02-21RV010 Bijlage 2 - Strategische Kaders Participatieweg 2020-2023

Participatie, werk en inkomensondersteuning in Zuid-Oost Utrecht

2020 – 2023

Strategische Kaders Participatiewet

26 augustus 2019

Inhoud Samenvatting .......................................................................................................................................................... 3 1.

Wat willen we bereiken?................................................................................................................................. 4 Wat we willen bereiken: deelname aan de samenleving mogelijk maken ......................................................... 4 Voor wie is deelname niet vanzelfsprekend? ..................................................................................................... 4 Wat gaan we doen? ............................................................................................................................................ 5 We nemen maatregelen om inkomensproblematiek te voorkomen (hoofdstuk 2) ....................................... 5 Inkomensondersteuning (hoofdstuk 3)........................................................................................................... 5 Faciliteren, bemiddelen en activeren (hoofdstuk 4) ....................................................................................... 5

2.

Zelfredzaamheid versterken ........................................................................................................................... 7 1.a We begeleiden jongeren die uitvallen uit het onderwijs naar opleiding of leer-/werktraject...................... 7 1.b We bestrijden laaggeletterdheid door inwoners actief te begeleiden naar educatie aanbod. .................... 7 1.c We herkennen, signaleren en benaderen inwoners met schulden proactief ............................................... 8 1.d We bieden vroegtijdige ondersteuning bij ingrijpende levensgebeurtenissen. ........................................... 8

3.

Inkomensondersteuning bieden ..................................................................................................................... 9 2.a We bieden inwoners die niet financieel zelfredzaam zijn (tijdelijke) ondersteuning ................................... 9 2.b Bij complexe problematiek bieden we passende ondersteuning. ................................................................ 9

4.

Participatie en begeleiding naar werk .......................................................................................................... 10 3a We hebben een regionale aanpak voor inwoners die zelfredzaam (jobready) zijn (groep 1) ..................... 10 3b We hebben een eenduidige, regionale aanpak voor inwoners die niet zelfstandig werk kunnen vinden (groep 2) ..... 11

3c We activeren inwoners lokaal die niet zelfredzaam zijn en bieden wanneer nodig passende ondersteuning (groep 3)11 Financieel .......................................................................................................................................................... 11

Strategische Kaders Werk en Inkomen 2020 – 2023 2

Samenvatting Aanleiding Eens in de vier jaar maken de raden van de samenwerkende gemeenten in de regio Zuidoost Utrecht (De ZOU regio bestaat uit de gemeenten Bunnik, De Bilt, Utrechtse Heuvelrug, Wijk bij Duurstede en Zeist) afspraken over de uitvoering van de Participatiewet in onze regio, de zogenaamde Strategische Kaders. In de Strategische Kaders 2020 – 2023 hebben we het volgende opgenomen. Regionale, specialistische dienstverlening voor inwoners met afstand tot werk, lokaal de nadruk op activering Sinds het opstellen van de vorige kaders is de arbeidsmarkt sterk verbeterd. Gevolg is dat inwoners die eerst begeleiding nodig hadden om betaald werk te vinden nu zelfstandig de arbeidsmarkt op gaan. Onze publieke taak is om diegenen die niet zonder ondersteuning, bemiddeling en begeleiding die stap naar betaald werk kunnen zetten te ondersteunen. Als gevolg van de invoering van de Participatiewet groeit het aantal inwoners die ondersteuning nodig hebben. Komende vier jaar organiseren we een goede regionale dienstverlening voor deze inwoners. We bieden degenen voor wie de stap naar betaald werk te groot is lokaal maatwerkondersteuning.

