01-Inspraakreactie SMZ e.o. inzake Rv Evalusaite Lange Termijn Bomenbeheerplan (def 2)

1 Inspraakreactie Stichting Milieuzorg Zeist e.o. inzake ‘Rv Evaluatie Lange Termijn Bomenbeheerplan’ Geachte raadsleden, wethouder, overige aanwezigen, 1. Thans ligt het: ‘Raadsvoorstel Evaluatie Lange Termijn Bomenbeheerplan’ ter besluitvorming door de gemeenteraad voor. Alhoewel de bijbehorende evaluaties voor zich spreken maakt de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. gaarne van de geboden gelegenheid gebruik nog een reactie te geven. Daarbij zij wel aangetekend dat de vertegenwoordiger van de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. tevens zitting heeft in de Bomenadviesgroep en als zodanig ook betrokken is geweest bij de totstandkoming van het: ‘Lange Termijn Bomenbeheerplan’, de procesmatige evaluatie en ook de advisering t.a.v. diverse projecten zoals deze in de loop van de tijd aan de Bomenadviesgroep zijn voorgelegd; 2. Eerst zal nog kort worden stilgestaan bij het proces zoals dat tot op heden is gevolgd, waarna in inhoudelijke zin op de evaluatie zal worden ingegaan; Proces 3. Eigenlijk wordt hierbij in het: ‘Rv’, Bijlage 5: ‘Memo achtergronden en context Lange Termijn Bomenbeheerplan’ al uitgebreid stilgestaan, waarna dan ook wordt verwezen. Ter aanvulling daarop is dus eerst in 2013 een duidelijke visie opgesteld te weten: ‘Bomen: Kleurrijke dragers van het groen in Zeist (Adviesgroep Bomenvervanging Zeist i.s.m. BOR, 2013)’, dat ook met een ‘voorkeurscenario’, ‘Scenario Q’; 4.

Op basis van die visie en dan in het bijzonder het bijbehorende ‘voorkeurscenario’ is dan indertijd door de Raad de opdracht gegeven tot de opstelling van een: ‘Lange Termijn Bomenbeheerplan’, dat dan in 2016 door de gemeenteraad is vastgesteld. Dat inclusief de bijbehorende financiering via een (egalisatiereserve) Bomenfonds; 5. Mede gezien de tot op dat moment opgedane ervaringen heeft er dus al wel in 2018 een aanpassing van het: ‘Lange Termijn Bomenbeheerplan’ plaatsgevonden, dat met name ook aangezien het niet voor iedereen geheel duidelijk was wat in een bepaalde situatie de kaders voor het al dan niet kappen van gemeentelijke bomen waren (zie in deze dus ook het: ‘Addendum Lange Termijn Bomenbeheerplan (Zeist, 2018)’); 6. Thans is dan een besluit m.b.t. de 5 jaarlijkse evaluatie aan de orde, zoals deze in het (gewijzigde): ‘Rv Lange Termijn Bomenbeheerplan’ uit 2016 in het vooruitzicht is gesteld. Die evaluatie bestaat dan allereerst uit een evaluatie van de totstandkoming van het: ‘Lange Termijn Bomenbeheerplan’ en waarbij dan aan de samenwerking tussen de gemeente en de Bomenadviesgroep een belangrijke betekenis wordt toegekend (zie in deze ook het rapport: ‘Evaluatie Bomenbeheerplan Zeist - Over opdrachtverlening en werkwijze van de Adviesgroep (Zeist, 2020)’).

