01-Inspraakreactie Stichting Milieuzorg Zeist e.o. inzake het Rv Handvat participatie (def)

1 Overwegingen Stichting Milieuzorg Zeist e.o. inzake: ‘Rv Handvat Partcipatie’ Geachte raadsleden, wethouder(s), overigens aanwezigen, 1. Thans ligt het (langverwachte): ‘Rv Handvat Participatie’ in de gemeenteraad ter besluitvorming voor. Gaarne maakt de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. van de geboden gelegenheid gebruik daar een reactie op te geven, althans daarover met de gemeenteraad en alle aanwezigen in dialoog te gaan. Eerst zal toch nog iets worden gezegd over het planproces zelf, waarna een (meer) inhoudelijke reactie zal worden gegeven; Planproces 2. Teneinde in samenspraak met de samenleving tot besluitvorming te komen wordt aan participatie een steeds belangrijkere betekenis toegekend. Kent de gemeente reeds vanaf in ieder geval 1985 een: ‘Inspraakverordening’, thans wordt in het voorliggende raadsvoorstel van een: ‘Participatieverordening’ gesproken, dat ook n.a.v. een wettelijke regeling daartoe in de Tweede Kamer, waarvoor het: ‘Handvat Participatie’ dan een soort van opmaat moet vormen (zie in deze ook het: ‘Rv Handvat Participatie’, Beslispunt 3). Ook wordt door de VNG aan een: ‘(voorbeeld-)Participatie- en Inspraakverordening (VNG, 2020)’ gewerkt, althans zo heeft de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. dat begrepen; 3.

Inmiddels heeft de gemeente Zeist, zoals ook in het raadsvoorstel aangegeven, al heel wat ervaring opgedaan met participatie, zowel op het niveau van de samenleving als geheel (denk aan o.a. de bezuinigingsdialoog ‘Dichterbij’ zo’n tien jaar terug en dan meer recent de IAC/het Burgerberaad, maar bijvoorbeeld ook de beide: ‘Maaltijden van Zeist’ en het: ‘Burgerpanel’), maar ook m.b.t. diverse ruimtelijke processen, dat al dan niet op basis van: ‘Gebiedsontwikkeling Nieuwe Stijl (GONS)’; 4. M.b.t. die participatie heeft er dan in de periode 2020 - 2021 door de Rekenkamer een nader onderzoek plaatsgevonden (zie in deze dus ook het rapport: ‘Lessen voor een effectieve(re) burgerparticipatie in Zeist (Rekenkamer, 2021)’), dat mede op basis van een: ‘Onderzoek- en Meedenk Team (OMT)’ en met ook een aantal aanbevelingen op basis van een zogenaamde ‘Praatplaat - Tips voor een succesvolle burgerparticipatie in Zeist’, evenals komt dit feitelijk ook aan de orde bij een ander rekenkamerrapport: ‘Leren van ervaring (Rekenkamer, 2020)’, waarin ook aandacht aan een aantal specifieke casussen wordt gegeven, zoals o.a. de fietstunnel in De Dolder; 5.

Met name door een aantal burgerorganisaties wordt gezien hun ervaring bij diverse participatieprocessen participatie al wat langer op de politieke agenda geplaatst, dat mede ook op basis van de zogenaamde: ‘Participatieladder’ (zie in deze met name ook het rapport: ‘We gooien het de inspraak in (Nationale Ombudsman, 2009)’). In die zin is er in 2010 ook een grote studiebijeenkomst gehouden (zie in deze ook de rapportage: ‘Burgerparticipatie in Zeist (SBZ, 2010)’), evenals is in 2011 het zogenaamde: ‘Voorstel Raamwerk Burgerparticipatie gemeente Zeist (SBZ, 2011)’ aan de gemeenteraad aangeboden, met ook een aantal duidelijke adviezen, zoals welke vorm van participatie in het kader van welk proces/casus toe te passen (zie ook in die zin bijgevoegde Bijlage 1: ’Voorstel Raamwerk Burgerparticipatie gemeente Zeist (Stichting Beter Zeist, 2011)’). Eveneens is in 2020 door een 3-tal burgerorganisaties nog een voorstel voor een ‘Participatie en Inspraakkader’ gedaan (zie in deze ook Bijlage 2: Brief m.b.t. burgerparticipatie van 29 juli 2020); 6. Ook n.a.v. de open dialoog in de gemeenteraad n.a.v. het Rekenkamerrapport over participatie, tenminste als de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. zich dat goed herinnert, is ook D’66, in casus Dick van Ginkel, in 2020 met een: ‘Position Paper’ m.b.t. participatie

