02-21RV039 Bijlage 2 Dashboard gemeente Zeist Begroting 2021
Tekst van het document
DASHBOARD STABILITEITSCRITERIA
Versie mei 2021 1
Inleiding • Dit dashboard is gebaseerd op de nota stabiliteitscriteria. • De criteria zijn onderverdeeld in 3 thema’s: – Weerbaarheid: sheet 3 tm 6 – Bestendigheid: sheet 7 tm 12 – Wendbaarheid: sheet 13 tm 23 • Bij diverse criteria zijn benchmarkgegevens van andere gemeenten opgenomen om de uitkomsten van onze gemeente te vergelijken. 2
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Weerstandsratio
Thema Weerbaarheid
Benchmark
Gemeente Zeist ('20) Veenendaal Stichtse Vecht Nieuwegein Utrechtse heuvelrug Soest De Bilt
Benodigde Weerstands weerstands algemene Weerstands capaciteit (* capaciteit reserve ratio € mln) (* € mln) (* € mln) 0,79 6,2 8,0 47,5 2,3 25,1 11,0 25,8 1,81 9,9 5,5 14,3 4,1 32,6 7,9 29,5 5,4 15,6 2,9 10,2 2,1 13,2 6,3 6,5 1,49 31,5 21,1 3,2
Kwalificatie weerstandsratio Univ. Twente Ratio >2.0 1.4-2.0 1.0-1.4 0.8-1.0 0.6-0.8 <0.6
Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende
Duiding: De weerstandsratio wordt als volgt berekend: beschikbare weerstandscapaciteit (actuele hoogte van de reserve weerstandsvermogen) / de benodigde weerstandscapaciteit (omvang geïnventariseerde risico’s). Met een weerstandsratio van 0,79 scoren we ‘matig’. In vergelijking met de benchmark gemeenten scoren we relatief laag. Dit hangt echter samen met de manier van berekenen. Zeist speelt een deel van haar algemene reserve vrij als weerstandsvermogen, hierin is zij in vergelijking met de andere gemeenten uniek. Dit wordt inzichtelijk door het minimale verschil tussen de algemene reserve en de weerstandscapaciteit bij de andere gemeenten. Gemeente De Bilt werkt daarnaast met een stand van 2023 en de andere gemeenten de onbenutte belastingcapaciteit bij hun ratio.
3
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Stelpost onvoorzien
Thema Weerbaarheid
Benchmark Stelpost Gemeente Inwoners onvoorzien Zeist ('20) 64.932 194.796 Veenendaal 66.491 142.000 Stichtse Vecht 64.928 30.000 Nieuwegein 63.461 35.000 Utrechtse heuvelrug 49.601 123.000 Soest 46.607 n/a De Bilt 43.124 105.000
jaar
budget onvoorzien
aanspraak stelpost onvoorzien
2017
€ 363.000
€ 120.000
2018
€ 361.000
€0
2019
€ 373.000
€ 85.000
2020
€ 386.000
€ 175.000
per inwoner 3 2 0 1 2 n/a 2
Duiding: Met ingang van de begroting 2021 is de stelpost onvoorzien bijgesteld naar 3 euro per inwoner, bij iedere extra mutatie van 1.000 inwoners wordt het bedrag aangepast. Bij de jaarrekening was nog sprake van een post onvoorzien van € 386.000. In het jaar 2020 is een bedrag van € 175.000 ten laste van de post onvoorzien geboekt. Het positieve verschil tussen de begrote en de werkelijke kosten ten laste van onvoorzien komt ten gunste van de reserve weerstandsvermogen. Uit de gepresenteerde cijfers 2017-2020 blijkt dat de nieuw gestelde grens voldoende moet zijn om tegenvallers op te kunnen vangen. In vergelijking met andere inwoners hanteren we een grotere marge voor onvoorzien. Dit komt de robuustheid van onze begroting ten goede.