Inkomensondersteuning in het kader van de Participatiewet – voornamelijk het verstrekken van bijstand en bijzondere bijstand, maar ook het verstrekken van bijstand aan zelfstandigen – wordt nu uitgevoerd door een regionale uitvoeringsorganisatie, de Regionale Dienst Werk en Inkomen (RDWI). We stellen voor deze afspraak ongewijzigd voort te zetten. Investeren in preventie Naast inwoners ondersteunen die inkomensondersteuning nodig hebben, richten we ons ook op het voorkomen van problematiek. We nemen maatregelen om bij beginnende schulden inwoners proactief te benaderen omdat we weten dat geldproblemen leiden tot gezinsproblemen. We stellen gerichte acties voor om jongeren die uitvallen uit het onderwijs te begeleiden naar opleiding of werk. We richten ons op bestrijding van laaggeletterdheid en werken nauw samen met lokale partners zoals onze taalhuizen om inwoners met een taalprobleem meer mogelijkheden te bieden in onze informatiesamenleving. Met deze innovatieve maatregelen willen we, in samenhang met het sociaal domein, de (financiële) zelfredzaamheid van onze inwoners stimuleren. Financiering Sinds 2010 hebben we een regionale dienstverlening voor inwoners die een beroep doen op inkomensondersteuning en die op zoek zijn naar werk. Bij deze regionale dienstverlening hoorde een regionaal budget en deelden we met elkaar de risico’s.

Met deze Strategische Kaders maken we de keuze om die inwoners voor wie deelname aan de samenleving een hoogst haalbare lokaal te begeleiden. Dat betekent dat we een deel van ons regionale beleid lokaal invulling geven, passend bij de keuzes die een gemeente maakt, het beschikbare budget en de omvang en de problematiek bij de doelgroep. Dit heeft gevolgen voor de wijze waarop we deze taken financieren en de afspraken die we daar met elkaar over hebben gemaakt. Deze afspraken zijn al tien jaar een realiteit in onze regio. Het wijzigen ervan heeft mogelijk (personele) gevolgen voor de uitvoeringsorganisaties. Daarom werken we in 2020 deze keuze zorgvuldig uit en leggen dan de nieuwe afspraken definitief aan de raden van de deelnemende gemeenten voor.

Strategische Kaders Werk en Inkomen 2020 – 2023 3

1. Wat willen we bereiken? Wat we willen bereiken: deelname aan de samenleving mogelijk maken Gemeenten hebben een brede opdracht op het gebied van zorg, jeugdhulp, werk en inkomen. Voor ieder mens geldt dat deelname aan de samenleving bijdraagt aan welbevinden en gezondheid: deelnemen door betaald werk, door scholing, welzijnstrajecten, vrijwilligerswerk, dagopvang of op andere manieren. Wij, de gemeenten Bunnik, De Bilt, Wijk bij Duurstede, Utrechtse Heuvelrug en Zeist zien het als onze opgave om inwoners die niet vanzelfsprekend kunnen deelnemen aan de maatschappij ondersteuning te bieden. We werken regionaal samen waar dat meerwaarde heeft. Voor wie is deelname niet vanzelfsprekend? Met de invoering van de Participatiewet groeide de groep inwoners die niet zonder ondersteuning kan meedoen. Inwoners met arbeidshandicap stroomden voorheen in de Wet Sociale Werkvoorzieningen (WSW). Die mogelijkheid is er niet meer. De WSW is afgesloten. Het Rijk maakte in het Sociaal Akkoord (2013) afspraken met vakbonden en werkgevers die ons verplichten om als arbeidsmarktregio 700 inwoners met een beperking te begeleiden naar werk. Inwoners die vanwege hun arbeidshandicap geen mogelijkheid hebben om zonder ondersteuning het minimumloon te verdienen, begeleiden we naar een beschutte werkplek.

Tenslotte zijn de mogelijkheden om een beroep te doen op de Wet Arbeidsongeschiktheidsvoorziening Jonggehandicapten (Wajong) drastisch ingeperkt. De komende jaren neemt door deze maatregelen het aantal inwoners dat is aangewezen op ondersteuning fors toe. Dit is hier onder weergegeven in de figuur (bron: Berenschot). We gaan bijvoorbeeld steeds meer jongeren met een licht verstandelijke beperking (LVB) bemiddelen naar ondersteuning, opleiding en werk. Door de voorgenomen wetswijziging op beschermd wonen en maatschappelijke opvang zijn er meer inwoners met complexe problematiek. Dat stelt andere eisen aan onze dienstverlening.

