Stichtingskosten inclusief btw €/m² bvo
Aandeel van aanvullende kosten %
Energieneutraal
€ 116
13%
€ 109
14%
Duurzaamheid
€ 417
48%
€ 375
49%
Frisse scholen
€ 169
19%
€ 163
21%
Exploitatie
€ 55
6%
€ 47
6%
ICT
€ 18
2%
€ 16
2%
Kwaliteit buitenruimten
€ 38
4%
€ 13
2%
Overige kwaliteitseisen
€ 62
7%
€ 41
5%
Totaal
€ 875
€ 764
Tabel 5: Verdeling aanvullende stichtingskosten totaal (structureel kostenniveau) inclusief btw. Prijspeildatum februari 2023.
De werkelijke aanvullende kosten voor het toepassen van de kwaliteitsthema’s zijn projectspecifiek en zullen vrijwel altijd afwijken van de hierboven genoemde kosten. De werkelijke kosten begeven zich in een indicatieve bandbreedte van -/- 15% en + 15% ten opzichte van het referentiebedrag. Per kwaliteitsthema is er een verdeling gemaakt naar bouwkundige en installatietechnische eisen en eisen die betrekking hebben op de buitenruimte. In bijlage 4 is deze verdeling weergegeven. Daaruit komt duidelijk naar voren dat de bouwkundige kwaliteitseisen het grootste aandeel hebben, zie tabel 6. Dit komt met name door de kwaliteitseisen op het gebied van duurzaamheid, zoals flexibel, demontabel en natuurvriendelijk bouwen. Laat men de kosten voor de bouwkundige kwaliteitseisen op het gebied van duurzaamheid buiten beschouwing dan hebben de kosten voor de installatie technische kwaliteitseisen het grootste aandeel. €/m² bvo
% van totaal
Bouwkundig
€ 569
65%
Installatie technisch
€ 242
28%
Buitenruimte
€ 64
7%
Bouwkundig
€ 520
68%
Installatie technisch
€ 220
29%
Buitenruimte
€ 24
3%
Kosten Basisonderwijs
Voortgezet onderwijs
Tabel 6: Aanvullende kosten (stichtingskosten structureel kostenniveau) per kwaliteitsthema inclusief btw. Prijspeildatum februari 2023.
17 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
ADDITIONEEL In het kwaliteitskader zijn ook additionele kwaliteitseisen opgenomen. Deze zijn met name van belang om te overwegen om in het ontwerp te verwerken in het geval van nieuwbouwprojecten. Deze additionele kwaliteitseisen zijn niet opgenomen in de financiële paragraaf omdat dit te maken heeft met strategische beslissingen wat betreft gebouwgebruik en beheer. Dit gaat verder dan alleen de bouw- en stichtingskosten. Het betreft kwaliteitseisen met betrekking tot toegankelijkheid, milieu en flexibiliteit, ligging, temperatuur, buitenspelen - buitenruimte en energie. MULTIFUNCTIONELE GEBOUWEN EN SPORTVOORZIENINGEN In het kwaliteitskader zijn ook een aantal eisen omschreven ten aanzien van multifunctionele gebouwen. Deze zijn niet in de financiële paragraaf inbegrepen omdat deze studie zich richt op onderwijsgebouwen en niet op huisvesting voor andere functies of een combinatie hiervan. In de eisen van het kwaliteitskader zijn deze eisen wel opgenomen om in het geval van multifunctionele gebouwen hieraan toch aandacht te kunnen schenken en deze eisen bespreekbaar te maken. Voorbeelden van functies die in combinatie met onderwijsgebouwen worden uitgevoerd zijn bijvoorbeeld sportvoorzieningen, cultuurvoorzieningen (waaronder buurthuizen) en voorzieningen voor kinderopvang.
18 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
6.
VERGELIJK NORMVERGOEDING - KOSTEN
Op basis van de door VNG vastgestelde normbedragen modelverordening voorzieningen huisvesting onderwijs bedraagt de normvergoeding voor onze referentiegebouwen per januari 2023 € 2.847,-- per m² bvo voor basisonderwijs en € 2.368,-- voor voortgezet onderwijs. In de grafieken 2 en 3 is de hoogte van de VNG normkostenvergoeding weergegeven in verhouding tot de kosten voor de referentiegebouwen en de kosten voor de referentiegebouwen inclusief de kwaliteitsthema’s. De stichtingskosten van het referentiegebouw voor basisonderwijs liggen 5% lager per m² bvo dan de VNG normkostenvergoeding en de kosten voor het referentiegebouw voor voortgezet onderwijs liggen 1% lager dan de VNG normkostenvergoeding. Basisonderwijs
Kosten €/m² bvo % ten opzichte van VNG normbudget
VNG Normbudget
Bouwbesluitniveau
Basis referentie niveau
2.847
2.693
3.568
-/- 5%
25%
% ten opzichte van referentiegebouw
32%
Tabel 7: Aanvullende kosten (stichtingskosten structureel kostenniveau) per kwaliteitsthema inclusief btw. Prijspeildatum februari 2023.
