00-21RV039 rv Stabiliteitscriteria

RAADSVOORSTEL Stabiliteitscriteria

Portefeuillehouder Opsteller Zaak/stuknummer Raadsvoorstel

J.J.L.M. Janssen E. Westerhof 407500 21RV039

Ronde Tafel Debat Raadsvergadering

22 juni 2021 29 juni 2021 8 juli 2021

Maatschappelijk effect en doel van het voorstel De stabiliteitscriteria zorgen voor meer en tijdig inzicht in onze financiële positie als geheel. Aan de hand van diverse objectieve (stabiliteits)criteria worden we in staat gesteld actief te kunnen sturen op onze financiële huishouding en als hier aanleiding voor is maatregelen te kunnen treffen.

Voorstel In te stemmen met de nota stabiliteitscriteria (inclusief signaalwaarden en dashboard)

Besluit Raad 08 juli 2021: Basis

Basis De gemeente Zeist kenmerkt zich als een financieel stabiele gemeente. Door het voeren van een bestendig financieel beleid zijn we er in geslaagd Zeist financieel gezond te houden. We investeren tijdig in actuele maatschappelijke vraagstukken en realiseren diverse ambities. We zorgen ervoor dat het voorzieningenniveau in Zeist van een hoog niveau is en blijft. Dit alles doen we vanuit een gezonde financiële situatie. De laatste jaren staat onze financiële positie echter onder druk. De toenemende kosten in het sociaal domein, het achterblijven van extra rijksmiddelen en de (structurele) gevolgen van de Covid19 crisis maken het investeren in maatschappelijke opgaven minder vanzelfsprekend. In financieel mindere tijden zullen vaker keuzes moeten worden gemaakt ter bepaling van de gewenste (omvang van) bestedingen. We willen immers blijvende financiële stabiliteit, ook in woelige tijden. Hierbij is tijdig en voldoende inzicht in de (impact van keuzes op) onze complete financiële positie van extra groot belang. Ter verkrijging van inzicht in onze financiële positie maken we, naast rapportages met actuele en gebudgetteerde cijfers, gebruik van diverse normen en kengetallen. Een deel zijn deze normen en kengetallen komen voort uit de gemeentewet, de financiële kengetallen vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) of de Wet Financiering Decentrale Overheden (FIDO).

Een ander deel - zoals de bepaling van de weerstandsratio - komt voort uit eigen lokale afspraken. Ook de accountant hanteert een aantal kengetallen bij de beoordeling van de jaarrekening. Deze kengetallen, normen en afspraken worden verspreid toegepast in de diverse financiële rapportages en investeringsvoorstellen. Echter zonder dat het samenhangende inzicht wordt geboden Pagina 1 van 5

in het grote geheel, namelijk de financiële robuustheid van onze gemeente. Hierdoor ontstaat een verhoogd risico dat keuzes met een (te) negatieve impact op de financiële positie niet tijdig worden gesignaleerd. Door de kengetallen, normen en afspraken te koppelen aan thema’s, die iets zeggen over onze financiële positie als geheel, kan het bijdragen aan verbeterde sturing en verantwoording. Daarom zetten we deze kengetallen, normen en afspraken in als “stabiliteitscriteria”. Ook is het goed om nieuwe stabiliteitscriteria aan het palet toe te voegen. Door toepassing van dit hernieuwde stelsel van thema’s en stabiliteitscriteria in de planning & control cyclus ontstaat meer inzicht in de status van onze financiële robuustheid dan voorheen. We zijn daardoor beter voorbereid op onze financiële toekomst en kunnen we, indien nodig, sneller ingrijpen als de situatie dat van ons vraagt. Met deze nota kunnen de balans op maken van onze financiële huishouding. Zowel in absolute als in relatieve zin is onze begroting wendbaar, weerbaar en stabiel en geeft dit een goede basis om tijdig te anticiperen op toekomstige ontwikkelingen en de financiële gevolgen hiervan een plek te geven in onze begroting. De criteria zijn aan verandering onderhevig door allerlei ontwikkelingen.