Strategische Kaders Werk en Inkomen 2020 – 2023 4

Wat gaan we doen? In onderstaande doelenboom geven we aan wat onze doelstellingen voor de komende jaren zijn. Per hoofdstuk wordt dit verder uitgewerkt. Op de laatste bladzijde staat de hele doelenboom.

1. Inkomens-problematiek waar mogelijk voorkomen door voldoende informatie te bieden, beter te signaleren en preventief, in een vroeg stadium mee helpen denken aan oplossingen (hoofdstuk 2). Deelname aan de samenleving mogelijk maken door inwoners wanneer nodig financieel te ondersteunen, te activeren of te begeleiden naar werk

2. Inwoners die niet in staat zijn om zelfstandig voldoende inkomen te verwerven bieden we ondersteuning (hoofdstuk 3). 3. Deelname aan de samenleving stimuleren door inwoners te activeren en waar mogelijk op basis van talent te begeleiden naar werk.(hoofdstuk 4).

We nemen maatregelen om inkomensproblematiek te voorkomen (hoofdstuk 2) Regionaal werken we samen om jongeren die dreigen uit te vallen uit het onderwijs terug te geleiden naar een passende opleiding, leer-/werktrajecten of stage. We bestrijden laaggeletterdheid, omdat in deze informatiesamenleving beheersing van de taal een belangrijke voorwaarde is voor deelname aan de samenleving en het realiseren van economische zelfredzaamheid. Inwoners met (beginnende) schulden bieden we preventieve ondersteuning. We verbeteren onze signalering om zo snel een beeld te hebben wanneer inwoners door omstandigheden geldproblemen opbouwen. Al deze maatregelen zijn er op gericht om schuldenproblematiek of een beroep op de bijstand te voorkomen. Inkomensondersteuning (hoofdstuk 3) We bieden inwoners die niet vanzelfsprekend kunnen deelnemen aan de samenleving (waar mogelijk tijdelijk) inkomensondersteuning in de vorm van bijstand. Incidenteel bieden we financiële ondersteuning op maat met bijzondere bijstand of/en minimaregelingen. Faciliteren, bemiddelen en activeren (hoofdstuk 4) We onderscheiden in het activeren en het begeleiden naar werk drie groepen voor wie we passende ondersteuning gaan organiseren. Inwoners die niet zonder hulp werk kunnen vinden, gaan we actief begeleiden en bemiddelen. We zetten passende ondersteuning in om inwoners die zelfstandig werk kunnen vinden te faciliteren.

Inwoners die geen kans hebben op betaald werk betrekken we bij de samenleving door hen te activeren en te begeleiden naar bijvoorbeeld vrijwilligerswerk. In het laatste hoofdstuk gaan we verder in op de wijze waarop we deze groepen inwoners gaan ondersteunen. We maken nieuwe keuzes. Voorheen was onze dienstverlening er op gericht om inwoners die redelijk zelfstandig naar werk konden, te bemiddelen. Deze groep blijven we regionaal faciliteren door de kansen op de arbeidsmarkt in beeld te brengen of door afspraken te maken met werkgevers. We verwachten dat deze groep door de verbeteringen op de arbeidsmarkt veel kansen heeft.

Strategische Kaders Werk en Inkomen 2020 – 2023 5

Het aantal zelfredzame inwoners neemt daardoor af. We bemiddelen deze groep niet meer actief naar werk. Onze regionale dienstverlening is erop gericht om inwoners die niet zonder hulp werk kunnen vinden, die hulp ook actief te bieden. Omdat het vooral gaat om inwoners met een arbeidshandicap, inwoners met complexe problematiek of inwoners met een langere afstand tot werk, zetten we hier specialistische ondersteuning in. Dit kunnen we niet efficiënt lokaal organiseren. Daarom werken we samen en organiseren dit regionaal. Inwoners die geen kans meer hebben op werk gaan we lokaal activeren. Dit is bij uitstek een taak voor onze lokale teams voor zorg, welzijn en jeugdhulp, uiteraard in samenwerking met de sociale dienst en BIGA. Onze dienstverlening moet erop gericht zijn dat de situatie van onze inwoners verbetert of stabiliseert en zeker niet verslechtert. Bijvoorbeeld omdat zij niet langer zelfstandig werk kunnen vinden, of omdat baankansen afnemen of dat ze dreigen te vereenzamen. Dat vereist dat we elke inwoner in de bijstand actief in beeld hebben en houden.