4
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Algemene reserve per inwoner
Thema Weerbaarheid
Aantal inwoners per 31-12 2017
62.830
2018
63.322
2019
63.934
2020
64.932
Benchmark algemene reserve per inwoner
Gemeente
algemene reserve Inwoners (* € mln)
Zeist ('20)
64.932
47,1
725
Veenendaal
66.491
25,8
388
Stichtse Vecht
64.928
14,3
220
Nieuwegein
63.461
29,5
465
Utrechtse heuvelrug
49.601
10,2
206
Soest
46.607
6,5
139
De Bilt
43.124
3,2
74
Duiding: De algemene reserve per inwoner voor de begroting 2021 is berekend op de stand reserve per 1-1-21. De berekening die hieraan ten grondslag ligt is: ( Stand algemene reserve -/- weerstandsvermogen ) / aantal inwoners gemeente Zeist. Ultimo 2020 bedraagt de algemene reserve per inwoner € 636. Hiermee zitten we nog ruim boven de signaalwaarde.
In de benchmark kiezen wij ervoor om de reserve weerstandsvermogen mee te rekenen (en wordt deze dus in plaats van € 636 dan €725 per inwoner). Hiermee wordt de algemene reserve vergelijkbaar met andere benchmark gemeenten. De andere gemeenten maken immers geen gebruik van een afgebakend deel voor het weerstandsvermogen. Duidelijk wordt in ieder geval dat Zeist, zowel met als zonder de reserve weerstandsvermogen, in vergelijking met andere gemeenten een goede reserve per inwoner heeft.
5
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Solvabiliteitsratio Signaleringswaarden gemeente Zeist
Thema Weerbaarheid
Ratio >60% 50%-60% <50 %
Betekenis Boven de waarde Aandacht vereist Onder de waarde
Benchmark
Gemeente
Totaal eigen vermogen (incl. Totaal bestemmingsreserves) vermogen (in € solvabiliteit (in € mln) mln)
Zeist ('20)
65%
137
210
Veenendaal
28%
78
275
Stichtse Vecht
27%
50
189
Nieuwegein
29%
83
290
Utrechtse heuvelrug
5%
9
178
Soest
42%
49
115
De Bilt
17%
22
121
Duiding: Berekening: totaal van het eigen vermogen / de totale passiva (som van eigen vermogen, voorzieningen en verplichtingen). Het geeft weer welk deel van het bezit van de balans niet met schuld is belast, hoe hoger het percentage, hoe beter. Met een solvabiliteitspercentage van 65% bij de jaarrekening 2020 scoren we goed. De toezichthouder beoordeelt onze solvabiliteit als minst risicovol. In vergelijking met de andere benchmark gemeenten scoort Zeist, ondanks een lichte afname van het percentage, goed op dit onderdeel.
6
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Meerjarenbegroting structureel en reëel in evenwicht
Thema Bestendigheid
Situatie ten tijde van begroting 2021 (huidig)
Doel bij begroting 2022
Structureel & reëel in evenwicht Structureel & reëel in evenwicht Begrotingsjaar 2021
N.v.t.
Voorwaarden toezichthouder - Structureel en reëel in evenwicht - Geen opschuivend perspectief
Benchmark Gemeente Zeist
Begrotingsjaar 2022
Begrotingsjaar 2023
2021 2022 2023 2024 Oordeel nee nee
ja
ja Repressief
Veenendaal
ja
ja
ja
nee Repressief
Stichtse Vecht
ja
ja
ja
ja Repressief
Nieuwegein
ja
ja
ja
nee Repressief
Utrechtse heuvelrug ja
ja
ja
ja Repressief
Begrotingsjaar 2024
Begrotingsjaar 2025
N.v.t.
Soest
ja
ja
ja
ja Repressief
De Bilt
ja
ja
ja
ja Repressief
Duiding: Het doel is om een begroting vast te stellen die structureel en reëel in evenwicht is. Dat wil zeggen: - Alle structurele lasten worden gedekt door structurele baten. - De geraamde baten en lasten in de begroting zijn volledig en realistisch. Onze gemeente voldoet met de begroting 2021 aan de eisen van de toezichthouder. Voor de begroting 2022 wordt het jaar 2025 als sluitend jaar toegevoegd en zorgen we voor een sluitende jaarschijf 2022.
