00-23RV014 rv Geactualiseerde routekaart 2023 nieuwe energie

RAADSVOORSTEL Geactualiseerde Routekaart 2023 “Nieuwe Energie voor Zeist”

Portefeuillehouder

Wethouder Catsburg

Ontvangst griffie

28 februari 2023

Opsteller

Eveline van der Aa 141675

Ronde Tafel

16 maart 2023

Zaak/stuknummer

Debat

06 april 2023

Besluit college

23RV014/21 februari 2023

Raadsvergadering

18 april 2023

Onderwerp Actualisatie Routekaart Nieuwe Energie

Doel van het voorstel De Routekaart Nieuwe Energie geeft helderheid over hoe en in welk tempo we als gemeente op weg zijn naar een energieneutraal Zeist. De acties zijn gericht op het organiseren van duurzame toegang tot elektriciteit en warmte voor onze inwoners. Door de route naar een energieneutraal Zeist regelmatig te actualiseren krijgen inwoners en ondernemers duidelijkheid over de gestelde doelen en hoe zij daarin mee kunnen werken.

Voorgesteld besluit 1. De geactualiseerde Routekaart Nieuwe Energie vast te stellen.

Besluit Raad 18 april 2023:

Inhoud (korte samenvatting) Deze Routekaart is een actualisatie van de Routekaart “Nieuwe energie voor Zeist” van 2019 (19RV035). De Routekaart geeft een invulling aan de ambitie een energieneutraal Zeist te realiseren, uiterlijk in 2050 en zo veel sneller als mogelijk. In de afgelopen jaren hebben we langs verschillende actielijnen gewerkt aan energiebesparing en productie van duurzame energie. Op basis van deze ervaringen stellen we de plannen bij zodat we kunnen versnellen en opschalen. Over de actualisatie is in meedenksessies gesproken met inwoners en het concept heeft ter inzage gelegen in de periode december/januari. De ontvangen zienswijzen zijn in deze versie verwerkt. Door de routekaart vast te stellen wordt richting gegeven aan de volgende fase van de energietransitie in Zeist.

Argumenten Routekaart is uitwerking Klimaatakkoord De Routekaart geeft zicht op hoe we als gemeente willen werken aan de ambities en taken die volgen uit het Klimaatakkoord. De gemeente heeft daarin regie gekregen voor de lokale route naar aardgasvrij in 2050 (Transitievisie Warmte) en de opdracht om in regionaal verband afspraken te maken over duurzame opwek (Regionale Energiestrategie).

Pagina 1 van 6

Routekaart is onderdeel Brede Milieu Visie De routekaart gaat over de transitie naar een duurzaam energiegebruik binnen de gemeente Zeist. We focussen op de acties en doelen om de energietransitie op het grondgebied van Zeist te versnellen. We zijn ons bewust van de samenhang met de bredere duurzaamheidsopgave en zien de energietransitie als een integraal (en niet los te koppelen) onderdeel van de transitie naar een duurzaam Zeist. De samenhang met biodiversiteit, circulariteit en een gezonde leefomgeving nu en in de toekomst is een belangrijk uitgangspunt dat in alle acties wordt meegewogen.

VERDIEPING Inleiding Deze Routekaart is een actualisatie van de Routekaart “Nieuwe energie voor Zeist” van 2019 (19RV035). De Routekaart geeft een invulling aan de ambitie een energieneutraal Zeist te realiseren, uiterlijk in 2050 en zo veel sneller als mogelijk. In de afgelopen jaren hebben we langs verschillende actielijnen gewerkt aan energiebesparing en productie van duurzame energie. Op basis van deze ervaringen stellen we de plannen bij zodat we kunnen versnellen en opschalen. Over de actualisatie is in meedenksessies gesproken met inwoners en het concept heeft ter inzage gelegen in de periode december/januari. De ontvangen zienswijzen zijn in deze versie verwerkt. Door de routekaart vast te stellen wordt richting gegeven aan de volgende fase van de energietransitie in Zeist. Tussen 2019 en 2022 heeft het accent gelegen op verkenning, onderzoek en voorbereiding. Met name op het gebied van warmte hebben gemeente, maatschappelijke partners en inwoners op diverse vlakken concrete resultaten geboekt. Veel inwoners zijn aan de slag met energiebesparing en/of zonnepanelen. We zien dat er veel wijk- en buurtinitiatieven ontstaan en dat de samenleving in beweging komt. Op het gebied van duurzame opwek hebben we gewerkt aan een beleidskader zonnevelden en een verkenning naar de mogelijkheden van wind langs de A12. Dit heeft nog geen concrete projecten opgeleverd.

