05-Inspraakreactie Stichting Milieuzorg Zeist e.o.

1 Inspraakreactie Stichting Milieuzorg Zeist e.o. inzake ‘Rv Afronden Gebiedsverkenning A12/Spoorzone’ Geachte leden van de gemeenteraad, wethouder, overige aanwezigen, 1. Heden is dan de besluitvorming aan de orde t.a.v. het: ‘Rv Afronden Gebiedsverkenning A12/Spoorzone’. Feitelijk stelt het College op basis van de door het bureau ROM3D opgestelde: ‘Rapportage Informatiefase A-12 Spoorzone (ROM3D, 2021)’, hetgeen dan weer is gebaseerd op diverse in die zin uitgevoerde onderzoeksrapportages, o.a. m.b.t. de geluids- en slagschaduweffecten van een tweetal te plaatsen windmolens, voor om het proces van de: ‘Gebiedsvisie A12/Spoorzone’ voorlopig stop te zetten, in ieder geval tot 2025, dus de RES 3.0; 2. Gaarne maakt de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. van de geboden gelegenheid gebruik nog een reactie op dit voorstel te geven, dat dan mede vanuit het perspectief van haar eerdere reacties op zowel de: ‘Routekaart energieneutraal Zeist 2050 - Nieuwe energie voor Zeist (Zeist, 2019)’), de: ‘Beleidsnotitie duurzame opwek elektriciteit in Zeist tot 2030 (Zeist, 2020)’ en op de: ‘RES 1.0 Regio Utrecht (Regio Utrecht, 2021)’). Eerst zal nog kort worden ingegaan op het planproces, waarna een inhoudelijke reactie op het voorstel zal worden gegeven. Afgesloten zal worden met een conclusie; Planproces 3.

Ook al is kennelijk pas bij velen met het Klimaatakkoord van Parijs (in 2015) de urgentie van de klimaatproblematiek ook echt op het netvlies gekomen, de problematiek was al veel eerder bekend en zeker al vanaf het einde van jaren ‘80 van de vorige eeuw. Ook toen al is door Milieudefensie een verzoek aan de gemeente Zeist gedaan om het zogenaamde ‘Klimaatverbond’ te ondertekenen, waar de gemeente om kennelijk toen haar moverende redenen niet aan wilde; 4. Gelukkig is deze problematiek in het vorige decennium wel hoger op de politieke agenda gekomen en dat met name ook in het kader van het opstellen van de: ‘Brede Milieuvisie (Zeist, 2016)’, hetgeen dan wel parallel liep met diverse initiatieven binnen de samenleving om gezien de klimaatproblematiek de energietransitie in Zeist nu ook echt op te pakken, met o.a. als gevolg het oprichten van de Stichting Energie Zeist (SEZ); 5. In beleidsmatige zin heeft dan een nadere uitwerking van de ambities uit de: ‘Brede Milieuvisie’ plaatsgevonden in de: ‘Routekaart energieneutraal Zeist 2050 - Nieuwe energie voor Zeist (Zeist, 2019)’. Die routekaart is dan weer wat betreft het opwekken van duurzame energie nader uitgewerkt in de: ‘Beleidsnotitie duurzame opwek elektriciteit in Zeist in 2030 (Zeist, 2020)’ en overigens ook o.a.

het: ‘Rv Transitievisie Warmte Zeist (Zeist, 2021)’, zij het dat deze visie voor het thans ter besluitvorming voorliggende raadsvoorstel minder relevant moet worden geacht; 6. Op regionaal niveau is dan tevens de: ‘Regionale Energie Strategie 1.0’ aan de orde, waarbij de regionale opgave in beeld is gebracht, evenals daarbij in die zin ook duidelijke ambities zijn aangegeven, namelijk als Regio U16 tot 2030 1.8 TWh op te wekken; 7. Wat betreft de uitwerking van het een en ander is dan eind 2020 de: ‘Gebiedsverkenning A12-Spoorzone’ opgestart, dat aangezien op basis van diverse eerdere verkenningen met name dat gebied als kansrijk werd aangeduid voor zowel het opwekken van duurzame energie op basis van zowel zon als wind; 8. Alhoewel het duidelijk was dat het proces liep, bleef het lange tijd stil. Dat kennelijk aangezien de gemeente er voor heeft gekozen het proces via een zogenaamde ‘Kerngroep’ te laten verlopen, waarin dan met name direct belanghebbenden waren betrokken, alvorens het proces breder op te pakken;

