00-21RV011 rv Klimaatbestendig Zeist

RAADSVOORSTEL Klimaatbestendig Zeist

Portefeuillehouder

Wouter Catsburg

Ronde Tafel

Nog in te plannen

Opsteller

Debat

Nog in te plannen

Zaak/stuknummer

J.C. van der Vliet 388918

Raadsvergadering

Nog in te plannen

Raadsvoorstel

21RV011

Maatschappelijk effect en doel van het voorstel Het vaststellen van ‘Klimaatbestendig Zeist’ geeft de gemeente een actueel beleidskader met betrekking tot klimaatadaptatie waarmee we de gevolgen van klimaatverandering beperken. Voorstel 1. Instemmen met ‘Klimaatbestendig Zeist’ Besluit Raad

Basis Het klimaat verandert als gevolg van de opwarming van de aarde. De precieze verandering hangt af van veel factoren, maar duidelijk is dat de weersomstandigheden in Nederland extremer worden. We krijgen te maken met heftigere regenbuien, langere droge periodes en meer en hetere zomerse dagen en nachten. Om ook in de toekomst prettig te kunnen wonen, werken en recreëren, wil gemeente Zeist investeren in een klimaatbestendige inrichting. Dit is een opgave waar we niet alleen voor staan, maar waarin we samenwerken met anderen. Deze visie is tot stand gekomen in overleg met regionale stakeholders, woningcorporaties, groene groepen en met inbreng vanuit Samen Duurzaam Zeist. Aanleiding In het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie is beschreven voor welke opgave we staan. Daarnaast is hierin een proces van stresstesten, risicodialogen, beleidsvorming en uitvoeringsprogramma’s opgenomen. Voor gemeente Zeist is dit binnen het netwerk Water & Klimaat (voorheen Winnet) opgepakt. Gezamenlijk hebben we stresstesten uitgevoerd, waaruit blijkt hoe kwetsbaar we op hoofdlijnen zijn, en hebben we risicodialogen met regionale stakeholders gevoerd. Dit alles heeft geleid tot een Regionale Adaptatie Strategie (RAS), die in november 2020 is opgeleverd en in januari 2021 omarmt wordt door de colleges van alle betrokken overheden.

Beide documenten zijn tegelijkertijd opgesteld en sluiten daardoor goed op elkaar aan. Deze basis is een bouwsteen voor de Omgevingsvisie en het Meerjarig onderhoudsplan Beheer Openbare Ruimte. Daarnaast is het een belangrijk thema in het nieuwe Verbreed Gemeentelijke Rioleringsplan 2022 – 2026. Inhoud ‘Klimbaatbestendig Zeist’ beschrijft de ambitie die Zeist heeft als het gaat om klimaatadaptatie. Door nu de juiste dingen te doen, zorgen we er voor dat er ook straks een prettige leefomgeving is voor iedereen. We zetten in op het goede leven in Zeist.

Pagina 1 van 6

Het document geldt als brede ambitie voor alle projecten binnen Zeist, waarbij we onderscheid maken in de bestaande gebouwde omgeving en nieuwbouwprojecten: de ambitie is dat de gevolgen van de klimaatverandering ook in 2050 beperkt zijn. We stellen concrete doelstellingen die bijdragen aan het behalen van de volgende ambitie:

