08-20221018 Algemene beschouwingen PvdA

Debat meerjarenbegroting, te houden d.d.18 oktober 2022 Voorzitter, wethouders, collega’s in de raad en andere belangstellenden, Voor ons ligt een solide meerjarenbegroting en we kunnen rustig vaststellen dat Zeist een financieel stabiele gemeente is. Uiteraard zijn we daar blij mee. Tegelijkertijd stellen we vast dat er niet zo veel nieuws onder de zon is en dat er een aantal zaken is waarover de PvdA zich grote zorgen maakt en waarin in de begroting geen, of onvoldoende, aandacht is. Wat de PvdA mist is een mission statement, een soort kompas. Waar willen we heen met Zeist en hoe willen we dat bereiken. Of, om het met de woorden van de PvdA te zeggen: hoe zorgen we ervoor dat het veel gebruikte adagium “het goede leven in Zeist” voor iedereen beschikbaar komt en blijft. Het motto van het coalitie-akkoord van de gemeente Amsterdam is “ongelijk investeren voor gelijke kansen”. Mooier kan ik het niet zeggen. We moeten hard aan de slag. De samenleving is kwetsbaar en het vertrouwen in de overheid is niet groot. Zeist gaat actief aan de slag met burgerparticipatie. Inwoners voelen zich betrokken bij wat er in hun omgeving gebeurt en dat is goed. Immers, zij vormen het hart van de gemeente. Het is een goede zaak dat er in kaart wordt gebracht wanneer de gemeente de inwoners raadpleegt, de inwoners om advies vraagt of de inwoners laat meebeslissen.

Er ligt ook een gevaar op de loer en het is aan de gemeenteraad om daar goed op te letten en ook aan diegenen die niet, of niet goed georganiseerd zijn een stem te geven. Het is ten slotte ook niet: u vraagt en wij draaien. Net zo goed als dat er een kloof bestaat tussen vermogenden en niet vermogenden bestaat er een kloof tussen diegenen die goed opgeleid zijn en prima in staat om hun mondje te roeren c.q. hun standpunten naar voren te brengen en diegenen bij wie het doe-vermogen minder goed ontwikkeld is omdat zij in een minder kansrijke positie verkeren. Het zijn zware tijden, zowel voor particulieren als voor ondernemers. We lijken van crisis naar crisis te hobbelen. De afgelopen twee jaar was daar de coronacrisis, thans woedt er een verschrikkelijke oorlog in de Oekraïne. Er zijn duizenden mensen op de vlucht en, mede als gevolg van de oorlog in de Oekraïne lopen niet alleen de kosten voor energie hoog op maar stijgt de inflatie eveneens schrikbarend. Helaas lezen we in de begroting nauwelijks iets over de manier waarop de gemeente Zeist haar burgers de helpende hand reikt.

Uiteraard, we voeren de opdrachten van het rijk uit maar wat doen we zelf? Het is fijn dat de stichting Leerkansen de hardheidsclausule mag verhogen, dat de voedselbank wat meer ondersteund wordt en dat er zwemlessen betaald worden vanuit de geld-terug-regeling maar dat zijn geen structurele oplossingen en worden alleen toegekend aan mensen die erom vragen. Los daarvan profiteren de middeninkomens daar in beginsel ook niet van terwijl zij, juist omdat zij niet in aanmerking komen voor allerlei toeslagen, hard getroffen worden. Er zijn ook mensen die uit pure schaamte nergens om durven te vragen en daarom de kans lopen financieel langzaam te verdrinken. We weten allemaal wat schulden en het niet aan elkaar kunnen knopen van de touwtjes met mensen doet. Willen we dat in deze rijke gemeente? Waarom laten we de kosten niet voor de baten uitgaan? De gemeente trekt wel

€ 75.000,-- meer uit voor vroeg signalering bij schuldenproblematiek. Dat is goed maar voorkomen van schulden is beter. Wat in deze begroting mist is een paragraaf en een solide plan, inclusief bijbehorende financiële middelen, hoe we de noden van diegenen die buiten hun schuld het zwaarst getroffen worden gaan lenigen. Tijdens de raadsvergadering van 4 oktober werd er alom geroepen dat er toch vooral “maatwerk” moest komen maar een noodplan, met, inderdaad, een generieke maatregel, om voor een periode van twee maanden de ellende voor een bepaalde groep inwoners te verzachten haalde het niet. Ik wil u graag wijzen op de column van Henny Fokkema in het Zeister Magazine. Ik denk dat velen van u de column al gelezen heeft. Zij heeft het over de armoede van de rijken en wijst terecht op de verlaging van de OZB die een aantal jaar geleden, als generieke maatregel, is ingevoerd. Het mag kennelijk wel generiek als de maatregel ten goede komt aan de beter-gesitueerden maar niet als het gaat om degenen die nu buiten hun schuld in de problemen komen de laatste twee dure maanden van het jaar door te komen. Vorig jaar rond deze tijd konden we niet voorzien in wat voor wereld we een jaar later zouden leven en is het logisch dat daar in de begroting van 2022 geen rekening is gehouden. Dat kunnen we nu uiteraard niet zeggen.

