10d Voortgang en vervolg klimaatadaptatie 2025-2027 Zeewolde_rapport

KLIMAATADAPTATIE ZEEWOLDE Comfort onder druk!

INHOUDSOPGAVE Colofon

Home

Samenvatting 

3

Inleiding en aanleiding 

4

Doel & kaders 

7

Proces 

9

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde 

12

Bijlage A: Ambtelijk advies ‘Klimaataanpak Zeewolde’  Probleem & Kans  Speelveld  Oplossingsrichting  Oplossingsrichting …. Wateroverlast  Oplossingsrichting …. Watertekort/droogte  Oplossingsrichting …. Hitte  Oplossingsrichting …. Biodiversiteit  Visie & voorstel  Uitvoering  Kosten & opbrengsten 

15 15 19 22 23 26 28 31 33 39 41

Inhoudsopgave Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Auteurs A. Burggraaff (Gemeente Zeewolde / Waterschap Zuiderzeeland) Procesondersteuning L. Tolk (Wareco Ingenieurs) G. Henckens (Wareco Ingenieurs) Projectgroep J. de Vries (Duurzaamheid) B. Schans (Biodiversiteit) F. Schuchard (Wegen) D. Bruin (Energietransitie) A. Damstra (Beheer) V. Zijlstra (Financiën) J. van Beugen (Financiën) J. Debreczeni (Belastingen) J. Kamphuis (Teamleider) E. Benjamin (Waterschap Zuiderzeeland) W. Rossen (Waterschap Zuiderzeeland) Datum December 2021

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage A

2

SAMENVATTING Bijlage A: Ambtelijk advies ‘Klimaataanpak Zeewolde’

Comfort onder druk! Het KNMI voorspelt en meet de verandering van het klimaat. Het weer wordt minder voorspelbaar en extremer. In de afgelopen jaren hebben we dat aan den lijve kunnen ervaren. Record op record werd gebroken, met onder andere kostbare schade aan de wegen tot gevolg. De voorspellingen van het KNMI o.a. uit 2014 lieten zien dat het natter, droger en heter zou worden. Inmiddels wordt dit in de statistieken zichtbaar. Het is dan ook de vraag hoe en wanneer we op de gevolgen van deze ontwikkelingen willen en kunnen reageren.

Een deel van de maatregelen kunnen worden ingebed in het bestaande beleid en bekostigd vanuit de vigerende begroting. Andere maatregelen vragen om beleidskeuzes en de daarbij behorende financiële middelen. De omvang daarvan is afhankelijk van de ambitie en acceptatie, zowel wat betreft inhoud als tijd. Op deze keus is de gemeenteraad van 2018-2021voorbereid. In dit proces is een beeld ontstaan van de gewenste/ acceptabele richting. In december 2021 heeft de raad besloten in de periode 2022 t/m 2024 een gefaseerde en lerende aanpak te hanteren. In deze periode zal zowel ambtelijk als bestuurlijk ervaring worden opgedaan met het klimaatbestendig maken van Zeewolde. Er zal ervaring worden opgedaan met de te hanteren uitgangspunten, maatregelen, normen, kosten, opbrengsten en bijdragen derden. Dit vanuit het besef dat dit een eerste stap is naar een klimaatbestendig Zeewolde zoals verwoord in Bijlage A: Ambtelijk advies ‘Klimaataanpak Zeewolde’.

Ervan uitgaande dat we er iets aan willen doen, zijn er twee basis sporen mogelijk. Ten eerste de aanpak van CO2 reductie (mitigerende maatregelen). Daarnaast kunnen de gevolgen worden aangepakt (adaptieve maatregelen). Inmiddels zullen we op basis van de realiteit en actualiteit op beide sporen moeten inzetten. Zeker als het comfort zoals beschreven in de Toekomstvisie 2040 Zeewolde en vertaald naar de Omgevingsvisie- willen behouden of versterken. De klimaatadaptieve maatregelen worden in dit rapport beschouwd. De Rijksoverheid neemt de ontwikkelingen serieus en verwacht vanuit het Delta programma Ruimtelijke adaptatie, een concreet antwoord van de lokale overheden en heeft daar met de impulsregeling t/m 2027 geld voor concrete maatregelen. In dit rapport worden de onderwerpen wateroverlast, droogte, hitte en biodiversiteit beschouwd. Waterveiligheid valt buiten deze beschouwing omdat deze middels wetgeving is geborgd en geheel bij het waterschap is belegd. Biodiversiteit wordt meegenomen omdat, in lijn met het gedachtengoed van Steenbreek, biodiversiteit een indicator is voor de stand van zaken en tevens de verbinding is tussen de verschillende onderwerpen.

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Bron: KNMI 2014

Onderwerpen zoals biodiversiteit en droogte lenen zich voor een gezamenlijke effectieve en efficiënte aanpak met partners zoals het waterschap en de provincie. Dit document zal worden gebruikt om deze samenwerking te zoeken.

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage A

3

IN- EN AANLEIDING Bijlage A: Ambtelijk advies ‘Klimaataanpak Zeewolde’

De Rijksoverheid is serieus De Rijksoverheid neemt de ontwikkelingen serieus en heeft een tweesporenbeleid ingezet: mitigatie (onder andere energie transitie) en adaptatie. Het klimaatadaptatiebeleid is verwoord in het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie. Vanuit dit plan stelt de overheid aan de lokale overheden gelden beschikbaar om daarmee een eerste impuls te geven aan de bestrijding van de gevolgen. Zij vraagt van de lagere overheden om aan te geven hoe zij gezamenlijk met deze veranderingen zal omgaan, wat zij verantwoord achten en wanneer zij klimaatbestendig zijn.

Gemeente Zeewolde werkt aan een klimaatbestendige inrichting van haar dorp. Hiervoor is een proces doorlopen om tot een klimaatuitvoeringsagenda te komen. In dit document vindt u de klimaatadaptatie aanpak zoals vastgesteld in de gemeenteraad in December 2021 voor de periode t/m 2024. De aanpak bevat financiële- en procesafspraken. De organisatie kan samen met het bestuur op basis van dit besluit aan de slag en een eerste stap zetten op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde. Tijdens deze eerste stap wordt ervaring worden opgedaan met de te hanteren uitgangspunten, maatregelen, normen, kosten, opbrengsten en bijdragen derden. Deze periode wordt afgesloten met een evaluatie en een voorstel voor de volgende periode. Het volledig klimaatbestendig maken van Zeewolde beslaat een langere periode van ongeveer 20 jaar. Een doorkijk hiernaar wordt gegeven in Bijlage A: Ambtelijk advies ‘Klimaataanpak Zeewolde’. Het KNMI meet de verandering van het klimaat Het klimaat verandert. Het KNMI heeft in 2014 voorspellingen uitgebracht over het verloop van de verandering. Inmiddels worden deze veranderingen voelbaar en zichtbaar in de statistieken. De warmte, droogte en wateroverlast records zijn de afgelopen jaren keer op keer gebroken. In 2023 zullen de nieuwe klimaatscenario’s worden gepubliceerd. Satellietbeelden laten zien dat klimaateffecten in Zeewolde minder extreem zijn.

Dit heeft waarschijnlijk te maken met het dempende effect van het Wolderwijd en Horsterwold en de ligging achter de dijk. Desondanks neemt de kans op klimaatextremen ook in deze regio ieder jaar toe.

Bron: klimaatverandering-regio-flevoland.vormgeving.com

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

InIn-en en Aanleiding Aanleiding

Doel & Kaders

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage A

4

IN- EN AANLEIDING Mitigatie Mitigerende maatregelen richten zich op de oorzaak van de klimaatsverandering. De maatregelen zijn gericht op vermindering van broeikasgassen (CO2) door het verminderen van het gebruik van fossiele brandstoffen. Instrumenten die onder andere worden ingezet zijn: windmolens, zonnepanelen, vergisting, het verbod op het gebruik van aardgas en het hergebruik van warmte. Deze instrumenten zullen op lange termijn effect sorteren.