7
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Vijfjaarstermijn Onderhoudsplannen deel 1
Thema Bestendigheid
Onderhoudsplannen Wegen*
Jaar van vaststelling
Looptijd
Opnieuw vaststellen in Opnieuw vaststellen in jaar (wettelijke norm = jaar (Zeisternorm = 3 5 jaar) jaar)
n/a
Groen
2011
Bomen
2016
Waterlopen
2017
Kunstwerken*
n/a
Openbare verlichting*
n/a
Verkeersregelinstallaties*
n/a
Straatmeubilair*
n/a
Speelvoorzieningen*
n/a
= onderhoudsplan is actueel = onderhoudsplan dient dit of volgend jaar geactualiseerd te worden = termijn actualisatie onderhoudsplan is verstreken
Duiding: Van veel onderwerpen zijn geen vastgestelde onderhoudsplannen. Echter voor alle kapitaalgoederen geldt dat deze zijn opgenomen in beheerssystemen waaruit de staat van het onderhoud blijkt. Met inspecties wordt de kwaliteit vastgelegd. De uitvoering van het onderhoud wordt daarbij planmatig aangepakt.
8
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Vijfjaarstermijn Onderhoudsplannen deel 2
Jaar van vaststelling
Looptijd
Parkeergarages
2017
2021
Begraafplaats- gebouwen
2017
2021
Begraafplaats- Bosrustpark*
n/a
Begraafplaats- graven
n/a
Riolering
2016
2021
Gemalen
2016
2021
Gebouwen
2017
2021
Thema Bestendigheid
Onderhoudsplannen
Opnieuw Opnieuw vaststellen in jaar vaststellen in jaar (wettelijke norm = 5 (Zeisternorm = 3 jaar) jaar)
= onderhoudsplan is actueel = onderhoudsplan dient dit of volgend jaar geactualiseerd te worden = termijn actualisatie onderhoudsplan is verstreken
Duiding: Van veel onderwerpen zijn geen vastgestelde onderhoudsplannen. Echter voor alle kapitaalgoederen geldt dat deze zijn opgenomen in beheerssystemen waaruit de staat van het onderhoud blijkt. Met inspecties wordt de kwaliteit vastgelegd. De uitvoering van het onderhoud wordt daarbij planmatig aangepakt. * in verband met de komst van het crematorium is een beheerplan in voorbereiding, deze wordt in 2021 aan de raad voorgelegd.
9
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Thema Bestendigheid
Taakstelling in de begroting Taakstellingen in de begroting
2021
2022
2023
2024
WMO
€ 350.000
€ 350.000
€ 350.000
€ 350.000
€ 500.000
€ 750.000
€ 750.000
€ 250.000
€ 500.000
€ 500.000
€ 300.000
€ 300.000
€ 300.000
€ 1.400.000
€ 1.900.000
€ 1.900.000
Jeugd Organisatie
€ 26.000
Subsidies Totaal
€ 376.000
Duiding: In de meerjarenbegroting zien we een oplopende omvang van de taakstellingen. Dit is een bijzonder punt van aandacht van de toezichthouder. Voor de begroting 2021 heeft de toezichthouder ingestemd met deze taakstellingen. In de kadernota worden deze taakstellingen en haar status verder toegelicht. Tijdens de tussentijdse bestuursrapportages wordt de voortgang gepresenteerd.