De ruimte voor duurzame opwek in Zeist is beperkt. De komende periode blijven onderzoek en verkenningen nodig, maar zal het accent ook verschuiven naar uitvoering en versnelling. Om ons doel van een energieneutraal Zeist te realiseren is het nodig om de uitvoering te versnellen. Maatregelen voor energiebesparing en duurzame energieopwekking zullen samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties grootschaliger en in grotere aantallen van de grond moeten komen. Daarbij zullen we steeds moeten inspelen op veranderende omstandigheden. De afgelopen periode was dat bijvoorbeeld covid, de oorlog in Oekraïne en netcongestie. Ook de beschikbaarheid van materiaal en menskracht zijn belangrijke uitdagingen die om creativiteit, doorzettingskracht en flexibiliteit vragen. Aandachtspunt daarbij is en blijft dat de energietransitie voor iedereen haalbaar, betaalbaar en toegankelijk moet zijn.

ARGUMENTEN VOOR EN TEGEN Routekaart is uitwerking Klimaatakkoord De Routekaart geeft zicht op hoe we als gemeente willen werken aan de ambities en taken die volgen uit het Klimaatakkoord. De gemeente heeft daarin regie gekregen voor de lokale route naar aardgasvrij in 2050 (Transitievisie Warmte) en de opdracht om in regionaal verband afspraken te maken over duurzame opwek (Regionale Energiestrategie). Routekaart is onderdeel Brede Milieu Visie De routekaart gaat over de transitie naar een duurzaam energiegebruik binnen de gemeente Zeist. We focussen op de acties en doelen om de energietransitie op het grondgebied van Zeist te versnellen. We zijn ons bewust van de samenhang met de bredere duurzaamheidsopgave en zien de energietransitie als een integraal (en niet los te koppelen) onderdeel van de transitie naar een duurzaam Zeist. De samenhang met biodiversiteit, circulariteit en een gezonde leefomgeving nu en in de toekomst is een belangrijk uitgangspunt dat in alle acties wordt meegewogen. Urgentie

Pagina 2 van 6

De primaire reden voor de energietransitie is het tegengaan van klimaatverandering. Daarnaast zijn we kwetsbaar door afhankelijk te zijn van fossiele brandstof uit niet stabiele landen. Het richting geven aan de energietransitie op ons grondgebied is een investering in toegankelijke duurzame elektriciteit en warmte voor onze inwoners. Fasegewijs op weg De Routekaart beschrijft de acties die in gang worden gezet om uiterlijk in 2050 de gemeente Zeist energieneutraal te maken. Het is onmogelijk om de benodigde acties voor de komende dertig jaar in detailniveau vast te leggen. We concentreren ons op wat we in de komende vier jaar willen bereiken en werken stapsgewijs per fase. We hanteren daarbij een aantal belangrijke waarden als kompas. Voortzetting en verdieping De actualisatie is geen koerswijziging. Doelstelling en ambities blijven onveranderd. In de verschillende actielijnen beschrijven we wat we als volgende stap zien en hoe we daar aan willen werken. Door hier expliciet in te zijn is het voor partners in de samenleving helder wat onze agenda is en in welk tempo we werken aan de energietransitie. NIEUW t.a.v.