Strategische Kaders Werk en Inkomen 2020 – 2023 6

2. Zelfredzaamheid versterken 1a. We begeleiden jongeren die uitvallen uit het onderwijs naar opleiding of leer-/werktraject.

1. Inkomensproblematiek waar mogelijk voorkomen door voldoende informatie te bieden, beter te signaleren en in een vroeg stadium mee helpen denken aan oplossingen.

1b. We bestrijden laaggeletterdheid door inwoners actief te begeleiden educatie aanbod.

1c. We herkennen, signaleren en benaderen inwoners met schulden proactief.

1d. We bieden vroegtijdige ondersteuning bij ingrijpende levensgebeurtenissen.

1.a We begeleiden jongeren die uitvallen uit het onderwijs naar opleiding of leer-/werktraject Het is van groot belang dat jongeren een startkwalificatie halen en klaar zijn voor de arbeidsmarkt. Steeds meer jongeren met een licht verstandelijke beperking (LVB) maken gebruik van het Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) en doen een beroep op (lokale) ondersteuning. We bieden een duidelijke, integrale jongerendienstverlening voor leerlingen die (dreigen) school te verlaten zonder startkwalificatie (minimaal diploma Havo/VWO of MBO2) of geen duidelijk perspectief hebben op werk. 1.b We bestrijden laaggeletterdheid door inwoners actief te begeleiden naar educatie aanbod. Landelijk kan één op de tien inwoners onvoldoende lezen en schrijven. Taalproblemen leiden ertoe dat inwoners aan de kant blijven staan, dat zij uit schaamte niet deelnemen aan de samenleving, dat ze minder kansen hebben of werk. Daarnaast hebben zij vaker schulden,omdat ze de post niet lezen of niet begrijpen. We screenen daarom bij elke bijstandsaanvraag op de beheersing van de Nederlandse taal. Indien de taal van een te laag niveau is, verwijzen we actief door naar de ondersteuning die we bieden vanuit de middelen die we krijgen voor volwasseneneducatie of naar de verschillende lokale taalhuizen. Voortgang van taalontwikkeling wordt gevolgd.

Onze overheidscommunicatie aan inwoners die onvoldoende kunnen lezen en schrijven is vaak niet begrijpelijk. Formulieren en beschikkingen zijn juridisch geformuleerd en daarom niet voor iedereen even toegankelijk. Gevolg is dat inwoners post ongeopend laten, de berichtgeving niet begrijpen en het risico lopen op schulden. Informatie en advies moet in onze regio laagdrempelig en in begrijpelijke taal beschikbaar zijn. We ‘vertalen’ daarom onze regelingen, formulieren en informatie, zowel regionaal als lokaal, in begrijpelijk Nederlands. We ondersteunen inwoners die de formulieren moeten invullen om inkomensondersteuning te krijgen.

Strategische Kaders Werk en Inkomen 2020 – 2023 7

1.c We herkennen, signaleren en benaderen inwoners met schulden proactief Sinds 2015 zijn de kosten voor regionale schulddienstverlening gestegen, zijn de kosten van beschermingsbewind toegenomen en investeren gemeenten meer in extra ondersteuning Bijvoorbeeld door lokale, laagdrempelige inlooppunten voor inwoners met geldproblemen te starten. Wij ontvangen signalen van verschillende uitvoeringspartners wanneer schulden ontstaan. Te denken valt aan de energiemaatschappij of de woningbouwvereniging. We gaan deze signalen combineren. Daarbij houden we oog voor de privacy van onze inwoners. Wanneer er geldproblemen in het gezin zijn, gaan we er proactief op af en bieden we informatie, advies en ondersteuning. Er zijn enkele groepen in de samenleving die grotere kans maken op het maken van schulden. Denk daarbij aan nieuwkomers (met het oog op de wijzigingen in de wet inburgering) of ZZP-ers. Voor deze groepen ontwikkelen we gespecialiseerde ondersteuning. 1.d We bieden vroegtijdige ondersteuning bij ingrijpende levensgebeurtenissen. Schulden zijn vaak (mede) oorzaak van gezinsproblemen. Niet voor niets wordt steeds vaker gezegd dat ‘schuldhulpverlening de beste vorm van jeugdzorg’ is. Uit gegevens van de RSD weten we dat een derde van de inwoners die jaarlijks instromen in de bijstand dat doen vanwege een ingrijpende levensgebeurtenis, zoals een scheiding of verlies van werk.