Die evaluatie is dan door een onafhankelijk medewerker van de gemeente opgesteld, zij het dat deze wel in een intensieve samenwerking met de Bomenadviesgroep tot stand is gekomen. Hieruit zijn dan een aantal conclusies en ook aanbevelingen naar voren gekomen. Daarnaast heeft een meer inhoudelijke evaluatie plaatsgevonden (zie in deze ook het rapport: ‘Evaluatie Lange Termijn Bomenbeheerplan (Zeist, 2022)’). In dat kader zijn dan diverse medewerkers van gemeente geïnterviewd, evenals ook een lid van de Bomenadviesgroep 1. Die evaluatie is op dan in november van het afgelopen jaar in de Bomenadviesgroep besproken; 1

Overigens is ook ondergetekende gevraagd hieraan d.m.v. een interview een bijdrage te leveren, maar heeft hij daarbij aangegeven dat hij een bijdrage weinig zinvol achtte aangezien er op dat moment nog niet tot nauwelijks enige pilots/projecten waren uitgevoerd die tot duidelijke conclusies zouden kunnen leiden.

2 7. Meer in algemene zin kan t.a.v. met name de inhoudelijke evaluatie nog wel worden opgemerkt door de Bomenadviesgroep indertijd ook al een opzet gemaakt, dat in ieder geval met ook een (groot) aantal aandachtspunten voor die evaluatie, evenals ook i.r.t. de (lopende en komende) pilots, maar zoals ook al in het ‘Rv’ en de inhoudelijke evaluatie aangegeven konden veel van die pilots niet doorgaan, zodat in die zin eenduidige conclusies niet altijd mogelijk waren. Daarnaast is het dus zo dat de Bomenadviesgroep de beide afgelopen jaren lang niet altijd met enige regelmaat bij elkaar kwam/kon komen, dat mede door de Corona; 8. Overigens vindt thans ook nog wel een nadere uitwerking plaats m.b.t. een bestendig beheer van de binnen de gemeente voorkomende zogenaamde landschappelijke beplantingen/- structuren, hetgeen al enige tijd een bespreekpunt is binnen de Bomenadviesgroep; 9. Verder zijn wij verheugd dat ook echt actief is gezocht naar iemand die de diverse streefbeelden kan vertalen naar de praktijk, dus een Bomenregiseur, hetgeen voor een duurzaam beheer van het gemeentelijke bomenbestand natuurlijk wel essentieel moet worden geacht; 10. Tenslotte is de gemeente ook voornemens de: ‘Kaart Bebouwde Boswet, thans Natuurbeschermingswet’ te wijzigen, althans op punten ter herzien, waarvoor dan enige tijd terug een zienswijze-procedure heeft gelopen.

Dat heeft dan zowel gevolgen voor het beschermingsregime waaronder bepaalde bomen vallen, als voor de procedures die in bepaalde gevallen dienen te worden gevolgd (zie verder ook hieronder); Inhoudelijke aspecten 11. In inhoudelijke zin worden dan met name op basis van de inhoudelijke evaluatie van het: ‘Lange Termijn Bomenbeheerplan’ een aantal voorstellen tot verbetering gedaan. Eerst zal een algemene reactie worden gegeven, waarna nog op een enkel specifiek punt zal worden ingegaan; Algemeen 12. In het: ‘Rv Evaluatie Lange Termijn Bomenbeheerplan’ en met name ook de: ‘Evaluatie Lange Termijn Bomenbeheerplan (Zeist, 2022)’ wordt dan aangegeven dat het niet altijd eenvoudig naar de burgers is uit te leggen, welke keuzen bij het beheer van het gemeentelijke bomenbezit worden gemaakt, dat dan op basis van de daartoe in het gemeentelijke: ‘Lange termijn Bomenbeheerplan: per laan gegeven streefbeeld/beheertype, waarbij dan dat streefbeeld/beheertype tot stand is gekomen op basis van een daardoor in het betreffende plan gegeven analyse. Zoals ook in het: ‘Rv Evaluatie Lange Termijn Bomenbeheerplan’ aangegeven, hangt dat dan daarmede samen dat die streefbeelden tot een afhankelijk van het betreffende streefbeeld/beheertype ander beheer per laan kan leiden, waarbij dan in totaal drie beheerstrategieën kunnen worden onderscheiden.

