00-23RV010 rv De sociale basis

RAADSVOORSTEL Beleidskader De sociale basis

Portefeuillehouder

Laura Hoogstraten

Ontvangst griffie

28 februari 2023

Opsteller

Ronde Tafel

23 maart 2023

Zaak/stuknummer

Robbert Moorman 23RV010/143882

Debat

N.v.t.

Besluit college

21 februari 2023

Raadsvergadering

18 april 2023

Onderwerp Beleidskader ‘De sociale basis’

Doel van het voorstel Akkoord van de gemeenteraad op het beleidskader ‘De sociale basis’. Met doelen van het beleidskader kan de gemeente Zeist de sociale basis verder versterken samen met inwoners en partners doordat we beter kunnen sturen op samenwerking en maatschappelijke effect.

Voorgesteld besluit 1. Instemmen met het beleidskader ‘De sociale basis’. Besluit Raad 18 april 2023:

Inhoud (korte samenvatting) Dit voorstel gaat over het beleidskader ‘De sociale basis’ van Zeist. Met dit document willen we de sociale basis en daarmee kracht van de gemeenschap van Zeist verder versterken. Dit stuk is het resultaat van onder meer een uitgebreid participatief traject. De verhalen van onze inwoners laten de vele gezichten van Zeist zien, maar ook de vele gezichten van onze sociale basis. Wat in alles doorklonk, was hoe belangrijk het is om contacten te hebben. Er is gesproken over de plekken in de buurt waar men graag naartoe gaat, de organisaties die heel dichtbij de persoonlijke levens van mensen staan en de rol die de gemeente speelt. In het beleidskader wordt voorgesteld om de sociale basis te verdelen in acht herkenbare thema’s, die samen de totale lading dekken. De thema’s richten zich op het vermogen van mensen om zichzelf te redden; soms met hulp van kennissen, vrienden, familie, vrijwilligers en buren. Met dit beleidskader beogen we meer sturing op resultaat in de sociale basis. Meer sturing op samenwerking tussen de partijen en beter inzicht in het maatschappelijk effect om richting te geven aan wat inwoners echt nodig hebben in diverse wijken. Uit het participatief onderzoek kwamen drie nieuwe onderwerpen naar voren die voorafgaand aan het onderzoek niet als thema vastgesteld waren.

Omdat deze drie onderwerpen veelvoudig als essentieel werden benoemd voor de sociale basis, zijn deze ontwikkelonderwerpen opgenomen ter aanvulling op de bovengenoemde acht thema’s. Het ontwikkeltraject van de sociale basis is onderdeel van de brede transformatiebeweging die we met het programma Sociaal in balans hebben ingezet. Sterke netwerkzorg in de wijk en een stevige sociale basis zijn hierbij onmisbaar

Pagina 1 van 8

VERDIEPING Inleiding (met aanleiding en historie; voorafgaande raadsbesluiten met link) Eind 2021 startte de gemeente Zeist het programma Sociaal in Balans (RIB 21.174). Met dit programma willen we kosten en baten in balans brengen en de volgende effecten bereiken: • Preventiever werken om dure zorginzet te voorkomen; • Het organiseren van de juiste zorg op de juiste plek (doelmatiger en slimmer) om de inzet van onnodig zware hulptrajecten te voorkomen; • Samenwerking in netwerken (gedeelde ambities) om gezamenlijk invulling te geven aan zorg en ondersteuning; Binnen Sociaal in Balans wordt gewerkt vanuit de gedachte dat Sociale Basis (nuldelijn), CJG en Sociaal Team (eerstelijn) en Wmo en Jeugdhulp (tweedelijn) onderdeel zijn van één systeem. De werking van het ene onderdeel beïnvloedt de vraag naar het andere. Er wordt daarom parallel gewerkt vanuit één integraal programma aan een drietal deelprojecten: (1) CJG en Sociaal Team, (2) Sturing Wmo en Jeugd (3) Sociale basis. Over het project sturing Wmo en Jeugd wordt via de P&C cyclus geïnformeerd en onlangs stelde raad de leidende principes van Jeugdwet en Wmo vast (37887). Het voorliggende beleidskader is onderdeel van het ontwikkeltraject van de sociale basis. Begin 2022 stelde het college hiertoe een bestuursopdracht (RIB22.031) vast waarna een participatief traject is uitgevoerd.