Grafiek 2: Verhouding van de normvergoeding VNG, stichtingskosten referentiegebouw basisonderwijs, zowel exclusief als inclusief de kwaliteitsthema’s (structureel niveau) inclusief btw. Peildatum februari 2023.
19 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
Voortgezet onderwijs
Kosten €/m² bvo % ten opzichte van VNG normbudget
VNG Normbudget
Bouwbesluitniveau
Basis referentie niveau
2.368
2.347
3.111
-/- 1%
31%
% ten opzichte van referentiegebouw
33%
Tabel 8: Aanvullende kosten (stichtingskosten structureel kostenniveau) per kwaliteitsthema inclusief btw. Prijspeildatum februari 2023.
Grafiek 3: Verhouding van de normvergoeding VNG, stichtingskosten referentiegebouw voortgezet onderwijs, zowel exclusief als inclusief de kwaliteitsthema’s (structureel niveau) inclusief btw. Peildatum februari 2023.
20 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
7.
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
Deze financiële paragraaf is gericht op het weergeven van de indicatieve initiële kosten van de nieuwbouw van een onderwijsgebouw voor basisonderwijs of voortgezet onderwijs. Hiertoe zijn referentiegebouwen opgesteld op het niveau van het huidige bouwbesluit. Op basis van deze referentiegebouwen zijn de structurele stichtingskosten bepaald. De werkelijke kosten voor nieuwbouw van een specifieke basisschool of school voor voortgezet onderwijs zullen hoogstwaarschijnlijk hiervan afwijken, omdat geen project exact overeenkomt met de referentiegebouwen. Daarom is een bandbreedte bepaald die aangeeft dat de werkelijke kosten zich begeven in een indicatieve bandbreedte van -/- 5% en + 10% ten opzichte van de referentiebegrotingen. Zo kunnen bijvoorbeeld bouwvorm en locatie kostenverhogend of -verlagend werken. Daarnaast zijn kostenkengetallen opgesteld van de kosten voor het toepassen van de kwaliteitsthema’s ten opzichte van het referentiegebouw. Ook hierbij geldt dat projectspecifieke aspecten invloed hebben op de daadwerkelijke kosten. Daarnaast dient er nauwkeurig bepaald te worden welke kwaliteitsthema’s wenselijk en benodigd worden geacht. Bij het bepalen van de stichtingskosten is uitgegaan van een traditionele aanpak en traditioneel ontwerp- en aanbestedingsproces.
Een andere aanpak, bijvoorbeeld door standaardisering, bundeling en professionalisering kan leiden tot een financieel voordeel. Door middel van alternatieve contract- en aanbestedingsvormen en/of financieringsvormen is het mogelijk om op een andere wijze de financiering van onderwijsgebouwen vorm te geven. De marktwerking is in deze kosten niet meegerekend. De huidige gespannen aanbestedingsmarkt zorgt voor een kostenverhogend effect. In een gespannen markt bestaat het risico dat men kwaliteit zal moeten inleveren om toch binnen het budget te kunnen blijven. Deze marktomstandigheden zullen wijzigen. Voor het maken van goede kwalitatieve en financiële afwegingen, is het daarnaast raadzaam om de volledige lifecycle mee te wegen bij het nemen van investeringsbeslissingen. Deze financiële paragraaf geeft geen inzicht in: • De gevolgen voor de exploitatiekosten (energie, onderhoud en beheer) als gevolg van de maatregelen van het kwaliteitskader. • De gevolgen van minder ziekteverzuim van zowel leerlingen als leerkrachten als gevolg van een beter binnenmilieu. • De effecten op de leerprestaties als gevolg van een beter binnenmilieu.