Zeist in 2050 Inwoners en bedrijven zijn zich bewust van het belang van een klimaatbestendige leefomgeving. Het hemelwater van daken is afgekoppeld van de (vuilwater)riolering, volledig versteende tuinen zijn verleden tijd en overal zijn groene daken in combinatie met zonnepanelen te vinden. Ook de gemeente heeft hier aan bijgedragen door de openbare ruimte te vergroenen met bomen en infiltratievelden voor het hemelwater aan te leggen. Gemeente Zeist is een spons: in natte periodes houden we water vast en tijdens droge periodes gebruiken we dat water. Ook nu, in 2050, is er sprake van een gezonde leefomgeving. Wateroverlast We accepteren dat er tijdelijk water op straat kan staan. We voorkomen echter dat het water woningen binnenstroomt of voor verkeersopstoppingen op hoofdwegen zorgt. Dit bereiken we door het hemelwater op te vangen daar waar het valt en vast te houden op lagergelegen locaties, waar het geen hinder of overlast tot gevolg heeft. Hitte Iedere inwoner van Zeist heeft een koele locatie, in de vorm van een speeltuin, park of bos, in zijn of haar directe omgeving. Ook op de straten is verkoeling te vinden met name de voet- en fietspaden hebben schaduw op het heetste moment van de dag. Verder zijn er door de hele gemeente groene daken en gevels zichtbaar. Bij woningen voor kwetsbare groepen hebben we daarnaast gezorgd voor extra natuurlijke verkoeling.

Droogte In natte periodes infiltreren we zoveel mogelijk hemelwater in de bodem en bouwen we zo een buffer op voor droge periodes. Hierdoor gaan we verdroging in de gemeente Zeist en op de Utrechtse Heuvelrug tegen. Ook kiezen we voor sterke beplanting en bomen die zijn afgestemd op de lokale omstandigheden, zoals de grondslag en de beschikbaarheid van (grond)water. Door goed onderhoud aan onze watergangen is de waterkwaliteit goed en is er geen sprake van blauwalg of botulisme. Waterveiligheid De Lekdijk is door het rijk en het hoogheemraadschap verstevigd en opgehoogd. Bij een eventuele dijkdoorbraak zijn de gevolgen van een overstroming beperkt: Zeist-West kan enkele decimeters onder water lopen en de vitale en kwetsbare functies zijn zoveel mogelijk (hoog en droog) op de Utrechtse Heuvelrug gepositioneerd. Daarnaast zijn onze calamiteitenplannen op orde, dus weten we wat we moeten doen als er een dijk doorbreekt.

Grotendeels wordt deze ambitie bereikt door mee te koppelen met bestaande projecten die uitgevoerd worden in het kader van Beheer Openbare Ruimte (reconstructies) en de energietransitie. Daardoor zijn er nauwelijks extra financiële middelen nodig. Tegelijkertijd zijn er momenteel knelpunten waar, vooruitlopend op de andere opgaven, inzet nodig is om klimaatbestendig te worden. Beschreven is op welke wijze daarmee omgegaan wordt. Het realiseren van de beschreven de ambities is een gedeelde verantwoordelijkheid van de overheid (gemeente, hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden, provincie Utrecht en het rijk), bedrijven, maatschappelijke organisaties en natuurlijk onze inwoners. Een belangrijke succesfactor voor het bereiken van een klimaatbestendig Zeist is dan ook de samenwerking met al deze partijen. De inzet is om bestaande samenwerkingen te intensiveren. Naast intensievere samenwerking met stakeholders wordt er ingezet op beweging. Ca. 50% van de gebouwde omgeving is in private handen. Aangezien klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte vaak kostbaarder zijn dan op private percelen (± factor 5) én het een gezamenlijke opgave is, wordt er gezocht naar mogelijkheden om onze inwoners te stimuleren om in beweging te komen.

Pagina 2 van 6

De (financiële) consequenties die volgen uit de gestelde ambities en bijbehorende aanpak worden komend jaar nader uitgewerkt in het ‘Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2022 – 2026’. Dit plan wordt eind 2021 voorgelegd aan de raad en gaat, naast riolering, ook in op de water- en klimaatthema’s uit ‘Klimaatbestendig Zeist’. Functie van ‘Klimbaatbestendig Zeist’ ‘Klimaatbestendig Zeist’ vormt het gemeentelijk beleidskader als het gaat om klimaatadaptatie. Het heeft de volgende functies:  Bouwsteen voor de Omgevingsvisie en het Meerjarig onderhoudsplan Beheer Openbare Ruimte;  Beleidskader voor het in 2021 op te stellen Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2022 – 2026;  Beleidskader voor gemeentelijke reconstructieprojecten;  Beleidskader voor nieuwbouwontwikkelingen. Relatie tot andere trajecten Klimaatadaptatie is een opgave op zich, maar staat niet op zichzelf. We maken de verbinding met andere opgaven zoals de energietransitie, de woningbouwopgave, beheer openbare ruimte, etc. Ons aanpassen aan het klimaat (adaptatie) is namelijk één kant van de medaille. De klimaatverandering beperken (mitigatie) staat op de andere kant. Zowel het Nationale Programma Regionale Energie Strategieën als het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie stellen dat het belangrijk is deze koppeling te maken.

