Raadsstuk Gemeenschappelijke Regeling Beschermd Wonen Zuid Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer

Raadsstuk

Onderwerp Zienswijze gewijzigde versie van de Gemeenschappelijke Regeling Beschermd Wonen Zuid Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer en zienswijze ontwerp begroting 2024 van het Gemeenschappelijk Orgaan Beschermd Wonen Nummer 2023/1280891 Portefeuillehouder Bluijs, G.J. Programma/beleidsveld 2.3. Opvang, wonen en herstel Afdeling MO Auteur Kleijburg, J.P. Telefoonnummer 023-5113622 Email jkleijburg@haarlem.nl Kernboodschap Het College stelt de raad voor in te stemmen met een gewijzigde versie van de Gemeenschappelijke Regeling Beschermd Wonen voor de regio ZuidKennemerland, IJmond en Haarlemmermeer. Na instemming met deze regeling door de raden van de 8 deelnemende gemeenten kan er op 1 januari gestart wordt met de gezamenlijke uitvoering in een Gemeenschappelijk Orgaan Beschermd Wonen. De regio Zuid- Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer loopt hiermee vooruit op de doordecentralisatie van het Beschermd Wonen.

Behandelvoorstel voor commissie

Relevante eerdere besluiten

Tevens vraagt het College de raad om een zienswijze te geven op de ontwerp begroting 2024 van het Gemeenschappelijk Orgaan Beschermd Wonen en op een door het Gemeenschappelijk Orgaan Beschermd Wonen te nemen bijdragebesluit. De raadscommissie wordt verzocht advies te geven aan de raad over het voorstel van het college in paragraaf 2 en over de wijze van agendering van het raadsstuk in de raadsvergadering. •

•

Besluit zienswijze Gemeenschappelijke regeling Beschermd Wonen regio ZuidKennemerland, IJmond en Haarlemmermeer, in commissie 10 mei 2023 Raadsstuk Gemeenschappelijke Regeling Beschermd+Wonen Besluit Gemeenschappelijke regeling Beschermd Wonen regio ZuidKennemerland, IJmond en Haarlemmermeer, in raadsvergadering 2021 12 december 2021 Raadsstuk Oprichten gemeenschappelijk orgaan Beschermd Wonen

Kenmerk: 2023/1280891

1/8

Besluit College d.d. 21 november 2023

Het college van burgemeester en wethouders: Besluit: 1. Het voorstel aan de raad vast te stellen. de secretaris,

Besluit Raad d.d. ………. (wordt ingevuld door de griffie)

de burgemeester,

De raad der gemeente Zandvoort, Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, Besluit: 1. Als zienswijze naar voren te brengen bij het college dat de raad geen wensen en bedenkingen heeft bij de gewijzigde versie van de Gemeenschappelijke Regeling Beschermd Wonen regio ZuidKennemerland, IJmond en Haarlemmermeer; 2. Als zienswijze naar voren te brengen bij het Gemeenschappelijk Orgaan Beschermd Wonen dat raad geen wensen en bedenkingen heeft bij de ontwerp begroting 2024 van het Gemeenschappelijk Orgaan Beschermd Wonen en op een door het Gemeenschappelijk Orgaan Beschermd Wonen te nemen bijdragebesluit; de griffier,

de voorzitter,

1. Inleiding Eind 2021 hebben de 8 gemeenteraden in de regio Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer toestemming verleend tot het oprichten van het Gemeenschappelijk Orgaan Beschermd Wonen (GO BW). Een Gemeenschappelijke Orgaan is een samenwerkingsverband op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen (WGR). Binnen de WGR zijn ook andere samenwerkingsvormen mogelijk. een GO geen rechtspersoonlijkheid of gelaagd bestuur. Dit betekent dat er maar één