21 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
-- BIJLAGE 1 – VORMGEGEVENS EN VORMFACTOREN VAN DE REFERENTIEGEBOUWEN
22 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
Referentiegebouw basisonderwijs Hoeveel Een-heid heid
Onderdeel Bruto inhoud gebouw (BI) Aantal leerlingen
4.933 m³
Vormfactor
Onderdeel Gemiddelde verdiepingshoogte (m¹)
221 leerling Oppervlak per leerling (m²)
BI/BVO
3,76
BVO/leerling
5,94
Bruto vloeroppervlak (BVO)
1.312 m²
Aantal bouwlagen
BVO/BBO
1,78
Bebouwd oppervlak (BBO)
737 m²
Bebouwings-percentage
BBO/BTO
0,56
Bruto geveloppervlak (BGO)
879 m²
Gevelfactor
BGO/BVO
0,67
Oppervlak gevelopeningen (OG)
308 m²
Open gevelfactor
OG/BGO
0,35
Bruto dakoppervlak (BDO)
781 m²
Dakfactor
BDO/BBO
1,06
Open dakfactor
OD/BDO
0,00
2.397 m²
Omsluitingsfactor
OO/BVO
1,83
1.089 m²
Binnenwandfactor
BBWO/BVO
0,83
Open binnenwandfactor
OBWO/BBWO
0,18
Oppervlak dakopeningen (OD) Omsloten oppervlak (OO) Bruto binnenwandoppervlak (BBWO) Oppervlak binnenwand-openingen (OBWO) Bruto terreinoppervlak (BTO)
2 m²
196 m² 1.312 m²
Tabel 9: Hoeveelheden en vormfactoren referentiegebouw bouwbesluitniveau
Referentiegebouw voortgezet onderwijs Hoeveel Eenh -heid eid
Onderdeel Bruto inhoud gebouw (BI) Aantal leerlingen
18.450 m³ 750* leerling
Vormfactor
Onderdeel Gemiddelde verdiepingshoogte (m¹)
BI/BVO
3,69
Oppervlak per leerling (m²)
BVO/leerling
6,67
Bruto vloeroppervlak (BVO)
5.000* m²
Aantal bouwlagen
BVO/BBO
3,02
Bebouwd oppervlak (BBO)
1.656 m²
Bebouwings-percentage
BBO/BTO
0,47
Bruto geveloppervlak (BGO)
2.600 m²
Gevelfactor
BGO/BVO
0,52
Oppervlak gevelopeningen (OG)
1.092 m²
Open gevelfactor
OG/BGO
0,42
Bruto dakoppervlak (BDO)
1.672 m²
Dakfactor
BDO/BBO
1,01
Oppervlak dakopeningen (OD Omsloten oppervlak (OO) Bruto binnenwandoppervlak (BBWO) Oppervlak binnenwand-openingen (OBWO) Bruto terreinoppervlak (BTO)
50 m²
Open dakfactor
OD/BDO
0,03
5.928 m²
Omsluitingsfactor
OO/BVO
1,19
3.300 m²
Binnenwandfactor
BBWO/BVO
0,66
Open binnenwandfactor
OBWO/BBWO
0,22
726 m² 3.500 m²
Tabel 10: Hoeveelheden en vormfactoren referentiegebouw bouwbesluitniveau
23 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
-- BIJLAGE 2 – BOUWMETHODIEK EN MATERIALISATIE
24 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
Basisonderwijs Elementcluster
Bouwmethodiek Bouwput met heiwerk, fundering met gewapende balken
Grondgebonden
Materialisatie Prefab betonnen heipalen, in situ beton funderingsbalken Kalkzandsteen draagconstructie, prefab betonnen systeemvloeren, prefab betonnen trappen Kalkzandsteen lijmwerk binnenblad, metselwerk buitenblad
Ruwbouw
Dragend lijmwerk, prefab systeemvloeren
Gevel
Gemetseld voorgetrokken binnenspouwblad
Dak
Prefab systeemvloeren op vlakke dakvlakken
Bitumineuze dakbedekking
Inbouw
Normale inbouw, natte en droge afbouw
Standaard afwerkingsniveau
W-installaties
Verwarming en ventilatie, compleet
Verwarming en ventilatie, minimaal
E-installaties
E-installaties, beveiliging en data
E-installaties, data en beveiliging, minimaal
T-installaties
Liftinstallaties
Liftinstallatie aanwezig
Vaste inrichting
Geen vaste inrichting
Basis inrichting, standaard kwaliteit
Losse inrichting
Geen losse inrichting
Niet van toepassing
Terrein
Basis terreininvulling
Betonbestrating
Tabel 11: Omschrijving globale uitgangspunten bouwmethodiek en materialisatie referentiegebouw basisonderwijs.