Nu ligt de uitkomst van dit traject - het beleidskader - bij uw raad ter besluitvorming voor. Inhoud De sociale basis is een samenspel van inwoners en organisaties, waarbij gemeente en maatschappelijke partners de wens hebben dat deze zo goed mogelijk functioneert ten behoeve van een goed leven in Zeist. We willen dat mensen kunnen meedoen in de samenleving, waardoor ze zich goed voelen en problemen zo veel mogelijk worden voorkomen. In dit beleidskader hebben we dat samenspel en die wens samengevat in beleidsdoelen op acht thema’s en drie ontwikkeldoelen op onderwerpen waar we ruimte voor versterking zien. De definitie van de sociale basis die we hanteren is: ‘Het geheel van informele verbanden, zoals buurten, groepen, verenigingen, vrijwilligers en gezinnen, ondersteund en aangevuld vanuit de lokale overheid, organisaties, diensten en voorzieningen. Een sterke sociale basis zorgt ervoor dat mensen goed mee kunnen doen in de samenleving en het verbetert hun welzijn.’ De sociale basis is van iedereen en vraagt ook om inspanning van iedereen. De onderstaande beleidsdoelen moeten gezien worden als alles wat er in onze gemeente moet zijn om te kunnen spreken van een stevige sociale basis. Waar de doelstellingen niet worden gehaald is er de noodzaak om te spreken over hoe het beter kan.

Of anders geformuleerd: daar waar de sociale basis zich prima redt, laat de gemeente los en daar waar hulp of sturing nodig is, stapt de gemeente in. De beleidsdoelen dienen als kader voor de verdere ontwikkeling van de sociale basis. De vervolgstap – na dit beleidskader– is dat we samen met onze partners en inwoners de doelen gaan vertalen naar concrete een meetbare effecten, resultaten en samenwerkingsafspraken. Deze gebruiken we voor het inrichten van twee uitvoeringsdocumenten: een subsidieopdracht sociale basis en een uitvoeringsagenda. Acht thema’s Dit zijn de beleidsdoelen per thema. Deze hebben we geformuleerd op grond van de verhalen die we hebben verzameld via interviews, het onderzoek bij andere gemeenten en onze eigen beleidsstukken:

Pagina 2 van 8

Thema 1: Waardevol werk De gemeente en haar maatschappelijke partners streven na dat: 1. Inwoners als vrijwilliger een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan het leven van andere mensen. 2. Vrijwilligerswerk voor een groep vrijwilligers zorgt voor dagstructuur, sociaal contact en voor de mogelijkheid om mee te doen. Thema 2: Vrijwillige inzet & mantelzorg De gemeente en haar maatschappelijke partners streven na dat: 1. Het leveren van vrijwillige inzet flexibel is in te passen binnen de levens van mensen. 2. De draagkracht en draaglast van mantelzorgers in balans is. 3. De gemeente zich flexibel opstelt en meedenkt en -helpt met maatschappelijk initiatief. 4. Er voldoende respijtvoorzieningen zijn waarvan goed gebruik wordt gemaakt. Thema 3: Ontmoeten De gemeente en haar maatschappelijke partners streven na dat: 1. Inwoners zich welkom voelen in hun wijk. 2. Inwoners makkelijk binnen stappen bij voorzieningen en activiteiten in hun wijk. 3. Er voldoende voorzieningen in de wijk en gemeente Zeistbreed zijn voor ontmoeting en zingeving zodat eenzaamheid word tegengegaan. Thema 4: Redzaam in om het huis De gemeente en haar maatschappelijke partners streven na dat: 1. Inwoners zich inzetten voor hun buurt- en wijkgenoten. 2. Organisaties uit de sociale basis de zelfredzaamheid van inwoners ondersteunen.