Zowel klimaatadaptatie als de energietransitie (mitigatie) vragen om investeringen in de openbare ruimte. Dit document is tegelijkertijd met de Regionale Adaptatie Strategie (RAS) tot stand gekomen. De RAS is opgesteld binnen het Netwerk Water & Klimaat, waarin we met 14 gemeenten, het hoogheemraadschap en de provincie samenwerken. Het is een regionaal document dat op hoofdlijnen de opgaven en ambities van de gezamenlijke overheden beschrijft. De RAS is in november 2020 opgeleverd en in januari 2021 door alle colleges omarmt als regionale ambitie. Klimaatbestendig Zeist is de lokale doorvertaling van de RAS. Doordat beide documenten tegelijkertijd zijn opgesteld, sluiten ze goed op elkaar aan. Betekenis voor inwoners ‘Klimaatbestendig Zeist’ is van betekenis voor inwoners. Als gemeente laten we zien op welke wijze we ons aanpassen aan het veranderende klimaat. De gevolgen van het veranderende klimaat kunnen op straat- en/of perceelniveau ingrijpend zijn: extreme en langdurige hitte en droogte hebben impact op onze inwoners, daarnaast kan de daaropvolgende regenbui overlast en directe schade tot gevolg hebben. We kunnen de gevolgen van klimaatverandering niet volledig voorkomen, maar wel tot een minimum beperken door ons aan te passen. Enerzijds geven we als gemeente het goede voorbeeld, anderzijds laten we zien dat iedere inwoner zelf ook kan bijdragen aan deze opgave.

Hierover communiceren, informeren en stimuleren we actief via bijvoorbeeld sociale media en Samen Duurzaam Zeist. Daarnaast betrekken we inwoners en buurtverenigingen op het moment dat er een concreet reconstructieproject in hun directe omgeving wordt opgestart. Proces totstandkoming Klimaatbestendig Zeist is tot stand gekomen in samenwerking met diverse partijen. Zo zijn in overleg met netwerk Water & Klimaat stresstesten en risicodialogen uitgevoerd. Daarnaast zijn er regionale ambities verwoord die opgenomen zijn in de RAS. Verder is er lokaal overleg gevoerd met Samen Duurzaam Zeist, Woningcorporaties en groene groepen. De opgave voor Zeist is door Sweco vertaald naar klimaatlabels op straatniveau (dit is vergelijkbaar met een energielabel). Hieruit blijkt de klimaatbestendigheid van onze gemeente. Daarnaast zijn er een tweetal informatiebijeenkomsten met het college en de raad geweest waarin de stand van zaken gedeeld is en ook de verwoorde ambities voorgelegd zijn. Op deze wijze is bestuurlijke feedback opgehaald en verwerkt. Onderdeel van de uitvoering is het informeren en stimuleren van onze inwoners. Op dat moment wordt ook concreet met hen het gesprek gevoerd over de handvatten die zij nodig hebben.