Dat in die zin communicatie van groot belang moet worden geacht, waaraan direct na de vaststelling ook veel aandacht is gegeven, dat ook met volle zalen, maar dat dit feitelijk continue aandacht vraagt. Hetgeen uiteraard gezien het belang van bomen van harte wordt onderschreven, dat overigens ook vanuit meerdere perspectieven (denk ook aan de klimaat- en biodiversiteitscrisis); 13. Mede op basis van de uitgevoerde inhoudelijke evaluatie, die dan weer mede is gebaseerd op de reacties van de bewoners op de diverse beheerstrategieën, wordt dan in het ‘Rv’ voorgesteld om m.b.t. met name de beheercategorie ‘Buurtgroen’ de vervanging van bomen niet langer uit te stellen, dat met een maximum van 20% van het totale aantal in een bepaalde buurt voorkomende bomen, dus deze bomen meteen te vervangen.

3 Wel wil men bij de streefbeelden/beheertypen ‘Formele landschapsstijl’ en ook ‘Engelse Landschapsstijl’ het principe blijven hanteren dat als 50 % van de bomen van een laan die onder een van beide streefbeelden valt is afgestorven men dan (een deel van) de betreffende bomenlaan in zijn geheel vervangt. Alhoewel de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. er op zich verheugd over is dat de bewoners zich zorgen maken over de herplant van te vervangen bomen, dus verlangen dat deze meteen worden herplant, kan je o.i. daardoor ook kansen missen om aan buurtgroen en de er voorkomende bomen ook echt op termijn een kwaliteitsimpuls te kunnen geven. Voorts zijn ook bij de norm van 50 % sterfte bij de beheertypen ‘Formele landschapsstijl’ en ook ‘Engelse Landschapsstijl’ gezien de uitdagingen waar we ook met zijn allen voor staan wel degelijk ook bepaalde kanttekeningen te plaatsen, dat zeker ook gezien de klimaat- en biodiversiteitscrisis. In ieder geval acht de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. het van belang dat toch altijd, ook al staat dat wel ook met zoveel woorden in het: ‘Rv’, ‘maatwerk’ mogelijk blijft; 14.

Dan was het dus aanvankelijk de bedoeling dat voor zover er voor een bepaalde bomenstructuur een beheerplan voor lag, dat dan niet langer een omgevingsvergunning noodzakelijk is, dat aangezien het om ‘bestendig beheer’ gaat (zie in deze dus ook de: ‘Bomenverordening 2016’ en ook het: ‘Rv’, Bijlage 6: ‘Addendum Lange Termijn Bomenbeheerplan’). Inmiddels is het dus duidelijk dat dat lang niet altijd opgaat, maar dat in bepaalde gevallen ook andere wettelijke kaders dan de Bomenverordening van toepassing moeten worden geacht, zoals hetgeen daartoe in bestemmingsplannen is bepaald, hetzij bijvoorbeeld voor een bepaalde bomenlaan/bomenstructuur ook een monumentenvergunning noodzakelijk is. Wat betreft de voorgestelde aanpassing m.b.t. de noodzaak om al dan niet toch nog een omgevingsvergunning-procedure te moeten doorlopen spreekt de daartoe gegeven verduidelijking dan o.i. voor zich; 15. Daarnaast worden er in het ‘Rv’ en ook de ‘Evaluatie Lange Termijn Bomenbeheerplan (Zeist, 2022)’ ook een aantal aanbevelingen gedaan, die niet direct tot een wijziging van het beleid leiden zoals dat in het Lange termijn Bomen Beheerplan is aangegeven, maar meer procesmatig van aard zijn, evenals wat betreft de toekomstige financiering, waarbij het goed is dat hier nu de aandacht aan wordt gegeven; Specifieke aspecten Vervanging bomen beheercategorie Buurtgroen 16.