Adaptatie Bij adaptieve maatregelen worden veranderingen gezien als een gegeven en wordt geanticipeerd op het beperken van schade op korte en middellange termijn. Daarbij worden zaken als bewoonbaarheid, leefbaarheid en comfort zeker gesteld. Duurzaamheidsplan Zeewolde Beide sporen zullen onderdeel zijn van het op te stellen Duurzaamheidsplan Zeewolde waarin het gehele kader zal worden geschetst. Dit rapport gaat over het adaptieve spoor. Visie van de Zeewoldenaren De bewoners hebben met de Toekomstvisie gemeente Zeewolde 2040, aangegeven wat ze fijn en belangrijk vinden aan het dorp en haar inwoners. De visie is één van de bouwstenen van de Omgevingsvisie die in 2021 het licht zal zien. Dit plan zal te zijner tijd aan de vastgestelde Omgevingsvisie en de daarop volgende plannen worden getoetst. Zeewolde is een mooi, comfortabel, gastvrij en duurzaam dorp dichtbij bos, strand en water. Deze kwaliteiten wil men behouden en versterken. Het wonen in Zeewolde is aantrekkelijk voor de jeugd, doordat de speeltuinen goed zijn onderhouden en ook de oudere jeugd een eigen plek heeft. Het centrum is gezellig ingericht met groen en nodigt uit tot ontmoeting tussen mensen.

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

InIn-en en Aanleiding Aanleiding

Doel & Kaders

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage A

5

IN- EN AANLEIDING Verantwoordelijkheid particulieren Meer dan 60% van het oppervlak binnen de bebouwde kom is in handen van particulieren (bewoners en bedrijven). Dit geeft hen naast vrijheid, de verantwoordelijkheid om te anticiperen op de ontwikkelingen en passende maatregelen te nemen. Met het landelijke project Steenbreek wordt geprobeerd zowel het probleem als de oplossingen bij particulieren onder de aandacht te brengen. Maar problemen als wateroverlast, droogte, biodiversiteit en hitte, kunnen zij niet alleen oplossen. Dit zijn collectieve problemen die vragen om een systeembenadering en om voldoende financiële middelen. Hierin zullen de overheden en particulieren samen moeten optrekken. Onderzoek door het bedrijf Jong en Fris heeft laten zien dat deze samenwerking het beste kan worden gezocht op het moment dat de particulier daarvoor openstaat. Daarnaast is het van belang dat particulieren vertrouwen hebben in deze partij en worden aangesproken in de taal die zij verstaan (comfort en willen).

In 2040 wonen we in een gezellig dorp, met ruim opgezette wijken en een levendig centrum met een aantrekkelijk, groen straatbeeld. Het dorp is geschikt voor jong en oud, met voldoende woningen en voorzieningen, zoals zorgvoorzieningen, maar ook sportvoorzieningen en winkels. Het woningaanbod is gedifferentieerd en de verschillende typen wonin gen zijn goed verdeeld over de woonwijken. Het bos, het strand en het water zijn altijd dichtbij en maken dat het prettig wonen is in Zeewolde.

Zeewolde heeft in 2040 nog steeds een sterke agrarische sector, er is ruimte om te ondernemen en er zijn duurzame, innovatieve bedrijven gevestigd. Deze sector vormt de drijvende kracht achter duurzame energieopwekking met bijvoorbeeld windturbines. We wekken in 2040 met onze windturbines twee keer zoveel energie op dan we gebruiken, maar ook in het dorp zijn op de nieuwe woningen zonnepanelen gerealiseerd. Daarnaast bieden we ruimte aan andere innovatieve duurzame energiesystemen.

Gestaag proces Het beleid komt niet uit de lucht vallen. Het is het resultaat van een gestaag proces dat vanaf 2018 met de gemeenteraad is doorlopen. Het proces bestond, conform de aanpak uit het Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie, uit een aantal stappen. Dit is in het hoofdstuk Proces nader toegelicht.

Dit alles ademt comfort en voorspelbaarheid. Om dit te bereiken moeten de basisvoorzieningen zoals onder andere wegen, waterhuishouding en groenstructuren op orde zijn. Zeker nu het functioneren daarvan door de verandering van het klimaat onder druk komt te staan.

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

InIn-en en Aanleiding Aanleiding

Doel & Kaders

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage A

6

DOEL EN KADERS Bijlage A: Ambtelijk advies ‘Klimaataanpak Zeewolde’

Doel Dit rapport streeft in lijn met het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie de volgende doelen na: •Inzicht geven in de aard en de omvang van de problematiek •Inzicht geven in het handelingsperspectief, oplossingsrichtingen en de kosten •Basis voor het maken van keuzes, het bepalen van de ambities en het beschikbaar stellen van de benodigde financiële middelen •(Financieel) kader waarbinnen de organisatie deze ambities samen met de bewoners, bedrijven en medeoverheden waar mag maken •Basis voor het uitwerken, afwegen en uitvoeren van de meest efficiënte maatregelen in de verschillende beheerplannen •Bewoners en bedrijven inzicht geven in wat gemeente en partners zoals waterschap en provincie kunnen betekenen en wat zij zelf kunnen doen om klimaatrobuust te worden. Dit alles met als ultiem doel een klimaat bestendig Zeewolde.

2021 Start (besluit door raad)

Leren

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel Kaders Doel & & Kaders

Borgen

Planmatige uitvoering

2050 Deadline klimaatbestendige inrichting DPRA

Speling

Onderhoudscyclus wijk en en wegen Klimaatbestendige inrichting nationale doelstelling

Figuur 1: De verschillende fasen

In de raadsvergadering van 16 december 2021 heeft de raad besloten om t/m 2024 zowel ambtelijk als bestuurlijk ervaring op te doen met het klimaatbestendig maken van Zeewolde. Er zal ervaring worden opgedaan met de te hanteren uitgangspunten, maatregelen, normen, kosten, opbrengsten en bijdragen derden.

Om de aanpak te versnellen stimuleert de Rijksoverheid de gemeenten middels de Impulsregeling om maatregelen te nemen. Deze regeling loopt t/m 2027. Omdat de raad de voorkeur heeft voor een gefaseerde en lerende aanpak met een beperkte tijdshorizon is de periode van de Impulsregeling in twee perioden van drie jaar opgeknipt.

Inhoudsopgave

2024 Evaluatie

2042 Alle wijken klimaatbestendig (ambtelijk advies)

Impulsr egeling DPRA

Looptijd De gehele aanpak kent een aantal perioden. Het ambtelijke advies zoals weergegeven in Bijlage A: Ambtelijk advies ‘Klimaataanpak Zeewolde’ beschrijft dat Zeewolde, op basis van het Delta programma ruimtelijke adaptatie uiterlijk in 2050 klimaatbestendig zou moeten zijn. Het ambtelijke advies is om aan te sluiten bij de onderhoudsfrequentie van de infrastructuur om uiterlijk in 2042 klimaatbestendig te zijn.

Home

2027 Evaluatie & DPRA projectengeïmplementeerd

Dit vanuit het besef dat dit een eerste stap is naar een klimaatbestendig Zeewolde zoals verwoord in Bijlage A: Ambtelijk advies ‘Klimaataanpak Zeewolde’. Ter voorbereiding van de de volgende periode zal deze periode met een evaluatie worden afgesloten.

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage A

7

DOEL EN KADERS Onderdelen Onder het begrip klimaatadaptatie zijn de onderwerpen wateroverlast, droogte, hitte en biodiversiteit beschouwd. Waterveiligheid valt in principe buiten deze beschouwing omdat deze middels wetgeving is geborgd en geheel bij het waterschap is belegd. Biodiversiteit is meegenomen omdat in lijn met het gedachtengoed van Steenbreek, biodiversiteit een indicator is voor de stand van zaken en tevens de verbinding vormt tussen de verschillende onderwerpen.

alle onderdelen. Voor het bestaande gebied hebben provincie, waterschap en gemeente een verantwoordelijkheid op basis van hun wettelijke taak, of als eigenaar van gronden en voorzieningen. Deze laatste verantwoordelijkheid hebben ook de particulieren en openbare eigenaren zoals de Natuurbeheerders. Voor wateroverlast door hevige neerslag hebben zowel de gemeente en het waterschap vanuit de Waterwet een verantwoordelijkheid. De gemeente vanuit de inzamelplicht voor het afstromende hemelwater middels riolering en het waterschap voor voldoende oppervlaktewater, sloten en berging.