Overigens kunnen inwoners die geen bijstandsuitkering hebben ook ondersteuning krijgen van de RSD. Informatie over onze regelingen dient in een vroeg stadium en in begrijpelijk taalgebruik beschikbaar te zijn. We communiceren actief en werken samen met (lokale) ketenpartners. Omdat we onze signalering verbeteren bereiken we, in een vroegtijdig stadium, inwoners die door omstandigheden in de problemen zijn gekomen.

Landelijk onderzoek -

-

-

-

Kosten uitstroom uit het onderwijs zonder startkwalificatie: uit het rapport Redenen van in- en uitstroom bijstand van het CBS (2017) blijkt dat beëindiging van studie (zonder startkwalificatie) na verlies van werk of WW-uitkering en immigratie als belangrijkste reden voor instroom in de bijstand werd gegeven. Een taalachterstand verkleint de kansen op werk aanzienlijk. Uit onderzoek van Stichting Lezen en Schrijven (2018) blijkt dat inwoners met een lage taalvaardigheid veel moeilijker een baan kunnen vinden. Het zou landelijk jaarlijks 117 miljoen euro aan extra bijstand kosten. Live events: uit onderzoek van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR, Weten is nog geen Doen, 2017) blijkt dat keuzes die inwoners maken kunnen leiden tot grotere betalingsachterstanden. Dit is niet altijd een bewuste keuze. Door een scheiding, overstap van studie naar werk, verlies van werk, of een andere ingrijpende levensgebeurtenis (‘live event’) kunnen geldproblemen ontstaan. Mensen zijn op een dergelijk moment niet bij machte om het overzicht te bewaren en weten niet waar ze voor ondersteuning terecht moeten. Eén op de vijf inwoners heeft geldproblemen. Uit onderzoek van het Nibud (2018) blijkt dat. Inwoners met geldproblemen zoeken gemiddeld pas na vijf jaar hulp wanneer de problematiek hen boven het hoofd dreigt te groeien.

Dikwijls zijn enkelvoudige geldproblemen dan al uitgegroeid tot complexe schulden. De ervaring is dat schulden nooit op zichzelf staan. In 80% van de complexe problematiek die bij lokale teams worden behandeld spelen geldproblemen een rol of zijn schulden zelfs de oorzaak. Met andere woorden: geldproblemen zijn gezinsproblemen. In onze regio Zuid Oost Utrecht heeft bijna 8% – meer dan 15.000 inwoners – een laag inkomen (bron: Waarstaatjegemeente.nl).

Strategische Kaders Werk en Inkomen 2020 – 2023 8

3. Inkomensondersteuning bieden

2a. We bieden inwoners die niet financieel zelfredzaam zijn (tijdelijke) ondersteuning. 2. Inwoners die niet in staat zijn om zelfstandig voldoende inkomen te verwerven bieden we ondersteuning. 2b. Bij complexe problematiek bieden we passende ondersteuning.