2 gekomen, met o.a. aandacht voor het: ‘Afwegingskader m.b.t. burgerparticipatie van ProDemos’, evenals ook een initiatiefvoorstel inzake een: ‘Recht op Amendement’; 7. Wat de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. wel nog een gemiste kans vindt, is dat het: ‘Handvat Participatie’ zelf niet ook in dialoog tot stand is gekomen, zoals bijvoorbeeld op basis van werkateliers, maar wellicht biedt de dialoog zoals deze hedenavond plaatsvindt daar nog de mogelijkheid toe; 8. Meer in het bijzonder zou het o.i. goed zijn als in het kader van de participatie toch ook nog eens naar de cyclus van de besluitvorming in de gemeenteraad zelf wordt gekeken, dus daarbij alsnog wordt overgegaan tot een echt: ‘BOB-Model’, dus eerst Beeldvorming, dan Oordeelsvorming en vervolgens Besluitvorming. Nu is daarvoor de Ronde Tafel, het Debat en ook de Besluitvorming in de gemeenteraad, maar o.i. zou het toch goed zijn als er met name tijdens de Ronde Tafel er toch ook meer ruimte is voor een echte open dialoog met de samenleving zou zijn. Door de diverse voorzitters wordt daar vaak wel ook (enig) gehoor aan gegeven, maar het zou goed zijn als dit ook formeel zou worden vastgelegd; 9. Tenslotte was het o.i.

goed geweest als de diverse stukken die aan het nu gepresenteerde: ‘Handvat participatie’ ten grondslag liggen ook gewoon aan de raadsstukken waren toegevoegd, zoals de diverse rekenkamerrapporten, etc., zodat iedereen daar kennis van kan nemen en zich in die zin oriënteren; Inhoudelijke aspecten 10. Laat voorop worden gesteld dat het: ‘Handvat Participatie’ op zich als een zorgvuldig opgebouwd en aansprekend document kan worden gezien, met o.i. ook echt door de vele open vragen/aandachtspunten een open (grond)houding t.a.v. participatie, hetgeen uiteraard wordt gewaardeerd (vergelijk in deze dus ook de: ‘Praatpaal’); 11. Ook is dan een: ‘Afwegingskader participatie’ opgenomen, inclusief ook aandacht voor de mate van participatie overeenkomst de ‘Participatieladder’, dat ook i.r.t. het door ProDemos in die zin opgestelde ‘Afwegingskader’, hetgeen eveneens wordt gewaardeerd; 12. Anderzijds is het dan weliswaar een echt handvat/echte handreiking m.b.t. het uitvoeren van participatie geworden, dat dan met name voor diegenen die participatie (moeten) gaan organiseren, maar geeft het o.i. t.a.v. de inhoud van participatie zelf, dus wat betreft de beleidsmatige kaders, toch niet tot nauwelijks enige richting, zoals bijvoorbeeld bij een leidraad het geval is. Dat dan met name ook m.b.t.

welke vorm van participatie dan bij een bepaalde casus wordt gekozen, zodat alle betrokken partijen, waaronder de burgers, ook weten waar zij in een bepaald voorkomend geval m.b.t. participatie aan toe zijn (zie hierbij dus ook de als zodanig toegevoegde Bijlagen 1 en 2 en waarbij in die zin daartoe gerichte voorstellen zijn gedaan). Teneinde hierbij ook ‘maatwerk’ te kunnen leveren zou dan altijd nog met een hardheidsclausule kunnen worden gewerkt; 13. Meer in het bijzonder moet enige duidelijkheid t.a.v. welke vorm van participatie bij welke casus wordt gekozen toch met name ook met de Omgevingswet op komst o.i. wel degelijk ook van belang worden geacht, waarbij door de gemeente voor zover de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. dat heeft kunnen nagaan dus wel degelijk m.b.t. participatie bepaalde beleidsregels kunnen worden gesteld, maar dan dienen deze dus wel ook door de gemeenteraad te worden vastgesteld (zie in deze dus ook de bijdragen die eerder door diverse maatschappelijke organisaties m.b.t. het: ‘Rv Adviesrecht Omgevingswet’ naar voren zijn gebracht); 14. Ook wordt o.i. dan niet tot nauwelijks stilgestaan bij ‘hoe’ je dan ook echt met de participanten tot een zorgvuldig participatieproces komt, dat terwijl daar o.a. in het kader van GONS, etc., toch al heel wat ervaring mee is opgedaan.