Locatie Voornamelijk de bebouwde kom van Zeewolde is beschouwd. Dat is immers de kern van de gemeente en kent het grootste probleem. Daarnaast komen ook de droogteschade aan de wegen in het buitengebied en de verbindingen vanuit de biodiversiteit aan bod.

Bij droogte hebben Rijkswaterstaat, waterschap en de provincie een rol. Rijkswaterstaat en het waterschap moeten gezamenlijk op grond van de Waterwet zorgen voor de beschikbaarheid van voldoende oppervlaktewater. Omdat het water niet onbeperkt beschikbaar is, wordt er een verdringingsreeks gehanteerd. De provincie moet samen met Vitens op grond van de Waterwet zorgen voor de beschikbaarheid van voldoende drinkwater. De gemeente heeft een verantwoordelijkheid op grond van de Wegenwet voor het goed functioneren van haar wegen.

Wetgeving Naast de reguliere wetgeving op gebied van milieu, natuur- en waterbeheer en duurzaamheid, worden er door de regionale en landelijke overheden op het vlak van klimaatadaptatie momenteel geen nieuwe regels opgelegd. Geheel in lijn en stijl met de nieuwe Omgevingswet zullen de ambities door de lokale overheid moeten worden bepaald en bewaakt. Dit geldt in bijzondere mate voor nieuwe onderwerpen als hitte en droogte. Hiervoor zijn geen, of zeer beperkte wetten en regels beschikbaar.

Bij hitte heeft de gemeente samen met haar uitvoerende dienst de GGD, op grond van de Wet Publieke Gezondheid een verantwoordelijk voor het welzijn van haar burgers. Deze taak gaat nog verder daar waar het gaat om de openbare ruimte en de openbare- en schoolgebouwen.

Er zijn diverse wetten en regels waarop overheden maatregelen mogen of moeten nemen, om de gevolgen van de klimaatsverandering aan te pakken. Deze regels kennen veelal een financiële beperking door het begrip “voor zover maatschappelijk verantwoord is”. Bij nieuwbouw staat de gemeente op grond van de Wet Ruimtelijke Ordening en straks de Omgevingswet aan de lat voor

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel Kaders Doel & & Kaders

Voor het behoud en de verbetering van de biodiversiteit heeft de provincie op basis van de Wet Natuurbescherming een belangrijke taak. De gemeenten hebben op basis van de Wet Ruimtelijke Ordening de verantwoordelijkheid om deze bescherming ruimtelijk vast te leggen.

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage A

8

PROCES Bijlage A: Ambtelijk advies ‘Klimaataanpak Zeewolde’ Richtingegevende Commissievergadering September 2021 Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde bijlage A-1

Home

Dit rapport is het resultaat van een proces dat vanaf 2018 is doorlopen. In lijn met de aanpak vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie zijn er drie stappen gezet. In het proces is de kennis en kunde van gemeenteraad, bewoners, bedrijven en medeoverheden in de regio Flevoland (KAF, provincie, waterschap) opgehaald en vertaald naar dit beleidsstuk. Daarbij is rekening gehouden met de afzonderlijke verantwoordelijkheden. Gemeenteraad •Op 14 mei 2018 is onder leiding van Jong en Fris het onderwerp klimaatadaptatie een eerste keer verkennend met de gemeenteraad besproken en zijn de eerste bestuurlijke beelden opgehaald. •Op 10 september 2018 zijn de globale resultaten van de stresstest in één dag gepresenteerd. Ondersteund door Wareco hebben de beheerders de stresstest uitgevoerd. De berekende locaties met overlast zijn besproken. Om de theorie aan de praktijk te toetsen en van daaruit na te denken over mogelijke oplossingen, is een aantal van deze locaties bezocht. De globale resultaten zijn dezelfde avond tijdens de raadsinformatieavond aan de gemeenteraad gepresenteerd. •Op 30 januari 2020 zijn tijdens de raadsinformatieavond de problematiek, de oplossingen en de kosten op hoofdlijnen gepresenteerd. Op basis daarvan is een eerste indruk van de ambities op een anonieme en interactieve wijze verzameld.

Deze informatie is vertaald in het ambtelijke advies zoals weergegeven in Bijlage A: Ambtelijk advies ‘Klimaataanpak Zeewolde’. Deze bijlage geeft een doorkijk voor de komende 20 jaar. •In september 2021 is dit rapport richtinggevend in de gemeenteraad besproken, zie kader “Richtingegevende Commissievergadering September 2021”. •Op basis van de richtinggevende uitspraken is het voorstel ‘Naar een Klimaatadaptief Zeewolde’ geformuleerd voor de klimaatadaptatie aanpak

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Proces Proces

voor de periode t/m 2024 (zie hoofdstuk ‘Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde’. •In december 2021 is het voorstel ‘Naar een Klimaatadaptief Zeewolde, periode t/m 2024’ besproken in de raadscommissie van 2 december 2021, en vastgesteld in de raadsvergadering van 16 december 2021. Het voorstel ‘Naar een klimaatadaptief Zeewolde’ geeft een integraal beeld van de klimaatadaptatie aanpak. Het is daarmee een van de basis elementen voor de volgende sectorale plannen:

Terug naar p 10

- Het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) - Het Biodiversiteitsplan - Initiatieven uit het Waterplan In deze plannen is het onderwerp en de aanpak ‘Klimaatadaptie’ nader uitgewerkt in activiteiten en projecten. De financiën zijn op elkaar afgestemd. Voor een voorbeeld van de relatie tussen klimaatbeleid en overige beleidsstukken zie bijlage A-1. Van buiten naar binnen In dezelfde periode is onder andere onder leiding van Jong en Fris, ervaring opgedaan met het ‘van buiten naar binnen’ beleid maken. Bij deze vorm van “beleid maken”, worden ideeën en gedachten over

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage A

9

PROCES Ga naar foto

o.a. maatregelen en werkwijzen bij ondernemers en bewoners opgehaald en getoetst. Als aftrap van deze werkwijze is op 20 maart 2018 door de verschillende lokale partijen de ‘Intentieverklaring Steenbreek’ ondertekend. Zie foto. Hierbij enkele voorbeelden van deze nieuwe vorm van beleid maken: er is ervaring opgedaan met het klimaatbestendig (her)inrichten van het bedrijventerrein Trekkersveld. Met bewoners van Warmelo wordt gewerkt aan het klimaatbestendig inrichten van hun straat en tuin. Daarnaast is een gedeelte van de parkeerplaats Tweelingen aangepast, zijn er klimaatadaptatie maatregelen genomen bij de tijdelijke school aan de gedempte gracht en wordt in de nieuwbouw oppervlakkige afvoer van regenwater toegepast. Tevens zijn er op onder andere Koningsdag plantjes uitgedeeld, is er met de ondernemers in kenniscafés over klimaatadaptatie gesproken en wordt er met de bewoners van de Waterbuurt, in het kader van het groot wijkonderhoud, gesproken over hun bijdrage aan de klimaatadaptatie. Uitkomsten richtingegevende Commissievergadering September 2021 In het proces om tot een passende klimaataanpak voor Zeewolde te komen kijken we terug op een goede bespreking van het ambtelijke voorstel tijdens de raadsinformatieavond op 9 september 2021 en de kader stellende behandeling tijdens de Commissievergadering op 16 september 2021.

De bespreking heeft plaatsgevonden en de kaders zijn gesteld op basis van: •Het Rapport ‘Klimaatadaptatie Zeewolde’: 20210916.08a •Het Commissievoorstel: 20210916.08 •Het B&W advies en besluit: 20210916.08b

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Proces Proces

Tijdens de bespreking zijn de volgende hoofdpunten naar voren gekomen:

Terug naar p 9

•De problematiek van het blijvend veranderende klimaat en de gevolgen op de vier thema’s, ook voor Zeewolde, wordt herkend. Er is bereidheid om maatregelen te nemen maar dan wel met zo veel mogelijk rendement voor de gemeenschap van Zeewolde. Daarbij hebben maatregelen met een groen karakter de voorkeur boven de civieltechnische. •Er is een duidelijk rol voor bewoners weggelegd. Daarover moet de gemeente communiceren en handvatten aanreiken. Daarnaast moet de gemeente het goede voorbeeld geven. •Gezien de omvang en de complexe aard van de materie, de lopende ontwikkelingen zowel technisch als financieel (bijdrage rijk), de hoge kosten en de financiële positie van de gemeente is er behoefte aan een nadere uitwerking en gedetailleerder inzicht in de verschillende mogelijkheden (varianten) voordat de raad zich voor langere tijd zou willen vastleggen. Aangeraden wordt om gebruikt te maken van ervaring en concepten (‘greening the city’) van anderen en praktisch te werk gaan. •Naast de gepresenteerde kosten zijn er ook opbrengsten. Naast de harde financiële opbrengsten zijn er ook de minder harde maatschappelijke opbrengsten. Beide horen tijdens de besluitvorming op tafel te liggen.