2 9. Wel is dus na een eerste meer oriënterende fase er een moment gedeeld waarbij er een meer open bijeenkomst heeft plaatsgevonden, inclusief ook een: ‘Startdocument (zie ook het: ‘Startdocument - Uitgangspunten Gebiedsproces A12/Spoorzone (Olsthoorn, H, 2021)’, maar ook dat proces met ook een aanpak d.m.v. een drietal werkgroepen heeft uiteindelijk geen verdere voortgang gekend, dat kennelijk ook door een meningsverschil over de wijze van aanpak tussen (bepaal)de deelnemers van de ‘Kerngroep’ en de projectleider/gemeente; 10. Wel is dus bekend gemaakt dat de projectleider zich heeft teruggetrokken en er daarna is gekozen voor een interne projectleider vanuit de gemeente met ook een procesnotitie (zie in deze ook de notitie: ‘Processtappen vervolg gebiedsverkenning A12/Spoorzone (Zeist, 2021)’), maar ook daarna bleef het stil, althans voor de buitenwacht. Wel werd begin september bekend dat de zogenaamde: ‘Groene Driehoek’ zich uit het proces had teruggetrokken (zie ook: ‘Brief Groen Driehoek’, d.d. 02 september 2021); 11. Uiteindelijk heeft het College dan eind 2021 op basis van de daartoe in het: ‘Rv Afronden Gebiedsverkenning A12/Spoorzone’ gegeven nadere motivering besloten het algehele proces om te komen tot een gebiedsvisie voor de A12/Spoorzone stop te zetten, althans tot 2025; Inhoudelijke reactie 12.

Op basis van het door het College uitgebrachte persbericht, het interview met de wethouder in de Nieuwsbode én natuurlijk met name ook het: ‘Rv Afronden Gebiedsverkenning A12/spoorzone’, inclusief de diverse rapportages en onderzoeken die daaraan ten grondslag zijn gelegd, wordt dan door het College uiteengezet waarom zij heeft besloten het proces teneinde tot een (integrale) Gebiedsvisie voor de A12/spoorzone te komen op dit moment stop te zetten; 13. Daarbij spelen dan behalve de uitkomsten van de: ‘Rapportage Informatiefase A-12 Spoorzone (ROM3D, 2021)’ en waarbij dan in beginsel bij alle aspecten wordt stilgestaan die in die zin relevant moeten worden geacht, met name ook de uitkomsten van de zogenaamde: ‘Quickscan Wind A-12 spoorzone in Zeist (LBPSight, 2021)’ én ook de: ‘Memo opbrengst derving door mitigatie (Bosch & Van Rhijn, 2021)’ een rol, een en ander overigens mede ook in relatie tot een Uitspraak van het Hof van Europa/ Raad van State t.a.v. de wettelijk validiteit van de in het zogenaamde ‘Activiteitenbesluit’ m.b.t. windmolens gegeven afstandsnormen voor geluid (zie in deze dus met name ook de: ’Quickscan Wind A-12 spoorzone in Zeist (LBPSight, 2021)’, Hoofdstuk 2.3: ‘Wettelijk kader’, pag.

6) 1, naast de bekendmaking door Tennet dat er tot 2029 geen netcapaciteit meer beschikbaar zou zijn, behalve dan voor initiatieven waarvoor voor een bepaalde datum reeds een aanvraag was gedaan; 14. Alhoewel de uitkomsten van de diverse in die zin uitgevoerde onderzoeken dan duidelijk zijn en dan in het bijzonder die t.a.v. de geluidseffecten van diverse typen windmolens op daarvoor gevoelige bestemmingen, evenals die m.b.t. slagschaduw (van de Vestas V150 met een tiphoogte van 223 m), leven er bij de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. t.a.v. de uiteindelijke beleidskeuze om op basis van de uitkomsten van de diverse onderzoeken en ook het bericht van Tennet t.a.v. de beperkte netcapaciteit het proces om tot een integrale gebiedsvisie te komen reeds op dit moment stop te zetten toch ook de nodige (kritische) vragen; Quickscan Wind A-12 spoorzone in Zeist (LBPSight, 2021)’ én ook de: ‘Memo opbrengst derving door mitigatie (Bosch & Van Rhijn, 2021)’ 1

Zie in deze dan met name de uitspraak van de Raad van State onder: ECLI:NL:RVS:2021:1395, dat n.a.v. het zogenaamde Nevele-arrest van het Hof van Europa.

