Raadsvoorstel Actualiseren Gedragscode voor de raads- en commissieleden Zandvoort

Raadsvoorstel

Onderwerp Actualiseren Gedragscode voor de raads- en commissieleden Zandvoort Nummer 2025/447808 Portefeuillehouder Presidium Programma/beleidsveld 6.2 Gemeentelijk bestuur Afdeling GRIFFIEZVT Auteur Derikx, P. Telefoonnummer 023 5740 425 Email pderikx@zandvoort.nl Kernboodschap Minimaal één keer per bestuursperiode evalueert het presidium de gedragscode van de raadsleden op actualiteit, functioneren en de mate waarin de regels naar behoren worden nageleefd. Het presidium brengt met het raadsvoorstel hierover verslag uit aan de gemeenteraad en doet daartoe een aantal wijzigingsvoorstellen met betrekking tot omgangsvormen op (sociale) media en een technische wijziging sinds de Wet openbaarheide van bestuur (Wob) is vervangen door de Wet open overheid (Woo). Behandelvoorstel voor De raadscommissie wordt verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel commissie van het presidium. Relevante eerdere Raadsstuk Gedragscode integriteit raadsleden, wethouders en burgemeester en besluiten Procesafspraken over de handhaving van de integriteit (2019/653146) vastgesteld in raadsvergadering 7 mei 2020. Ontwerp-besluit raad De raad der gemeente Zandvoort, Gelezen het voorstel van het presidium, Besluit: 1. de Gedragscode voor de raads- en commissieleden Zandvoort 2025 vast te stellen. de griffier,

de voorzitter,

Kenmerk: 2025/447808

1/6

1. Aanleiding Minimaal één keer per bestuursperiode evalueert het presidium de gedragscode van de raadsleden op actualiteit, functioneren en de mate waarin de regels naar behoren worden nageleefd. Eens per vier jaar maakt de griffier, eventueel met hulp van interne of externe deskundigen, ter bespreking in de gemeenteraad een geanonimiseerd overzicht van de lessen die getrokken kunnen worden uit adviezen die zijn gegeven en uit de resultaten van vooronderzoek en disciplinair onderzoek. Dat gebeurt op een manier die geen link naar specifieke personen mogelijk maakt. In de huidige raadsperiode zijn geen adviezen gegeven. De gemaakte procesafspraken1 voor een zorgvuldige handelwijze bij mogelijke integriteitsschendingen, functioneren in het algemeen goed. Het presidium stelt vast dat de huidige gedragscode voor de raads- en buitengewone leden Zandvoort 2020 geen expliciete regels heeft die toezien op gedrag op sociale media. Het presidium constateert in de evaluatie dat de huidige gedragscode voor de raad aan vernieuwing toe is en stelt een aanvulling met betrekking tot omgangsvormen op sociale media voor. Tegelijkertijd wordt een technische wijziging voorgesteld, sinds de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) is vervangen door de Wet open overheid (Woo). Het raadsvoorstel geldt tevens als verslag aan de gemeenteraad conform artikel 6.3.

van de Gedragscode voor de raads- en buitengewone leden Zandvoort 2020. 2. Beoogd resultaat Een geactualiseerde gedragscode verschaft raadsleden handvatten die hen helpen bij het omgaan met integriteitsrisico’s, waaronder over omgangsvormen op sociale en/of in de media. Het geeft – in combinatie met het Besluit van de raadsleden, de burgemeester en wethouders van de gemeente Zandvoort houdende procesafspraken over de handhaving van de integriteit van het gemeentebestuur Zandvoort 2020 – een overzicht van gedragsnormen, regels en procedures die transparantie van het handelen van politieke ambtsdragers vergroten. Tevens wordt een technische wijziging doorgevoerd om het gestelde over de Wet openbaarheid van bestuur in lijn te brengen met de Wet open overheid. Met het actualiseren van de gedragscode, zijn de gedragsnormen, regels en procedures weer bij de tijd.

1

Besluit van de raadsleden, de burgemeester en wethouders van de gemeente Zandvoort houdende procesafspraken over de handhaving van de integriteit van het gemeentebestuur Zandvoort 2020