Kenmerk: 2023/1280891

2/8

‘bestuur’ is en dat het GO geen personeel in dienst kan hebben of overeenkomsten af kan sluiten. Dit betekent dat de uitvoerende taken belegd worden bij (een van) de deelnemende gemeenten. Uit een vergelijking tussen verschillende samenwerkingsvormen blijkt dat een GO het best aansluit bij de manier waarop we de samenwerking willen inrichten in onze regio. Er is in een GO namelijk voldoende zeggenschap voor afzonderlijke gemeenten, maar ook gezamenlijke verantwoordelijkheid en betrokkenheid. Daarnaast blijft de samenwerking licht en flexibel. Door het uitstel van de landelijke doordecentralisatie Beschermd Wonen is de Gemeenschappelijke Regeling (GR) bij het GO BW nog niet in werking getreden en is het nodig de GR aan te passen. Het ontwerp voor de gewijzigde GR is in het voorjaar van 2023 voor zienswijze voorgelegd aan de gemeenteraden. De zienswijzen (zie bijlage 1) zijn verwerkt in de definitieve regeling (bijlage 2) en de toelichting op de regeling (bijlage 3). Het wijzigen van een GR vraagt om een lang en relatief zwaar bestuurlijk traject. Om te voorkomen dat in de toekomst bij iedere verandering de GR opnieuw moet worden aangepast, zijn de samenwerkingsafspraken in de nieuwe GR alleen op hoofdlijnen vastgelegd. De afspraken zijn uitgewerkt in onderliggende stukken: het dienstverleningshandvest (bijlage 4) en het bijdragebesluit (bijlage 5).

Voor het wijzigen van deze stukken volstaat een unaniem besluit van het GO BW. Hierdoor kunnen we in de toekomst flexibeler inspelen op (onverwachte) ontwikkelingen, Deze nota beschrijft de inhoud van zowel de gewijzigde GR, het dienstverleningshandvest en het bijdragebesluit, zodat transparant is welke verplichtingen gemeenten aangaan op het moment dat ze instemmen met de nieuwe GR. Ook de ontwerpbegroting 2024-2026 (bijlage 6) wordt toegelicht. Deze nota wordt gelijktijdig in de raden van alle gemeenten in de regio Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer aangeboden. De gemeenteraden in de regio worden regelmatig geïnformeerd over de voortgang van de doordecentralisatie. In september 2022 zijn de raden in een regionale raadsinformatiebrief geïnformeerd over het uitstel van de doordecentralisatie. De gemeenteraden van de acht gemeenten hebben daarnaast in september 2022 in een webinar een toelichting gekregen op de ontwikkelingen binnen Beschermd Wonen en de Ontwerpbegroting 2023-2025 van het GO BW. Op 8 mei 2023 is een webinar voor raadsleden van de gemeenten in de regio georganiseerd. Daarin is technische toelichting gegeven op de oprichting van het GO BW. Ook de ontwikkelingen rond de regionale aanbesteding van BW en MO zijn verder toegelicht.

In oktober 2023 is nogmaals een regionaal webinar georganiseerd voor raadsleden over de nieuwe GR, de onderliggende stukken en de stand van zaken van het inkoopproces. Zorgaanbieders en andere (maatschappelijke) partners die betrokken zijn bij BW zijn regelmatig betrokken bij de (inhoudelijke) uitwerking van de doordecentralisatie. Ook zijn op meerdere

Kenmerk: 2023/1280891

3/8

momenten ervaringsdeskundigen betrokken, onder meer bij het opstellen van het regionale kader Opvang, Wonen en Herstel. Tot slot zijn we regelmatig met zorgaanbieders in gesprek in het kader van de regionale aanbesteding van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Bestuurlijk proces De (gewijzigde) GR wordt ter vaststelling aangeboden aan de colleges. Het vaststellen van het dienstverleningshandvest is een bevoegdheid van het GO BW, na instemming van de colleges. Het bijdragebesluit en de ontwerpbegroting worden aan de raden voorgelegd voor een zienswijze. Deze zienswijzen worden verwerkt in de definitieve stukken. Het dienstverleningshandvest, het bijdragebesluit en de ontwerpbegroting worden vervolgens bij de start van het GO BW definitief vastgesteld, mits alle deelnemers hiermee instemmen. Context Beschermd wonen is een vorm van huisvesting en begeleiding voor mensen met complexe psychische of psychosociale problemen die tijdelijk niet zelfstandig kunnen wonen. Het biedt een veilige en beschermde woonomgeving waarin de bewoners intensieve begeleiding en ondersteuning ontvangen. Beschermd Wonen is onderdeel van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). In 2015 heeft het Rijk de verantwoordelijkheid voor het Beschermd Wonen gedecentraliseerd naar de regio’s, waarbij in elke regio een centrumgemeente werd aangewezen.