Het idee hierbij is altijd geweest dat het goed zou zijn als de streefbeelden voor het groen zoals dat in de afzonderlijke buurten voorkomt, dus m.b.t. de beheercategorie ‘Buurtgroen’, dat inclusief de er voorkomende bomen, ook echt eerst samen met de bewoners zouden worden bepaald. Dan kan het dus in bepaalde gevallen beter zijn dat als een boom vanwege zijn levenseinde dient te worden gerooid deze dan niet meteen wordt vervangen, maar dat daarmede wordt gewacht tot een dergelijke/dergelijk visie/streefbeeld er ligt. Mede op basis van de ervaringen met een Pilot in Couwenhove, evenals kennelijk ook ‘klachten’ door bewoners dat eenmaal gerooide bomen niet direct werden vervangen, heeft de gemeente kennelijk nu besloten deze toch meteen te gaan vervangen; 17. Alhoewel dit niet direct uit de evaluatie naar voren komt, werd hierover binnen Bomenadviesgroep dus wel verschillend gedacht. De Stichting Milieuzorg Zeist e.o. heeft juist wel begrip getoond voor dit beleid, juist ook aangezien dit ook kansen kan bieden om tot een betere inrichting te komen, dat ook rekening houden met diverse aspecten die daarbij aan de orde zijn, zij het dat dan wel tot die tijd de betreffende groeiplaatsen goed moeten zijn geborgd, dat dus steeds uitgaande van 100 % vervanging. In die zin is dus wel ook voorgesteld steeds ter plaatse een

4 ‘herkenningstegel’ te plaatsen, evenals natuurlijk dit ook bij de houden in het bomenregistratiesysteem, dus ‘Green point’; 18. Kennelijk is nu gebleken dat hiervoor bij de bewoners geen begrip is, hetgeen in zekere zin ook is voor te stellen, maar de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. hoopt dus wel dat men mede op basis voor diverse uitdagingen waar we met zijn allen voorstaan, zoals die m.b.t. de klimaatverandering en ook de biodiversiteit, samen met de buurten blijft bezien hoe we zo samen ook echt tot een kwaliteitsimpuls voor het groen kunnen komen, inclusief natuurlijk ook de bomen die daar voorkomen. Dus we met andere. woorden het kind niet met het spreekwoordelijke badwater weggooien; 19. Gelukkig wordt inmiddels dus wel, dat ook om te voorkomen dat gereserveerde bomengroeiplaatsen door andere ontwikkelingen in de openbare ruimte verloren gaan, door zowel het bomenbeheer als BOR van een vergelijkbaar registratiesysteem uitgegaan; Bomenvervanging Formele en Engelse Landschapsstijl lanen 20. Dan de bomenvervanging bij de streefbeelden/laanbomenbeheertypen ‘Formele –‘ en ‘Engelse Landschapsstijl’, die op veel plekken in Zeist voorkomen (zie in deze dus ook de: ‘Beheertypen-Kaart’).

Teneinde de gelijkjarigheid te kunnen borgen die kenmerkend is voor deze bomenlanenstructuren, is dan in het: ‘Lange Termijn bomenbeheerplan’ aangegeven dat deze worden gerooid als er sprake is van een uitval van (tenminste) 50 % van de er voorkomende bomen. Dat was overigens overeenkomstig het: ‘Groenstructuurplan Groen (voor) Zeist’ eerder bij 20% uitval; 21. Inmiddels zitten we dus volop in een klimaat- en biodiversiteitscrisis, althans is de samenleving zich daarvan (gelukkig) meer bewust, en leidt in den lande de kap van gehele bomenlanen tot veel ophef (vergelijk bijvoorbeeld ook ophef kap bomen monumentale Broekhuizerlaan en ook die bij Huize Doorn). In die zin is het dus altijd goed je her te bezinnen; 22. Wat betreft Zeist speelt dan op korte termijn o.a. de relatief grote bomensterfte/bomenuitval bij de Koelaan, evenals het afsterven diverse bomen langs de monumentale bomenlaan van de Laan van Rijnwijck. Met name t.a.v. de bomensterfte bij de Koelaan zijn daar inmiddels ook diverse onderzoeken uitgevoerd, waaruit dan duidelijk naar voren is gekomen dat de bodem er sterk is verdicht, evenals het zogenaamde ‘bodemvoedselweb’ er ook lang niet optimaal is voor de er voorkomende beuken. Dat dus duidelijk is dat hier op een gegeven moment toch bepaalde keuzen zullen moeten worden gemaakt; 23.