de vorige routekaart is: - Aanhaken bij rijksbeleid, zoals Nationaal Isolatieprogramma - Aandacht voor energiearmoede - De opgave tot een inclusieve energietransitie is duidelijker benoemd - Haalbaarheid doelstelling duurzame opwek in 2030 staat onder druk (maar is niet onmogelijk) - Actualisatie niet elke 2 jaar maar elke vier jaar, met na twee jaar een voortgangsrapportage. Inclusieve energietransitie Doelstelling is om de energietransitie zo te organiseren dat alle inwoners toegang houden tot duurzame energie en warmte. Dat betekent ook dat alle inwoners in staat moeten zijn de energierekening te voldoen én in staat moeten zijn te investeren in het verduurzamen van de woning. Daarbij zijn gemeenten en inwoners ook afhankelijk van de maatregelen die het Rijk neemt en zijn we continu alert op waar aanvullende ondersteuning of acties nodig zijn. We werken hierbij nauw samen met maatschappelijke partners zoals het Breed Minimanetwerk. De doelen voor duurzame opwek in 2030 staan onder druk De Ruimte voor grootschalige duurzame energieproductie in Zeist is beperkt. Alhoewel Zeist een beleidskader zonnevelden heeft vastgesteld, zijn er nog geen projecten gerealiseerd. Uit de gebiedsverkenning is naar voren gekomen dat windmolens lastig te realiseren zijn langs de A12.

Omdat een definitief besluit hierover niet voor 2025 zal worden genomen, is het niet waarschijnlijk dat er vóór 2030 windmolens in Zeist gerealiseerd zullen worden. Er zijn ook lichtpuntjes, bijvoorbeeld de kansrijkheid van aardwarmte en de exponentiele groei in zonnepanelen. Maar ook zijn er grote beperkingen van buitenaf, zoals de beperkte ruimte op het elektriciteitsnet (netcongestie) en lange levertijd van materialen. Op dit moment is het zeer waarschijnlijk dat Zeist in 2030 op het gebied van duurzame opwek achter ligt op de planning. Flexibiliteit De dynamiek van een transitie vraagt om flexibiliteit, vermogen tot leren en openheid in de samenwerking. Dat geldt bij uitstek voor de energietransitie. In de afgelopen jaren hebben de werkzaamheden zich steeds opnieuw moeten aanpassen aan onvoorziene omstandigheden. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de coronacrisis, de oorlog in Oekraïne en de beperkte ruimte op het elektriciteitsnet. Maar ook de landelijke wetgeving die wel of niet tijdig beschikbaar is en nieuwe spelregels voor de energiemarkt creëert. De routekaart gaat alleen over energie De routekaart gaat alleen over de energietransitie. De opgave om (door CO2 reductie) bij te dragen aan een leefbare toekomst voor nu en voor de generaties na ons is breder en integraler.

De routekaart kan dan ook gezien worden als een bouwsteen voor een breder gesprek met de samenleving over klimaat (klimaatplan). Doelen zijn nog weinig SMART geformuleerd De actielijnen geven vooral inzicht in de richting waarop we ons ontwikkelen en de prioriteiten die we daarbij stellen voor de komende tijd. Het SMART uitwerken van deze doelen zien wij als onderdeel van de komende fase van de uitvoering van de routekaart. Zoals gezegd kenmerken wij de komende fase als versnellen en organiseren van de transitie. In de buurtuitvoeringsplannen zal gewerkt worden met data en concrete planningen. Daarvoor is het nodig om nauwkeurig inzicht te hebben in welke Pagina 3 van 6

gebouwen met welk energielabel in welk tempo duurzaamheidsmaatregelen kunnen nemen. Tegelijkertijd ervaren we dat de transitie omgeven is met grote onzekerheid en soms onverwachte en externe omstandigheden (corona, oorlog, netcongestie) die een strakke planning of uitvoeringsagenda beïnvloeden. We onderzoeken op dit moment welk model ons langjarige data kan bieden voor het concretiseren van de opgave per wijk.

