20220421.05A19a Raadsinformatiebrief brede evaluatie winkeltijden Zeewolde_rapport.pdf

m

İL1__ -

r--^'

Rapport

Bredeevaluatie winkeltijdenZeewolde

/^Vi&o

research

www.ioresearch.nl

Colofon Uitgave

I&O Research Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam Rapportnummer

2022/016 Datum

januari 2022 Opdrachtgever

Gemeente Zeewolde Auteurs

Ester Hilhorst Charlot Stensen

Het overnemen uitdeze publicatieis toegestaan,mits de bronduidelijkwordtvermeld.

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

2van41

Inhoudsopgave 1

Managementsamenvatting ________________________________________________ 4

1.1 1.2 1.3 2

9 9 10 12 12

Inleiding ______________________________________________________ Inwoners ______________________________________________________ Winkeliers ____________________________________________________ Stakeholders_________________________________________________

13 13 17 22

Economische en maatschappelijke effecten _____________________________________ 23

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 5

Aanleiding en achtergrond van het onderzoek________________________ Onderzoeksvragen______________________________________________ Onderzoeksverantwoording ______________________________________ Onderzoek en corona ____________________________________________ Leeswijzer ____________________________________________________

Huidig gebruikwinkeltijdenop zondag_________________________________________ 13

3.1 3.2 3.3 3.4 4

4 5 5

Inleiding______________________________________________________________

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 3

Inleiding _____________________________________________________ Onderzoeksmethode en representativiteit ___________________________ Beantwoording onderzoeksvragen _________________________________

Inleiding _____________________________________________________ Inwoners _____________________________________________________ Winkeliers ___________________________________________________ Stakeholders_________________________________________________ Koopkrachtbinding in Zeewolde en invloed corona ___________________

23 23 24 28 28

Wensenten aanzienvande zondagopening_____________________________________

5.1 5.2 5.3 5.4

Inleiding ______________________________________________________ Reacties van groepen die positief zijn over zondagopenstelling Reacties van groepen die negatief zijn over zondagopenstelling Suggesties van de stakeholders ____________________________________

___________ _________

31 31 32 33

Bijlagen 34

Vragenlijst inwoners ___________________________________________________ Vragenlijst winkeliers __________________________________________________

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

34 37

3 van41

1

Managementsamenvatting

1.1

Inleiding

De winkeltijdenwet bepaalt wanneer winkels open mogen zijn. Winkeliers in heel Nederland mogen van maandag tot en met zaterdag tussen 6:00en 22:00 uur de deuren openen, niet op zon- en feestdagen. De Zondagswet regelt dat er op zondag vóór12:00 uur geen activiteiten plaatsvinden waardoor de zondagsrust verstoord wordt en dat de godsdienstuitoefening niet zonder strikte noodzaak wordt gehinderd. De gemeenteraad kan in de Winkeltijdenverordening vrijstelling verlenen van het verbod voor winkels om tussen 6:00en 22:00 uur open te zijn op zon- en feestdagen met mogelijke specificaties over aantallen vrijstellingen per jaar, desgewenst per gebied, branche, type zon- of feestdag en/of tijdstip. De gemeenteraad betrekt in de afweging wat passend is bij de wensen en behoeften van verschillende doelgroepen en beleidsdoelen en bij de kaders die de Zondagswet biedt. Vrijstelling betekent geen verplichting om open te zijn. Ondernemers mogen (op alle dagen van de week) zelf bepalen of ze gebruik maken van de mogelijkheden die er zijn. Voor 2019 kon in Zeewolde roulerend één supermarkt per jaar op zondag open, van 16.00- 19.00 uur. Daarnaast waren er twaalf collectieve koopzondagen (van 12.00 uur tot 17.00 uur) per jaar toegestaan. Sinds 1 januari 2019 is er een algehele vrijstelling om op zondag open te gaan tussen 13.00 uur en 20.00 uur.

De vrijstelling geldt niet voor nieuwjaarsdag en de ‘eerste’ feestdagen. De nieuwe Winkeltijdenverordening is tot stand gekomen nadat inwoners en bedrijven in de gemeente Zeewolde in grote meerderheid hadden gevraagd om verruiming van de winkeltijden. De coalitie heeft afgesproken dat na twee jaar een brede evaluatie zal plaatsvinden met alle belanghebbenden om de gevolgen van de verruiming van de winkeltijden in kaart te brengen. De gemeente Zeewolde heeft I&O Research opdracht gegeven tot het uitvoeren van een onderzoek ter evaluatie van de verruiming van de winkeltijden in Zeewolde. In deze rapportage zijn de resultaten van het onderzoek beschreven.

De centrale onderzoeksvraag is: Welke economischenmaatschappelijkegevolgenheeft de verruimingvan de winkeltijdeninZeewolde inde periode2019-2020? Om diverse aspecten van economische en maatschappelijke gevolgen te belichten worden de volgende deelvragen onderscheiden: 1 Hoe hebben winkeliers hun openingstijden op zon- en feestdagen gewijzigd? 2 Hoe hebben inwoners hun gebruik van de openstelling op zon- en feestdagen gewijzigd? 3 Welke effecten zien winkeliers, inwoners en andere stakeholders van de verruiming van de winkeltijden op zondag, als het gaat om omzet, koopkrachtbinding en toerisme, koopavond (economische effecten) 4 Welke effecten zien winkeliers, inwoners en andere stakeholders van de verruiming van de winkeltijden op zondag, als het gaat om beleving van de zondag, overlast en personeel (maatschappelijke effecten)? 5 Welke toepasbare verbetersuggesties zien winkeliers, inwoners en andere stakeholders voor de invulling of uitvoering van de koopzondag?

9

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

4van41

1.2

Onderzoeksmethoden representativiteit

In de periode van 11 tot 22 november 2021 heeft het Zeewoldepanel de gelegenheid gekregen om de vragenlijst in te vullen. Dit is gedaan door 703panelleden, een respons van 52 procent. Alle winkeliers hadden de gelegenheid om deel te nemen aan het onderzoek. De uitnodigingen zijn op 9 en 10 november 2021 persoonlijk overhandigd. Omdat hun uitnodigingsbrief een unieke inlogcode bevatte, zijn dubbele deelnames of spontane deelnames uitgesloten. In totaal hebben 54 winkeliers (76procent van de winkeliers in Zeewolde) meegedaan aan het onderzoek. De responspercentages van de inwoners en winkeliers zijn hoog in vergelijking tot onderzoeken naar zondagopenstelling van winkels in andere gemeenten. De resultaten van de inwonersenquête zijn gewogen naar geslacht en leeftijd. De resultaten van zowel de inwonersenquête als de winkeliersenquête zijn representatief voor de totale populatie. Naast vragenlijstonderzoek onder de twee doelgroepen zijn in week 51 de VCZ, drie supermarkten en zes toeristische ondernemers geïnterviewd over hoe zij aankijken tegen de zondagopenstelling van winkels in Zeewolde, de economisch en maatschappelijke effecten die zij zien en eventuele verbetermogelijkheden. Die input is niet representatief maar is een verdieping op de uitkomsten van de schriftelijke vragenlijsten.

1.3

Beantwoordingonderzoeksvragen

1.3.1

Gehanteerde openingstijdendoor winkeliers

In de periode van begin 2019 tot maart 2020 maakten supermarkten, twee landelijke ketens en een bouwmarkt wekelijks gebruik van de mogelijkheden van zondagopenstelling. Dat is meer dan voor 2018, toen ieder jaar één supermarkt iedere zondagmiddag de deuren opende en er daarnaast maximaal 12 collectieve koopzondagen waren. In de periode van begin 2019 tot maart 2020 deed dertien procent van de winkeliers alleen gedurende de zomermaanden en/of december mee aan die collectieve koopzondagen. Het gaat hier om enkele kleinere winkeliers. Een even grote groep ging alleen rond Kerst open op zondag. Ruim de helft van de winkeliers maakte helemaal geen gebruik van de mogelijkheid om op zondag open te gaan. De belangrijkste redenen om niet open te gaan zijn economische redenen (niet rendabel, genoemd door 30 procent van de winkeliers) en sociale redenen (gezin, familie, ook door 30 procent van de winkeliers genoemd). De belangrijkste redenen om wel open te gaan zijn omzetverhoging (genoemd door 24 procent van de winkeliers), service naar de klant (13 procent) en (landelijk) beleid van de hoofdorganisatie (11 procent). Een enkele winkelier geeft aan dat hij in 2020 vaker gebruik maakte van de mogelijkheid om open te gaan op feestdagen dan in 2019.