Voortgezet onderwijs Elementcluster Grondgebonden
Bouwmethodiek Bouwput met heiwerk, fundering met gewapende balken Dragend lijmwerk, prefab systeemvloeren
Ruwbouw
Gevel
Gemetseld voorgetrokken binnenspouwblad
Materialisatie Prefab betonnen heipalen, in situ beton funderingsbalken Kalkzandsteen draagconstructie, prefab betonnen systeemvloeren, prefab betonnen trappen en bordessen Kalkzandsteen lijmwerk binnenblad Metselwerk buitenblad
Dak
Prefab systeemvloeren op vlakke dakvlakken
Bitumineuze dakbedekking
Inbouw
Normale inbouw, natte en droge afbouw
Standaard afwerkingsniveau
W-installaties
Verwarming en ventilatie, compleet
Verwarming en ventilatie, minimaal
E-installaties, beveiliging en data (loze leidingen)
E-installaties, data en beveiliging, minimaal
T-installaties
Liftinstallaties
Liftinstallatie aanwezig
Vaste inrichting
Basis inrichting
Basis inrichting, standaard kwaliteit
Losse inrichting
Geen losse inrichting
Niet van toepassing
Terrein
Basis terreininvulling
Betonbestrating
E-installaties
Tabel 12: Omschrijving globale uitgangspunten bouwmethodiek en materialisatie referentiegebouw voortgezet onderwijs.
25 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
-- BIJLAGE 3 – BOUW- EN STICHTINGSKOSTEN REFERENTIEGEBOUW BOUWBESLUITNIVEAU
26 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
Basisonderwijs Op basis van de in de vorige hoofdstukken omschreven uitgangspunten, zijn de structurele kosten voor de BDB Basisreferentie bouwbesluitniveau vastgesteld. In tabel 13 zijn deze kosten weergegeven op elementclusterniveau. Kosten
hoeveelheid eenheid
Sloopkosten Grondgebonden
€/eenheid
€ totaal
1.312 m² BVO
€ -
€ -
737 m² BBO
€ 158
€ 116.249
1.312 m² BVO
€ 197
€ 258.487
Gevel
879 m² BGO
€ 466
€ 409.329
Dak
781 m² BDO
€ 172
€ 134.274
Inbouw
1.312 m² BVO
€ 314
€ 412.170
Vaste inrichting
1.312 m² BVO
€4
€ 5.807
Losse inrichting
1.312 m² BVO
€ -
€ -
W-installaties
1.312 m² BVO
€ 277
€ 362.777
E-installaties
1.312 m² BVO
€ 193
€ 253.095
T-installaties
1.312 m² BVO
€ 39
€ 51.131
Terrein
1.312 m² BTO
€ 61
€ 79.689
Subtotaal
1.312 m² BVO
€ 1.588
€ 2.083.007
Algemene Uitvoeringskosten
8,8% % van subtotaal
€ 183.648
Staartkosten
9,2% % van subtotaal + AUK
€ 208.079
Totaal bouwkosten excl. BTW
1.312 m² BVO
Toeslag stichtingskosten
18% % van bouwkosten
Totaal stichtingskosten excl. BTW
1.312 m² BVO
Btw
21% % van stichtingskosten
Totaal stichtingskosten incl. BTW
1.312 m² BVO
Ruwbouw
€ 1.886
€ 2.474.734 € 445.452
€ 2.226
€ 2.920.186 € 613.239
€ 2.693
€ 3.533.425
Tabel 13: Stichtingskosten (structureel kostenniveau) referentiegebouw bouwbesluitniveau inclusief btw. Prijspeildatum februari 2023.
De werkelijke kosten voor een schoolgebouw voor basisonderwijs zijn projectspecifiek (onder andere vorm, locatie-gebonden eisen) en zullen vrijwel altijd afwijken van de hierboven genoemde kosten. De werkelijke kosten begeven zich in een indicatieve bandbreedte van -/- 5% en + 10% ten opzichte van het referentiebedrag.