Haarlem is centrumgemeente voor de Beschermd Wonen regio Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer. Het wetvoorstel ‘Woonplaatsbeginsel voor Beschermd Wonen’ regelt de doordecentralisatie van de verantwoordelijkheid voor Beschermd Wonen naar alle gemeenten. De doordecentralisatie is bedoeld om de beweging van verblijf in voorzieningen voor Beschermd Wonen naar ondersteuning thuis (Beschermd Thuis) te kunnen maken. Zodat inwoners met een psychische kwetsbaarheid, met passende ondersteuning, zo gewoon mogelijk kunnen wonen in hun eigen omgeving en in de buurt van hun sociale netwerk. Er komt een landelijk verdeelmodel volgens welke gemeenten de middelen ontvangen voor de nieuwe instroom in Beschermd Wonen. Haarlem blijft middelen ontvangen voor de cliënten die op moment van ingaan van de nieuwe Wet al in Beschermd Wonen voorzieningen verblijven. Omdat de Tweede Kamer niet op tijd heeft besloten over dit wetsvoorstel is de doordecentralisatie Beschermd Wonen opnieuw uitgesteld. Streefdatum voor invoering van het woonplaatsbeginsel is nu 1 januari 2025. In de regio Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer gaan we echter al van start met de gezamenlijke sturing op Beschermd Wonen vanuit een Gemeenschappelijk Orgaan (het GO BW). In de Gemeenschappelijke Regeling zijn de samenwerkingsafspraken binnen het GO BW vastgelegd.

Het betreft afspraken over 1) sturing, 2) gezamenlijke taken, 3) financiën en 4) overige bepalingen.

Kenmerk: 2023/1280891

4/8

Waarom regionaal samenwerken? Regionale samenwerkingsafspraken zijn nodig om een kwalitatief goed aanbod Beschermd Wonen te kunnen realiseren voor onze inwoners. In de toekomst zullen onze inwoners, in lijn met de gedachte achter de doordecentralisatie, zo veel mogelijk beschermd wonen in hun eigen gemeente, in een vertrouwde omgeving en in de buurt van hun sociale netwerk. Daarnaast blijven echter regionale voorzieningen nodig, bijvoorbeeld als het niet rendabel is een bepaalde voorziening lokaal te realiseren. Daarnaast is samenwerking tussen gemeenten ook verplicht. In de ‘Norm voor Opdrachtgeverschap’ heeft de VNG zich verbonden aan regionale samenwerking op de taak Beschermd Wonen. Regio’s werken vanuit een gezamenlijke visie. Zo ontstaat het juiste ‘schaalniveau’ om afspraken met aanbieders te maken. Er is een regionaal beleidskader Opvang, Wonen en Herstel vastgesteld, dat leidend is bij de regionale aanbesteding. Gewijzigde Gemeenschappelijke Regeling In de eerder vastgestelde Gemeenschappelijke Regeling Beschermd Wonen Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer is de instelling van een Gemeenschappelijk Orgaan opgenomen. Dat Gemeenschappelijk Orgaan vormt het bestuur van de regeling en portefeuillehouders (collegeleden) uit alle deelnemende gemeenten hebben daarin zitting.