De collectieve koopzondagen (in de zomermaanden en rond de feestdagen) bieden volgens de VCZ kansen voor de ondernemers om ook (incidenteel) op zondag open te gaan. Vanwege de corona-maatregelen zijn er in 2020 en 2021 geen collectieve koopzondagen georganiseerd. In 2022 hoopt de VCZ deze weer te kunnen organiseren. In 2021 waren de zondagen in de zomer enorm druk. Dat was mede door de invloed van corona, aldus de VCZ. Er waren heel veel toeristen in en rondom Zeewolde te vinden maar ook onze eigen inwoners waren wat vaker thuis of niet op vakantie. Kleinere ondernemers hebben geen gebruik gemaakt van deze extra koopdagen, ze hebben hun winkel niet extra geopend op zondag. De VCZ ziet hiervoor verschillende typen redenen. Allereerst zijn er kleine ondernemingen die al zes dagen per week geopend en geen medewerkers in dienst hebben om de werkdagen te verdelen, Er zijn ook wat grotere

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

5 van41

ondernemingen waarvan de personele bezetting door Corona-uitval extra onder druk stond en ook de geloofsovertuiging van sommige ondernemers speelt een rol in de afweging om niet op zondag open te gaan. De VCZ is van mening dat de koopzondagen met uitzondering van die rond de feestdagen voornamelijk gebruikt worden door filiaalbedrijven en de supermarkten. 1.3.2

Gebruikteopeningstijdendoor inwoners

Een kwart van de inwoners maakt geen gebruik van de zondagopenstelling van winkels. Een kwart maakt wekelijks gebruik van de zondagopenstelling van winkels en de overige inwoners (de helft) doet dat tussen enkele keren per maand en enkele keren per jaar. De belangrijkste motieven om op zondag boodschappen te doen zijn dat men nog iets nodig heeft (47 procent) en dat men op andere dagen in de week minder tijd heeft (36procent). Voor 13 procent speelt (daarnaast) dat het op zondag minder druk is in de winkel. Gezellig winkelen is voor een beperkte groep een reden om op zondag naar een winkel in Zeewolde te gaan. De belangrijkste redenen om op zondag niet naar een winkel te gaan, zijn geen winkelbehoefte (15 procent van de inwoners), winkeliers verdienen een vaste vrije dag (11 procent) en uit principe of geloofsovertuiging (dit geldt voor 8 procent van de inwoners). Redenen om niet in Zeewolde maar op zondag elders te gaan winkelen, is dat in Zeewolde de winkels niet open zijn. Dertig procent van de inwoners doet dit wel eens om die reden. Voor 18 procent geldt dat elders winkelen een vorm van vrijetijdsbesteding is en 13 procent combineert het met een ander reisdoel, bijvoorbeeld familiebezoek. Inwoners geven aan dat zij vaker boodschappen op zondag zijn gaan doen.

Ruim een derde van de inwoners (34 procent) deed dit in de periode van begin 2019 tot half maart 2020 vaker tegenover vijf procent dat dit minder vaak is gaan doen. Bij winkelen of funshoppen op zondag is de groep die dit vaker is gaan doen op zondag (18 procent) iets groter dan de groep die dit minder vaak is gaan doen (10 procent). Bijna de helft van de inwoners bezocht in 2019 en 2020 op feestdagen een winkel in Zeewolde. De helft van hen deed dat vóór2019 naar eigen zeggen niet of minder vaak. Al met al is het boodschappen doen op zondag toegenomen en kwam het funshoppen in 2019 en begin 2020 niet van de grond. Er is zowel onder winkeliers als onder inwoners weinig animo. De collectieve koopzondagen rond de Kerst zijn het meest populair en gericht op de eigen inwoners (en dus niet op toeristen). 1.3.3

Economischeeffecten vanverruimingopeningstijdenmet invloedvancorona

In 2015 en 2019 voerde I&O Research onder andere voor de gemeente Zeewolde het Koopstromenonderzoek uit. Hieruit blijkt dat de eigen inwoners sterk zijn gericht op Zeewolde voor de dagelijkse boodschappen en dat dat in de periode 2015-2019 is toegenomen. Zeewolde fungeert niet als centrumgemeente. De toevloeiing voor dagelijkse bestedingen is vergeleken met referentiegemeenten laag en geheel afkomstig van toeristische bestedingen. Inwoners van Zeewolde kopen relatief weinig niet-dagelijkse artikelen in Zeewolde zelf. Dit is in de periode 2015-2019 verder afgenomen ten gunste van online aankopen. Er is relatief weinig koopkrachttoevloeiing. Voor zover mensen van buiten Zeewolde in Zeewolde gaan winkelen, zijn het toeristen. Het is aannemelijk dat de uitgebreide openstelling van supermarkten op zondag heeft bijgedragen aan een hogere binding in het dagelijkse segment. De nieuwe Winkeltijdenverordening heeft geen impuls kunnen geven aan het funshoppen. De animo voor de koopavond nam voor de coronaperiode af in Zeewolde. Dit speelt al langer en ook landelijk.

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

6 van41

Tijdens de (avond)lockdown was er geen koopavond mogelijk, uitsluitend voor de essentiële winkels. Bijna de helft van de winkeliers geeft aan dat de zondagopenstelling geen effect heeft gehad op hun winst of omzet. Bijna een op de vijf ervaart een positief effect en een enkele winkelier ervaart een negatief effect. Een kwart weet niet of de winkeltijdenverordening van invloed is geweest op winst of omzet. Een kwart van de ondernemers denkt dat Zeewolde aantrekkelijker is geworden voor toeristen door de nieuwe Winkeltijdenverordening. Toeristische ondernemers reageren wisselend op het belang van zondagopenstelling van de winkels voor hun gasten. Het hangt mede af van de locatie van de toeristische accommodatie en van de verblijfsduur (en aankomst- en vertrekdag) van de gasten. Toeristische ondernemers vermoeden dat de (zondag)ochtend in de zomermaanden voor hun gasten een aantrekkelijker aankoopmoment is dan de (zondag)middag. In 2020 onderzocht I&O Research de invloed van de corona-maatregelen op de koopkrachtbinding in Oost-Nederland. Uit het onderzoek blijkt dat vooral centrumgebieden die voorheen op een grote populariteit onder consumenten konden rekenen, hard geraakt zijn door de coronapandemie (meting eind 2020). Consumenten wilden tijdens de coronapandemie vooral snel en veilig winkelen en waren minder op zoek naar beleving.

Met de sluiting van de horeca en andere vrijetijdsvoorzieningen was er simpelweg ook minder te beleven. Corona treft de (kleinere) winkelgebieden die meer gericht zijn op dagelijkse boodschappen juist minder. Ook kiezen consumenten er bij fysieke aankopen vaker voor om kleine of middelgrote centrumlocaties (dichter bij huis) te bezoeken in plaats van grote binnensteden. Wijkwinkelcentra en winkelcentra in weinig stedelijke gebieden zoals Zeewolde konden tijdens de coronapandemie juist rekenen op een grotere bezoekersstroom. Ook de grootschalige (perifere) aankooplocaties doen het relatief goed. Deze locaties profiteerden van de omzetgroei in bouwmarkten, tuincentra en woonwinkels. De totale detailhandelsbestedingen namen in vrijwel alle branches (met uitzondering van de kleding- en schoenenbranche) toe. Met uitzondering van de supermarkten, bouwmarkten, tuincentra en woonwinkels waren het echter niet de fysieke winkels die hiervan profiteerden. De omzetgroei in de detailhandel vond vooral online plaats (webwinkels en multichannelers). 1.3.4