Kenmerk: 2025/447808

2/6

3. Onderbouwing voorstel De Gemeentewet verplicht de gemeenteraad om voor zichzelf een gedragscode vast te stellen. Sociale media Het presidium stelt vast dat de huidige gedragscode voor de raads- en buitengewone leden Zandvoort 2020 geen expliciete regels heeft die toezien op gedrag op sociale of in de media. In de gedragscode is louter een praktijkvoorbeeld opgenomen, in verwijzing naar artikel 5.3 (“Raadsleden bejegenen elkaar, bestuurders, de griffie(r) en andere ambtenaren op correcte wijze in woord, gebaar en geschrift”): “Verder moeten alle betrokkenen bij een vermoeden van een schending van de gedragscode de grootst mogelijke terughoudendheid betrachten en de kwestie niet in een te vroeg stadium in de publiciteit brengen. Dit om te voorkomen dat er door media-aandacht al een veroordeling plaatsvindt van een politieke ambtsdrager nog voor er onderzoek naar het vermoeden van de schending heeft plaatsgevonden; een wellicht onschuldige politieke ambtsdrager heeft dan ten onrechte schade opgelopen en daarnaast kan de geloofwaardigheid van de politiek hiermee onterecht worden aangetast.” Er is in de gedragscode geen expliciete regel of verwijzing naar gedrag in de (of op sociale) media opgenomen. Het presidium heeft aangegeven dat dit een gewenste aanvulling op de gedragscode is.

Een aantal gemeenteraden heeft een specifieke bepaling omtrent omgangsvormen op sociale media in de gedragscode opgenomen. Zo ook bijvoorbeeld de gemeenten Eindhoven2, Maastricht3, Utrecht4, Haarlem5 en Roosendaal6. Deze bepalingen lijken sterk op elkaar. De gemeente Zandvoort heeft in 2020 geen artikel over omgangsvormen op sociale media opgenomen in de gedragscode voor raads- en buitengewone leden. Aan de gedragscode kunnen onderstaande artikelen in rood toegevoegd worden naar voorbeeld van andere gemeenten. Dat biedt een basis om op basis van de gedragscode het gesprek tussen raadsleden in voorkomende gevallen te voeren, ook op het gebied van (sociale) media. Gemeenteraadsleden kunnen elkaar ook aanspreken op situaties waarbij grenzen (mogelijk) worden overschreden. Tegelijkertijd zijn de artikelen niet te specifiek, waardoor over zo veel mogelijke casuïstiek gesproken kan worden.

2

Eindhoven: Gedragscode raads- en commissieleden gemeente Eindhoven 2020 Maastricht: Gedragscode_Gemeenteraad_2022 4 Utrecht: Gedragscode raadsleden en commissieleden 2024 5 Haarlem: Gedragscode integriteit raadsleden en commissieleden van de gemeente Haarlem 2024 6 Roosendaal: Gedragscode voor (burger)raadsleden gemeente Roosendaal 3

Kenmerk: 2025/447808

3/6

Artikel 5 (gewijzigd) Politieke ambtsdragers gaan respectvol met elkaar en met ambtenaren om, zijn open en eerlijk en bevorderen het debat op basis van feiten. Artikel 5.3 (gewijzigd) Raadsleden bejegenen elkaar, bestuurders, de griffie(r) en andere ambtenaren, maar ook insprekers en andere betrokkenen op correcte wijze in woord, gebaar en geschrift. Storende of beledigende non-verbale communicatie hoort daar niet bij. Ook in de media en op sociale media vallen zij elkaar niet persoonlijk aan. Zij blijven ver weg van pestgedrag, seksuele intimidatie, discriminatie, agressie en geweld. Ook ‘op de persoon spelen’, grof taalgebruik en ongefundeerde beschuldigingen van strafbaar gedrag aan het adres van raadsleden of andere fracties zijn ongewenste omgangsvormen. Artikel 5.4 (nieuw) Raadsleden twijfelen niet in het openbaar – in de raad, de media of op de sociale media – aan elkaars integriteit of aan de integriteit van een bestuurder. Raadsleden houden zich bij het gebruik van sociale media en e-mail aan de regels omtrent integriteitsbepalingen. Zij erkennen en bevestigen elkaar proactief in hun ambt als volksvertegenwoordiger dan wel bestuurder die in hun handelen het algemeen belang nastreven en de rechten van individuen beschermen.

Artikel 5.5 (nieuw) Raadsleden voeren tijdens een raads- of commissievergadering geen inhoudelijke discussie op sociale media over hetzelfde onderwerp waarover op dat moment wordt gedebatteerd. Artikel 5.6 (nieuw) Tijdens vergaderingen wordt via sociale media geen kritiek geuit op het functioneren van de voorzitter van de vergadering of op collega-raadsleden. Oefening 3 (nieuw) In het café wordt een raadslid aangesproken door een burger. Deze geeft aan dat hij alle vertrouwen in de politiek heeft verloren. Nou ja, zo stelt hij: niet in de partij van het raadslid maar wel in de anderen. Vooral de wethouder Sociaal Domein is een groot crimineel die alleen de eigen zakken probeert te vullen. De burger weet uit goed geïnformeerde bronnen dat de wethouder het op een 1-2tje heeft gegooid met een aantal gesubsidieerde instellingen! Het raadslid hoort het aan. Bij thuiskomst deelt het raadslid het volgende bericht via verschillende sociale media: ‘Wethouder Sociaal Domein houdt er zo eigen netwerkjes op na zo meldt mij een betrouwbare bron. Subsidies ter (zelf)verrijking?’ Antwoord Dit is geen aanvaardbaar gedrag. Artikel 5.4 vraagt van raadsleden dat zij niet alleen zelf de integriteit van een wethouder niet in twijfel trekken maar ook dat zij de integriteit van de wethouder verdedigt in het openbaar.