10
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Thema Bestendigheid
Begrotingsresultaat versus Jaarrekeningresultaat
Jaar 2017 2018 2019 2020
Jaarrekening (J) Begroting (B) Verschil (J - B) Verschil in % € 2.117.000 € 2.630.000 € -513.000 24% € -220.000 € -79.000 € -141.000 64% € -1.213.000 € 176.000 € -1.389.000 115% € 1.921.000 € 959.000 € 962.000 50%
Duiding: Het verschil tussen het begrote en werkelijke resultaat geeft inzicht in het realisme (hardheid) van de begroting. In 2019 werd het verschil nagenoeg in zijn veroorzaakt door een wettelijke herrekening (nacalculatie rekenrente) van de voorziening voor pensioenen en wethouders. In 2020 is het verschil tussen de begroting en het werkelijke resultaat € 962.000. In de jaarrekening 2020 is een goede analyse gemaakt waardoor de verschillen zijn ontstaan. Daar waar er sprake is van structurele effecten worden deze meegenomen in de kadernota.
11
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Garanties en borgstellingen Signaalwaarde gemeente Zeist
Thema Bestendigheid
Instelling Corporaties Sport Overige geborgde leningen Totaal
Corporaties (2020)
2017 2018 2019 2020 291.418.000 285.250.000 314.601.000 252.600.000 1.349.000 1.657.000 1.748.000 1.584.000 1.957.000 1.571.000 1.441.000 2.575.000 294.724.000 288.478.000 317.790.000 256.759.000
Sport (2020)
Instelling Corporaties Sport Overige geborgde leningen
Signaalwaarde 275.000.000 3.000.000 4.000.000
Overig (2020)
Duiding: Als gemeente stellen we ons ,in vooraf vastgestelde gevallen, garant of borg voor de financiële verplichtingen die een ander is aangegaan. De achtervangsituatie heeft altijd betrekking op de realisatie van een algemeen maatschappelijk belang. Ten opzichte van 2019 is de achtervangsituatie bij corporaties flink gedaald. Leningen van Vestia zijn afgelost waardoor onze achtervang is komen te vervallen.
12
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Belastingen Kostendekkendheid leges
Thema Wendbaarheid
Type leges
2018
2019
2020
2021
Afvalstoffenheffing en reinigingsrecht
94%
100%
100%
100%
Rioolheffing
100%
100%
100%
100%
Marktgelden
77%
70%
75%
58%
Begraafplaats
100%
99%
100%
100%
Leges titel 1*
46%
39%
42%
42%
Leges titel 2**
100%
100%
100%
99%
Leges titel 3***
33%
33%
35%
24%
= Leges is 100% kostendekkend. = Leges is (nog) niet kostendekkend. Er is nog ruimte om extra inkomsten te genereren. = Leges is boven 100% kostendekkend. Duiding: Leges worden geheven over producten of diensten die we als gemeente aan inwoners of bedrijven leveren. De kosten die de gemeente voor deze producten of diensten maakt mogen doorberekend worden. De gemeente mag echter niet meer kosten doorberekenen dan zij maakt.
In 2021 zijn er nog vier legessoorten die niet kostendekkend zijn.
13
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Onbenutte belastingcapaciteit
Thema Wendbaarheid
Signaalwaarde gemeente Zeist Onbenutte belastingcapaciteit
Oordeel
> 4%
Boven de waarde
Tussen 1,5% en 4%
Dicht bij landelijk gemiddelde
< 1,5%
Onder de waarde
Duiding: De belastingcapaciteit geeft aan hoeveel belasting een gemeente jaarlijks kan innen, ongeacht of zij dit realiseert of niet. Het heeft een directe relatie met de hoogte van de uitkering van het gemeentefonds. Het tarief van Zeist ligt ruim onder dat van het Nederlandse gemiddelde. Deze info komt van waarstaatjegemeente.nl, deze cijfers hebben betrekking op de jaarrekening 2019.