Niemand weet precies wat er nog op ons af gaat komen maar Zeist moet daar, ook financieel, op voorbereid zijn. Het college vraagt de Raad om akkoord te gaan met het instellen van stelposten “prijsstijgingen”. Voor de effecten op de samenleving is een stelpost opgenomen van € 350.000,-- en een stelpost van € 500.000,-- voor lastenverlichting. Vooralsnog is onduidelijk wat het verschil is tussen deze twee posten en wat daaronder gaat vallen. Wat in de raadsvergadering van 4 oktober jl. wel duidelijk is geworden, is dat er ongeveer 4500 mensen bekend zijn bij de Regionale Dienst Werk en Inkomen en dat het dus € 900.000,-- zou kosten om ieder van hen een bedrag ad € 200,-- te geven. Het komt de PvdA dan ook voor dat de begrote bedragen voor de stelposten slechts een druppel op een gloeiende plaat zijn. Dat geldt eens te meer als er uit deze pot ook een compensatie betaald zou worden voor de stijging van de gemeentelijke belastingen. Wat de PvdA betreft zou er verwezen moeten worden naar een andere voorliggende voorziening, nl. kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen. De PvdA meent dat er ruimte in de begroting zit om de stelposten van € 350.000,-- en € 500.000,-- op te hogen. De effecten na de 2e bestuursrapportage laten een positief effect zien.

Daarnaast vindt de PvdA de bedragen die begroot zijn in het Uitvoeringsprogramma Coalitieakkoord onder “organisatie in ontwikkeling” van maar liefst € 535.000,-- in de jaren 2024 en 2025 te hoog. Het is vooralsnog volstrekt onduidelijk waarvoor dergelijke bedragen nodig zijn. Als er al extra middelen nodig zijn, dan meent de PvdA dat een bedrag ad € 200.000,-- op jaarbasis genoeg zou moeten zijn en kan er jaarlijks € 335.000,-- toegevoegd kan worden om de lasten te verlichten. Of we met deze verhoogde bedragen uit gaan komen is nog maar de vraag. De effecten van de maatregelen die de regering per 1 januari 2023 laat ingaan zijn nog niet doorgerekend. Vast staat wel dat de inflatie volgend jaar nog niet op een min of meer normaal niveau gaan uitkomen maar vermoedelijk nog steeds rond de 8% zal bedragen. Wat onze aandacht blijft vragen is de jeugdhulp. We zien in de begroting op bladzijde 35 dat het percentage jongeren in Zeist dat jeugdhulp ontvangt 14,5 is terwijl het landelijk gemiddelde op 12,9 zit. Zeist zit er dus fors boven en dat is zorgelijk en eigenlijk ook niet goed verklaarbaar. Dit jaar stijgen de kosten voor Jeugdhulp met € 371.000,-- terwijl daar de komende jaren, als gevolg van de invoering van het woonplaatsbeginsel nog eens € 659.000,-- bijkomt aan kosten die niet door het Rijk gedekt worden.

De effecten van de geboden zorg zijn lang onduidelijk geweest en zijn dat op dit moment nog steeds. We weten op dit moment gewoon niet waar we op moeten en kunnen sturen. De PvdA is dan ook positief over het initiatief om meer datagericht te gaan werken waardoor er inzicht ontstaat in de kwalitatieve en kwantitatieve effecten van de geboden zorg. We lezen in het uitvoeringsprogramma van het coalitieakkoord dat binnen bepaalde uitgangspunten aan de woningcorporaties ruimte kan worden geboden om sociale huurwoningen te verkopen. De PvdA vindt dit geen goed plan. De verhuurdersheffing wordt per 1 januari 2023 afgeschaft waardoor woningbouwcorporaties meer financiële mogelijkheden overhouden om te investeren waardoor de noodzaak voor verkoop voor een groot deel is vervallen. Die investeringen zijn hard nodig. Veel oudere woningen in de sociale sector zijn slecht geïsoleerd waardoor de energiecrisis de bewoners van die huizen nog harder raakt. In de begroting zien we dat de begroting voor “wonen en bouwen” met 1,5 miljoen naar beneden is bijgesteld ten opzichte van 2022. De PvdA zou graag zien dat de gemeente in samenspraak met de woningbouwcorporaties aan de slag gaat om een versnelling in de verduurzaming van woningen in de sociale sector te bewerkstelligen. Die is nodig, ook zonder energiecrisis. Bijzondere aandacht verdienen ook woningen in Zeist die gemeentelijk monument zijn.

Ook voor deze woningen geldt dat ze in 2050 aardgasvrij moeten zijn. De PvdA is blij met het voornemen om het beleid ten aanzien van het verduurzamen van monumenten te actualiseren. Wat opvalt in Zeist is de demografische druk. Het percentage mensen onder de 20 en ouder dan 65 is significant hoger dan het landelijk gemiddelde. We weten dat Zeist snel vergrijst maar de grafiek op bladzijde 28 van de begroting maakt toch dat de PvdA aandacht vraagt voor jongeren. We steunen het plan voor 4000 nieuwe woningen en zouden graag zien dat flink gebouwd wordt door jonge werkenden zodat ook zij een plek in Zeist kunnen bemachtigen dan wel behouden. Ik eindig niet negatief. De PvdA is over de linie genomen blij met de begroting die voor de komende jaren voldoende ruimte biedt voor nieuw beleid. De sociaaldemocratische kernwaarden zoals solidariteit, gelijkheid en spreiding van inkomen, kennis en macht moeten wat de PvdA betreft de uitgangspunten zijn van het te voeren beleid. Tot zover! Wilma Breddels, Fractievoorzitter PvdA