Thema 5: Financiën op orde De gemeente en haar maatschappelijke partners streven na dat: 1. Vrijwilligersorganisaties ondersteuning bieden aan inwoners op het gebied van financiën en de financiële zelfredzaamheid van de inwoner vergroten. 2. Inwoners met een laag inkomen maken gebruik van alle regelingen. Thema 6: Gezonde leefstijl De gemeente en haar maatschappelijke partners streven na dat: 1. Inwoners zelf activiteiten ondernemen rondom bewegen en gezond leven. 2. Inwoners - jong en oud - meer in beweging zijn. 3. Kinderen en jongeren een goede gezondheid ervaren en een gezond gewicht hebben. 4. Inwoners weten hoe zij verantwoord om moeten gaan met potentieel verslavende middelen (alcohol, drugs en lachgas). 5. De voorzieningen in de sociale basis bijdragen aan het mentaal welbevinden van inwoners in Zeist. Thema 7: Opgroeien en opvoeden De gemeente en haar maatschappelijke partners streven na dat: 1. Kinderen in de gemeente Zeist een kansrijke start hebben. 2. Alle kinderen en jongeren zich veilig, kansrijk en gezond kunnen ontwikkelen. 3. Er herstel is van problemen bij de jeugd als gevolg van de Coronapandemie. 4. Er een gevarieerd vrijetijdsaanbod is voor jongeren en kinderen. Thema 8: Taal De gemeente en haar maatschappelijke partners streven na dat: 1. Laaggeletterdheid wordt voorkomen of vroegtijdig gesignaleerd waarbij we ons richten op alle leeftijden. 2.

Er voor elke inwoner met een taalachterstand een kwalitatief en passend taaltraject wordt aangeboden, waarbij wordt aangesloten bij de motivatie van inwoner en bij het doel waarvoor de inwoner de taal concreet nodig heeft. 3. De taaltrajecten en taalactiviteiten zoveel mogelijk dichtbij de mensen georganiseerd worden: in de buurt en toegankelijk. 4. We zelf het goede voorbeeld geven. De gemeente en partnerorganisaties gebruiken begrijpelijke taal in de communicatie met inwoners.

Pagina 3 van 8

Drie ontwikkelonderwerpen Uit het participatief onderzoek kwam een drietal ontwikkelonderwerpen naar voren. Dit zijn onderwerpen waarover we op basis van alle gesprekken de conclusie trekken dat er ruimte is voor verbetering. Deze onderwerpen hebben uiteraard inhoudelijke overlap met de acht thema’s. Gezien de ervaren urgentie krijgen ze in dit beleidskader een apart plekje zodat ze met voldoende aandacht en op een juiste manier in de uitvoeringsagenda verwerkt worden. Ontwikkelonderwerp 1: De weg vinden De gemeente en haar maatschappelijke partners streven na dat: • Inwoners - en professionals - de weg naar informatie over vrijetijdsbesteding en over (informele) hulp en ondersteuning makkelijk weten te vinden. Ontwikkelonderwerp 2: Overzicht en samenwerking De gemeente en haar maatschappelijke partners streven na dat: • Er vanuit een gezamenlijk inzicht en overzicht een agenda is waarmee gemeente, organisaties en inwoners gezamenlijk optrekken. Er is een nauwe samenwerking tussen vrijwilligers en professionals op de onderwerpen waar dit meerwaarde heeft. Ontwikkelonderwerp 3: Voorzieningen dichtbij De gemeente en haar maatschappelijke partners streven na dat: • Het in de gemeente Zeist mogelijk is om dichtbij huis aansluiting te vinden bij mensen uit buurt of dorp.