Pagina 3 van 6

Toelichtingen x

Financiën

Juridisch

Risico’s

x

Communicatie

Automatisering

Anders

ARGUMENTEN 1. Met de vaststelling van ‘Klimaatbestendig Zeist’ ligt er een heldere basis met betrekking tot klimaatadaptatie. Op deze wijze zorgen we er voor dat het ook in 2050 prettig wonen is in Zeist. Deze basis geldt als bouwsteen voor de Omgevingsvisie en als beleidskader voor projecten (reconstructie en nieuwbouw) binnen gemeente Zeist. 2. Dit document is de lokale doorvertaling van de RAS. Hierdoor wordt op lokaal niveau invulling gegeven aan het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. 3. Dit lokale beleidsdocument is van essentieel belang om aanspraak te kunnen maken op de Impulsregeling Klimaatadaptatie van het rijk. 4. In november 2020 is een conceptversie van het document besproken met de Adviescommissie Milieukwaliteit en Leefomgeving (AML). In haar advies, zie Bijlage III, is de commissie positief én vraagt zij specifieke aandacht voor bepaalde onderwerpen. Deels zijn deze verwerkt in het definitieve document, deels is dit concrete uitwerking van het beleid en zal dit nader uitgewerkt worden in het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan. 5. Dit document is afgestemd met Natuurlijk Zeist-West en Stichting Milieuzorg Zeist e.o. Zij onderschrijven het belang van dit document en de gestelde ambities. Waarbij zij specifieke aandacht vragen voor het behoud van bestaande natuurwaarden. KANTTEKENINGEN 1.

De mate van klimaatverandering is gebaseerd op actuele modelen van het KNMI. De doorgerekende scenario’s worden regelmatig bijgesteld. Dit betekent dat ‘Klimaatbestendig Zeist’ geen eenmalige exercitie is, maar dat we voortborduren op de nieuwste inzichten. Deze bijstelling wordt steeds meegenomen in de cyclus van het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan. 2. De precieze financiële consequentie van de voorgestelde ambities is nog niet inzichtelijk. De verwachting is dat deze zeer beperkt is, omdat klimaatadaptatie veelal mee kan liften in andere projecten. De financiële consequentie voor knelpunten waar versnelling nodig is wordt inzichtelijk gemaakt binnen het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan dat eind 2021 voorgelegd wordt aan de raad.

Pagina 4 van 6

TOELICHTING

Financiën Het uitgangspunt is dat we klimaatadaptatie meekoppelen met andere projecten. Hierdoor heeft ‘Klimaatbestendig Zeist’ geen directe financiële gevolgen. Met betrekking tot knelpunten die versneld aangepakt moeten worden komt er in het ‘Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2022-2026’ een financiële onderbouwing. Om de opgave met betrekking tot klimaatadaptatie te versnellen heeft het rijk €200mln beschikbaar gesteld. Deze gelden worden verdeeld over zogenaamde werkregio’s. Voor Zeist is deze werkregio het Netwerk Water & Klimaat. Voor het gehele netwerk is €7,5mln beschikbaar, waarvan orde grootte €400.000 á €500.000 voor Zeist. Voorwaarden voor deze impuls zijn dat de bijdrage maximaal 33% bedraagt en dat de maatregelen in de periode 2021 t/m 2027 uitgevoerd worden. De aanvraag voor deze impuls pakken we samen met het netwerk op. Daar waar mogelijk proberen we ook gebruik te maken van andere subsidieregelingen. Communicatie Het vaststellen van ‘Klimaatbestendigd Zeist’ wordt gecommuniceerd via een persbericht en op de website en via sociale media van de Gemeente Zeist. VERDERE PROCES Evaluatie Klimaatadaptatie wordt integraal onderdeel van het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan. Dit betekent dat we ook per cyclus, van vier of vijf jaar, evalueren met betrekking tot gestelde ambities en de voortgang die geboekt wordt.

BIJLAGEN 1. Klimaatbestendig Zeist 2. Regionale Adaptatie Strategie (november 2020) 3. Advies van de Adviescommissie Milieukwaliteit en Leefomgeving (11 december 2020)

Pagina 5 van 6

RAADSBESLUIT

Behoort bij raadsvoorstel Nr. 21RV011

De raad van de gemeente Zeist; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 19 januari 2021; BESLUIT:

In te stemmen met ‘Klimaatbestendig Zeist’.

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van De raad voornoemd,

mr. J. Janssen, griffier

drs. J.J.L.M. Janssen, voorzitter

1