27 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
Voortgezet onderwijs Op basis van de in de vorige hoofdstukken omschreven uitgangspunten, zijn de structurele kosten voor de BDB Basisreferentie bouwbesluitniveau vastgesteld. In tabel 14 zijn deze kosten weergegeven op elementclusterniveau. Kosten
hoeveelheid eenheid
€/eenheid
€ totaal
Sloopkosten
5.000 m² BVO
€ -
€ -
Grondgebonden
1.656 m² BBO
€ 202
€ 335.123
Ruwbouw
5.000 m² BVO
€ 229
€ 1.144.247
Gevel
2.600 m² BGO
€ 451
€ 1.173.774
Dak
1.672 m² BDO
€ 136
€ 226.890
Inbouw
5.000 m² BVO
€ 296
€ 1.481.585
Vaste inrichting
5.000 m² BVO
€4
€ 19.062
Losse inrichting
5.000 m² BVO
€ -
€ -
T-installaties
5.000 m² BVO
€ 13
€ 65.848
Subtotaal (directe kosten)
5.000 m² BVO
€ 889
€ 4.446.530
Algemene Uitvoeringskosten
10% % van subtotaal
€ 4.446.530
€ 444.653
Staartkosten
9% % van subtotaal + AUK
€ 4.891.183
€ 449.011
Subtotaal 1
5.000 m² BVO
€ 1.068
€ 5.340.193
W-installaties
5.000 m² BVO
€ 335
€ 1.674.207
E-installaties
5.000 m² BVO
€ 188
€ 938.536
Terrein
2.000 m² BTO
€ 91
€ 181.041
Subtotaal (directe kosten)
5.000 m² BVO
€ 559
€ 2.793.784
€ 2.793.784
€ 83.814
Subtotaal 2
5.000 m² BVO
€ 576
€ 2.877.597
Subtotaal 1+2 = totale bouwkosten
5.000 m² BVO
€ 1.644
€ 8.217.791
€ 8.217.791
€ 1.479.202
€ 1.939
€ 9.696.993
€ 9.696.993
€ 2.036.369
€ 2.347
€ 11.733.361
Coördinatiekosten
3%
Toeslag stichtingskosten
18%
Totaal stichtingskosten excl. BTW
5.000 m² BVO
Btw
21%
Totaal stichtingskosten incl. BTW
5.000 m² BVO
Tabel 14: Stichtingskosten (structureel kostenniveau) referentiegebouw bouwbesluitniveau inclusief btw. Prijspeildatum februari 2023.
De werkelijke kosten voor een schoolgebouw voor voortgezet onderwijs zijn projectspecifiek (onder andere vorm, locatie-gebonden eisen) en zullen vrijwel altijd afwijken van de hierboven genoemde kosten. De werkelijke kosten begeven zich in een indicatieve bandbreedte van -/- 5% en + 10% ten opzichte van het referentiebedrag.
28 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
-- BIJLAGE 4 -AANVULLENDE STICHTINGSKOSTEN PER KWALITEITSTHEMA
29 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
Basisonderwijs Thema
Stichtingskosten aanvullende eisen kwaliteitskader Totaal per thema
Bouwkundig
Installaties
Buitenruimte
€/m² bvo
€/m² bvo
€/m² bvo
€/m² bvo
Energieneutraal
€ 116
€ 16
€ 100
Duurzaamheid
€ 417
€ 364
€ 32
Frisse scholen
€ 169
€ 113
€ 56
Exploitatie
€ 55
€ 39
€ 12
ICT
€ 18
Kwaliteit buitenruimten
€ 38
Overige kwaliteitseisen
€ 62
€ 38
€ 24
Totaal
€ 875
€ 569
€ 242
€ 21
€5
€ 18 € 38
€ 64
65% 28% 7% Tabel 15: Aanvullende kosten basisonderwijs (stichtingskosten structureel kostenniveau) per kwaliteitsthema verdeeld naar bouwkundig, installaties en buitenruimte, inclusief btw. Prijspeildatum februari 2023.
Voortgezet onderwijs Thema
Stichtingskosten aanvullende eisen kwaliteitskader Totaal per thema
Bouwkundig
Installaties
Buitenruimte
€/m² bvo
€/m² bvo
€/m² bvo
€/m² bvo
Energieneutraal
€ 109
€ 15
€ 94
Duurzaamheid
€ 375
€ 333
€ 32
Frisse scholen
€ 163
€ 105
€ 59
Exploitatie
€ 47
€ 34
€ 11
ICT
€ 16
Kwaliteit buitenruimten
€ 13
Overige kwaliteitseisen
€ 41
€ 33
€8
Totaal
€ 764
€ 520
€ 220
€ 10
€1
€ 16 € 13
€ 24
68% 29% 3% Tabel 16: Aanvullende kosten voortgezet onderwijs (stichtingskosten structureel kostenniveau) per kwaliteitsthema verdeeld naar bouwkundig, installaties en buitenruimte, inclusief btw. Prijspeildatum februari 2023.