ARGUMENTEN 1.1 Met de doelen van dit beleidskader zetten we een vervolgstap in het versterken van de sociale basis van Zeist en vergroten we de sturing op samenwerking en maatschappelijk effect. In de gemeente Zeist helpen mensen elkaar, zijn er heel veel vrijwilligers actief en zijn er deskundige professionals die iedere dag hulp geven aan mensen die dat nodig hebben. Dat is iets om trots op te zijn. Doen we samen de juiste dingen en zijn we er vroeg genoeg bij? Dat zijn belangrijke vragen voor nu en later. Sinds de overdracht van zorgtaken van Rijk naar gemeenten in 2015, heeft onze gemeente een grotere wettelijke preventieve rol, waardoor we ook andere vragen stellen aan lokale initiatiefnemers (vrijwilligerswerk, welzijn, enzovoort). Met doelen van dit beleidskader beogen we daarom meer sturing op resultaat in de sociale basis. Meer sturing op samenwerking tussen de partijen en beter inzicht in maatschappelijk effect om richting te geven aan wat inwoners echt nodig hebben in de diverse wijken. 1.2 Het organiseren van effectieve preventie vraagt om een gezamenlijke en samenhangende visie en aanpak. Movisie geeft een heldere samenvatting van de wetenschappelijke onderbouwing: ‘Effectieve preventie werkt, het kan problemen van mensen voorkomen, beginnende problematiek in goede banen leiden en voorkomen dat problemen terugkomen.

Losse preventieve interventies hebben echter een klein effect, maar als alle kleine effecten zich samen vermenigvuldigen leidt dit tot een omvangrijk en duurzaam resultaat. De sociale basis bestaat daarbij uit twee delen; het ene deel is de fysiek aanwezige infrastructuur zoals de voorzieningen, instanties, gebouwen en inrichting van de wijk. Het andere deel is het menselijke en informele deel waarin mensen met elkaar samen de gemeenschap vormen. Het gaat dan om de invulling van de sociale basisinfrastructuur door inwoners, professionals, gemeenteambtenaren, zelfstandig ondernemers en bestuurders: de visie die zij op sociale kwaliteit hebben, hun verwachtingen, professionele inzet, onderlinge relaties en samenwerking. Beide hebben elkaar nodig en zijn nauw aan elkaar verbonden.‘ 1.3 De doelen van dit beleidskader zijn het resultaat van een uitgebreid participatief traject dat na vaststelling verder gaat. De gesprekken met inwoners, vrijwilligers en professionals vormen de basis van het beleidskader. Het is daarmee een verhaal geworden door en voor de sociale basis. De doelen van het beleidskader Pagina 4 van 8

moeten daarmee gezien worden als gezamenlijke waarden en doelen die als richtsnoer dienen voor de verder doorontwikkeling. De organisaties in Zeist laten dagelijks zien dat ze innoveren en ze vertellen ons dat er ruimte is voor doorontwikkeling van het aanbod. Hiervoor is een sterke samenwerking tussen alle partijen en personen nodig. 1.4 Een sterke sociale basis verdient een eigen beleidsdocument. De sociale basis wordt vanuit een gemeentelijk sturingsperspectief in het sociaal domein met regelmaat genoemd als de dingen die we doen om zware zorg te voorkomen. De sociale basis heeft zeker preventieve waarde maar het is veel meer dan dat. Het gaat om alle kleine acties en initiatieven die mensen ontplooien om het leven in Zeist een stukje mooier te maken. De motivatie en de acties staan op zichzelf, zijn bedoeld om mensen te helpen en niet om vraagstukken in ons zorgsysteem op te lossen. Met de vaststelling van het beleidskader onderschrijft de gemeente dit inzicht. 1.5 Met sociaal in balans versterken we de sturing op het sociaal domein. Het ontwikkeltraject sociale basis is onderdeel van de brede transformatiebeweging die we met het programma ‘Sociaal in balans’ hebben ingezet. Sterke netwerkzorg in de wijk en een stevige sociale basis zijn hierbij onmisbaar.