•Het heeft de voorkeur om de kosten te dekken vanuit de Algemene Reserve en gebruik te maken van onder andere de gelden die het rijk beschikbaar stelt via het Delta Programma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). •De kansen in de nieuwbouw moeten worden benut, nieuwbouw moet bij voorkeur klimaatbestendig worden ingericht.

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage A

10

PROCES Handreiking Klimaatadaptatie

KAF, samen met de regio De regionale overheden staan alle voor dezelfde uitdaging. In de regio is de kennis verspreid over diverse organisaties. Om deze kennis te kunnen aanwenden zijn de krachten in de KAF (Klimaat Adaptatie Flevoland) gebundeld. In dit verband is de stresstest in één dag ontwikkeld en uitgevoerd. Daarnaast zijn er via kenniscafés gesprekken gevoerd over klimaatadaptatie met ondernemers uit de groene, blauwe en grijze sectoren. Tevens is er voor onder andere beleidsmedewerkers een interactief traject georganiseerd dat heeft geleid tot de ‘Handreiking Klimaatadaptatie’. Ten slotte wordt er gewerkt aan bestuurlijke gesprekken over klimaatadaptatie en is er een regionale uitvoeringsagenda gemaakt, om zo aanspraak te kunnen maken op subsidiegelden vanuit het Deltaprogramma.

Ook is er met de bibliotheek, het Technasium en professionele partijen gewerkt aan een VR-belevingsfilm over klimaatadaptatie. Het is duidelijk geworden dat het onderwerp klimaatadaptatie niet leeft, maar dat men best bereid is wat te doen als de overheid daarbij het voortouw neemt. Daarbij dient dan aangesloten te worden bij natuurlijke momenten, taal en belevingswereld van de bewoners, die over het algemeen gericht is op comfort.

Naast het delen van de kennis hebben een aantal partijen elkaar ook inhoudelijk nodig om beleid en maatregelen op elkaar af te stemmen. Dat geldt zeker rondom (gemeente)grens overschrijdende onderwerpen als biodiversiteit en droogte en watertekort.

Bron: https://www.hhnk.nl/droogte-en-waterverdeling

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Proces Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage A

11

OP WEG NAAR EEN KLIMAATBESTENDIG ZEEWOLDE Bijlage A: Ambtelijk advies ‘Klimaataanpak Zeewolde’

Op basis van het ambtelijke advies en de besluitvorming in de commissie en raad zal in de periode t/m 2024 de volgende aanpak worden gehanteerd. Werkwijze Voor de projecten in of ten bate van de openbare ruimte, die vragen om een besluit van de raad over de investeringen, wordt de volgende werkwijze gehanteerd:

Terug naar p 9 Terug naar p 15 Schetsontwerp(en) Reguliere en klimaatadaptieve maatregelen voor de thema’s: Wateroverlast, Hitte, Droogte, Biodiversiteit & evt Waterveiligheid

Naast de reguliere maatregelen en kosten zullen, op basis van onderzoek, participatie, geactualiseerde normen, wensen en kansen, de klimaat (adaptieve) maatregelen in beeld worden gebracht. Deze zullen door middel schetsontwerpen ter besluitvorming, over inhoud en de financiële middelen, aan de raad worden voorgelegd. Na besluitvorming zullen de maatregelen worden uitgevoerd.

Home

Besluit Eén schetsontwerp

Onderzoek

Participatie

Inhoud

Actuele normen

Wensen

Participatie

Kansen

Kosten en opbrengsten

Financiën

Toekomstvisie +

Land. & reg. kennis en concepten

Maatschappelijke effecten

Realisatie

Bij het opstellen van de varianten en het schetsontwerp zullen de volgende zaken als basis worden gebruikt: •De Toekomstvisie, de daarvan afgeleide Omgevingsvisie en de daarop volgende plannen. •De kennis en concepten van regionale en landelijke partijen onder andere het principe van ontsnippering en ‘greening the city’. •De thema’s Wateroverlast, Hitte, Droogte, Biodiversiteit en, indien een specifiek locatie daarom vraagt, de Waterveiligheid. Deze zullen in samenhang worden beschouwd.

Figuur 2: De verschillende stappen

Indien reëel zullen per project twee varianten worden uitgewerkt langs de assen zoals verwoord in Bijlage A: Ambtelijk advies ‘Klimaataanpak Zeewolde’ hoofdstuk Speelveld. Denk aan het accepteren van grotere risico’s, het inzetten van de bewoners en bedrijven of het combineren van maatregelen zodat het maatschappelijke effect groter is.

Parallelspoor In de aanpak zal enerzijds de kansenbenadering worden gevolgd en anderzijds de knelpuntenbenadering. Bij de kansen benadering wordt aansluiting gezocht bij de reguliere plannen en zullen de kansen worden verzilverd. In de komende jaren zullen zich kansen voordoen. Zoals de uitvoer van groot wijkonderhoud

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Naast kosten zullen, indien mogelijk en reëel, de opbrengsten, onder ander de maatschappelijk opbrengsten, en de bijdragen van derden in beeld worden gebracht.

Proces

Op Op weg naar Zeewolde weg naareen eenklimaatbestendig klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage A

12

OP WEG NAAR EEN KLIMAATBESTENDIG ZEEWOLDE Deze knelpunten zullen samen met de partners tegen het licht worden gehouden en uitgewerkt om ze daarna voortvarend en projectmatig aan te pakken. In deze periode zal de voorbereiding ter hand worden genomen. Knelpunten

Onderzoek Om de basis voor de afweging tussen de maatregen en de uitvoer van de maatregelen te versterken is op sommige punten nader onderzoek naar omvang van de knelpunten, de consequenties, normen en reële en samenhangende oplossingen noodzakelijk. Deze zullen in deze periode worden uitgevoerd.

Kansen

Zolang er nog geen landelijke normen zijn, deze niet worden opgelegd en er wel behoefte is aan inzicht in de voortgang en de effectiviteit van maatregelen, moeten deze de komende tijd voor de verschillende thema’s proefondervindelijk en projectgewijs worden bepaald. Uitzonderingen hierop zijn de normen voor wateroverlast (hiervoor is het streven: geen water in de woningen bij normaal functionerende voorzieningen, bij een bui met een herhalingskans groter dan 100 jaar) en scheuren in wegen (hiervoor gelden de reeds bestaande normen voor veiligheid).

Figuur 3: Kansen en Knelpunten

Waterbuurt, de realisatie van het centrum Caré, de bouw van Water- en Havenkwartier, de realisatie van Trekkersveld IV en de inbreidingslocatie “basisschool de Zevenster”. Ook kan worden aangesloten bij projecten zoals de voorbereiding van het groot wijkonderhoud Botenbuurt en het vervolg daarop en de uitvoer en actualisatie van het Groen- en Wegenbeheerplan. Een relevante ontwikkeling is de energie-/ warmtetransitie. Hiervoor zullen in de komende twintig jaar in het gehele dorp kabels en leidingen moeten worden opgegraven, aangepast of vergroot. De realisatie van de bewoners initiatieven uit het Waterplan zoals ‘Robuust Rondje Zeewolde’, ‘Vitaal waterhart’ en ‘Droogtebestrijding Kop van de Kuierbaan’ bieden tevens een basis en een kans voor klimaatadaptatie.