30 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
-- BIJLAGE 5 -TECHNISCHE OMSCHRIJVING REFERENTIEGEBOUW BOUWBESLUITNIVEAU
31 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
Technische omschrijving referentiegebouw bouwbesluitniveau In deze bijlage is een omschrijving van de technische uitgangspunten op bouwdeelniveau voor het vastgestelde referentiegebouw genomen. Deze lijst geeft een globale omschrijving en maakt direct duidelijk welke zaken onderdeel uitmaken van het gedefinieerde referentiegebouw bouwbesluitniveau. Deze lijst is niet volledig, maar omschrijft het grote geheel. Kleine onderdelen die kostentechnisch weinig invloed hebben, zijn hierin niet omschreven. 00
ALGEMENE UITVOERINGSKOSTEN (AUK)
00.20
algemene arbeid / hulp aan derden / opleveren bouwplaats inrichting
00.30
bouwinstallaties
benodigde W- en E-installaties op de bouwplaats
00.40
transportmiddelen
kraan, bouwlift
00.50
bewerkings- en verwerkingsmiddelen
benodigde apparatuur en materieel
00.60
Arbo voorzieningen
veiligheidsvoorzieningen
00.70
management
personeelskosten
00.80
hulpconstructies (in directe kosten)
onderdeel van de directe kosten
00.90
ad hoc
niet van toepassing
11
BODEMVOORZIENINGEN
11.10
peilen en maten
uitzetten en maatvoering
11.30
grondverzet
ontgraven en aanvullen, beperkte drainage
11.40
grond- en waterkering
niet van toepassing
11.50
waterbeheersing
minimale bemaling
11.60
voorzieningen belendingen
niet van toepassing
11.70
bodemstabiliteitsvoorzieningen
niet van toepassing
11.90
ad hoc
niet van toepassing
13
VLOEREN OP GRONDSLAG
13.10
vloeren constructief
vloer liftput, beton
13.20
vloeren niet constructief
niet van toepassing
13.90
ad hoc
niet van toepassing
16
FUNDERINGSCONSTRUCTIE
16.10
sloven
niet van toepassing
16.20
stroken
niet van toepassing
16.30
balken
in situ beton balken, gewapend beton
16.40
wanden
niet van toepassing
16.50
poeren
niet van toepassing
16.60
platen
niet van toepassing
16.70
bodemafsluiting
50mm schoon zand in kruipruimte
16.90
ad hoc
niet van toepassing
17
PAAL- & DIEPFUNDERINGEN
17.10
grondverdringend paalsysteem
prefab betonnen heipalen
17.20
grondverwijderend paalsysteem
niet van toepassing
17.30
bodemstabilisatie
niet van toepassing
17.40
puttenfundatie
niet van toepassing
17.50
diepwanden
niet van toepassing
17.90
ad hoc
niet van toepassing
00.10
staf- en indirecte kosten benodigde keten, opslagcontainers en dergelijke
32 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
21
BUITENWANDEN
21.10
massieve wanden
21.20
spouwwanden
21.30
framewanden
wand liftput, beton kalkzandsteen lijmwerk behangklaar (gedeeltelijk dragend), isolatie, waalformaat, halfsteens verband metselwerk, platvol voegwerk, steigerwerk niet van toepassing
21.40
vliesgevels
niet van toepassing
21.90
ad hoc
niet van toepassing
22
BINNENWANDEN
22.10
massieve wanden
kalkzandsteen lijmwerk behangklaar (gedeeltelijk dragend)
22.20
spouwwanden
niet van toepassing
22.30
framewanden
niet van toepassing
22.40
systeemwanden vooraf vervaardigd
sanitair wandsysteem voor indelingswanden toiletruimten
22.50
verplaatsbare wanden
niet van toepassing
22.90
ad hoc
niet van toepassing
23
VLOEREN
23.10
platen
niet van toepassing
23.20
bekistingsplaatvloer
niet van toepassing
23.30
combinatievloeren (ps-vloer)
niet van toepassing
23.40
balk- en plaatelementen tt-plaat
niet van toepassing
23.50
balkelementen
niet van toepassing
23.60
plaatelementen
geïsoleerde kanaalplaatvloer (begane grond) en kanaalplaatvloer (verdieping)
23.90
ad hoc
niet van toepassing
24
TRAPPEN EN HELLINGEN
24.10
hellingen
niet van toepassing
24.20
bordessen
prefab beton tussenbordes
24.30
rechte trappen
prefab betontrappen, stalen vluchttrap
24.40
spiltrappen
niet van toepassing
24.50
trappen met verdrijving
niet van toepassing
24.60
beweegbare trappen
niet van toepassing
24.70
ladders
niet van toepassing
24.80
klimijzers
niet van toepassing
24.90
ad hoc
niet van toepassing
27
DAKEN
27.10
platte daken
kanaalplaatvloer
27.20
hellende daken
niet van toepassing
27.30
vouwdaken
niet van toepassing
27.40
schaal-, hyparschaaldaken
niet van toepassing
27.50
hangdaken
niet van toepassing
27.60
torendaken
niet van toepassing
27.70
luifelconstructies
niet van toepassing
27.80
luifels
niet van toepassing
27.90
ad hoc
niet van toepassing
28
HOOFDDRAAGCONSTRUCTIE
28.10
kolommen
incidentele aanvullende draagconstructie betonkolommen
28.20
schijven
niet van toepassing
28.30
portaalconstructies
incidentele aanvullende draagconstructie
33 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
31
BUITENWANDOPENINGEN
31.10
puien, compleet
31.20
kozijnen
31.30
draaiende delen
niet van toepassing meranti kozijnen inclusief draaiende delen, HR++ beglazing (>1,2m boven vloerhoogte), schilderwerk, vensterbanken, raamdorpelstenen, steigerwerk opgenomen in 31.20
31.40
panelen
opgenomen in 31.20
31.50
beglazing
opgenomen in 31.20
31.60
lateien, en dergelijke
opgenomen in 31.20
31.70
vensterbank/waterslagen en dergelijke.