2.a We bieden inwoners die niet financieel zelfredzaam zijn (tijdelijke) ondersteuning Inwoners die niet in staat zijn zelfstandig een inkomen te verwerven bieden we een bijstandsuitkering. De bijstandsverlening is regionaal georganiseerd. We streven naar een snelle, efficiënte dienstverlening omdat een stabiel inkomen een randvoorwaarde is voor deelname aan onze maatschappij. Daarbij past een zekere flexibiliteit en maatwerk om inwoners met brede problematiek – denk aan ex-gedetineerden of inwoners met GGZ achtergrond of een beschermd wonen indicatie – die bestaanszekerheid te bieden die op dat moment nodig is. Inwoners zijn afhankelijk van inkomen. Inkomensondersteuning moet met de grootste zorgvuldigheid worden verleend. Deze taak moet voor een steeds complexere doelgroep worden uitgevoerd en een betrouwbare, flexibele dienstverlening is van groot belang. De bestaande klachtenprocedure en het formele bezwaar en beroep bieden mogelijkheden van hoor- en wederhoor als deze vorm van ondersteuning (gedeeltelijk) niet wordt toegekend. We onderzoeken of het meerwaarde heeft om een ombudsfunctie voor inkomensondersteuning vorm te geven om naast de formele procedure een bemiddelingsroute te bieden. 2.b Bij complexe problematiek bieden we passende ondersteuning.

Uitgangspunt is dat we daarin bij complexe problematiek werken vanuit onze regionale werkwijze: 1 gezin – 1 plan – 1 (lokale) regisseur. Dat betekent dat we de inwoners in de bijstand in beeld hebben, dat we wanneer het nodig is aan vraagverheldering doen en passende ondersteuning organiseren. Samenwerking met de lokale toegangsteams voor zorg, jeugdhulp en welzijn is daarbij van groot belang. Bij complexe schulddienstverlening (uitvoering Wet Schuldsanering Natuurlijk Personen – WSNP) zetten we regionale dienstverlening in. Dit specialisme organiseren we in samenwerking.

Strategische Kaders Werk en Inkomen 2020 – 2023 9

4. Participatie en begeleiding naar werk 3a. We voeren regionaal arbeidsmarktbeleid om inwoners die voldoende zelfredzaam zijn de beste kans te bieden op werk. 3. Deelname aan de samenleving stimuleren door inwoners te activeren en waar mogelijk op basis van talent te begeleiden naar werk.

3b. We ondersteunen en begeleiden inwoners die onvoldoende in staat zijn zelfstandig werk te vinden.

3c. We activeren inwoners lokaal die niet zelfredzaam zijn en bieden wanneer nodig passende ondersteuning.

Voor begeleiding en werk en participatie hanteren we de volgende 3-indeling: Groep 1 – zelfredzaam: voor inwoners in de bijstand met een korte afstand tot de arbeidsmarkt volstaat dat we hen bijstand bieden. Daarnaast dat we kansen op werk creëren, zodat het beroep op de bijstand zo kort mogelijk is. Deze groep heeft echter geen intensieve begeleiding naar werk nodig. (500 klanten) Groep 2 – zelfredzaam met ondersteuning: we zien dat de groep inwoners die ondersteuning nodig heeft bij de begeleiding naar werk toeneemt. Dat kan bijvoorbeeld de groep zijn die voorheen instroomde in de WSW of Wajong nu een beroep doet op de Participatiewet. Hiervoor is specifieke expertise en begeleiding nodig. Dit blijft maatwerk. (1000 klanten en niet-uitkeringsgerechtigden) Groep 3 – niet zelfredzaam: een aantal inwoners in de bijstand heeft een dermate grote afstand tot werk dat het op korte termijn niet zinvol is om hen intensieve begeleiding te bieden met als doel om hen naar werk toe te leiden. Deelname aan de samenleving kan betekenen vrijwilligerswerk doen, meewerken in lokale welzijnstrajecten, etc. (1500 klanten en niet-uitkeringsgerechtigden) Voor de toelichting en aantallen per gemeente verwijzen we naar bijlage …..