TOELICHTING Participatie De energietransitie is een gezamenlijke opgave. De gemeente is één van de spelers. Voor grootschalige opwekking van duurzame energie en voor de warmtetransitie heeft de gemeente een expliciete regierol. Veel initiatieven voor besparing en opwek komen van inwoners zelf, de gemeente is hierin vooral faciliterend. We werken samen en bouwen voort op de krachtige samenwerkingsbasis die er in Zeist is. Stichting Energie Zeist, Duurzame Energie Coöperatie Zeist, Samen Duurzaam Zeist, maar ook bedrijven, inwoners- en buurtinitiatieven, zijn voor de gemeente belangrijke partners. Meedenksessies Specifiek voor de actualisatie van de routekaart zijn een viertal meedenksessies georganiseerd. Inwoners zijn uitgenodigd om mee te denken over de actualisatie, en dan met name op het thema duurzame opwek. Het verslag van de meedenksessies is als bijlage bijgevoegd. Ter inzagelegging Om zoveel mogelijk inwoners en ondernemers de gelegenheid te geven kennis te nemen van en bij te dragen aan de routekaart heeft het stuk van 30 november tot 27 januari ter inzage gelegen. In totaal zijn er 17 zienswijzen ingediend. In de zienswijzenota is aangegeven in hoeverre dit tot wijzigingen in de conceptversie heeft geleid. Financiële toelichting In de meerjarenbegroting is voor de uitvoering van de routekaart per jaar opgenomen:

Routekaart

2023 1,1 mln

2024 1,1 mln

2025 1.1 mln

2026 1,1 mln

2027 1,1 mln

Vanaf 2023 zal sprake zijn van een duurzaamheidsreserve, waar eventuele tekorten of overschotten in gestort kunnen worden (tot een maximum van 5 miljoen in totaal). Zo kan beter omgegaan worden met de onzekere context van uitvoering. Zowel in beschikbare menskracht en materialen, als (inter)nationale ontwikkelingen en beschikbare rijksmiddelen. Het gemeentelijk budget wordt aangevuld met rijksmiddelen (uitvoeringsmiddelen klimaatakkoord). Tot 2030 is de indicatie gegeven dat dit (minimaal) 1,1 miljoen is per jaar. Ook zal het budget voor de routekaart worden aangevuld door gebruik te maken van beschikbare subsidies zoals uit het Nationaal Isolatie Programma en de middelen rondom energiearmoede. Juridische aspecten n.v.t. Duurzame aspecten Doel van de routekaart is het dichterbij brengen van een energieneutraal Zeist. Samenhang met andere projecten De routekaart is één van de bouwstenen van het duurzaamheidsbeleid en richt zich op de pijler energie. Er is samenhang met de overige pijlers uit de Brede Milieuvisie (circulair, biodiversiteit en gezonde leefomgeving). Ook is er samenhang met vele aspecten van het gemeentelijk beleid, aangezien de ambitie in de routekaart is zowel als gemeentelijke organisatie als in onze kaderstellende rol naar de samenleving zo duurzaam mogelijk te zijn.

Pagina 4 van 6

VERDERE PROCES Communicatie Het collegebesluit maken we bekend middels een persbericht, een artikel in de nieuwsbrief Nieuwe Energie, en posts op social media. Ook bieden we een bericht aan voor plaatsing in de communicatiekanalen van Mijn Groene Huis, Mijn Groene Bedrijf en Samen Duurzaam Zeist. De Routekaart wordt professioneel vormgegeven, zodra de tekst definitief is (dus na het raadsbesluit). Evenals na de vaststelling van de eerste versie van de Routekaart, verspreiden we ook nu weer huis aan huis in Zeist een krant ‘Nieuwe Energie’, met voor bewoners relevante informatie uit de Routekaart, tips en handelingsperspectieven. De krant verschijnt na het raadsbesluit over de Routekaart. Planning en uitvoering Twee jaar na vaststelling van de Routekaart door de raad zal een voortgangsverslag worden aangeboden aan de gemeenteraad. Vier jaar na vaststelling wordt de routekaart opnieuw geactualiseerd. Evaluatie Jaarlijks wordt een Duurzaamheidsmonitor opgesteld waarin een aantal indicatoren worden gemonitord. Het voortgangsverslag is een moment van reflectie voor de uitvoering. BIJLAGEN 1. Routekaart 2023 2. Verslag meedenksessies 3. Zienswijzenota

Pagina 5 van 6

RAADSBESLUIT

Behoort bij raadsvoorstel Nr. 23RV014

De raad van de gemeente Zeist; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 21 februari 2023 ; BESLUIT: De geactualiseerde Routekaart Nieuwe Energie vast te stellen. Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 18 april 2023. De raad voornoemd,

mr. J. Janssen, griffier

drs. J.J.L.M. Janssen, voorzitter

1