opgenomen in 31.20
31.80
zonwering
handbediende uitvalschermen
31.90
ad hoc
niet van toepassing
32
BINNENWANDOPENINGEN
32.10
puien
32.20
kozijnen
32.30
draaiende delen
niet van toepassing meranti kozijnen inclusief deuren, beglazing (>1,2m boven vloerhoogte), schilderwerk opgenomen in 32.20
32.40
panelen
opgenomen in 32.20
32.50
beglazing
opgenomen in 32.20
32.60
lateien, en dergelijke.
opgenomen in 32.20
32.70
vensterbank
opgenomen in 32.20
32.80
verduistering ed.
niet van toepassing
32.90
ad hoc
niet van toepassing
33
VLOEROPENINGEN
33.10
verhoogde vloeren
niet van toepassing
33.20
podia
niet van toepassing
33.30
luiken
geïsoleerd kruipluik
33.40
roosters
niet van toepassing
33.50
lichtopeningen
niet van toepassing
34
BALUSTRADES EN LEUNINGEN
34.10
balustrades
metalen spijlenhek langs trappen en bordessen
34.20
leuningen
metalen leuning langs trappen
34.90
ad hoc
niet van toepassing
37
DAKOPENINGEN
37.10
dakluiken / -ramen
geïsoleerd dakluik met schaartrap
37.20
dakkapellen
niet van toepassing
37.30
lichtkoepels
niet van toepassing
37.40
lichtstraten
niet van toepassing
37.50
glasdaken, vast
niet van toepassing
37.60
glasdaken, beweegbaar
niet van toepassing
37.90
ad hoc
niet van toepassing
38
INBOUWPAKKET
38.00
inbouwpakket
in specifieke onderdelen benoemd
34 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
41
BUITENWANDAFWERKINGEN
41.10
oppervlakte afwerking
voegwerk opgenomen in (21.20)
41.20
pleisterafwerking
behangklaar is onderdeel van (21.10/21.20)
41.30
coatingafwerking
niet van toepassing
41.40
keramische afwerking
niet van toepassing
41.50
delen / panelen / claddings
niet van toepassing
41.60
slap en baanvormige afwerking
niet van toepassing
41.90
ad hoc
niet van toepassing
42
BINNENWANDAFWERKINGEN
42.10
oppervlakte afwerking
42.20
pleisterafwerking
behangklaar maken is onderdeel van (22), een afwasbare wandafwerking in de leslokalen en gangwanden niet van toepassing
42.30
coatingafwerking
niet van toepassing
42.40
keramische afwerking
keramisch gelijmd wandtegelwerk in de sanitaire ruimten en werkkasten.
42.50
delen / panelen
meranti plinten in alle ruimten
42.60
slap en baanvormige afwerking
glasvliesbehang met sauswerk in personeelsruimten
42.70
tapijtafwerking
niet van toepassing
42.90
algemeen
niet van toepassing
43
VLOERAFWERKINGEN
43.10
oppervlakte afwerking
niet van toepassing
43.20
onder- en dekvloeren
cementdekvloer cw30
43.30
coatingafwerking
niet van toepassing
43.40
keramische afwerking
keramisch (gelijmd) tegelwerk in de sanitaire ruimten en werkkasten
43.50
delen /panelen / claddings
niet van toepassing
43.60
slap en baanvormige afwerking
marmoleum afwerking in alle ruimten waar geen tegelwerk is.