(nummer) 3a We hebben een regionale aanpak voor inwoners die zelfredzaam (jobready) zijn (groep 1) Ten opzichte van de vorige raadsperiode is de arbeidsmarkt sterk verbeterd. Inwoners die jobready zijn, kunnen zelfstandig, of met minimale ondersteuning, uitstromen naar het werk. Mismatch – onvoldoende geschoold personeel voor het beschikbare werk – is echter een probleem in onze regio. Regionaal blijven we daarom inwoners en ondernemers faciliteren. We brengen voor inwoners in beeld in welke sectoren vraag naar personeel is. In sommige sectoren is voldoende werk, zoals in de zorg of in de horeca. In samenwerking met werkgevers zorgen we voor nieuwe kansen zoals bijvoorbeeld leer-/werkplekken. De arbeidsmarkt trekt zich niets aan van gemeentegrenzen. De werkgeversdienstverlening is daarom regionaal georganiseerd. De samenwerking met werkgevers is essentieel als we onze doelstellingen om voldoende

Strategische Kaders Werk en Inkomen 2020 – 2023 10

inwoners met een beperking naar werk te begeleiden willen realiseren. Werkgevers in onze regio zijn, zo is onze ervaring, maatschappelijk zeer betrokken is. Dat biedt kansen om sociaal ondernemerschap te bevorderen. We ontwikkelen voorstellen om sociaal ondernemerschap in onze regio te stimuleren. Nog iets vermelden over innovatieve dienstverlening bijv. sectorgerichte aanpak. 3b We hebben een eenduidige, regionale aanpak voor inwoners die niet zelfstandig werk kunnen vinden (groep 2) We organiseren een eenduidige dienstverlening voor inwoners die met ondersteuning en bemiddeling naar werk kunnen worden begeleid. Dat kunnen inwoners in de bijstand zijn maar dat is niet persé een voorwaarde. Voor ondernemers is het belangrijk dat zij te maken hebben met een duidelijke, herkenbare en betrouwbare samenwerkingspartner. Dit specialisme kunnen we onmogelijk efficiënt lokaal organiseren. Daarom werken we regionaal, en bovenregionaal met de Arbeidsmarktregio Utrecht Midden, samen. Onze uitvoeringsorganisatie’s RDWI en BIGA spelen een centrale rol in de uitvoering en geven een invulling aan deze dienstverlening. 3c We activeren inwoners lokaal die niet zelfredzaam zijn en bieden wanneer nodig passende ondersteuning (groep 3) Elke inwoner kan op zinvolle wijze deelnemen aan het gewone leven. Afstand tot de arbeidsmarkt betekent niet dat de samenleving op afstand van de inwoner staat.

Daarom investeren we in welzijns- en activeringsprojecten en bieden vanuit de lokale teams integrale begeleiding waarbij de RSD een noodzakelijke en logische partner is. De groep die aanspraak maakt op ondersteuning is gegroeid en complexer geworden. Lokale initiatieven en lokale samenwerking zijn hier van belang. Als gevolg daarvan is het de opdracht aan ons, als gemeenten, om voor bepaalde groepen meer intensieve begeleiding te organiseren. Uit de evaluatie blijkt dat respondenten 1 gezin – 1 plan – 1 regisseur willen toepassen om inwoners integrale ondersteuning te kunnen bieden. Daarvoor hebben we verschillende partners nodig, met name de lokale toegangs- en uitvoeringsteams. Dit is echter een lokale keuze die per gemeente kan verschillen. Financieel Er zijn verschillen tussen gemeenten als het gaat om de omvang van het aantal inwoners dat met begeleiding zelfredzaam is. Ook het aantal inwoners per gemeente voor wie activering het hoogst haalbare is, verschilt sterk. We erkennen hierin het primaat van het lokale bestuur en de gemeenteraden om te bepalen op welke vormen van dienstverlening geïnvesteerd moet worden. Lokaal wordt invulling gegeven aan de zwaarte van reintegratietrajecten en inzet van middelen.

De mate waarin gemeenten succesvol zijn in activering en het bemiddelen naar werk van inwoners in de bijstand wordt bepaalt door de omvang van de investeringen die een gemeente wil of kan doen. Hogere uitstroom betekent met andere woorden lagere uitkeringslasten. Die prikkel, die door het Rijk zo voorzien bij de introductie van de Participatiewet, willen we behouden. Dat betekent dat we ervoor kunnen kiezen om de risicodeling op werk en inkomen (voormalige Participatiebudget en de BUIG – het Rijksbudget om inwoners inkomensondersteuning te kunnen bieden) los te laten. Omdat we al tien jaren met deze afspraken werken stellen we voor om dit zorgvuldig uit te werken. 2020 is een overgangsjaar waarin die uitwerking hiervan zal plaatsvinden. We leggen het resultaat daarvan voor aan de raden van de deelnemende gemeenten. Ons voornemen is dat elke gemeente lokaal bepaalt wat er nodig is voor de inwoners in de bijstand. De samenwerkende gemeenten bepalen in overleg hoeveel investering tenminste nodig is om een effectieve en duurzame regionale dienstverlening te garanderen.