Parallel aan het opstellen van dit beleidskader is gewerkt aan het herijken van de leidende principes van Wmo en Jeugdzorg. Dat document is inmiddels vastgesteld door uw gemeenteraad. De beide documenten zijn op elkaar afgestemd zodat we in de toekomst beter in staat zijn om de eigen kracht te versterken, problemen te voorkomen, de sociale basis beter te benutten en snel professionele hulp in te zetten als dat nodig is. Ook tijdens de inzet van professionele hulp verdwijnt de sociale basis niet uit beeld. De nabijheid en hulp van familie, vrienden, buren en vrijwilligers blijft ook dan cruciaal. De inmiddels vastgestelde leidende principes van van Wmo en Jeugdzorg zijn de beschrijving van ons doel en onze manier van werken. Dit is van toepassing op onszelf, onze inwoners en natuurlijk ook onze partners. Deze leidende principes komen neer op het volgende: ‘Zeistenaren zijn veerkrachtig en leven meestal met plezier. Ze worden ondersteund en gestimuleerd als de veerkracht even afneemt. Waar nodig leveren we passende zorg en ondersteuning die aansluit op de belevingswereld van de betreffende inwoner. Hen sterkt in wat ze kunnen, vertrouwen en structuur biedt’. TOELICHTING Participatie •

•

Een sterke sociale basis is van belang van alle inwoners van Zeist. Maar hoe zorgen we voor een sterke sociale basis en wat is ieders rol hierbij? Om antwoord te krijgen op die vragen heeft de Gemeente Zeist adviesbureau K2 gevraagd een participatief onderzoek uit te voeren. Zij hebben onderzocht wat de opgaven zijn om de sociale basis te versterken. Ze spraken hiervoor een grote groep betrokkenen en ontwikkelden, op grond van alle verhalen, leidende patronen op de acht thema’s. In bijlage 2 van het beleidskader kunt u de onderzoeksverantwoording van K2 lezen. De verhalen van het participatief onderzoek hebben op bijna alle onderdelen een gebalanceerd patroon opgeleverd. Waar dit niet het geval is, wordt de ambitie bepaald op basis van beleidsdocumenten en ander onderzoek. Het Adviesnetwerk Zeist (ANZ) heeft deelgenomen aan het participatief traject. Daarnaast hebben zij advies gegeven op het stuk. In bijlage 3 kunt u hun advies lezen en de reactie van het college op dit advies. Het ANZ beschouwt het stuk als een stevige basis voor het vervolgtraject.

Financiële toelichting •

De uitwerking van het beleidskader in een subsidieopdracht en uitvoeringsagenda zal grotendeels gebeuren vanuit de staande organisatie van de gemeente Zeist. Voor inzet van externen is 25k vanuit het transformatiebudget sociaal domein gereserveerd. Deze uitwerking is onderdeel van het programma sociaal in balans.

Pagina 5 van 8

• •

Het vaststellen van de doelen van het beleidskader heeft geen financiële consequenties voor het budgettaire kader van de taken die binnen de sociale basis vallen. De kosten en baten voor de sociale basis van het sociaal domein zijn op dit moment in balans. Het versterken van de sociale basis draagt bij aan: o Het versterken van de kracht van de samenleving; o Het vroeger signaleren van problematiek; o Het meer inzetten van de sociale basis in plaats professionele zorg en van de inzet van een combinatie van beide als alternatief voor de inzet van alleen professionele hulp. Deze effecten dragen bij aan het in balans brengen van kosten en baten in het sociaal domein van de gemeente (sociaal in balans).

Juridische aspecten •

Er zijn geen juridische consequenties verbonden aan dit voorstel.