Wat betreft GONS heeft daarover indertijd ook een evaluatie plaatsgevonden, waar toen ook door de diverse

3 maatschappelijke organisaties nog een aantal aanbevelingen zijn gedaan (zie in deze ook Bijlage 3: ‘Bijdrage maatschappelijke organisaties m.b.t. evaluatie GONS’), maar ook daaraan lijkt in het: ‘Handvat participatie’ niet tot nauwelijks enige aandacht te zijn gegeven, hetgeen o.i. toch een gemiste kans is. In ieder geval is het gezien de ervaringen van de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. van belang om toch altijd eerst samen met de participanten de ‘waarden’ in kaart te brengen, zeker bij ruimtelijke processen, alvorens überhaupt over bepaalde toekomstige ontwikkelingen te spreken. Verder zou het o.i. goed zijn dat m.b.t. de participatie wordt aangegeven, zeker als het ruimtelijke processen gaat, dat het bereiken van ‘consent’ daarbij een wezenlijk uitgangspunt is (zie in deze ook het uitgangspunt van: ‘GONS’). Juist als je consent als uitgangspunt neemt, kan dat o.i. tot meer integrale of zo met wil inclusieve oplossingen leiden, hetgeen nu juist ook met de invoering van de Omgevingswet wordt voorgestaan (vergelijk in die overigens ook de principe van: ‘Deep Democracy’). Weliswaar wordt het bereiken van ‘consent’ als mogelijke optie in het: ‘Handvat participatie’ aangegeven, maar dat dus niet als ‘hard’ uitgangspunt/kader Ook kan bijvoorbeeld aan een: ‘onafhankelijk voorzitter’ o.i.

een belangrijke betekenis worden toegekend, waarin overigens vaak wel wordt voorzien (vergelijk o.a. proces gebiedsvisie Dijnselburg, etc.); 15. Dan zou het dus ook mooi zijn, ook al is in het: ‘Handvat participatie’ overeenkomstig de: ‘Participatieladder’ aan ‘meebeslissen’ en ook ‘ze beslissen’ dan wel aandacht gegeven (zie in deze ook het: ‘Handvat participatie’, pag. 4 en 6), dat daarin toch met name ook aan de: ‘Right to challenge’/uitdaagrecht/(burger)initiatieven (meer) bijzondere aandacht was gegeven (zie in deze o.a. ook het ‘Coalitieakkoord van de regeringsfracties’ en ook het: ‘Position Paper D’66’), dat uiteraard wel ook met duidelijke kaders, zoals m.b.t. waarden groen en de inclusieve samenleving (vergelijk ook de zogenaamde: ‘Donutaanpak’). In bepaalde gemeenten, zoals o.a. in Haarlem, is men daar al veel verder meer, inclusief ook het ter beschikking stellen van ‘wijkbudgetten’ voor zelfbeheer, waarvan de gemeente Zeist dan nog desgewenst zou kunnen leren. Dat overigens met volle respect voor het vele fantastische werk dat de huidige wijkteams doen. Uiteraard kennen we in die zin (o.a.) Samen Duurzaam Zeist, zoals ontstaan op basis van de: ‘Brede Milieuvisie’, met vele fantastische initiatieven, maar dat zou o.i., dat uiteraard ook met respect voor waarden en inclusiviteit, nog wel hoger op de (politieke) agenda kunnen worden gezet; 16.

Uiteindelijk ‘maken’ we samen met zijn allen Zeist met een ‘open hart’ (zie in deze ook oproep Burgemeester in de Nieuwsbode aan het begin van het jaar); Conclusie 17. Op zich mooi dat er nu een: ‘Handvat participatie’ ligt, zij het dat dat o.i. op punten nog wel zou kunnen worden verbeterd, zeker waar het om het alsnog opnemen van een aantal duidelijke beleidskaders en - regels gaat. Daarbij kunnen dan de adviezen/aanbevelingen van belangenorganisaties als een belangrijke leidraad worden genomen. Patrick Greeven Bijlagen Bijlage 1: Voorstel Raamwerk Burgerparticipatie gemeente Zeist (Stichting Beter Zeist, 2011. Bijlage 2: Brief m.b.t. burgerparticipatie van 29 juli 2020 Bijlage 3: Bijdrage maatschappelijke organisaties m.b.t. evaluatie GONS