Maatschappelijke effecten vanverruimingvande openingstijden

De overlast als gevolg van de zondagopenstelling winkels blijft beperkt. De overgrote meerderheid van de inwoners (94 procent) zegt zelden of nooit overlast te ervaren van de openstelling. Een groep van vijf procent ervaart soms overlast en twee procent van de inwoners van Zeewolde ervaart vaak overlast van de openstelling van winkels op zondagen of feestdagen. Meer dan de helft (51 procent) van de inwoners ervaart een overwegend positieve invloed op de beleving van de zondag door de zondagopenstelling van winkels. Iets meer dan een derde (36 procent) van de inwoners zegt hierin neutraal te zijn. Een op de tien inwoners geeft aan dat de openstelling een overwegend negatief effect heeft gehad op de beleving van de zondag. Bij winkeliers is de beleving van de koopzondag voorde winkeliets anders dan bij inwoners. De grootste groep (39 procent) weet dit niet of heeft hier geen antwoord op. Een vijfde van de winkeliers (19 procent) heeft een overwegend positieve ervaring met de koopzondag voor de winkel. Bijna eenzelfde groep (20 procent) is neutraal in de ervaring met de koopzondag voor

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

7 van41

diens winkel. Van de winkeliers zegt tweeëntwintig procent dat de algemene ervaring met de koopzondag overwegend negatief is. Elf procent van de winkeliers heeft soms moeite met het vinden van personeel. Bijna een op de vijf (17 procent) geeft aan vaak moeite te hebben met het vinden van personeel. De groep die aangeeft vaak moeite te hebben met het vinden van personeel bestaat voor de helft uit winkeliers die geen enkele keer open zijn geweest op zondag. 1.3.5

Verbetersuggesties

Inwoners die positief staan tegenover de zondagopenstelling zien graag dat winkels eerder open gaan, dat er meer winkels open zijn op zondag en dat de ondernemer zelf de openingstijden kan kiezen zonder begrenzing van regels. Inwoners die negatief staan tegenover de zondagopenstelling van winkels willen geen uitbreiding, denken dat een koopzondag meer iets is voor steden. Een enkeling doet de suggestie om een extra koopavond in de week in te voeren in plaats van de koopzondag. Winkeliers pleiten voor vroegere openingstijden (vanaf 10 uur) en/of meer winkels open op zondag. De VCZ pleit voor een grotere deelname van winkels op de collectieve koopzondagen, maar noch de VCZ noch de gemeente heeft mogelijkheden om dat af te dwingen of te sturen. Het blijft de individuele keuze van een ondernemer om wel of niet de deuren te openen. Veel winkeliers zien er voor zichzelf onvoldoende voordeel in. Er zijn ook winkeliers die het willen laten zoals het is of die de koopzondag willen afschaffen. Vanuit de toeristische ondernemers komen de suggesties om bredere bekendheid te geven aan de collectieve koopzondagen in de zomer en wat er dan te doen is via visiflevoland.nl, puurzeewolde.nl, het krantje Uit in Zeewolde en de socials. Ook zijn er toeristische ondernemers die de suggestie doen om op zondag met name de supermarkten al om 10 uur te openen.

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

8van41

2

Inleiding

2.1

Aanleidingen achtergrondvanhet onderzoek

De winkeltijdenwet bepaalt wanneer winkels open mogen zijn. Winkeliers in heel Nederland mogen van maandag tot en met zaterdag tussen 6:00en 22:00 uur de deuren openen, niet op zon- en feestdagen. De Zondagswet regelt dat er op zondag vóór12:00 uur geen activiteiten plaatsvinden waardoor de zondagsrust verstoord wordt en dat de godsdienstuitoefening niet zonder strikte noodzaak wordt gehinderd. De gemeenteraad kan in de Winkeltijdenverordening vrijstelling verlenen van het verbod voor winkels om tussen 6:00en 22:00 uur open te zijn op zon- en feestdagen met mogelijke specificaties over aantallen vrijstellingen per jaar, desgewenst per gebied, branche, type zon- of feestdag en/of tijdstip. De gemeenteraad betrekt in de afweging wat passend is bij de wensen en behoeften van verschillende doelgroepen en beleidsdoelen en bij de kaders die de Zondagswet biedt. Vrijstelling betekent geen verplichting om open te zijn. Ondernemers mogen (op alle dagen van de week) zelf bepalen of ze gebruik maken van de mogelijkheden die er zijn. Vanaf 30 december 2018 mogen alle winkels in Zeewolde op zon- en feestdagen de deuren openen, tussen 13.00 en 20.00 uur. Daarvoor kende Zeewolde twaalf collectieve koopzondagen (van 12.00 uur tot 17.00 uur) per jaar en kreeg jaarlijks één supermarkt een ontheffing om elke zondag open te zijn, van 16.00tot 19.00 uur.

De nieuwe Winkeltijdenverordening is tot stand gekomen nadat inwoners en bedrijven in de gemeente Zeewolde in grote meerderheid hadden gevraagd om verruiming van de winkeltijden. Het Coalitieakkoord 2018-2022 benadrukt dat er naar ondernemers toe, wat openstelling betreft, nooit sprake mag zijn van enige dwang. Dat geldt ook voor het verplichten om op zondag te werken. De coalitie heeft afgesproken dat na twee jaar een brede evaluatie zal plaatsvinden met alle belanghebbenden om de gevolgen van de verruiming van de winkeltijden in kaart te brengen. De gemeente Zeewolde heeft I&O Research opdracht gegeven tot het uitvoeren van een onderzoek ter evaluatie van de verruiming van de winkeltijden in Zeewolde. In deze rapportage zijn de resultaten van het onderzoek beschreven.

2.2

Onderzoeksvragen

Om te evalueren wat de effecten zijn van de verruiming van de winkeltijden is de centrale onderzoeksvraag: Welke economischenmaatschappelijkegevolgenheeft de verruimingvan de winkeltijdeninZeewolde inde periode2019-2020? Om diverse aspecten van economische en maatschappelijke gevolgen te belichten worden de volgende deelvragen onderscheiden: 1 Hoe hebben winkeliers hun openingstijden op zon- en feestdagen gewijzigd? 2 Hoe hebben inwoners hun gebruik van de openstelling op zon- en feestdagen gewijzigd? 3 Welke effecten zien winkeliers, inwoners en andere stakeholders van de verruiming van de winkeltijden op zondag, als het gaat om omzet, koopkrachtbinding en toerisme, koopavond (economische effecten).

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

9van41

4

Welke effecten zien winkeliers, inwoners en andere stakeholders van de verruiming van de winkeltijden op zondag, als het gaat om beleving van de zondag, overlast en personeel (maatschappelijke effecten)? 5 Welke toepasbare verbetersuggesties zien winkeliers, inwoners en andere stakeholders voor de invulling of uitvoering van de koopzondag?

2.3

Onderzoeksverantwoording

2.3.1

Inwonersenquête

Het onderzoek onder inwoners heeft plaatsgevonden door een peiling met het Zeewoldepanel. In het onderzoek van 2017 is zowel gebruik gemaakt van het Zeewoldepanel als van een aselecte steekproef van 2.000 inwoners. Uit het onderzoek bleek dat (na weging op leeftijd en geslacht) de uitkomsten van het panel vergelijkbaar waren met de uitkomsten van de aselecte steekproef, als het gaat om winkelen op zondag. Daarom is gekozen om enkel het Zeewoldepanel in te zetten voor deze evaluatie. Het Zeewoldepanel bestaat 1.360panelleden. Dit zijn inwoners van de gemeente Zeewolde die zich hebben aangemeld voor deelname aan online onderzoeken van de gemeente. De panelleden zijn via e-mail uitgenodigd om deel te nemen aan dit onderzoek. Er is één herinneringsmail gestuurd. De peiling vond plaats van 11 tot en met 21 november 2021. Van de 1.360panelleden hebben er uiteindelijk 703 deelgenomen aan het onderzoek. Dit is een respons van 52 procent. In vergelijking met eerdere onderzoeken is dit een hoge respons, wat aangeeft dat dit onderwerp belangrijk is voor inwoners van Zeewolde. De respons is ruim voldoende om betrouwbare uitspraken te kunnen doen. Door weging op geslacht en leeftijd zijn de antwoorden representatief gemaakt voor de gehele bevolking van Zeewolde van 18 jaar en ouder. Tabel- 2.1

Responskenmerken inwoners18+ vergeleken met bevolkingskenmerken Bevolking

Respons (ongewogen)

Respons (gewogen)

Aandeel in respons (gewogen)