3 15. Op basis van het betreffende onderzoek naar de effecten van diverse soorten windmolens op de geluidsbelasting en dat dan i.r.t. de in die zin relevante geachte geluidsnormen, waaronder die van de WHO, evenals naar de slagschaduw daarvan, komt men dan tot de conclusie, ook al wordt daarbij rekening gehouden met een zogenaamde: ‘Molenaarswoning’, dat teneinde bijvoorbeeld i.r.t. de geluidsbelasting aan een grenswaarde Lden 45 dB, dus de door de WHO in die zin gestelde grenswaarde, te kunnen voldoen er dan in ieder geval ook bepaalde mitigerende maatregelen dienen te worden genomen, zoals het minder hard laten draaien of stopzetten van de wieken van de windmolens gedurende bepaalde gedeelten van de nacht (zie in deze dus ook het rapport: ‘Quickscan Wind A-12 spoorzone in Zeist (LBPSight, 2021)’, Hoofdstuk 5: ‘Beoordeling’) 2. Dat geldt ook om aan de wettelijk gestelde normen voor slagschaduw te kunnen voldoen, zij het dat daarna nog wel een nader onderzoek nodig is; 16. Die mitigerende maatregelen zouden dan tot een opbrengstderving kunnen leiden van 10 %, waardoor het dan de vraag is gezien de subsidie (in kader van de SDE) die rekening houdt met een rendement van 15 % of de ‘business-case’ nog wel rond kan komen (zie in deze ook het rapport: ‘Memo opbrengst derving door mitigatie (Bosch & Van Rhijn, 2021)’.

Daarbij speelt dan tevens dat een aansluiting op het elektriciteitsnet (van Tennet) zo’n 2.7 miljoen zou kosten (zie in deze dus met name ook de: ‘‘Rapportage Informatiefase A-12 Spoorzone (ROM3D, 2021)’, Hoofdstuk 3.9: ‘Elektriciteitsnetwerk’ en dan onder het hoofdje: ‘Kosten van de aansluiting’, pag. 33); 17. Op basis van de gegeven uitkomsten is dus duidelijk dat de molens tot een bepaalde geluidsoverlast aanleiding zullen geven, evenals slagschaduw, maar ook dat dit door mitigerende maatregelen is terug te brengen. Wel vraagt de Stichting zich in die zin af of bepaalde alternatieven, zoals een iets andere locatie van de geprojecteerde windmolens, evenals ook het plaatsen van kleinere windmolens, hetzij meer innovatieve molens, zoals verticale windmolens, uiteindelijk niet tot andere uitkomsten zou hebben geleid. Met name is het haar in die zin opgevallen dat in het onderhavige onderzoek de beide windmolens wel erg ver van de A12 zijn gesitueerd, dus tamelijk diep het landschappelijke en ecologische waardevol gebied in, zodat in die zin een locatie dichter bij de A12 toch o.i.

meer voor hand had gelegen, althans het goed was geweest als in die zin alternatieve locaties in beeld waren gebracht, waarbij uiteraard ook de veiligheid van weggebruikers in acht dient te worden genomen, maar met name met verticale molens moeten met name die veiligheidsrisico’s toch veel minder groot worden geacht; 18. Daarnaast is het natuurlijk zo dat je moet zorgen voor een sluitende ‘business-case’, aangezien een project anders niet van de grond komt, maar is het voor de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. wel ook de vraag of er bij een project zoals dat hier wordt voorgestaan ook echt een bepaalde winst of een bepaalde rendement behoeft te worden gehaald. Primair staat hier toch het maatschappelijke doel om als Zeist in 2050 klimaatneutraal te worden, hetgeen bijvoorbeeld ook zou kunnen worden bereikt door uit te gaan van bijvoorbeeld 100% participatie vanuit de bevolking, zoals bijvoorbeeld bij bepaalde ‘dorpsmolens’ in Friesland het geval is. Dat uiteraard ook voor zover de grondeigenaren daar ook volledig in mee zouden willen gaan; Aanvraagstop Tennet 19. Dan is door Tennet toch uiteindelijk vrij plotseling aangegeven dat er voorlopig (helemaal) geen capaciteit meer is op het net (zie in deze o.a. het document: ‘Vooraankondiging congestie Utrecht (TenneT, 2021)’), zodat vooralsnog in die zin geen aanvragen meer zouden kunnen worden gedaan;

2

Overigens speelt bij de discussie over windmolens ook nog de gevolgen van laagfrequent geluid op de gezondheid, dus goed ook daar bij de toetsing voor zover aan de orde rekening mee te houden.