Zoals ook hiervoor al in algemene zin aangegeven, is de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. daarbij altijd een voorstander van ‘maatwerk’, waarbij diverse aspecten worden meegenomen, zoals o.a. die m.b.t. de ecologie (denk aan o.a. de betekenis van de betreffende lanen voor o.a. vleermuizen), zij het dus wel ook altijd met oog voor de streefbeelden zoals deze cultuurhistorische/monumentale lanen karakteristiek zijn; 24. Meer in het algemeen maken de onderzoeken zoals deze m.b.t. de bomen van de Koelaan zijn uitgevoerd nogmaals duidelijk hoe groot het belang van de bodem is, hetgeen m.b.t. de klimaatverandering, dat dus met extreme droogten, alleen maar groter wordt; Klimaatverandering en biodiversiteit 25. Gelukkig wordt hieraan in zowel het ‘Rv’, als de: ‘Evaluatie Lange Termijn Bomenbeheerplan’ ook stilgestaan, waarbij dan wordt aangegeven dat dat plan voldoende flexibiliteit biedt hierop in te spelen; 26. Ook dit thema is logischerwijs binnen de Bomenadviesgroep met enige regelmaat aan de orde gesteld, waarbij dan door de diverse leden diverse invalshoeken naar voren

5 worden gebracht. Door diverse gemeente worden inmiddels afhankelijk van de situatie Zuid-Europese soorten aangeplant, zoals in Leidsche Rijn o.a. kurkeiken, maar de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. is allereerst van mening dat dit alleen maar duidelijk maakt hoe urgent de aanpak van de klimaatproblematiek is, evenals dat je toch ook voorzichtig moet zijn met aanplant soorten die hier van nature niet thuishoren, dat ook gezien de (mogelijke) effecten op de biodiversiteit. Uiteraard is het wel goed bij de soortenkeuze rekening te houden met een veranderend klimaat, maar o.i. is er nog steeds voldoende keuze op basis van beschikbare inheemse (en bij voorkeur ook autochtone) soorten. Daarnaast moet dus wel ook steeds voor een goede standplaats/bodemvoorbereiding worden gezorgd; Financiering 27. Dan goed dat ook hier bijzondere aandacht voor is. Duidelijk is dat indertijd bij de berekening van de diverse scenario’s wel rekening is gehouden met de kosten voor de totale levenscyclus van de vervanging boom en dus uiteindelijk de gehele bomenvervanging van het gemeentelijke bomenverstand in de loop van de tijd, daarbij uitgaande van een gemiddelde levensduur van een boom van 70 jaar, maar dus niet met bepaalde indexering, evenals de bijkomende kosten voor de bomenvervanging, zoals die m.b.t. de planvorming/onderzoeken en bijvoorbeeld ook die m.b.t.