Mannen

9.078

350

350

50/

Vrouwen

8.914

341

341

49/

12

12

2/

Wil niet zeggen

18 tot 35 jaar

5.106

42

89

13/

35 tot 50 jaar

4.164

129

268

380/0

50 tot 65jaar

5.489

327

213

300/0

65jaar en ouder

3.233

198

126

18/

7

7

1/

703

703

1000/0

Wil niet zeggen

Totaal

17.992

* niet van alle respondenten

'D

is geslacht en leeftijd bekend

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

10 van41

2.3.2

Winkeliersenquête

Uit het vestigingenregister van Flevoland is een selectie gemaakt van winkels die vallen onder de Winkeltijdenwet. Hierbij zijn dezelfde selectiecriteria aangehouden als bij het onderzoek in 2017. Voor de volledigheid is een controle uitgevoerd aan de hand van een lijst van de gemeente Zeewolde met winkels in het centrum. Op deze manier is een lijst met 71 winkels opgesteld. De 71 winkeliers kregen een brief met een unieke link met het verzoek een vragenlijst in te vullen. Het grootste deel van winkeliers kreeg de brief persoonlijk overhandigd, in enkele gevallen is de brief in de brievenbus gedaan. Invullen van de vragenlijst kon zowel online als schriftelijk. Na twee weken zijn alle winkeliers die nog niet hadden deelgenomen opnieuw bezocht en verzocht om de vragenlijst alsnog in te vullen c.q. de ingevulde vragenlijst in te leveren. Een aantal winkeliers beschikte niet meer over de schriftelijke vragenlijst of de inlogcode voor de online vragenlijst. Zij kregen via e-mail een link naar de online vragenlijst. De behaalde respons is 54 enquêtes, een responspercentage van 76procent. Dit is een hoge score: bij eerdere onderzoeken met een dergelijke intensieve aanpak in andere gemeenten lag het responspercentage tussen de 50 en 65procent. Tabel- 2.2

Responsondernemers naarbranchenwerkzamepersonen Benaderd

Respons (aantallen)

Respons (percentage)

20

17

850Zo

25

18

720Zo

18

12

67 0Zo

8

7

880Zo

1 werkzame persoon

13

10

770Zo

2-4 werkzame personen

28

22

790Zo

5 of meer werkzame personen

20

18

90Z

onbekend

10

4

40 0Zo

Totaal

71

54

76 0Zo

dagelijkse artikelen (supermarkten, drogisterijen,slijters, bakkers, kaas, vis etc.)

mode en luxe (kleding,schoenen,warenhuizen, juweliers,elektronica, opticiens)

in en om het huis (bloemen,wonen, doe-het-zelf)

overige detailhandel (speelgoed,computergames, cadeauartikelen,sportartikelen, fietsenwinkels,tweedehands, specifiekaanbodzoalsantiek)

Overall is de respons qua verdeling op branche en grootteklasse in lijn met het totale winkelbestand. De totale respons van 76procent onder winkeliers is hoog. Het aantal van 54 deelnemers (op basis van integraal uitnodigen) is voldoende robuust om een betrouwbaar beeld te geven van de mening van de winkeliers als geheel. Het aantal deelnemende winkeliers is niet groot genoeg om de resulaten uit te splitsen naar grootteklasse of branche. 2.3.3

Interviewsmet stakeholders

In de week van 20 tot 24 december 2021 (week 51) zijn telefonische interviews gehouden met de voorzitter van de VCZ (Vereniging Centrumondernemers Zeewolde), drie eigenaren/managers

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

11 van41

van supermarkten en zes toeristische ondernemers 1 in Zeewolde over hoe zij aankijken tegen de zondagopenstelling van winkels in Zeewolde, de economisch en maatschappelijke effecten die zij zien en eventuele verbetermogelijkheden. Die input is niet representatief maar is een verdieping op de uitkomsten van de schriftelijke vragenlijsten.

2.4

Onderzoeken corona

Dit onderzoek is bedoeld om de effecten van de winkeltijdenverordening in beeld te brengen. De ontwikkelingen door de corona-pandemie zijn echter ook van invloed op het winkelgedrag. Vandaar dat de vragenlijst voor winkeliers en inwoners uitsluitend ingaat op de periode begin 2019 tot half maart 2020. Een periode zonder corona en zonder lockdowns. Het veldwerk voor dit onderzoek zou aanvankelijk plaatsvinden in Q1 van 2021. Vanwege de toenmalige lockdown van de winkels heeft de gemeente Zeewolde er in overleg met de winkeliers voor gekozen om het onderzoek uit te stellen. Het veldwerk vond uiteindelijk plaats in de periode van 9 november tot en met 3 december 2021 en is daarmee net voor een volgende lockdown afgerond. Dit onderzoek maakt gebruik van een aantal meer recente inzichten over wat de invloed van corona is op winkelgedrag. Deze inzichten staan in paragraaf 4.5.

2.5

Leeswijzer

Dit rapport beschrijft in hoofdstuk 3 hoe inwoners en winkeliers op dit moment gebruik maken van de winkeltijden op zondag en hoe stakeholders (toeristische bedrijven, ondernemersvereniging) hier tegenaan kijken. Hoofdstuk 4 beschrijft welke economische en maatschappelijke effecten inwoners, winkeliers en stakeholders ervaren. In Hoofdstuk 5 worden de wensen ten aanzien van de zondagopenstelling besproken. Het rapport begon met een managementsamenvatting die de onderzoeksvragen beantwoordde.

1

Eenvan hen reageerde opeenlijst met vragenvia de mail.

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

12van41

3

Huidig gebruikwinkeltijdenop zondag

3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk komt allereerst de mate waarin inwoners in de afgelopen twee jaar een winkel hebben bezocht aan bod. Hierna is er aandacht voor de redenen waarom ze op zondag wel of niet winkelen. Daarna wordt de mate waarin inwoners op feestdagen winkelen behandeld. Vervolgens komen de winkeliers aan de orde en de mate waarin hun winkels open waren op zondagen vóór de coronapandemie en de redenen die ze hiervoor hebben. Dit wordt ook voor feestdagen gevraagd. De laatste paragraaf beschrijft hoe stakeholders (toeristische bedrijven, ondernemersvereniging) hier tegenaan kijken.

3.2

Inwoners

In deze paragraaf staat het winkelgedrag op zondag en feestdagen van de inwoners van Zeewolde centraal. De inwoners is gevraagd hoe vaak ze in de periode begin 2019 tot half maart 2020 op zondag een winkel hebben bezocht of boodschappen hebben gedaan in Zeewolde. Een kwart van de inwoners (25 procent) geeft aan wekelijks boodschappen te doen op zondag (Figuur 3.1). Ook geeft een kwart aan (24 procent) 2 tot 3 keer per maand te gaan. Dertien procent geeft aan ongeveer 1 keer per maand te gaan en ook geeft 13 procent van de inwoners aan enkele keren per jaar op zondag te winkelen of boodschappen te doen. Een kwart (24 procent) van de inwoners geeft aan (vrijwel) nooit op zondagen winkels te bezoeken. Slechts één procent bezoekt wel winkels op zondag, maar niet in Zeewolde. Figuur 3.1 - Hoe vaak heeftu in de periodebegin 2019tot halfmaart2020op zondag gewinkeldof boodschappen gedaanin Zeewolde?n703)

1o0o « Wekelijks

24 o0o

« 2 Tot 3 keer per maand « Ongeveer 1 keer per maand « Enkele keren per jaar 13o0o

« (Vrijwel) nooit 240

« (Vrijwel) nooit in Zeewolde, maar wel elders

De inwoners van Zeewolde is gevraagd wat de belangrijkste redenen zijn dat men (wel eens) op zondag winkelt en/of boodschappen doet. Bijna de helft (47 procent) zegt iets nodig te hebben op zondag of onverwachts bezoek te krijgen (Figuur 3.2). Iets meer dan een derde (36procent) heeft minder tijd op andere dagen en winkelt daarom op zondag. Dertien procent van de inwoners winkelt op zondag omdat het dan minder druk is dan op andere dagen. Bijna een tiende (7 procent) geeft aan te winkelen vanwege de gezelligheid of ter recreatie.