Door uitstel van de doordecentralisatie is de regeling echter nog niet gepubliceerd en daarmee niet in werking getreden. Vanwege het uitstel moest deze regeling worden gewijzigd. In de initiële regeling is de destijds beoogde datum voor de decentralisatie opgenomen (1 januari 2023). Ook zijn gedetailleerde afspraken nu niet de regeling opgenomen. Deze komen in het bijdragebesluit en het dienstverleningshandvest te staan. Zo ontstaat ruimte om snel aan te passen aan ontwikkelingen in de uitvoering van Beschermd Wonen. Zoals is bepaald in de Wet Gemeenschappelijke Regelingen (Wgr) is uw raad de gelegenheid geboden om een zienswijze kenbaar te maken wat betreft het ontwerp van de gewijzigde Gemeenschappelijke Regeling. 2. Voorstel aan de raad Het college stelt de raad voor: 1. Als zienswijze naar voren te brengen bij het college dat de raad geen wensen en bedenkingen heeft bij de gewijzigde versie van de Gemeenschappelijke Regeling Beschermd Wonen regio Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer; 2. Als zienswijze naar voren te brengen bij het Gemeenschappelijk Orgaan Beschermd Wonen dat raad geen wensen en bedenkingen heeft bij de ontwerp begroting 2024 van het Gemeenschappelijk Orgaan Beschermd Wonen en op een door het Gemeenschappelijk Orgaan Beschermd Wonen te nemen bijdragebesluit; 3.

Beoogd resultaat ’De doordecentralisatie van Beschermd Wonen biedt een kans om samen met de acht gemeenten in onze regio en onze partners vorm te geven aan de ambitie om zorg op maat, dichtbij de inwoners te

Kenmerk: 2023/1280891

5/8

organiseren, waarbij geldt ‘lokaal wat kan, regionaal wat moet’. We willen dat inwoners met Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ)-problematiek in de toekomst zo veel mogelijk beschermd wonen in hun eigen gemeente, zo thuis mogelijk en in de buurt van hun sociale netwerk. Als dit niet mogelijk is, bijvoorbeeld bij complexe problematiek en/of als het niet haalbaar is een bepaalde (woon)voorziening lokaal te realiseren, moeten cliënten terecht kunnen in regionale voorzieningen voor BW. Om dit te realiseren en om ook na de doordecentralisatie de continuïteit van zorg voor de BWdoelgroep te waarborgen, zijn goede samenwerkingsafspraken nodig tussen de gemeenten in de regio over onder meer beleid, inkoop, financiering en toegang tot de (regionale) BW-voorzieningen. Het uitgangspunt hierbij is dat we solidair willen zijn binnen de regio, maar ook zeggenschap houden over de invulling van BW in de eigen gemeente. 4. Argumenten 1. De Gemeenschappelijke Regeling is meer passend gemaakt Uw raad heeft, evenals de raden van de andere gemeenten in de regio Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer, in 2021 ingestemd met het oprichten van het GO BW. Ook is ingestemd met de bijbehorende GR. Door het landelijke uitstel van de doordecentralisatie is deze GR nooit gepubliceerd en nog niet in werking getreden.

In de initiële GR is in detail beschreven welke taken aan het GO BW worden opgedragen en welke financiële afspraken tussen de gemeenten zijn gemaakt. De gedachte hierachter was dat dit veel zekerheid zou bieden voor de samenwerking. Echter, nu blijkt dat het ook leidt tot ongewenste inflexibiliteit. De regeling kan alleen aangepast worden door een langdurige procedure tot wijziging te doorlopen. Met de aangepaste regeling kan worden ingespeeld op actuele ontwikkelingen. Dit komt de slagvaardigheid van het GO BW ten goede. In plaats van een gedetailleerde beschrijving van de taken van het GO BW is gekozen voor een beschrijving op hoofdlijnen. Het GO BW voert taken uit op het gebied van Beschermd Wonen. In een dienstverleningshandvest wordt vastgelegd welke taken dit precies zijn. Dit geeft de ruimte om, afhankelijk van landelijke ontwikkelingen, bij de aanbesteding of anderszins, passende taken af te spreken. Om zeggenschap van alle gemeenten te borgen moet het dienstverleningshandvest met unaniem besluit door het GO BW worden vastgesteld. Het bijdragebesluit 2024 en de ontwerpbegroting 2024-2026 (bijlage 5 en 6) worden aan de raden voorgelegd voor een zienswijze. Voor het vaststellen en wijzigen van de afspraken in het dienstverleningshandvest, het bijdragebesluit is een unaniem besluit van het GW voldoende. Het is dus niet langer nodig om de regeling daarvoor te wijzigen.