Hierdoor is dit ook geen statische nota maar zullen we continue onze financiële huishouding monitoren en waar nodig maatregelen treffen om bij te sturen. Via onze planning en controldocumenten zullen we verantwoorden en waar nodig met voorstellen komen. Ook gaan we samen u het gesprek voeren om er voor te zorgen dat onze financiële huishouding op orde blijft. Hierdoor blijft de inhoud van deze nota een actueel thema.

TOELICHTINGEN x

Financiën Communicatie

x

Juridisch Automatisering

Risico’s Anders

Verdieping In de jaren 2020-2022 hebben we te maken met financiële tegenwind. We zijn bezig om ons beleid te heroverwegen en aanvullende maatregelen te nemen. Dit draagt bij aan het financieel herstel op korte termijn. Om blijvend financieel op orde te zijn (robuust te zijn) is er meer nodig dan het ‘vinden’ van extra dekking. We willen kunnen anticiperen op ontwikkelingen en niet verrast worden. Deze nota biedt hier handvatten voor. Het geeft een beeld waaraan we kunnen zien dat het financieel goed gaat of dat we juist op sommige punten maatregelen moeten nemen. Het inzicht wordt op een objectieve wijze getoond aan de hand van diverse stabiliteitscriteria. Het geeft de ‘financiële staat van onze gemeente’ weer. Met deze nota heeft uw raad een instrument in handen waarmee u strategisch kunt sturen en haar controlerende rol kan versterken. De stabiliteitscriteria zorgen voor meer en tijdig inzicht in onze financiële positie als geheel. We willen immers financieel robuust zijn, ook in woelige financiële tijden. Daarbij onderkennen we een tijdsperiode van inzicht verkrijgen en een tijdsperiode waarbij we gaan handelen om de stabiliteitscriteria weer op orde te krijgen mocht dit nodig zijn. We moeten de goede financiële tijden benutten om op orde te zijn of te komen om in financiële mindere tijden stabiel te zijn.

Het weer op orde brengen van onze financiële huishouding kost soms financiële speelruimte en gaat gepaard met keuzes. Deze nota bevat informatie die bijdraagt aan een versterkt inzicht in de stabiliteit en sturing van onze begroting en onze financiële positie. Het betreft een met elkaar samenhangend stelsel van criteria dat verder gaat dan de bestaande kengetallen en ratio’s die in de paragraaf risicobeheersing en weerstandsvermogen zijn opgenomen. De stabiliteitscriteria vormen, los van onze kostenbeheersing, een middel om tijdig het inzicht in onze financiële positie als geheel te vergroten en een bijdrage te leveren aan de financiële wendbaarheid en robuustheid. Deze nota is ook bedoeld voor als de actuele of verwachte situatie daar om vraagt, bij te dragen aan een voorspelbaar handelingsperspectief voor bijsturing op de financiële positie. Hierbij moeten we tijdig beschikken over signalen of het goed, of juist minder goed gaat met onze financiële huishouding. De nota bevat voorstellen over de gewenste hoogte van de signaalwaarden en de volatiliteit ervan. Pagina 2 van 5

Ook geeft de nota mogelijke oplossingsrichtingen hoe we willen handelen als de werkelijke waarde onder de signaalwaarde komt of dreigt te komen. We vinden het belangrijk dat er een repertoire aan maatregelen beschikbaar komt als blijkt dat onze financiële stabiliteit in het geding is. Dit ook om voorspelbaarder te worden in ons handelen. Vanwege deze handelingsdimensie krijgt deze nota ook een politieke dimensie. Namelijk, hoe strenger de normen en signaalwaarden, hoe minder de bestedingsruimte. Bij het kiezen van een te ruime normering verliest het instrumentarium echter aan waarde en kracht. Wij moeten daarom op zoek naar een passend optimum. Het is belangrijk dat we niet in de waan van de dag handelen, maar dat we de criteria en hun signaalwaarden voor langere tijd vaststellen. Dit helpt dan niet alleen bij de sturing van de begroting, maar ook bij sturing van ons gedrag. Daarmee bevat deze nota nadrukkelijk ook een gedragscomponent. Door de stabiliteitscriteria onderdeel uit te laten maken van onze planning en controlcyclus monitoren we frequent onze financiële huishouding. Door deze samenhang wordt voorkomen dat de criteria als een momentopname gezien worden.