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

13 van41

Figuur 3.2- Watzijn de belangrijkste redenendat u (wel eens)op zondag winkelten/ofboodschappendoet? (0=703) (meerdere antwoordenmogelijk)

Ik heb iets nodig op zondag/onverwacht bezoek

4707o

Geen of minder tijd op andere dagen Minder druk dan op andere dagen Gezelligheid/recreatief winkelen Anders, namelijk Weet ik niet

6 07o | 107o

Ik winkel (vrijwel) nooit op zondag

24 07o

07

207

407

6o07o

Vervolgens is aan de Zeewoldenaars gevraagd wat de reden is dat men op zondag ergens anders dan in Zeewolde boodschappen doet of gaat winkelen. Drie op de tien inwoners doet boodschappen buiten Zeewolde omdat in Zeewolde niet alle winkels open zijn op zondag (Figuur 3.3). Bijna een op de vijf (18 procent) gaat elders winkelen als vorm van vrijetijdsbesteding. Dertien procent combineert het met een ander reisdoel zoals familiebezoeken. Bijna een kwart (23 procent) geeft aan dat het elders boodschappen doen of winkelen niet van toepassing is. Figuur 3.3- Als u eldersdan in Zeewoldeop zondag boodschappendoet of gaatwinkelen,watis daardan de redenvan?^703) (meerdere antwoordenmogelijk)

In Zeewolde zijn niet altijd alle winkels op zondag open

307

Elders winkelen/boodschappen doen is een vorm van vrijetijdsbesteding

187

Combinatie met ander reisdoel, bijv. familiebezoek

1307o

Anders, namelijk

87

Niet van toepassing

2307o

Ik winkel (vrijwel) nooit op zondag

| 247 07

57

107 1507o

207 257 307 357

Aan de inwoners van Zeewolde is gevraagd of men gedurende de periode begin 2019 tot half maart 2020 vaker of minder vaak winkels bezocht dan in 2018. Ruim een derde van de inwoners (34 procent) deed in de periode begin 2019 tot half maart 2020 vaker dagelijkse boodschappen op zondag dan in 2018 (Figuur 3.4). Een derde van de inwoners doet ongeveer even vaak boodschappen op zondag. Slechts vijf procent van de inwoners is in de periode begin 2019 tot

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

14van41

maart 2020 minder vaak boodschappen gaan doen op zondag dan in 2018. Deze percentages zijn voor het doeleinde winkelen of funshoppen anders. Bijna een op de vijf inwoners is in de periode begin 2019 tot maart 2020 vaker gaan winkelen of funshoppen op zondag dan zij in 2018 deden. Ongeveer een derde (32 procent) doet dit nagenoeg even vaak. Een op de tien is in de periode begin 2019 tot maart 2020 minder vaak gaan winkelen of funshoppen op zondag dan in 2018. Figuur 3.4 - Bezochtu in de periodebegin 2019tot halfmaart2020vaker of minder vaak op zondag een winkeldan in 2018?(^703)

207o Dagelijkse boodschappen

347

Winkelen/funshoppen

1807o

007o

■ Vaker «Ongeveereven

357

3207o

2007o

40 07o

107

607o

57

247

167

247

8007o

1007o

vaak «Mindervaak «Nooit «Ikwinkel (vrijwel) nooit op zondag

Aan de inwoners van Zeewolde die aangeven niet te winkelen en/of boodschappen te doen op zondag is gevraagd wat daar de belangrijkste reden voor is. Vijftien procent van de inwoners geeft aan dat er geen winkel behoefte is op zondag (Figuur 3.5). De meest genoemde reden daarna is dat inwoners vinden dat winkeliers een vaste vrije dag verdienen, dit zegt bijna een op de tien inwoners (11 procent). Ongeveer een op de tien inwoners (8 procent) doet geen boodschappen op zondag, of winkelt niet op zondag vanwege principiële of religieuze overtuigingen. Voor hen is zondag een rustdag.

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

15 van41

Figuur 3.5 - Watzijn de belangrijkste redenendat u niet winkelten/ofboodschappen doet op zondag?

Geen winkelbehoefte Winkeliers verdienen een vaste vrije dag Principieel/ geloof: zondagsrust

8/

Er zijn geen/weinig winkels open in Zeewolde op zondag

I 107o

Geen tijd op zondag

007o

Anders, namelijk

10/0

Weet niet:

00/0

Ik winkel (soms) wel op zondag

76/0 0/

20/

40/

60/

80/

Aan alle inwoners van Zeewolde is gevraagd of ze in 2019 en 2020 winkels hebben bezocht op feestdagen. Meer dan de helft (55 procent) van de inwoners geeft aan geen winkels te hebben bezocht op feestdagen (Figuur 3.6).Iets minder dan de helft (45 procent) deed dit wel. Figuur 3.6- Hebtu in 2019en 2020winkelsbezochtop eenfeestdag? n703 )

55/ ■ Ja, ik heb winkels bezocht op één of meerdere feestdagen a Nee, ik heb geen winkels bezocht op feestdagen

Vervolgens is aan inwoners van Zeewolde gevraagd of men vaker of minder vaak winkels op feestdagen heeft bezocht in 2019 en 2020 ten opzichte van 2019. Een vijfde (21 procent) van alle inwoners is vaker winkels gaan bezoeken op feestdagen in 2019 en 2020 (Figuur 3.7). Bijna een kwart (23 procent) heeft in 2018 ongeveer even vaak een winkel bezocht op feestdagen als in 2019 en 2020. Slechts één procent is minder vaak winkels gaan bezoeken op feestdagen.

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

16 van41

Figuur 3.7 - Hebtu ten opzichtevan2018vaker of minder vaak winkelsbezochtop feestdagen? (ns703)

l07o 00/0 23

a Nee, ik heb geen winkels bezocht op feestdagen a Vaker a Ongeveer even vaak 55/ « Minder vaak a Anders, namelijk:

21

3.3

Winkeliers

De tweede doelgroep van dit onderzoek is de winkelier. In deze paragraaf staat de openstelling van de winkel door de winkeliers centraal. Hen is gevraagd of men gebruik heeft gemaakt van de mogelijkheid tot openstelling op zondagen in de periode begin 2019 tot maart 2020. Een ruime meerderheid (56procent) geeft aan niet open te zijn geweest op zondag (Figuur 3.8). Vijftien procent van de winkeliers geeft aan wekelijks gebruik te hebben gemaakt van de openstelling op zondagen. Het gaat hier om supermarkten, twee landelijke ketens en één bouwmarkt. Dertien procent is alleen gedurende een bepaalde periode open geweest op zondag. Het gaat hier om enkele kleinere winkeliers die meededen aan de collectieve koopzondagen. Een groep van 13 procent geeft aan op andere wijze gebruik te maken de openstellingsmogelijkheden. Zij maakten alleen gebruik van de een of twee collectieve koopzondagen rond de Kerst.

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

17 van41

Figuur 3.8- Hebtu in de periodevanbegin 2019tot maart2020gebruikgemaakt vande mogelijkheidtot openstellingop zondagen?n54)

137o

a Nee, ik ben niet open geweest op zondagen

27o Ja, wekelijks 137 Ja, maandelijks

a Ja, alleen gedurende een bepaalde periode (zomer, december)

27

Ja, maandelijks en vaker in de zomer en/of in december a Anders, namelijk:

Aan de winkeliers is gevraagd wat de belangrijkste reden is waarom men geen gebruik heeft gemaakt van de koopzondagen. Drie van de tien winkeliers geven aan dat economische redenen de belangrijkste reden is waarom men geen gebruik maakt van de koopzondag (Figuur 3.9). Een even grote groep geeft aan vanwege sociale redenen niet gebruik te maken van de koopzondagen. Een op de vijf geeft aan geen gebruik te maken van koopzondagen vanwege het belang van zondag als vaste rustdag. Zeven procent van de winkeliers gaat niet open vanwege een gebrek aan beschikbaar personeel. Zes procent gaat niet open vanwege principiële overtuigingen. Figuur 3.9- Watzijn de belangrijkste redenendat u in die periodegeengebruikheeftgemaakt vande koopzondagen?n54) (meerdere antwoordenmogelijk)

Economische redenen: geen omzetverhoging, rendabel

niet

Sociale redenen (familie, vrienden, vereniging) Belang van zondag als vaste rustdag Geen personeel beschikbaar Persoonlijke redenen: geloofsovertuiging,

principieel

(Landelijk) beleid vanuit hoofdorganisatie

67 0%

Anders, namelijk

67

Mijn winkel was (soms) wel open 0%

207

407

607

Vervolgens is aan winkeliers gevraagd wat de belangrijkste reden is waarom men wel gebruik heeft gemaakt van één of meerdere koopzondagen. Een kwart van de winkeliers (24 procent) geeft aan dat omzetverhoging of verhoging van de winst de belangrijkste reden is om gebruik te