Communicatie In deze periode zal worden ingezet op communicatie. Dit om het draagvlak te creëren, ideeën en wensen bij particulieren (bedrijven en bewoners) op te halen, bewustwording te vergroten en particulieren aan te zetten tot het nemen van maatregelen of een bijdrage daaraan te leveren. Waar mogelijk wordt dit geheel of gedeeltelijk overgelaten aan het Waterschap, de Provincie, Vitens en GGD. De klimaataanjager heeft hier samen met de afdeling communicatie een belangrijke rol.

Bij de knelpuntenbenadering zal de situatie worden getoetst aan de (te ontwikkelen) normen en de realiteit. Waar de situatie niet voldoet zullen maatregelen worden genomen. Met de stresstest (wateroverlast en hitte), de risicodialoog en het biodiversiteitsonderzoek zijn de eerste knelpunten in beeld gebracht.

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Proces

Op Op weg naar Zeewolde weg naareen eenklimaatbestendig klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage A

13

OP WEG NAAR EEN KLIMAATBESTENDIG ZEEWOLDE Personele inzet Dit beleid en deze handelswijze vraagt om een gecontroleerde en structurele aanpak. Enerzijds gaat het om de inhoudelijke kennis van een Ecoloog anderzijds om de organisatorische, motiverende, activerende en verbindende vaardigheden van de Klimaataanjager. Geschat wordt 500 uur per jaar Klimaataanjager en 250 uur per jaar Ecoloog. Ten behoeve van de activiteiten op het gebied van onderzoek, uitwerken varianten en communicatie kan een passende organisatie worden ingehuurd.

11% 27%

26% 19% 59%

Financiële middelen Voor deze aanpak is voor de komende drie jaar een bedrag beschikbaar van circa € 1,3 miljoen voor het voorbereiden en uitwerken van de klimaatmaatregelen.

31%

De kosten en dekking zijn als volgt verdeeld: •Van derden zoals het rijk (DPRA impulsregeling) de provincie, het waterschap, Vitens en GGD wordt in deze periode een bijdrage verwacht van € 205.000. Hierover zal in 2022 met deze partijen afspraken worden gemaakt. •Via het GRP 2022 – 2028 is € 410.000 beschikbaar. In GRP is in totaal een bedrag voor de voorbereiding en uitvoer van wateroverlast projecten opgenomen van € 350.000 per jaar. •Via separate besluitvorming over het biodiversiteitsplan is € 352.000 beschikbaar gesteld. •Via besluitvorming over klimaatadaptie is € 341.000 beschikbaar gesteld.

Biodiversiteit Bijdrage derden

16%

Klimaatadaptatie Riolering

11%

Uitwerking varianten Organisatie

Onderzoek Communicatie

Figuur 4: Kosten voorbereiden en uitwerken maatregelen klimaatadaptatie 2022 t/m 2024 (afgerond)

De activiteiten en kosten worden in het op te stellen projectplan Klimaatadaptatie 2022-2024 nader gespecificeerd.

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Proces

Op Op weg naar Zeewolde weg naareen eenklimaatbestendig klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage A

14

Bijlage A: AMBTELIJK ADVIES ‘KLIMAATAANPAK ZEEWOLDE’

PROBLEEM EN KANS Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde NAS-adaptatietool

Wateroverlast De hoeveelheden neerslag per uur en de neerslagfrequentie nemen toe, waardoor het regenwaterriool het regenwater niet direct meer naar de sloten kan afvoeren. Het rioolstelsel kan 20 mm per uur afvoeren, terwijl de voorspelde buien een intensiteit hebben van ruim 60 mm per uur. Door klimaatverandering wordt de kans op een dergelijke bui ongeveer twee keer zo groot. Hierdoor kunnen diverse wegen, straten en pleinen voor enkele uren onder water komen te staan, met schade tot gevolg. Het regenwater zal diverse woningen en de kelders binnen stromen en daar schade aan de inboedel en de opstal veroorzaken. Omdat de kans op wateroverlast groter is, neemt de schadekans toe.

Deze Bijlage A: Ambtelijk advies ‘Klimaataanpak Zeewolde’ geeft inzicht in de ontwikkelingen en de gevolgen van de klimaatverandering voor de thema’s wateroverlast, hitte, droogte en biodiversiteit. Daarnaast beschrijft het, het speelveld, mogelijke oplossingsrichtingen en in orde grootte de bijbehorende kosten en de opbrengsten. Deze bijlage bevat ook een ambtelijk voorstel van de projectgroep over de klimaatadaptatie aanpak. Dit vorm een doorkijk naar een mogelijke invulling van de klimaatadaptatie aanpak voor de komende 20 jaar. Hetgeen in deze bijlage is beschreven vormde de basis voor de besluitvorming door de raad. De raad heeft in december 2021 besloten een eerste stap te zetten. Dit is beschreven in het hoofdstuk ‘Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde’.

PROBLEEM EN KANS

Terug naar p 3 Terug naar p 4 Terug naar p 7 Terug naar p 9 Terug naar p 12

Legenda Stijging van het waterpeil in de sloot

Algemeen De Toekomstvisie van de gemeente Zeewolde 2040 beschrijft hoe de Zeewoldenaren het dorp in 2040 zien. Een benadering die uit gaat van het behoud of de verhoging van het comfort, die uit gaat van willen in plaats van moeten en van kansen en ontwikkeling in plaats van problemen en bedreigingen. Een benadering geheel in lijn met het gedachtengoed van de Omgevingswet. Voor dit plan zouden we ook graag deze benadering kiezen, maar de realiteit vraagt om een mix.

Water op maaiveld 60 mm/uur 0 cm 2 cm 5 cm 15 cm 25 cm > 30 cm

Zoals in de inleiding beschreven, meet het KNMI dat het klimaat in rap tempo verandert. In de onderstaande paragrafen is hiervan per onderwerp een beeld geschetst. Om de gevolgen in beeld te brengen heeft de Rijksoverheid onder andere de NAS-adaptatietool ontwikkeld.

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage Bijlage AA

15

Bijlage A: AMBTELIJK ADVIES ‘KLIMAATAANPAK ZEEWOLDE’

PROBLEEM EN KANS Ga naar afbeelding Bijlage A-2

Watertekort/droogte Watertekort en droogte in de bebouwde kom was geen onderwerp dat Zeewolde bezig hield. We kenden het onderwerp alleen vanuit de landbouw en natuurbeheer en bij een heel droog jaar eventueel vanuit de scheepvaart en de energievoorziening. Voor de boeren is het vanuit hun kritische bedrijfsvoering steeds normaler geworden om bij droogte het land te beregenen. In 2018 kwam daar voor grote delen van het land een einde aan. De verdringingsreeks trad in werking en het beregenen werd op veel plekken verboden. Het scheelde niet veel, maar voor Flevoland en Zeewolde hoefde dit niet te worden ingesteld.

Daarmee neemt de bereidheid van verzekeringsmaatschappijen om schade te vergoeden af. Trafohuisjes, internetkabels en schakelkastjes zouden op diverse plaatsen onder water lopen, waardoor stroom- en internetvoorzieningen voor meerdere dagen uitgeschakeld kunnen zijn. De inwoners hebben in 2020 zelf ervaren wat de gevolgen van dergelijke haperende stroomvoorziening zijn. Gelukkig heeft Zeewolde een gescheiden rioolstelsels waardoor er geen fecaliën op straat zullen komen en er geen significante gezondheids- of waterkwaliteitsproblemen zullen ontstaan.

Door de lage ligging van Zeewolde achter de dijk, stroomt er via de bodem kwelwater onder de dijken de poldersloten in. Hierdoor was er vrijwel altijd voldoende water. 2018 was een wake-up jaar waarin duidelijk werd dat dit onderwerp aandacht verdient. In dat jaar verlaagde Vitens de druk in de waterleidingen om zo de drinkwaterbuffers te sparen en het gebruik van drinkwater als verkoelings(vullen speel-, zwembaden) en beregeningswater te ontmoedigen. In dat jaar moest ook het water in de dorpsgrachten worden aangevuld, onder andere voor de beregening van de sportvelden. Een groot aantal bomen lieten het blad vallen en een enkele boom

Om de wateroverlast in beeld te brengen is de klimaatstresstest in één dag uitgevoerd. Deze test heeft een aantal locaties aan het licht gebracht waar bij piekbelasting veel water op straat of in of tegen huizen kan komen te staan. Zie afbeelding en bijlage A-2.