14
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Belastingdruk t.o.v. landelijk gemiddelde
Thema Wendbaarheid
Signaalwaarde gemeente Zeist Belastingdruk Tot aan 100% Tussen 100% en 105% Boven 105%
Oordeel Onder de waarde Aandacht vereist Boven de waarde
Benchmark Gemeente Belastindruk Zeist ('20) 104% Veenendaal 78% Stichtse Vecht 110% Nieuwegein 88% Utrechtse heuvelrug 125% Soest 91% De Bilt 133%
Duiding: De uitkomst hiervan betreft de som van: woonlasten van een meerpersoonshuishouden ten opzichte van het landelijk gemiddelde in het jaar daarvoor (uitgedrukt in een percentage). Hieruit blijkt of de inwoner van Zeist meer of minder betaalt voor ongeveer dezelfde dienstverlening dan de gemiddelde inwoner van Nederland. De woonlasten bestaan uit de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde waarde in die gemeente. Ondanks de hoge onbenutte belastingcapaciteit scoort Zeist hoger qua belastingdruk. Dit komt vooral doordat in het tarief rioolheffing rekening wordt gehouden met grote toekomstige investeringen in het riool. Hier sparen we jaarlijks voor. In het tarief wordt jaarlijks 4,4% cumulatief aan de spaarvoorziening toegevoegd. Hierdoor voorkomen we grote tariefstijgingen in de toekomst. Ten opzichte van andere gemeenten neemt Zeist een gemiddelde positie in.
15
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Financiering Netto (gecorrigeerde) schuldquote
Signaalwaarde gemeente Zeist
Thema Wendbaarheid
Quote Tot aan 20% Tussen de 20% en 40% Boven 40%
Oordeel Zeer goed Aandacht vereist Boven de signaal waarde
Benchmark Gemeente Zeist ('20) Veenendaal Stichtse Vecht Nieuwegein Utrechtse heuvelrug Soest De Bilt
netto schuldquote 8,0% 71,0% 65,8% 69,0% 123,0% 27,0% 73,7%
Duiding: Deze ratio geeft het niveau van de schuldenlast (langlopend en kortlopend) aan. Het maakt duidelijk of de gemeente haar lasten (rente en aflossing) in de exploitatie kan dragen. Ondanks dat het niveau in 2020 lichtelijk is toegenomen (door het afnemen van de verstrekte leningen) blijft de quote ten opzichte van de signaalwaarde én in vergelijking met de andere benchmark gemeenten zeer goed.
16
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Thema Wendbaarheid
Renterisiconorm
Duiding: Gemeenten hebben veelal vaste schulden. Over deze schulden moet rente betaald worden. Bij renteherzieningen of nieuwe leningen loopt de gemeente een zeker risico (hogere rente leidt tot hogere lasten). Door het inbouwen van een meerjarige spreiding van leningen of renteherzieningen wordt het renterisico ingeperkt. De renterisiconorm houdt in dat de jaarlijkse verplichte aflossingen en renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan een vastgesteld percentage van de totale lasten van de begroting. De afgelopen jaren heeft Zeist steeds meer leningen afgelost, zonder dat daar nieuwe leningen voor zijn aangetrokken. Dit maakt dat Zeist nog altijd ver onder de norm zit.
17
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Thema Wendbaarheid
Kasgeldlimiet
Duiding: Gemeenten kunnen bij een tijdelijk financieringstekort een tijdelijke (kortlopende) geldlening afsluiten. Dit mag niet onbeperkt. Er is een limiet (de zogenaamde kasgeldlimiet) bepaald waarbinnen gemeenten kunnen handelen. In Zeist hebben we op dit moment geen kortlopende geldleningen.
18
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Thema Wendbaarheid
Rentemix langlopende leningen
Duiding: Om de kosten voor rente beheersbaar te houden is het belangrijk dat goede afwegingen worden gemaakt wanneer geldleningen aangetrokken worden. De rentemix is hier een belangrijke graadmeter, het geeft de gemiddelde rente weer die wordt betaald op de leningenportefeuille. De rentemix van Zeist valt binnen de signaalwaarde. Het saldo van de aangegane geldleningen bedroeg 11,2mln. Er is onderzocht of vroegtijdig aflossen een mogelijkheid was, dit bleek (vanwege boetebepalingen op bestaande leningen) echter niet rendabel.