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

18van41

maken van koopzondagen. Een op de acht (13 procent) geeft aan gebruik te maken van koopzondagen als service aan de klant. Een op de tien (11 procent) geeft aan open te zijn vanwege landelijk beleid vanuit de hoofdorganisatie. Zes procent van de winkeliers geeft aan gebruik te maken van koopzondagen omdat klanten anders vermoedelijk naar andere winkels binnen de gemeente gaan die wel open zijn op zondagen. Eenzelfde groep geeft aan open te zijn om een bijdrage te leveren aan de verbetering van het imago van het winkelgebied. Slechts twee procent geeft aan open te zijn omdat klanten anders vermoedelijk naar andere winkels in andere gemeentes gaan die wel open zijn op zondagen. Figuur 3.10- Watzijn de belangrijkste redenendat u in die periodegebruikheeftgemaakt vanéénof meer koopzondagen?n54) (meerdere antwoordenmogelijk)

Omzetverhoging of verhoging van winst

247o

Service voor de klant

137o

(Landelijk) beleid vanuit hoofdorganisatie

117

Klanten gaan vermoedelijk naar winkels binnen gemeente die wél op zondag open zijn

de

Bijdrage leveren aan verbetering imago winkelgebied

67 67

Klanten gaan vermoedelijk naar andere gemeenten waar de winkels wél op zondag open zijn Anders, namelijk

27 97

Mijn winkel was (vrijwel) nooit open 07o

107o

207o

307o

407o

507o

607 o

Aan winkeliers die gebruik hebben gemaakt van de openstelling op zondagen is gevraagd of men ten opzichte van 2018 vaker of minder vaak open is geweest in de periode van begin 2019 tot maart 2020. Ongeveer een op de acht (15 procent) geeft aan vaker open te zijn geweest in de periode begin 2019 tot maart 2020 dan in 2018 (Figuur 3.11). Zeventien procent is ongeveer even vaak open geweest. Slechts vier procent van de winkeliers heeft diens winkel minder vaak open gedaan in de periode begin 2019 tot maart 2020 dan in 2018.

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

19van41

Figuur 3.11 - Bentu ten opzichtevan2018vaker of minder vaak open geweest op zondagenin de periode vanbegin 2019tot maart2020?n54)

6 07o

ĺ4 .% 07o

4 07o

«Mijn winkel is (vrijwel) nooit open op zondag «Vaker

1707o

« Ongeveer even vaak «Minder vaak «Anders, namelijk: « Geen antwoord

Aan de winkeliers in Zeewolde is gevraagd of men gebruik heeft gemaakt van de opstelling op feestdagen in 2019 en 2020, en op welke feestdagen de winkel dan open is geweest. Driekwart van de winkeliers (74 procent) geeft aan niet open te zijn geweest op feestdagen in 2019 en 2020. In 2019 heeft vier procent van de winkeliers gebruik gemaakt van de openstelling op nieuwjaarsdag (Figuur 3.12). Ongeveer een vijfde (22 procent) van de winkeliers maakte gebruik van de openstelling op tweede paasdag en op tweede pinksterdag. Op tweede kerstdag in 2019 maakte ongeveer een tiende (11 procent) van de winkeliers gebruik van de mogelijkheid tot openstelling. In 2020 maakte een iets grotere groep gebruik van de mogelijkheid tot openstelling op nieuwjaarsdag 96procent). Ten opzichte van 2019 maakte in 2020 een iets kleinere groep winkeliers gebruik van de openstelling, twintig procent was open. Op pinksterdag maakte in 2020 een even grote groep winkeliers gebruik van de openstelling als in 2019. Op tweede kerstdag 2020 maakte ongeveer een op de acht winkeliers (15 procent) gebruik van de mogelijkheid tot openstelling, dit was meer dan in 2019.

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

20van41

Figuur 3.12- Hebt u in 2019en 2020gebruikgemaakt vande mogelijkheidtot openstellingop feestdagen? n54)

2019 Nieuwjaarsdag

47

2e paasdag

227

2e pinksterdag

227

2e kerstdag

117

Ik ben niet open geweest op feestdagen

747

2020 Nieuwjaarsdag

67

2e paasdag 2e pinksterdag 2e kerstdag Ik ben niet open geweest op feestdagen

747 07

207

407

607

807

Aan winkeliers uit Zeewolde is vervolgens gevraagd of men ten opzichte van 2018 vaker of minder vaak open is geweest op feestdagen in 2019 en 2020. Iets meer dan een tiende (11 procent) van de winkeliers geeft aan vaker open te zijn geweest op feestdagen (Figuur 3.13). Zeven procent is ongeveer even vaak open geweest. Geen enkele winkelier geeft aan in 2019 en 2020 minder vaak open te zijn geweest op feestdagen dan in 2018. Figuur 3.13- Bentu ten opzichtevan2018vaker of minder vaak open geweest op feestdagen? (n=54)

07

67 67 a Ik ben niet open geweest op feestdagen « Vaker

117

a Ongeveer even vaak a Minder vaak a Anders, namelijk: a Geen antwoord

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

21van41

3.4

Stakeholders

Met drie supermarktondernemers is een aanvullend telefonisch gesprek gevoerd. Eén van hen heeft niet meegedaan aan de schriftelijke vragenlijst, bij twee was op basis van de vragenlijst (combinatie van ingevulde vragen en open antwoorden) niet helemaal duidelijk in hoeverre de winkel open is en/of blijft op zondag. De supermarkt die niet deelnam aan de schriftelijke vragenlijst is wel open op zondag (en is positief over de omzetten op zondag), een supermarkt is op zondag open geweest maar stopt daar in 2022 mee omdat het niet rendabel is en de andere supermarkt is en blijft open maar geeft aan dat de zondag geen rendabele dag is. Sinds 2017 staat het bestuur van de VCZ op het standpunt dat de wekelijkse zondagopenstelling van winkels vooral iets is voor de supermarkten en het grootwinkelbedrijf. Zij bedienen daarmee primair de eigen inwoners. Voor de kleinere middenstanders heeft het vaak geen meerwaarde om op zondag open te gaan. De VCZ stimuleert dit ook niet. Niet iedere supermarkt maakt gebruik van de mogelijkheid om iedere zondag open te zijn. Voor een enkele is dat niet rendabel (de kleinere, minder centraal gelegen supermarkten). Dat is de eigen keus van de ondernemer. De drie supermarktondernemers die aanvullend telefonisch zijn benaderd, geven aan dat het niet moeilijk is om aan personeel te komen voor de zondag. Eén is tevreden over de omzet op zondag, twee niet.

Alle drie geven ze aan dat er in de zomer, ook op zondag, veel toeristen zijn. Om hen te bedienen, zou volgens twee van hen de openstelling vervroegd moeten worden naar 10.00 uur. De animo van de ondernemer hiervoor hangt mede af van de locatie waarop de supermarkt is gevestigd. De collectieve koopzondagen (in de zomermaanden en rond de feestdagen) bieden volgens de VCZ kansen voor de ondernemers om ook (incidenteel) op zondag open te gaan. Vanwege de corona-maatregelen zijn er in 2020 en 2021 geen collectieve koopzondagen georganiseerd. In 2022 hoopt de VCZ deze weer te kunnen organiseren. In 2021 waren de zondagen in de zomer enorm druk. Dat was mede door de invloed van corona, aldus de VCZ. Er waren heel veel toeristen in en rondom Zeewolde te vinden maar ook onze eigen inwoners waren wat vaker thuis of niet op vakantie. Kleinere ondernemers hebben geen gebruik gemaakt van deze extra koopdagen, ze hebben hun winkel niet extra geopend op zondag. De VCZ ziet hiervoor verschillende typen redenen. Allereerst zijn er kleine ondernemingen die al zes dagen per week geopend en geen medewerkers in dienst hebben om de werkdagen te verdelen, Er zijn ook wat grotere ondernemingen waarvan de personele bezetting door Corona-uitval extra onder druk stond en ook de geloofsovertuiging van sommige ondernemers speelt een rol in de afweging om niet op zondag open te gaan.

De VCZ is van mening dat de koopzondagen met uitzondering van die rond de feestdagen voornamelijk gebruikt worden door filiaalbedrijven en de supermarkten.