Bron: https://www.hhnk.nl/droogte-en-waterverdeling

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Bron: IMGeo BGT-dataset dd. 31-8-2016

Doel & Kaders

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage Bijlage AA

16

Bijlage A: AMBTELIJK ADVIES ‘KLIMAATAANPAK ZEEWOLDE’

PROBLEEM EN KANS Ga naar afbeelding Bijlage A-3 Mindmap hitte in de stad

stierf door de droogte. De niet beregende grasvelden droogden uit en werden geel. Dit was ook het jaar waarin de kruispunten van wegen ter verkoeling met zout moesten worden gestrooid. Bovendien ontstonden lengtescheuren in het asfalt doordat de bomen langs de weg het water aan de bodem onttrokken en de bodem inklonk, met ongelijkmatige verzakkingen als gevolg.

Hierdoor kunnen bijvoorbeeld bruggen niet meer openen of sluiten. De mindmap toont de gevolgen voor de bebouwde kom en die liegen er niet om.

Tegenover deze ontwikkeling zien we in de maatschappij de vraag om comfort en controle toenemen. Hierdoor neemt de vraag naar (ver) koelings- en beregeningswater toe, terwijl de beschikbaarheid van drink-, grond,- en oppervlaktewater afneemt. We zullen dan ook op zoek moeten naar alternatieven bijvoorbeeld het bufferen van water in tanks, grachten of grondwater. In afbeelding en bijlage A-3 één van de aspecten weergegeven: de wegen met bomen met een grote kans op droogtescheuren. Hitte Hitte is een probleem dat van niemand lijkt te zijn. De effecten worden gebagatelliseerd en toch hebben we er allemaal mee te maken. Zeker nu de extremen groter zullen zijn en de periode langer. De afgelopen jaren waren de airco’s en de ventilatoren niet aan te slepen. De toenemende hitte-extremen hebben verschillende (financiële) effecten. Zo leidt toenemende hitte tot gezondheidsproblemen en extra sterfte onder kwetsbare groepen, zoals ouderen en chronisch zieken. Ook kan hitte leiden tot verminderde arbeidsproductiviteit en slaapstoornissen. Een ander effect van hitte is dat materialen uitzetten.

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Bron: https://www.hittebestendigestad.nl/mindmap/

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage Bijlage AA

17

Bijlage A: AMBTELIJK ADVIES ‘KLIMAATAANPAK ZEEWOLDE’

PROBLEEM EN KANS Bijlage A-4 Biodiversiteitsplan Beleidsplan Biodiversiteit

Biodiversiteit Het is een wereldwijde trend dat door de opwarming van de aarde de biodiversiteit afneemt. Onderzoek in Duitsland heeft aangetoond dat het volume aan insecten in 30 jaar tijd met 75% achteruit is gegaan. Ook in Nederland is deze trend te zien. Dit betekent niet alleen dat er minder voedsel is voor vogels en vleermuizen, maar het heeft ook direct effect op de mens. Het menselijke bestaan is volledig afhankelijk van de natuur; onze grondstoffen worden door de natuur geleverd, net als onze voeding. Een hoge biodiversiteit is een maat voor de gezondheid van onze omgeving. De biodiversiteit in de bebouwde kom en natuurgebieden is hoger dan in de monoculturen van het agrarisch gebied. Overigens zijn daar de afgelopen jaren wel voorzichtige stappen gezet met de windsingels, de akkerranden, de biodiverse bermen en natuurvriendelijke oevers. Hoe het er in Zeewolde voor staat is niet in één eenvoudig getal uit te drukken. Duidelijk is wel dat de geschetste trend niet aan Zeewolde voorbij gaat en dat Zeewolde ook haar steentje zal moeten bijdragen. In Zeewolde is sprake van een dempende werking door de ligging in en aan de grote natuurstructuren van het Randmeer en het Horsterwold. Vooral in het agrarisch gebied staat de biodiversiteit onder hoge druk.

Zeewolde kent een aantal verbindingen tussen de grotere natuurgebieden, maar deze zijn fragiel en het netwerk is niet compleet. De meeste verbindingen binnen de bebouwde kom eindigen in het centrum. In het biodiversiteitsplan is de staat van de natuur en de verbindende structuren in beeld gebracht en zijn de mogelijkheden en ambities om de biodiversiteit te vergroten beschreven. Zie bijlage A-4.

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Bron: https://zeewolde.bestuurlijkeinformatie.nl/

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage Bijlage AA

18

Bijlage A: AMBTELIJK ADVIES ‘KLIMAATAANPAK ZEEWOLDE’

SPEELVELD SPEELVELD Tijd De status van klimaatbestendigheid kan op korte dan wel lange termijn bereikt worden. De onzekerheid daarbij is dat het klimaat blijft veranderen, zeker zolang het resultaat van de mitigerende maatregelen achterwege blijft. Vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie wil de Rijksoverheid dat de lokale overheden in 2050 klimaatbestendig zijn. Om dit te versnellen stelt zij tot en met 2027 subsidiegelden beschikbaar. Vanzelfsprekend kunnen lokale overheden er ook voor kiezen om zo snel mogelijk klimaatbestendig te zijn, om zo overlast te voorkomen. Ook kan het spoor van integraal wijkonderhoud worden gevolgd. Hierbij worden de opgaven vanuit de energietransitie, klimaatadaptatie, weg- en rioolonderhoud per wijk zoveel mogelijk gezamenlijk opgepakt en worden de planningen op elkaar afgestemd. De werkzaamheden kunnen eveneens aansluiten op de onderhoudscyclus van het waterschap. Dit betekent dat Zeewolde in 20 jaar, rond 2042, klimaatbestendig zou kunnen zijn. Hoe meer tijd beschikbaar is voor de maatregelen, hoe lager de kosten zijn. Er hoeven immers geen onnodige maatregelen te worden getroffen, er kan worden geanticipeerd op voortschrijdend inzicht en er kunnen koppelkansen, tussen de verschillende ontwikkelingsdisciplines, worden benut. Dit geldt zowel binnen de eigen organisatie als tussen de verschillende regionale overheden.

Bij een grotere doorlooptijd neemt de kans op het werkelijk optreden van de overlast toe. Hierin zal dan ook een balans moeten worden gezocht.

Een klimaatbestendig Zeewolde kan over verschillende assen tegen verschillende kosten worden bereikt. De as van: •De aard van de maatregelen (structureel – incidenteel) •De tijd (op korte – lang termijn) •De acceptatiegraad (acceptatie - beheersen) •De verantwoordelijkheid (overheid/ontzorgen – particulier/eigen verantwoordelijkheid) •De rollen (stimuleren – afdwingen) •De locatie (openbaar – particulier terrein) •Manier van benaderen (kans- of probleem benadering) Aard van de maatregelen Er kunnen incidentele of structurele maatregelen worden genomen of mengvormen daarvan. Incidentele maatregelen worden genomen op het moment dat het probleem zich voor doet of kort voordat het probleem ontstaat. Met structurele maatregelen wordt geprobeerd de kans van optreden zoveel mogelijk in te perken. Incidentele maatregelen vragen een grote mate van accuraatheid t.a.v. organisatie en begroting. Daarnaast is er acceptatie nodig bij falen. Bij structurele maatregelen geldt vaak het tegenovergestelde. Deze maatregelen lijken vaak duurder, hoewel dit niet altijd het geval is. Dit is onder meer afhankelijk van hoe vaak de maatregelen genomen worden. Om te bepalen wat het meest efficiënt is zullen de concrete oplossingen in beeld moeten worden gebracht en middels een value- of businesscase worden gewogen.

Het probleem daarbij is dat dit hoogstens op basis van de huidige situatie dan wel een prognose kan gebeuren.