19
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Thema Wendbaarheid
Kapitaallasten als % van totale lasten
Duiding: Kapitaallasten vormen het resultaat van eerder gedane (geactiveerde) investeringen. Zodra er een investering gedaan moet worden, wordt hiervoor een krediet aangevraagd bij de gemeenteraad. De lasten van de investering wordt uitgesmeerd over de levensduur (tussen de 5 en 80 jaar). Deze lasten bestaan uit rentelasten en afschrijvingslasten. Deze lasten zijn niet beïnvloedbaar. Het is belangrijk om de begroting ‘voldoende’ flexibel te houden. Om voldoende robuust te blijven is het daarom goed om het percentage van de kapitaallasten niet te hoog te laten zijn. Het percentage van de werkelijke kapitaallasten ten opzichte van de signaalwaarde geeft voldoende ruimte om verder te investeren.
20
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Thema Wendbaarheid
Personeelslasten als % van totale lasten
Duiding: Personeelslasten zijn minder snel te beïnvloeden, enerzijds doordat deze direct te koppelen zijn aan de taken van de gemeente en anderzijds vanwege het beperkt kunnen ombuigen als gevolg van wet- en regelgeving rondom ontslag. Het is belangrijk om de begroting ‘voldoende’ flexibel te houden. Het is daarom goed om het percentage van de personeelslasten niet ongemerkt te hoog te laten zijn. Het percentage van de werkelijke personeelslasten ten opzichte van de signaalwaarde maakt dat er nog ruimte is voor eventuele noodzakelijke uitbreiding.
21
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Thema Wendbaarheid
Subsidielasten als % van totale lasten
Duiding: Subsidies zijn voor de gemeente een belangrijk instrument om haar beleid te realiseren samen met maatschappelijke organisaties, inwoners en bedrijven. Het is belangrijk om de begroting ‘voldoende’ flexibel te houden. Het is daarom goed om het percentage van de subsidielasten niet ongemerkt te hoog te laten zijn. Het percentage van de werkelijke subsidielasten ten opzichte van de signaalwaarde maakt dat er nog voor € 1,7 mln. ruimte is om de subsidies structureel te laten toenemen.
22
Dashboard gemeente Zeist
mei-2021
Jaarrekening 2020
Grondexploitatie
Thema Wendbaarheid
Signaleringswaarde Toezichthouder Quote < 20% 20%-35% > 35%
Oordeel Minst risicovol Neutraal Meest risicovol
Benchmark Gemeente Zeist ('20) Veenendaal Stichtse Vecht Nieuwegein Utrechtse heuvelrug Soest De Bilt
grex 1,36% 3,50% -0,20% 0,90% 4,50% 3,00% 9,20%
Duiding: Gemeenten hebben een opgave voor de bouw van nieuwe woningen. Deze opgave vertaalt zich naar actieve projecten voor woningbouw. Gemeenten lopen financieel risico met deze projecten als zij gronden in bezit hebben die een bepaalde (balans)waarde vertegenwoordigen. Om herhaling van forse afwaardering van gronden te voorkomen heeft het Rijk continue aandacht gevraagd voor de omvang van de grondpositie die gemeenten willen gaan ontwikkelen (tbv huizenbouw of bedrijfsterreinen). Gemeenten zijn verplicht in een kengetal aan te geven wat de waarde van de te ontwikkelen gronden is. Dit kengetal geeft aan hoe groot de grondpositie (de boekwaarde van de grond) is ten opzichte van de totale jaarlijkse baten van de gemeente. Hoe lager de ratio des te lager het risico dat de gemeente loopt ten aanzien van negatieve waardeontwikkeling van de grondpositie. Als signaalwaarde hanteren we binnen Zeist een lagere waarde dan de toezichthouder, namelijk 4%. Dit percentage geeft ruimte voor meer grondpositie en grondexploitaties maar geeft tevens een signaal ter waarschuwing voor het toenemende risicoprofiel. Ten opzichte van de andere gemeenten heeft Zeist een laag risicoprofiel.
23