de in veel van de voorkomende gevallen noodzakelijke groeiplaats-/bodemverbetering. Dat in die zin op termijn de kosten en dus ook de daarvoor noodzakelijk reservering hoger zal zijn dat dan waarin tot op heden is voorzien, dat tenminste als we de kwaliteit van het gemeentelijke bomenbestand op peil willen houden; Meer samenwerking tussen civiel en groen 28. Goed te lezen dat er meer samenwerking komt tussen civiel en groen, dat o.a. door van eenzelfde (registratie)systeem uit te gaan. 29. Een goede en integrale samenwerking tussen diverse organisatiestructuren binnen een gemeente moet natuurlijk altijd al van belang worden geacht, hetgeen kennelijk in de praktijk dan lang niet altijd het geval is. Juist als je evenwel aan ‘natuurinclusiviteit’ (inclusief dus ook de bomen) een belangrijke betekenis wilt toekennen (zie o.a. de ‘Brede Milieuvisie’ en in zekere zin ook de: ‘Biodiversiteitsvisie’), is een goede onderlinge afstemming natuurlijk van wezenlijk belang. Gelukkig is het de ervaring van de Stichting Milieuzorg Zeist e.o., ook al gaat dan lang niet altijd alles goed, dat er wel altijd de bereidheid bij de medewerkers van diverse afdelingen is om bij een bepaalde voorgenomen herinrichting van de ruimte er ook echt samen uit te komen. Maar dus wel goed dat hier nu ook binnen de organisatie de attentie voor is; 30.

Zoals ook in de procesmatige evaluatie aangegeven zou wat betreft de samenwerking daar dan in met name het (in het voorzicht) gestelde ‘Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR)’ bijzondere aandacht worden gegeven, dat ook in het kader van de invoering van de Omgevingswet, zij het dat het de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. toch niet geheel duidelijk is hoe het hier nu mee staat, dat ook al aangezien dit eigenlijk al heel lang op de agenda staat; Toekomstige rol Bomenadviesgroep 31. Alhoewel in het: ‘Rv Evaluatie Lange Termiijn Bomenbeheerplan’ niet direct aandacht aan de toekomstige rol van de Bomenadviesgroep wordt gegeven, worden daartoe in de rapport: ‘Evaluatie proces opstellen Bomenbeheerplan (Zeist, 2020)’ wel een aantal conclusies en ook aanbevelingen gegeven, zoals o.a. de rol i.r.t de ambtelijke organisatie en dat dan weer i.r.t. invoering van de (meer integrale) Omgevingswet en

6 daarbij dan aan de orde zijnde (ntegrale) leefomgevingskwaliteiten, inclusief dus ook de bomen; 32. In ieder geval is aan het meer integraal werken dus bij de inhoudelijke evaluatie, dus in het rapport: ‘Evaluatie Lange Termijn Bomenbeheerplan (Zeist, 2022)’, nu ook de nodige aandacht gegeven, maar zou dit dus o.i. nog wel verder moeten worden uitgewerkt, inclusief dus ook de rol van de Bomenadviesgroep; 33. Verder wordt met name ook in het ‘Raadsvoorstel Evaluatie Lange Termijn Bomenvervanging’ aangegeven, is het aantal leden van de Bomenadviesgroep wel in de loop van de tijd uitgedund, dus goed wel eerst nog naar de rol van deze groep te kijken en deze zo nodig uit te breiden/verbreden, dat ook gezien de integrale opgaven waar we met zijn allen (t.a.v. de groene ruimte) voor staan; 34. Overigens is het de ervaring van de Stichting Milieuzorg Zeist e.o. dat binnen de groep altijd op een respectvolle manier met elkaar en elkaars standpunten wordt omgegaan en daarbij samen met de inbreng vanuit diverse leden en ook de gemeente steeds naar overeenstemming/consent wordt gezocht. Meer in het bijzonder wil zij dan ook voor de begeleiding vanuit de gemeente en dan in het bijzonder t.a.v. de voorzitter, tot voor kort Inge Broekstra, en ook de diverse medewerkers de bijzondere complimenten overbrengen; Conclusie 35. In algemene zin kan de Stichting Milieuzorg Zeist e.o.

zich in de diverse conclusies en voorstellen zoals deze uit de inhoudelijke evaluatie naar voren komen vinden, zij het toch met enige kritische kanttekeningen; 36. Zoals aangegeven blijft in de praktijk altijd ‘maatwerk’ van belang, dat ook gezien de integrale opgaven waar we met zijn allen voor staan. Patrick Greeven (Stichting Milieuzorg Zeist e.o.)