4 20. Wel zou er dan voor de in die zin gegeven deadline een initiatief voor de aanvraag van een zonneveld zijn gedaan, maar wellicht goed hier toch nog eens goed naar te kijken, dat ook gezien de ervaringen in andere regio’s; 21. Verder heeft de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. uit in die zin eerder uitgevoerde studies begrepen dat binnen bepaalde gemeenten er toch nog iets meer ruimte zou zijn dan in andere gemeenten, althans wat betreft zon op dak (zie in deze o.a. de ‘RES 1.0 (U-16, 2021)’, Bijlage 3: ‘Zon op dak - Dakoppervlak en netwerkcapaciteit’). Daarnaast wordt in de ‘RES 1.0’ wel ook alvast een idee gegeven van de netcongestie (zie dus ook de: ‘RES 1.0 (U-16, 2021)’, Bijlage 9: ‘Netimpactanalyse’), waarbij men dat kennelijk later tot de conclusie is gekomen dat er toch geen capaciteit meer beschikbaar is (zie dus ook het document: ‘Vooraankondiging congestie Utrecht (Tennet, 2021) ; 22. Wat betreft de netcapaciteit is mogelijk nog wel een van de overwegingen, althans zo heeft de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. dat begrepen, dat in het algemeen windmolens juist minder van het net vragen dan zonnevelden, waarbij je dan eerder met zogenaamde piekbelastingen te maken zou hebben. Verder speelt ook dat een combinatie van zon en wind uiteindelijk tot een meer uitgebalanceerde energievoorziening leidt dan alleen zon of wind; Overige bevindingen rapportage ROM3D 23.

Dan wordt in de rapportage van ROM3D behalve op de effecten van geluid en ook slagschaduw, eveneens stilgestaan bij andere omgevingsfactoren, zoals de effecten m.b.t. natuur, inclusief de hier voorkomende ecologische corridor/verbinding tussen het Vechtplassengebied en het Kromme Rijngebied (zie dus ook de folder: ‘Natuur verbinden en behouden (Werkgroep Faunapassages, 2020)’), landschap en cultuurhistorie, waarbij het dan voornamelijk om een quickscan gaat, aangezien lang niet altijd voldoende gegevens beschikbaar zijn, zoals die m.b.t. flora en fauna. Wel zou bijvoorbeeld mogelijk van effecten op de Wespendief en ook de Rosse vleermuis sprake kunnen zijn; 24. Voor zover teneinde een zorgvuldige inschatting van de effecten te kunnen geven, worden in de rapportage van ROM3D dan vaak een aantal aanbevelingen tot nadere onderzoeken gedaan; Gevolgen voor doelstellingen m.b.t. energietransitie Zeist, ook i.r.t. RES 25. Dan is ook uit de gegeven rapportages naar voren gekomen dat als men dan niet langer kiest voor windmolens, dat dan ook de ‘business-case’ voor zonnevelden onder druk komt, waarbij dan gezien de aansluitkosten op het elektriciteitsnet van 2.7 miljoen euro dan minimaal van een oppervlakte van 40 ha zou moeten worden uitgegaan; 26.

Ook zou een zonnelint langs de A-12 (zie overigens ook een initiatief daartoe van zowel de gemeente Ede als Utrechtse Heuvelrug), althans voor zover gekoppeld aan geluidsschermen, niet tot nauwelijks rendabel zijn te maken; 27. Kortom, de doelen van Zeist om in 2030 voor 1/3 klimaatneutraal te zijn, evenals in 2050 geheel, lijken hierdoor steeds verder buiten bereik te komen; 28. Niet in de laatste plaats hebben vele gemeenten in de Regio inmiddels aangegeven niet voor het plaatsen van windmolens te zijn, waarbij in die zin ook reeds bepaalde zoekgebieden geschrapt, evenals zijn er in bepaalde gemeenten ook zo bepaalde bedenkingen tegen zonnevelden, dus is de vraag wat een en ander dan voor de klimaatdoelstellingen voor de Regio Utrecht als geheel betekent; 29. Nu wordt in het Raadsvoorstel in die zin gelukkig wel aangegeven dat de gemeente nu zowel met het Regionale overleg als ook met de locale samenleving in gesprek wil gaan over ‘hoe’ en ‘waar’ dan wel ruimte kan worden gevonden voor de opwek van duurzame energie, waarbij het College dan tevens de motie: ‘Uitvoerbare alternatieve RES’ van 12