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

22van41

4

Economischeen maatschappelijke effecten

4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk worden de economische en maatschappelijke effecten van de openstelling van de winkels op zondagen en feestdagen in Zeewolde behandeld. Deze effecten worden eerst uiteengezet voor inwoners, die op maatschappelijke effecten van de openstelling zijn bevraagd. Daarna worden de ervaringen van winkeliers behandeld, die op zowel economische als maatschappelijke effecten zijn bevraagd. De stakeholders (paragraaf 4.4) hebben input op zowel maatschappelijke als economische effecten. De laatste paragraaf laat uit ander onderzoek zien wat de economische effecten van de coronamaatregelen zijn op de koopkrachtontwikkeling in winkelgebieden als Zeewolde.

4.2

Inwoners

In deze paragraaf staan de maatschappelijke effecten centraal die inwoners van Zeewolde ervaren van de openstelling van winkels op zondagen en feestdagen. Aan de inwoners is gevraagd of men wel eens overlast ervaart als gevolg van de openstelling van winkels op zondagen of feestdagen. De overgrote meerderheid van de inwoners (94 procent) zegt zelden of nooit overlast te ervaren van de openstelling (Figuur 4.1). Een groep van vijf procent ervaart soms overlast en twee procent van de inwoners van Zeewolde ervaart vaak overlast van de openstelling van winkels op zondagen of feestdagen. Figuur 4.1 - Ervaartu wel eensoverlast alsgevolgvande openstellingvanwinkelsop zondagenof feestdagen? n703)

50/

20/0

« Zelden of nooit « Soms « Vaak

Vervolgens is aan inwoners gevraagd welke invloed de zondagopenstelling van winkels heeft op de beleving van de zondag. Meer dan de helft (51 procent) van de inwoners ervaart een overwegend positieve invloed op de beleving van de zondag door de zondagopenstelling van winkels (Figuur 4.2). Iets meer dan een derde (36procent) van de inwoners zegt hierin neutraal te zijn. Een op de tien inwoners geeft aan dat de openstelling een overwegend negatief effect heeft gehad op de beleving van de zondag.

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

23van41

Figuur 4.2 - Welkeinvloedheeftde zondagsopenstelling vanwinkelsop uw belevingvande zondag? (ns703)

307o 1007o

« Overwegend positief

3ó07o

b Neutraal

5107o

b Overwegend

negatief

b Weet ik niet

4.3

Winkeliers

De economische en maatschappelijke effecten die de zondagopenstelling in Zeewolde heeft volgens winkeliers staat in deze paragraaf centraal. Aan winkeliers is gevraagd in welke mate de verruiming van de koopzondagen invloed heeft gehad op de omzet en winst in 2019. Hierbij geeft bijna de helft (46 procent) aan dat het geen invloed had op de omzet en winst (Figuur 4.3). Een op de vijf winkeliers (19 procent) geeft aan dat de verruiming van de koopzondagen een positieve invloed had op de omzet en winst. Slechts vier procent van de winkeliers geeft aan dat het een negatieve invloed had op de omzet en winst. Figuur 4.3 - In welkemateheeftde verruimingvande koopzondageninvloedgehadop uw omzeten winstin 2019?(ns54)

2707o

b Het had geen

invloed op mijn omzet en winst

a Het had een positieve invloed b Het had een

negatieve

invloed 4 07o

b Weet ik niet/geen

antwoord

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

24van41

Vervolgens is aan winkeliers gevraag welk deel van de omzet afkomstig was van toeristen tijdens het toeristenseizoen van 2019. Van de winkeliers in Zeewolde geeft iets meer dan een kwart (28 procent) aan dat tot en met 5 procent van de omzet afkomstig is van toeristen (Figuur 4.4). Een op de tien winkeliers (9 procent) geeft aan dat 6tot en met 10 procent van de omzet afkomstig was van toeristen tijdens het toeristenseizoen. Een achtste van de winkeliers (13 procent) geeft aan dat 11 tot 20 procent van de winst afkomstig is van toeristen, en een op de tien (11 procent) geeft aan dat 21 tot 30 procent afkomstig is van toeristen. Slechts vier procent van de winkeliers schat dat meer dan 30 procent van de omzet afkomstig is van toeristen. Figuur 4.4 - Welkdeelvanuw omzet wasnaaruw inschattingin 2019afkomstigvantoeristentijdenshet toeristenseizoen (mei t/m september)? ^54)

2807o ć-10%

907o

Meer dan 3007o

4 07o

Geen antwoord 007o

1007o

2007o

3007o

40 07o

Winkeliers is ook gevraagd een schatting te maken van het aandeel omzet wat afkomstig was van toeristen buiten het toeristenseizoen van 2019. Hierbij geeft de meerderheid van de winkeliers (56procent) aan dat dit aandeel tussen de 0 en 5 procent ligt (Figuur 4.5). Zeven procent schat dat de omzet voor 6tot 10 procent afkomstig is van toeristen buiten het toeristenseizoen. Figuur 4.5 - Welkdeelvanuw omzet wasnaaruw inschattingin 2019afkomstigvantoeristenbuiten het toeristenseizoen (oktobert/m april)? n54)

ć-10%

Geen antwoord 007o

1007o

2007o

3007o

40 07o

5007o

607o

Winkeliers is gevraagd of Zeewolde aantrekkelijker is geworden voor toeristen sinds winkels iedere zondag open mogen zijn. Iets meer dan een derde (35 procent) heeft hier geen mening

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

25van41

over of weet niet wat ze vinden (Figuur 4.6). Eenzelfde groep (35 procent) vindt dat Zeewolde niet aantrekkelijker is geworden voor toeristen nu het winkeliers is toegestaan iedere zondag open te zijn. Een kwart van de winkeliers (24 procent) zegt dat Zeewolde wel aantrekkelijker is geworden voor toeristen. Figuur 4.6 - Is Zeewoldeaantrekkelijker voor toeristensindshet winkeliers is toegestaan om elkezondag open te zijn? n54)

- Nee -Ja - Weet ik niet/geen antwoord

24 07o

Winkeliers is gevraagd of ze moete hebben met het vinden van personeel voor de koopzondagen of feestdagen. De grootste groep (61procent), van de winkeliers geeft aan hier nooit moeite mee te hebben, of dat dit niet van toepassing is (Figuur 4.7). Vier procent heeft zelden moeite met het vinden van personeel, en elf procent heeft soms moeite met het vinden van personeel. Bijna een op de vijf (17 procent) geeft aan vaak moeite te hebben met het vinden van personeel. De groep die aangeeft vaak moeite te hebben met het vinden van personeel bestaat voor de helft uit winkeliers die niet open zijn geweest op zondag.

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

26van41

Figuur 4.7 - Heeftu moeitemethet vindenvanpersoneel voor de bezettingop koopzondagenof feestdagen? n54)

77 a Nooit | Niet van toepassing

1707o

a Zelden a Soms 1107

« Vaak 6l 07 a Geen antwoord

4 07

Tot slot is aan winkeliers gevraagd wat de algemene ervaring is met de koopdag voor diens winkel. De grootste groep (39 procent) weet dit niet of heeft hier geen antwoord op (Figuur 4.8). Een vijfde van de winkeliers (19 procent) heeft een overwegend positieve ervaring met de koopzondag. Bijna eenzelfde groep (20 procent) is neutraal in de ervaring met de koopzondag voor diens winkel. Van de winkeliers zegt tweeëntwintig procent dat de algemene ervaring met de koopzondag overwegend negatief is. Figuur 4.8- Watis uw algemeneervaringmet de koopzondagvoor uw winkel?(n=54)

a Overwegend positief a Neutraal

207o

a Overwegend negatief a Weet ik niet/geen antwoord

227

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

27van41

4.4

Stakeholders

Toeristische ondernemers reageren wisselend op het belang van zondagopenstelling van de winkels voor hun gasten. Het hangt mede af van de locatie van de toeristische accommodatie en van de verblijfsduur van de gasten. De diverse geluiden zijn. ^ Toeristen zijn wel op Harderwijk en niet op Zeewolde gericht. ^ Een aantrekkelijk centrum in Zeewolde is belangrijk voor toeristen (supermarkt, horeca, boetiekjes). ^ Toeristen doen de belangrijkste boodschappen op de aankomstdag. Dat is niet de zondag. Toeristen doen op zondag vooral de ‘vergeten boodschap ’. ^ Toeristen (met name die uit grote steden en de Randstad) verwachten dat supermarkten iedere zondag open zijn. Gasten uit België en Duitsland willen graag in de ochtend winkelen, ook op zondag. ^ Toeristen doen ’s ochtends de boodschappen en gaan ’s middags iets actiefs doen (strand/watersport, fietsen, de barbecue voorbereiden). Dit is in de zomer op zondag niet anders dan op andere dagen van de week. ^ Bezoekers van B&B maken geen gebruik van winkels, wel van horeca. Gedurende de perioden van (avond)lockdown zijn er geen koopavonden geweest. Voor de corona-periode liep het animo voor de koopavond in Zeewolde, net als in heel Nederland terug, aldus de VCZ. Net als bij de zondagopenstelling is deelname aan de koopavond niet verplicht. De supermarkten en de filiaalbedrijven zijn (wanneer er geen lockdown is) open op koopavond.