Deze manier van handelen schaadt niet alleen de persoon van de wethouder maar ook het vertrouwen in de lokale politiek. Mocht het raadslid werkelijk twijfelen aan de integriteit van de wethouder dan bewandelt het raadslid de afgesproken route om een melding te doen van zijn vermoeden.

Kenmerk: 2025/447808

4/6

Oefening 4: (nieuw) Tijdens het debat in de raadsvergadering over inzameling van oud papier door verenigingen tweet raadslid De Boer: Wethouder Jansen zegt dat verenigingen op zoek moeten naar andere inkomstenbronnen. @SocialeAlliantie zegt altijd voor het verenigingsleven op te komen #coalitiebreuk? Wethouder Jansen antwoordt via een tweet: Niet goed geluisterd! Verenigingen worden de komende vijf jaar gecompenseerd en hebben hierdoor de tijd om andere inkomstenbronnen te zoeken. Is dit aanvaardbaar? Antwoord: Nee. In artikel 5.5 staat dat tijdens raads- en commissievergaderingen geen inhoudelijke discussie op sociale media wordt gevoerd over het onderwerp waarover op dat moment een debat wordt gevoerd. Een ‘debat tijdens een debat’ voeren is niet respectvol naar de overige deelnemers van het debat. Daarnaast bestaat de kans dat tijdens het debat wordt verwezen naar uitspraken op sociale media waar anderen (raadsleden, college en publiek) geen kennis van heeft. Oefening 5: Een dag na de commissievergadering post een raadslid: Wat een gezwets van raadslid X gisteren over het voorstel inclusieve stad.

Ik hoop dat de mensen in Zandvoort de ware aard van deze partij nu zien: racisme, afbraak van de rechtsstaat, haat en verdeeldheid #wiehaatzaaitzalhaatoogsten Is deze post in strijd met de gedragscode? Antwoord: In artikel 5 staat dat bejegening altijd gebeurt met respect voor een ander, dat geldt ook op sociale media. Beledigingen, verdachtmakingen of bedreigingen passen hier niet bij. Bovenstaande post (via Facebook of andere media) getuigt niet van respect.

Technische wijziging Wob-Woo De Wet openbaarheid van bestuur is per 1 mei 2022 vervallen en vervangen door de Wet open overheid. Artikel 4.1 en de toelichting daarop wordt geactualiseerd. Zie de wijzigingen in rood hieronder.

Kenmerk: 2025/447808

5/6

Artikel 4.1 (gewijzigd) Een raadslid betracht maximale openheid over zijn eigen beslissingen en zijn beweegredenen daarvoor. Hij handelt in overeenstemming met de Gemeentewet en de Wet open overheid. Bijlage 1 Verwijzingen naar de wet per gedragscode-artikel Over informatie Artikel 4 (informatieverstrekking door bestuur) • Gemeentewet artikel 169 • Gemeentewet artikel 180 • Wet open overheid artikel 5.1 4. Kanttekeningen Aanvullend op de wettelijke regels die gelden voor politieke ambtsdragers, bevatten onderhavige gedragscodes materiële normen waaraan raadsleden zich committeren. Belangrijk onderdeel is ook de preventie: ervoor zorgen dat integriteit en integriteitsbewustzijn een plek krijgen door afspraken te maken over een regelmatige bespreking van het thema integriteit. 5. Consequenties en uitvoering 5.1 Juridisch •

•

•

De Gemeentewet verplicht de gemeenteraad om voor zichzelf en voor de bestuurders een gedragscode vast te stellen. Het betreft een bevoegdheid van de gemeenteraad ex artikel 15, lid 3 van de Gemeentewet. De gedragscode verplicht het presidium minimaal één keer per bestuursperiode de gedragscode van de raadsleden te evalueren op actualiteit, functioneren en de mate waarin de regels naar behoren worden nageleefd. Het presidium brengt hierover verslag uit aan de gemeenteraad ex artikel 6.3 van de gedragscode. De gedragscode wordt na het raadsbesluit bekendgemaakt in het elektronische gemeenteblad op overheid.nl.

6. Bijlagen 1. Gedragscode voor de raads- en commissieleden Zandvoort 2025

Kenmerk: 2025/447808

6/6