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage Bijlage AA

19

Bijlage Bijlage A A: AMBTELIJK ADVIES ‘KLIMAATAANPAK ZEEWOLDE’

SPEELVELD Acceptatiegraad Een mogelijkheid is om de problemen te negeren en te wachten totdat de problemen zich voordoen en dan de gevolgen te accepteren. Of er wordt voor gekozen om door middel van maatregelen ervoor te zorgen dat de kans op problemen zoveel mogelijk wordt ingeperkt. Zo kan er gekozen worden om helemaal geen water in de woning te accepteren (uitgangspunt is dan kans 1 maal per 1000 jaar), of een uitgangspunt van 1 maal per 10 jaar. Een dergelijke redenering kan ook worden gevolgd bij het wel of niet accepteren van water op straat. In het rivierengebied weet men buitendijks met deze onzekerheden en het voorkomen van hoge rivierstanden om te gaan. Het probleem hierbij is dat duidelijk moet zijn wat de inwoner/bedrijf van de lokale overheid kan verwachten. In deze tijd van comfort & control is de acceptatiegraad tanende. Zeker als men van mening is dat dit een taak en verantwoordelijkheid van de overheid is.

Op basis daarvan zou een liberaal bestuur het standpunt kunnen innemen dat een ieder naar zijn eigen inzicht, op zijn eigen tijd en op zijn eigen terrein maatregelen moet nemen. Hier ontstaat spanning omdat de lokale overheid specifieke wettelijke taken heeft die vooral gericht zijn op het algemeen belang. Ook hier geldt dat de bewoner of het bedrijf zich als het misgaat niet verantwoordelijk voelt en naar de overheid zal wijzen.

Publieke prestaties Stimulerende overheid

Presterende overheid

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Netwerkende overheid Markt en gemeenschap

Overheid

Verantwoordelijkheid Afhankelijk van de politieke kleur kan een overheid meer dan wel minder taken naar zich toetrekken. Dit zowel op particulier als openbaar terrein. Zo zou een sociaal bestuur op grond van het solidariteitsbeginsel of collectiviteit, zijn inwoners en bedrijven geheel kunnen ontzorgen door alle potentiële problemen in en op het openbare terrein op te lossen, of daar de kosten van te dragen. Vanuit het besef dat ruim 60% van de bebouwde kom particulier eigendom is, is het tegenovergestelde ook mogelijk.

Home

Terug naar p 21

Rechtmatige overheid

Responsive en participerende overheid

Politieke keuze Handhavende overheid

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage Bijlage AA

20

Bijlage A: AMBTELIJK ADVIES ‘KLIMAATAANPAK ZEEWOLDE’

SPEELVELD Ga naar figuur

Rollen De overheid heeft diverse rollen en instrumenten om de doelen te bereiken en de problemen te bestrijden, zie figuur. Afhankelijk van de aard van de organisatie of het bestuur, haar wettelijke taken, het vertrouwen dat zij geeft of krijgt van haar inwoners/bedrijven, kan zij ervoor kiezen om handhavend of stimulerend en motiverend op te treden. Dit heeft direct gevolgen voor de allocatie en verdeling van de kosten.

probleem benadering wordt alleen naar het probleem en de oplossing gekeken. Deze benadering lijkt goedkoper maar dat is zeker niet altijd het geval. Denk maar eens aan de situatie van de reparatie van een auto. Er komt een moment dat de koop van een nieuwe auto voordeliger is dan het repareren. Dit is niet alleen een rationele en financiële afweging maar daar spelen ook minder rationele overwegingen een rol.

Locatie Vanuit de verschillende rollen heeft de gemeente, meer dan wel minder zeggenschap over het particuliere terrein. Toch zou deze zeggenschap zinvol kunnen zijn. Immers, ruim 60% van het oppervlak binnen de bebouwde kom is in particuliere handen. Het ligt dan ook in eerste instantie voor de hand om op dit terrein maatregelen te nemen. Dit kan door de bewoner middels subsidies te motiveren en te stimuleren. Maar ook het afdwingen van maatregelen zoals de introductie van een ‘tegeltaks’ of het vaststellen en handhaven van een aansluitverordening behoren tot de mogelijkheden. Gezien het versnipperde en juridische karakter van de maatregelen, zou de gemeente ervoor kunnen kiezen om in goed overleg met de medeoverheden zich te beperken tot het openbare terrein en/of de eigen eigendommen. Juridisch zou de gemeente in haar recht staan, mits zij haar voorzieningen en stelsels op orde heeft. Veelal betekent meer zeggenschap ook meer kosten. Of maatregelen op particulier dan wel op openbaar terrein effectief en efficiënt zijn, zal middels een value- of businesscase moeten worden gewogen.

Een voorbeeld van een kans benadering is Waterbuurt. Daarbij wordt aangesloten bij het Groot wijkonderhoud. Niet alleen de knelpuntlocaties uit de stresstest worden aangepakt maar ook worden de kansen gepakt zodat de wijk als geheel klimaatbestendiger wordt. Tevens worden de risico’s, die in de knelpuntenanalyse zitten, ondervangen. Op basis van de ervaringen met Waterbuurt bedragen de kosten om een gebied met ongeveer 400-500 woningen waterbestendig te maken circa € 350.000 en per woning circa € 700. Een voorbeeld van een probleembenadering is de wateroverlast Stresstest benadering waarbij de knelpuntlocaties specifiek worden aangepakt. Dit vraagt om een nadere analyse, detaillering en een praktijktoets van de knelpunten die uit de stresstest naar voren zijn gekomen. Op basis daarvan worden voor de betreffende locaties maatregelen geformuleerd en genomen. De kosten bedragen gemiddeld circa € 250.000 per knelpuntlocatie. Er is een grote spreiding die voornamelijk wordt veroorzaakt door de beschikbare ruimte en de aanwezigheid van oppervlaktewater. Op locaties waar bij een of enkele panden een risico optreedt kan zelfs een doelmatigheidsafweging worden gemaakt tussen het verhelpen van de knelpunten of het accepteren en compenseren van schade.

Manier van benaderen Maatregelen/situaties kun je vanuit een probleem of vanuit een kans benaderen. Bij de kans benadering zijn de wensen/willen en mogelijkheden leidend. Bij een

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Elk van deze assen heeft effect op de omvang van de jaarlijkse kosten.

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage Bijlage AA

21

Bijlage A: OPLOSSINGSRICHTING AMBTELIJK ADVIES ‘KLIMAATAANPAK ZEEWOLDE’

OPLOSSINGSRICHTING OPLOSSINGSRICHTING De bedragen in dit document zijn relatief van aard, exclusief BTW en inclusief VAT (Voorbereiding Administratie en Toezicht). De VAT omvat tevens het voorlopig ontwerp, definitief ontwerp, bestek en tekeningen, winst en risico.

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage Bijlage AA

22

Bijlage A: AMBTELIJK ADVIES ‘KLIMAATAANPAK ZEEWOLDE’

OPLOSSINGSRICHTING... WATEROVERL AST OPLOSSINGSRICHTING... WATEROVERLAST Uitgangssituatie Zoals beschreven neemt de neerslag toe waardoor het hemelwaterriool het water niet meer kan afvoeren en het water voor enkele uren op straat of in de woning blijft staan. Uit de stresstest blijkt dat enkele honderden panden een relatief groot risico hebben, waarbij het water volgens de berekeningen tegen de gevel komt, bij een bui met een herhalingskans van een maal in de honderd jaar. Daarnaast zijn er veel panden met een beperkter risico op water tegen de gevel. Om te bepalen of het water in de panden komt is een gedetailleerdere analyse nodig, onder andere op basis van bijvoorbeeld de drempelhoogte. Als het hemelwater de woning instroomt, bedraagt de schade per keer circa € 15.000. Wanneer wateroverlast leidt tot onbereikbaarheid, wordt de schade voor logistieke bedrijven geschat op € 200.000 per keer.

en de weg te realiseren, door de regenpijpen af te zagen, door goten met verhang aan te leggen en obstakels zoals drempels te verwijderen of aan te passen. Het voordeel is dat de afvoercapaciteit met een factor twintig toeneemt. Of het mogelijk is om het afstromende regenwater over de oppervlakte naar de grachten te laten afstromen moet samen met het Waterschap worden bepaald.