43.70
tapijtafwerking
schoonloopmat entree
43.90
algemeen
niet van toepassing
44
TRAP-/ HELLINGAFWERKING
44.10
oppervlakte afwerking
spuitwerk aan de onderzijde van de trappen en bordessen
44.20
pleisterafwerking
niet van toepassing
44.30
coatingafwerking
niet van toepassing
44.40
keramische afwerking
niet van toepassing
44.50
delen / panelen / claddings
niet van toepassing
44.60
slap en baanvormige afwerking
marmoleum afwerking met antislip profiel
44.70
tapijtafwerking
niet van toepassing
44.90
ad hoc
niet van toepassing
45
PLAFONDAFWERKINGEN
45.10
oppervlakte afwerking
niet van toepassing
45.20
pleisterafwerking
niet van toepassing
45.30
coatingafwerking
niet van toepassing
45.40
panelen / delen
45.50
systeemplafonds
45.90
ad hoc
HWC geïsoleerd plafond in entreeruimte systeemplafonds in alle ruimten, systeemplafond voor natte ruimten in sanitaire ruimten niet van toepassing
35 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
47
DAKAFWERKING
47.10
pannen
niet van toepassing
47.20
leien
niet van toepassing
47.30
baanvormige afwerking
bitumineuze afwerking, afschotisolatie, 5% daktegels, 95% ballast laag grind
47.40
naadloze afwerking
niet van toepassing
47.50
vlakke plaatafwerking
niet van toepassing
47.60
geprofileerde plaatafwerking
niet van toepassing
47.70
rieten dakafwerking
niet van toepassing
47.90
ad hoc
dakrandafwerking, valbeveiliging
36 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
51
WARMTE-OPWEKKING
51.10
warmte opwekking lokaal
niet van toepassing
51.20
warmte opwekking centraal
warmtepomp
51.30
warmte opwekking toegeleverde warmte
niet van toepassing
51.40
warmte krachtkoppeling
niet van toepassing
51.50
bijzondere warmte opwekking
niet van toepassing
52
AFVOEREN
52.10
afvoeren regenwater
PVC leidingen
52.20
afvoeren fecaliën
PVC leidingen
52.30
afvoeren afvalwater
PVC leidingen
52.40
afvoeren gecombineerd
niet van toepassing
52.50
afvoeren speciaal
niet van toepassing
52.60
afvoeren vast vuil
niet van toepassing
52.70
gasafvoer en schoorstenen
onderdeel van (51.20)
53
WATERVOORZIENING
53.10
drinkwater
kunststof leidingwerk, kranen
53.20
verwarmd tapwater
elektrische boiler in personeelspantry en werkkasten
53.30
bedrijfswater
niet van toepassing
53.40
gebruiksstroom-condens
niet van toepassing
53.50
waterbehandeling
niet van toepassing
54
GASSEN
54.10
gassen brandstof
niet van toepassing
54.20
gassen perslucht / vacuüm
niet van toepassing
54.30
gassen medisch
niet van toepassing
54.40
gassen technisch
niet van toepassing
54.50
gassen bijzonder
niet van toepassing
55
KOUDE-OPWEKKING/DISTR.
55.10
lokaal
airco-unit in de serverruimte
55.20
opwekking centraal
niet van toepassing
55.30
distributie-centraal
niet van toepassing
56
WARMTE DISTRUBUTIE
56.20
radiatoren / water
paneelradiatoren inclusief kunststof leidingwerk t.b.v. lage temperatuur systeem
56.30
ventilatie convectoren / stroom
niet van toepassing
56.40
inductie / lucht
niet van toepassing
57
LUCHTBEHANDELING
57.10
natuurlijke ventilatie
niet van toepassing
57.20
mechanische afzuiging lokaal
niet van toepassing
57.30
mechanische afzuiging centraal
niet van toepassing
57.40
mechanische ventilatie lokaal
niet van toepassing
57.50
mechanische ventilatie centraal
mechanische aan- en afvoer, CO2 gestuurd, inclusief warmteterugwinning
57.60
luchtbehandeling lokaal
niet van toepassing
57.70
luchtbehandeling centraal
niet van toepassing
58
REGELINGSINSTALLATIE
58.00
algemeen
59
LOODGIETERSWERK
59.00
algemeen
niet van toepassing
loodgieterswerk is onderdeel van de overige omschreven elementen 37 BDB Bouw(kosten)data, persoonlijk, compleet en op maat!
61
CENTR.ELEKTRISCHE VOORZ.
61.10
energie noodstroom
niet van toepassing
61.20
aarding
algemene aarding
61.30
kanalisatie
stalen kabelgoten, PVC leidingen
61.40
energie, hoogspanning
niet van toepassing
61.50
energie, laagspanning
verdeelkasten, bedrading, WCD’s, zonnepanelen