Samenhang met andere projecten •

•

•

Voor bestaanszekerheid en gezondheid gaat nieuw beleid opgesteld worden. De nieuwe strategische beleidsdoelstellingen op die onderwerpen gaan na vaststelling onderdeel uitmaken van dit beleidskader ‘De sociale basis’. Het integreren van een nieuwe zienswijze op gezond leven – zoals positieve gezondheid – wordt via het opstellen van nieuw gezondheidsbeleid meegenomen. De Regionale Sociale dienst stelt nieuwe strategische kaders voor de uitvoering van de participatiewet op. Doelstellingen die betrekking hebben op het thema ‘waardevol werk’ zullen ook in dit beleidskader sociale basis worden opgenomen. In het algemeen kan gesteld worden dat de doelstellingen in het beleidskader ‘De sociale basis’ alleen vernieuwd kunnen worden nadat de raad nieuwe beleidskaders op een thema heeft vastgesteld of voor de sociale basis als geheel. Inhoudelijk kiezen we voor dit kader in eerste instantie voor een focus op het sociaal domein. Sport, kunst en lokaal ondernemerschap zijn ook onderdeel van de sociale basis. Beleidstechnisch houden ze op dit moment hun eigen stukken. Op inhoud zetten we kunst en sport in als middel om de doelstellingen van de sociale basis te bereiken. Het traject sociale basis onderdeel van sociaal in balans. Zie voor toelichting argument 1.5 en bullit drie van de financiële paragraaf.

VERDERE PROCES Planning en uitvoering De doelen van het beleidskader zijn slechts het begin van het traject. Om van beleidsdoelen te komen naar concrete uitwerking te komen zullen we na vaststelling van dit beleidsplan in 2023 de volgende zaken oppakken: • De ontwikkeling van een subsidieopdracht sociale basis met resultaten per thema die per 2024 in werking zal treden. Hierbij wordt allereerst gestart met de thema’s die directe relatie hebben met de thema’s van de onlangs door het Rijk gepubliceerde specifieke uitkering (SPUK) behorende bij het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Het betreft de volgende thema’s uit het beleidskader: vrijwillige inzet & mantelzorg, ontmoeten, redzaam in om het huis, gezonde leefstijl, opgroeien en opvoeden. De andere 3 thema’s (waardevol werk, financiën op orde en taal) worden in 2024 uitgewerkt en vanaf 2025 opgenomen in de subsidieopdracht. • In 2023 wordt er tevens uitwerking gegeven aan de ontwikkelonderwerpen ‘de weg vinden’ en ‘overzicht en samenwerking’. Ontwikkelonderwerp ‘voorzieningen dichtbij’ wordt in 2023 deels opgepakt door de uitwerking van het thema ‘ontmoeten’. In 2024 zal dit onderwerp in de volle breedte uitgewerkt worden. Communicatie

Pagina 6 van 8

• •

Aan het vaststellen van dit stuk is geen publicitair moment gekoppeld. De inwoners en partners van de sociale basis die hebben meegeholpen aan de totstandkoming van dit stuk zijn in kennis gesteld van het stuk dat door het college is vastgesteld en aan uw raad wordt voorgelegd. De in de inleiding genoemde definitie is in de communicatie-uitingen van het participatief traject gebruikt om een eenduidig beeld van het onderwerp vast te houden.

BIJLAGEN 1. Beleidskader De sociale basis 2. Bestuursopdracht sociale basis 3. Reactie college advies ANZ ‘De sociale basis’

Pagina 7 van 8

RAADSBESLUIT

Behoort bij raadsvoorstel Nr. 23RV010

De raad van de gemeente Zeist; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 21 februari 2023; BESLUIT: In te stemmen met het beleidskader ‘De sociale basis’.

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 18 april 2023. De raad voornoemd,

mr. J. Janssen, griffier

drs. J.J.L.M. Janssen, voorzitter

1