5 oktober 2021 wil betrekken, maar in ieder geval wat betreft wind moeten de kansen daartoe o.i. gezien het in die zin reeds eerder uitgevoerde onderzoek binnen het grondgebied van Zeist beperkt worden geacht (zie hiertoe dus met name ook het rapport: ‘Beoordeling kansrijkheid windenergie (Bosch & Van Rijn, 2021)’). In ieder geval is de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. dus geen voorstander, zoals overigens ook op eerdere momenten reeds naar voren gebracht, van het plaatsen van windmolens direct in het NNN, zoals in de bossen van de Heuvelrug, evenals ook niet op het Kamp van Zeist, aangezien dat gebied gewoon overeenkomstig de afspraken in het kader van het ‘Programma Hart van de Heuvelrug’ aan de natuur zou worden teruggegeven; (Voorlopige) conclusie 30. Gezien de urgentie van de klimaattransitie, evenals dat vele gemeenten om diverse redenen hebben afgezien van het (überhaupt) plaatsen van windmolens en soms ook van zonnevelden, is het dan de vraag of de Regio de in het kader van de ‘RES 1.0’ en wat betreft Zeist de in het kader van de: ‘Routekaart energieneutraal Zeist 2050 Nieuwe energie voor Zeist (Zeist, 2019)’ afgesproken doelen tot 2030, laat staan die voor 2050, wel gaat halen; 31. In die zin vraagt de Stichting Milieuzorg Zeist e.o.

zich toch af of de eerder beoogde integrale ‘Gebiedsverkenning A12/spoorzone’ niet gewoon zou kunnen worden afgerond, dat ook vanuit het (eerder afgesproken) bredere en integrale perspectief, waarbij dus ook tegelijkertijd naar de kansen wordt gekeken hoe hier tot een algehele versterking van waarden van natuur/biodiversiteit en landschap kan worden gekomen (vergelijk in deze dus ook het initiatief om hier tot een: ‘Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL)’ te kunnen komen). Allereerst is het immers zo dat de diverse in de rapportage van ROM3D aangegeven aanbevelingen en dus ook de in die zin nog uit te voeren nadere onderzoeken nog de nodige tijd zullen kosten, zoals o.a. de inventarisatie van de hier aanwezige flora en fauna en ook het weergeven van eventuele effecten daarop. Daarnaast nemen procedures lange tijd in beslag, inclusief een eventuele m.e.r.procedure, evenals heeft de Minister t.a.v. afstandsnormen m.b.t. geluid van windmolens dan mogelijk inmiddels een nieuw besluit genomen, dus dat daar dan rekening mee kan worden gehouden 3. Verder heeft Tennet dan mogelijk door te nemen maatregelen dan mogelijk al meer capaciteit op het net beschikbaar, evenals zij innovaties die snel gaan inmiddels ook beschikbaar.

Meer in het bijzonder wordt zo de urgentie hoog gehouden, evenals zou men zo toch tot een toetsingskader voor de eventuele plaatsing van windmolens in de A12/Spoorzone komen, een kader dat er nu niet komt en initiatiefnemers dus vrij laat alsnog een aanvraag in te dienen, waarvoor dan (dus) geen toetsingskader aanwezig is; 32. Verder zou het o.i. toch goed zijn sowieso te bezien hoe Zeist dan wel alsnog aan haar doelstellingen zou kunnen voldoen, dat dus toch door een verdere uitwerking van de diverse opgaven, zoals m.b.t. zon op dak, isolatie gebouwen, mobiliteit, etc.. Dit wordt in het raadsvoorstel weliswaar in het vooruitzicht gesteld, evenals de verwerking daarvan in de actualisatie van de: ‘Routekaart’ voor de zomer, maar het was o.i. toch goed geweest als daar in het voorliggende besluit toch alvast een (soort van) ‘Plan van Aanpak’ voor had gelegen, met ook een beeld van diverse mogelijkheden. Dat dus eveneens om de urgentie hoog te houden. Patrick Greeven

3

In ieder geval zou in februari 2022 het onderzoek hierna door Arcadis worden afgerond (zie in deze ook de: ‘Kamerbrief Min. Economische zaken en Klimaat, d.d. 22 november 2022).