ARGUMENTATIE 1. De stabiliteitscriteria zorgen voor meer en tijdig inzicht in onze financiële positie als geheel. Deze nota bevat informatie die moeten bijdragen aan een versterkt inzicht in de stabiliteit en sturing van onze begroting en onze financiële positie. Het betreft een met elkaar samenhangend stelsel van criteria dat verder gaat dan de bestaande kengetallen en ratio’s die in de paragraaf risicobeheersing en weerstandsvermogen zijn opgenomen. De stabiliteitscriteria vormen, los van onze kostenbeheersing, een middel om tijdig het inzicht in onze financiële positie als geheel te vergroten en een bijdrage te leveren aan de financiële wendbaarheid en robuustheid. 2. De nota moet bijdragen aan een voorspelbaar handelingsperspectief. Deze nota is ook bedoeld voor als de actuele of verwachte situatie daar om vraagt, bij te dragen aan een voorspelbaar handelingsperspectief voor bijsturing op de financiële positie. Hierbij moeten we tijdig beschikken over signalen of het goed, of juist minder goed gaat met onze financiële huishouding. De nota bevat voorstellen over de gewenste hoogte van de signaalwaarden en de volatiliteit ervan. Ook geeft de nota mogelijke oplossingsrichtingen hoe we willen handelen als de werkelijke waarde onder de signaalwaarde komt of dreigt te komen.

We vinden het belangrijk dat er een repertoire aan maatregelen beschikbaar komt als blijkt dat onze financiële stabiliteit in het geding is. Dit ook om voorspelbaarder te worden in ons handelen. 3. Door de stabiliteitscriteria onderdeel uit te laten maken van onze planning en controlcyclus monitoren we frequent onze financiële huishouding. Door deze samenhang wordt voorkomen dat de criteria als een momentopname gezien worden.

KANTTEKENINGEN Het sturen op stabiliteitscriteria heeft een disciplinerend effect. Echter moeten de criteria als hulpmiddel gezien worden. In tijden van financiële krapte kan het nodig zijn dat er juist extra geïnvesteerd moet worden in maatschappelijke vraagstukken. Dit heeft een nadelig effect op de stand van de criteria. Door in gesprek te gaan met de gemeenteraad over de effecten kan voorkomen worden dat er te rigide omgegaan wordt met het instrument.

TOELICHTING Financieel In de jaren 2020-2022 hebben we te maken met financiële tegenwind. We zijn bezig om ons beleid te heroverwegen en aanvullende maatregelen te nemen. Dit moet bijdragen aan het financieel herstel op korte termijn. Om blijvend financieel op orde te zijn (robuust te zijn) is er meer nodig dan het ‘vinden’ van extra dekking. We willen kunnen anticiperen op ontwikkelingen en niet verrast worden. Deze nota biedt handvatten hiervoor. Het geeft een beeld waaraan kunnen we zien dat het financieel goed gaat of dat we juist op sommige punten maatregelen moeten nemen. De nota heeft geen directe financiële gevolgen. Pagina 3 van 5

Juridisch In de nota is bij ieder stabiliteitscriterium de relevante wet- en regelgeving benoemd waaraan we moeten voldoen.

Participatie Een eerder concept van deze nota is op 26 november jl met de auditcommissie besproken. Op 7 januari jl is de nota met de voltallige raad besproken. Het ging beide keren om technische besprekingen waarbij zowel de auditcommissie als de gemeenteraad de mogelijkheid heeft gekregen aandachtspunten mee te geven voor de uiteindelijke nota. De meegegeven punten zijn waar mogelijk verwerkt in de nota. VERDERE PROCES Planning en uitvoering De behandeling van deze nota zal gelijktijdig plaatsvinden met de behandeling van de kadernota 2022

BIJLAGEN 1. Nota stabiliteitscriteria 2. Dashboard stabiliteitscriteria

Pagina 4 van 5

RAADSBESLUIT

Behoort bij raadsvoorstel Nr. 21RV039

De raad van de gemeente Zeist; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 18 mei 2021; BESLUIT: In te stemmen met de nota stabiliteitscriteria (inclusief signaalwaarden en dashboard).

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 08 juli 2021. De raad voornoemd,

mr. J. Janssen, griffier

drs. J.J.L.M. Janssen, voorzitter

1