Integraal onderhoud Trekkersveld Het bedrijventerrein Trekkersveld I en II is in 2021 op de schop genomen. Naast de reguliere groot onderhoudswerkzaamheden is ervaring opgedaan met het nemen van klimaatadaptieve maatregelen. Slootjes zijn omgevormd naar WADI’s, waardoor het van de wegen afstromende regenwater wordt gefilterd voordat het op de grachten wordt geloosd. Op enkele plaatsen wordt nieuwe regenwaterriolering aangelegd en op andere plaatsen worden de buizen vergroot. Daarvoor worden geperforeerde buizen gebruikt waardoor de afvoercapaciteit toeneemt en tevens de grondwaterstand beter kan worden beheerst. De sloot langs de Spiekweg wordt vergroot tot een volwaardige gracht die onderdeel uit maakt van de toekomstige ecologische- en vaarverbinding tussen de Hogevaart en het dorp. Hiermee verbetert de waterhuishouding en nemen de gebruiks- en economische mogelijkheden toe. Er wordt ervaring opgedaan met het planten van bomen nabij riolering door gebruik te maken van wortel kerende voorzieningen. Daardoor kunnen er meer bomen worden aangeplant of her-plant. Tijdens de uitvoer is er aandacht geweest voor de beperking van de CO2 uitstoot.

Maatregel opties Deze schade kan worden beperkt door het nemen van maatregelen. Zo wordt de kans dat schade voorkomt, verlaagd. De kosten nemen echter navenant toe. In de onderstaande tekst is als uitgangspunt aangehouden dat een woning 1 maal per 100 jaar onder water zou kunnen komen te staan en trottoirs 1 maal per 10 jaar. Een oplossing is het vergroten van het hemelwaterriool zodat de afvoercapaciteit toeneemt en het gedrag niet veranderd. Dit betekent dat het relatief jonge rioolstelsel versneld moet worden afgeschreven en vervangen. De kosten daarvan bedragen in totaal circa € 200.000.000. Dat is per huishouden circa € 30.000. Financieel is dit niet aantrekkelijk en technisch lijkt dit een moeilijke zaak. Door drukte van kabels en leidingen in de ondergrond is er horizontaal vrijwel geen plaats en verticaal wordt de ruimte beperkt door het grondwater. Een alternatief is om een wijk waterbestendig te maken door het water over het maaiveld naar de sloten af te voeren door voldoende afstand tussen het vloerpeil van de woning

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage Bijlage AA

23

Bijlage A: AMBTELIJK ADVIES ‘KLIMAATAANPAK ZEEWOLDE’

OPLOSSINGSRICHTING... WATEROVERL AST Voor de Waterbuurt waren de kosten bij de gehanteerd kans benadering circa € 350.000 circa € 700,- per woning. Een ander alternatief is het vasthouden van het hemelwater op particulier- of openbaar terrein door de aanleg van forse buffervoorzieningen. Bijvoorbeeld in de vorm van boven- of ondergrondse watertanks, Wadi’s in de lokale groenstroken of watergangen. De kosten van aanleg bedragen circa € 7.500 per woning. Een andere mogelijkheid is om de hoogte tussen de woning en de straat te vergroten of de toestroom naar kelders en ondergrondse garages te stoppen door het plaatsen van Waterstoppers (een balk in bijvoorbeeld deursponningen die het water buiten houden). De kosten voor aanleg daarvan bedragen circa € 2.500 per woning. De oplossingen laten zich combineren. Dit is maatwerk en zal, zoals dat nu bij grootwijkonderhoud Waterbuurt gebeurt, per situatie moeten worden bepaald.

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Waterbuurt Voor het project groot onderhoud Waterbuurt is besloten om ervaring op te doen met het toepassen van de principes van klimaatadaptatie. Met de experts is vanuit de kansen en bedreigingen gekeken naar de mogelijkheden om het comfort te borgen of te verhogen. Dit heeft geleid tot de aanpassing van het oorspronkelijke ontwerp. De riolering zal op een aantal plaatsen worden aangepast. In een deel van de straten en groenstroken worden obstakels verwijderd zodat het overtollige regenwater vrij naar de grachten en groenstroken kan afstromen. Vanuit hitte en biodiversiteit zullen daar waar mogelijk een aantal bomen worden gespaard of aangeplant. Dit is tegen beperkte meerkosten van 10 à 20% mogelijk. Met een aantal bewoners is een één op één gesprek gevoerd over de mogelijkheden en de wil om ook een steentje bij te dragen. Gezien de resultaten wordt dit project gezien als een goed voorbeeld voor de rest van Zeewolde.

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage Bijlage AA

24

Bijlage A: AMBTELIJK ADVIES ‘KLIMAATAANPAK ZEEWOLDE’

OPLOSSINGSRICHTING... WATEROVERL AST Nieuwbouw Polderwijk Al bij de eerste schetsen van de Polderwijk in 2000 is er rekening gehouden met de verandering van het klimaat. Dit gedachtegoed wordt steeds verder doorontwikkeld en doorgevoerd. Zo is er een grote plas aangelegd die als seizoensberging zal functioneren. In tijden van veel neerslag wordt het water vastgehouden en tijdens droogte vertraagt afgegeven. De afvoer van regenwater via de oppervlakte krijgt steeds meer vorm door de aanleg van goten en WADI’s. Daarop worden vrijwel alle woningen bovengronds aangesloten. Naast een watervoerende functie hebben de WADI’s een verbindende functie voor mens en dier. Dit komt de biodiversiteit ten goede. Ook werken de WADI’s verkoelend, zeker als daar bomen in groeien. Tevens is het een uitdagende en aangename verblijfsruimte. In de nieuwste buurten wordt inmiddels ervaring opgedaan met het natuurinclusief bouwen.

Home

Inhoudsopgave

Samenvatting

In- en Aanleiding

Doel & Kaders

Proces

Op weg naar een klimaatbestendig Zeewolde

Bijlage Bijlage AA

25

Bijlage A: AMBTELIJK ADVIES ‘KLIMAATAANPAK ZEEWOLDE’

OPLOSSINGSRICHTING... WATERTEKORT/DROOGTE OPLOSSINGSRICHTING... WATERTEKORT/DROOGTE Zoals beschreven is dit een relatief onbekend onderwerp waarvan de reikwijdte niet geheel te overzien is. Situaties die inmiddels worden herkend zijn lengtescheuren in het asfalt, bomen, sportvelden en tuinen die moeten worden beregend en water dat nodig is om asfalt te koelen (dit kan ook met zout) of voor particuliere zwembadjes.

Maatregel opties Wellicht kan door het opstuwen van het waterpeil in de sloot, de periode worden verlengd waarin er water beschikbaar is voor de beregening van oppervlaktewater. Hiervoor staan de gebruikers en het waterschap aan de lat.

Beregenen en bewateren Uitgangssituatie We zijn vanuit de agrarische- en sportwereld gewend om in tijden van droogte het watertekort in de bodem door beregening of bewatering aan te vullen met water uit het oppervlaktewater, de sloot of het grondwater. Als dat niet beschikbaar is, wordt voor het beregenen van de tuin drinkwater vanuit het drinkwaternet gebruikt.

Een alternatief is het vasthouden van water in onder- of bovengrondse buffers in tijden van overschot, zodat deze in tijden van schaarste kan worden gebruikt. Een andere mogelijkheid is het droogtebestendig inrichten van de sportvelden door het gebruik van bijvoorbeeld kunstgras. De kosten van dergelijke maatregelen worden geraamd op circa € 750.000 per jaar. Voor de bezitters van woningen zullen de kosten vrijwel gelijk zijn aan de kosten voor de buffervoorzieningen bij wateroverlast. Deze bedragen circa € 7.500 per woning. Overigens kunnen de buffers voor wateroverlast en tekort maar gedeeltelijk worden gecombineerd.

Met een beregeningsinstallatie kunnen de sportvelden vanuit het oppervlaktewater worden besproeid. Omdat er in Zeewolde in veel watergangen stuwen aanwezig zijn, wordt het water door de gebruiker over de stuw gepompt om voldoende water aanvoer voor beregening te realiseren. De kosten daarvan worden geraamd op in totaal circa € 150.000 per droog jaar. In Zeewolde kan deze oplossing nog een tijdje worden toegepast mits de verdringingsreeks niet in werking treed. Uiteindelijk zal daar naar verwachting door de toenemende frequentie van droogtes een einde aan komen.