De meeste andere winkels niet.

4.5

Koopkrachtbindingin Zeewoldeen invloedcorona

In 2015 en 2019 voerde I&O Research onder andere voor de gemeente Zeewolde het Koopstromenonderzoek uit. Hieruit blijkt dat de koopkrachtbinding tussen 2015 en 2019 voor dagelijkse artikelen (zie Figuur 4.9, links in blauw) in Zeewolde toenam en ook hoger is dan in referentiegemeenten. De eigen inwoners zijn dus sterk gericht op Zeewolde voor de dagelijkse boodschappen. De toevloeiing voor dagelijkse bestedingen is vergeleken met referentiegemeenten laag en geheel afkomstig van toeristische bestedingen (niet van omliggende gemeenten). De koopkrachtbinding voor niet-dagelijkse artikelen (hieronder rechts in groen) nam af en is lager dan in referentiegemeenten. De toevloeiing is relatief laag en komt geheel van toeristische bestedingen. Het is aannemelijk dat de uitgebreide openstelling van supermarkten op zondag heeft bijgedragen aan een hogere binding in het dagelijkse segment. Voor de niet-dagelijkse sector (winkelen of funshoppen) geldt dat de koopkrachtbinding is afgenomen door de toename van online-aankopen.

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

28van41

Figuur 4.9- Ontwikkelinggemeente Zeewolde2015-2019, Koopstromenonderzoek 2019l&O Research

md. toerisme end. toerisme gemeente benchmark gemeente gemeente

irtd. tocn sme cxcl. toerisme gemeente benchmark gemeente gemeente

Benchmark Koopkractítbindi ng Afvloeiing offline

Kcopkrachtbindinq

itiatevanstedelijkheid:

weinig stedelijk

Afvloeiingonline Aandeel toevloeiing in totalebestedingen

2019

2019

34^-

4 in ­

2019

2015 '

Afvloeiingoffline Afvloeiingonline

ūtB

Aandeel toevloeiing in totalebestedingen

20.000 - 35.000 De koopkrachtbinding voor dagelijkse artikelen in de gemeente Zeewolde is hoger dan het gemiddelde van de gemeenten in de benchmarkgroep.

In vergelijking met de benchmarkgroep is de binding voor niet-dagehjkse artikelen in Zeewolde lager.

De jaren 2020 en 2021 zijn bijzondere jaren, ook voor de detailhandel. In maart 2020 werd duidelijk dat er een corona-pandemie was. De horeca moest haar deuren sluiten en veel winkelgebieden met vooral niet-dagelijks aanbod kampten met historisch lage bezoekersaantallen. Voor de provincies Drenthe, Gelderland en Overijssel bracht I&O Research in beeld welke impact corona -en de economische gevolgen daarvan- heeft op het functioneren van de winkelgebieden in Oost-Nederland. In het onderzoek keken we hoe de winkelgebieden er voor de coronapandemie voor stonden en welke invloed de coronapandemie heeft op de koopstromen en het functioneren van de winkelgebieden. Het is aannemelijk dat trends in Oost-Nederland ook gelden voor de rest van Nederland. Uit het onderzoek blijkt dat in Oost-Nederland vooral centrumgebieden die voorheen op een grote populariteit onder consumenten konden rekenen, hard geraakt zijn door de coronapandemie (meting eind 2020). Consumenten wilden tijdens de coronapandemie vooral snel en veilig winkelen en waren minder op zoek naar beleving. Met de sluiting van de horeca en andere vrijetijdsvoorzieningen was er simpelweg ook minder te beleven. Corona treft de (kleinere) winkelgebieden die meer gericht zijn op dagelijkse boodschappen juist minder.

Ook kiezen consumenten er bij fysieke aankopen vaker voor om kleine of middelgrote centrumlocaties (dichter bij huis) te bezoeken in plaats van grote binnensteden. Wijkwinkelcentra en winkelcentra in weinig stedelijke gebieden zoals Zeewolde konden tijdens de coronapandemie juist rekenen op een grotere bezoekersstroom. Ook de grootschalige (perifere) aankooplocaties doen het relatief goed. Deze locaties profiteerden van de omzetgroei in bouwmarkten, tuincentra en woonwinkels. De totale detailhandelsbestedingen namen in vrijwel alle branches (met uitzondering van de kleding- en schoenenbranche) toe. Met uitzondering van de supermarkten, bouwmarkten, tuincentra en woonwinkels waren het echter niet de fysieke winkels die hiervan profiteerden. De omzetgroei in de detailhandel vond vooral online plaats (webwinkels en multichannelers). Vrijwel alle niet-dagelijkse producten kocht men ten tijde van de coronapandemie aanzienlijk vaker online dan daarvoor. Boodschappen werden ook vaker online gekocht, maar dat aandeel is nog steeds klein. We verwachten dat deze toegenomen online oriëntatie na de coronapandemie deels standhoudt. Van de inwoners die aangaven nu meer online te kopen dan voor de coronapandemie, verwacht namelijk bijna de helft (48 procent) na de crisis ook meer online te blijven kopen.

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

29van41

In het najaar van 2021 voert I&O Research opnieuw een koopstromenonderzoek uit voor de Randstedelijke provincies. De resultaten zullen begin 2022 beschikbaar zijn. Op basis van de ervaringen in Oost-Nederland kan verwacht worden dat het aandeel online bestedingen ook in Zeewolde duidelijk is toegenomen ten opzichte van 2018 en dat alle branches, met uitzondering van de supermarkten, bouwmarkten, tuincentra en woonwinkels dit merken. Omdat Zeewolde geen centrumgemeente is, is de corona-impact naar verwachting minder groot dan gemiddeld in Nederland.

'D

Brede evaluatie winkeltijden Zeewolde

30 van41

5

Wensenten aanzienvande zondagopening

5.1

Inleiding

Aan inwoners en winkeliers is gevraagd of ze toepasbare verbetersuggesties zien voor de invulling of uitvoering van de koopzondag. Dit hoofdstuk beschrijft de wensen ten aanzien van de zondagopenstelling vanuit inwoners, winkeliers en stakeholders. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen inwoners, winkeliers en stakeholders die overwegend positief of overwegend negatief staan tegenover de zondagopenstelling.

5.2

Reacties vangroependie positiefzijn overzondagopenstelling

In voorgaande hoofdstukken is aan bod gekomen dat de helft van de inwoners van Zeewolde een overwegend positief effect ziet van de zondagopenstelling op de beleving van de zondag. Een vijfde van de winkeliers heeft een overwegend positieve ervaring met de koopzondag. 5.2.1

Reacties vaninwoners

Van de inwoners van Zeewolde die overwegend positief staan tegenover de zondagopenstelling, zijn 205 reacties gekomen op de vraag of men toepasbare verbetersuggesties ziet voor de invulling of uitvoering van de koopzondag. De reacties van de inwoners kunnen worden samengevat in een aantal punten. Zo zien ze graag dat winkels eerder open gaan, dat er meer winkels open zijn op zondag en dat de ondernemer zelf de openingstijden kan kiezen zonder begrenzing van regels. Hieronder staan enkele voorbeelden van deze uitspraken.

“Supermarktende gehele zondagopenstellen, maar nogbeter, laat winkeliershet zelf bepalen.’’ “Vanafde ochtendopen voorverse afgebakken broodjes,dat zounogeentoevoeging kunnen zijn.” “Ik vindhet onnodig dat de winkelspas om13.00 uuropenmogen.” “Er dienttotaal geenbelemmering te zijnvooreenondernemer ommij zaken te verkopen opalle dagenvan de week. ” “Hoemeer winkelsopen hoe beter. ” ‘’Meer, vaker enlangeropen als de winkelierdat wil. ’’