Strategische Kaders Werk en Inkomen 2020 – 2023 11

Ontwikkelingen Wat gaat er veranderen? Migratie is na verlies van werk of uitkering de belangrijkste reden voor inwoners om een beroep te doen op de bijstand (CBS 2017). Sinds 2016 zijn als gevolg van immigratie 540 extra inwoners ingestroomd in de bijstand. Het Rijk heeft het voornemen om de inburgering anders te organiseren. Uit onderzoek weten we dat nieuwkomers momenteel te lang afhankelijk zijn van een uitkering. Dit hangt samen met de beheersing van de taal. Daarom is het voornemen om een taalniveau te bereiken dat de kansen op werk vergroot. Momenteel is de regionale afspraak dat alle activiteiten die samenhangen met inburgering worden uitgevoerd door de gemeenschappelijke regeling. Nu we aan de vooravond staan van een nieuwe wijziging en enkele taken worden overgedragen aan gemeenten is het goed om deze afspraak opnieuw tegen het licht te houden.

Wat is er veranderd? Vanaf 2019 maakt het participatiebudget deel uit van de Algemene Uitkering Gemeentefonds. Daardoor is het niet langer te achterhalen hoeveel budget gemeenten krijgen voor het begeleiden van inwoners naar werk. Gemeenten zullen zelf moeten beslissen hoeveel budget ze hiervoor willen reserveren. Omdat een deel van de doelgroep in deze opzet lokale begeleiding krijgt en het uitgangspunt hier voorligt om inwoners die (nog) niet voldoende zelfredzaam zijn lokaal ondersteuning te bieden, afspraak om lokaal begeleiding te bieden aan die inwoners die (nog) onvoldoende zelfredzaam zijn, betekent die keuze dat lokaal budget ingezet moet worden voor het ontwikkeling van lokale instrumenten.

Strategische Kaders Werk en Inkomen 2020 – 2023 12

Wat willen we bereiken

Wat gaan we daarvoor doen?

Hoe gaan we dat bereiken?

1a. We begeleiden jongeren die uitvallen uit het onderwijs naar opleiding of leer-/werktraject.

Deelname aan de samenleving mogelijk maken door inwoners wanneer nodig financieel te ondersteunen , te activeren of te begeleiden naar werk

1. Inkomensproblematiek waar mogelijk voorkomen door voldoende informatie te bieden, beter te signaleren en preventief in een vroeg stadium mee helpen denken aan oplossingen.

2. Inwoners die niet in staat zijn om zelfstandig voldoende inkomen te verwerven bieden we ondersteuning.

3. Deelname aan de samenleving stimuleren door inwoners te activeren en waar mogelijk op basis van talent te begeleiden naar werk.

1b. We bestrijden laaggeletterdheid door inwoners actief te begeleiden educatie aanbod 1c. We verbeteren de signalering en benaderen inwoners met schulden proactief. 1d. We bieden vroegtijdige ondersteuning bij ingrijpende levensgebeurtenissen. 2a. We bieden inwoners die niet financieel zelfredzaam zijn (tijdelijke) ondersteuning 2b. Bij complexe problematiek bieden we passende ondersteuning. 3a. We voeren regionaal arbeidsmarktbeleid om inwoners die voldoende zelfredzaam zijn de beste kans te bieden op werk (groep1). 3b. We hebben een eenduidige, regionale aanpak voor inwoners die niet zelfstandig werk kunnen vinden (groep 2). 3c. We activeren inwoners lokaal die niet zelfredzaam zijn en bieden wanneer nodig passende ondersteuning (groep 3).

Strategische Kaders Werk en Inkomen 2020 – 2023 13