Als het GO BW het bijdragebesluit wil wijzigen wordt dit aan de gemeenteraden voorgelegd voor zienswijze, voordat een besluit tot wijziging wordt genomen.

Kenmerk: 2023/1280891

6/8

Tot slot zijn in de regeling in het kader van de flexibiliteit de data verwijderd en is rekening gehouden met de verwachte doordecentralisatie van de Maatschappelijke Opvang (MO). Hierdoor bestaat de mogelijkheid te zijner tijd te besluiten om afspraken over uitvoering en financiering van MO toe te voegen aan de regeling. Ook hiervoor is overigens een unaniem besluit van het GW nodig. Voor de volledige tekst van de gewijzigde regeling bij het GO BW en de toelichting op de gewijzigde regeling bij het GO BW wordt verwezen naar bijlage 2 en 3. 2. Kunnen starten met een Gemeenschappelijk Orgaan op 1 januari 2024 Met het vaststellen deze gewijzigde regeling kan vanaf 1 januari 2024 uitvoering worden gegeven aan het eerder genomen besluit tot de instelling van het GO BW. 3. Financiële afspraken zijn toegevoegd In de nieuwe regeling zijn ook de financiële samenwerkingsafspraken op hoofdlijnen vastgelegd. In het bijdragebesluit zijn de financiële afspraken voor 2024 in detail opgenomen. In beginsel zijn dit de afspraken die ook opgenomen waren in de initiële GR. Door het uitstel van de landelijke doordecentralisatie zijn echter nog niet al deze afspraken van toepassing, omdat regiogemeenten in 2024 nog geen eigen middelen ontvangen voor BW en Haarlem in 2024 nog verantwoordelijk blijft voor de toegang tot BW.

Samenvattend is het volgende vastgelegd in het bijdragebesluit: • de gemeente Haarlem draagt de rijksmiddelen die zij namens de regio ontvangt voor Beschermd Wonen over aan het GO BW; • het GO BW stelt jaarlijks middelen beschikbaar voor innovatie aan de regiogemeenten; • de eerste drie jaar na de doordecentralisatie wordt het verwachte tekort op de Maatschappelijke Opvang gedekt uit het verwachte overschot op Beschermd Wonen, mits deze ingangsdatum niet later is dan 1 januari 2026; • er wordt een minimum van €5 mln. en maximum van €7 mln. afgesproken voor de omvang van de regionale reserve, die door het GO BW beheerd wordt. Wanneer de reserve van het GO BW onder het minimum komt, zullen alle gemeenten de reserve naar rato van het verdeelmodel aanvullen. Wanneer de reserve hoger is dan afgesproken, wordt het overschot naar rato van het verdeelmodel uitgekeerd aan de deelnemende gemeenten. In 2023 wordt door een extern onderzoeksbureau een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijke oorzaken van en oplossingen voor het tekort op de MO. Indien aanpassing van afspraken naar aanleiding van dit onderzoek nodig is, wordt dit verwerkt in het bijdragebesluit voor 2025;

Kenmerk: 2023/1280891

7/8

5. Risico’s en kanttekeningen Niet doorgaan van de doordecentralisatie Als het wetsvoorstel Woonplaatsbeginsel niet tijdig door de Tweede en Eerste Kamer wordt goedgekeurd kan verder uitstel van de doordecentralisatie een gevolg zijn. Ondanks het mogelijke uitstel, start de regio in 2024 met de samenwerking in het GO BW. Dat wordt mogelijk anders als onverhoopt de doordecentralisatie helemaal wordt afgeblazen. In dat niet waarschijnlijk geachte- scenario moet de regio zich opnieuw beraden over afspraken die dan passend zijn. 6. Uitvoering De gewijzigde GR wordt ter vaststelling aangeboden aan de colleges. Het vaststellen van het dienstverleningshandvest is een bevoegdheid van het GO BW, na instemming van de colleges. Het bijdragebesluit en de ontwerpbegroting worden aan de raden voorgelegd voor een zienswijze. Deze zienswijzen worden verwerkt in de definitieve stukken. Het dienstverleningshandvest, het bijdragebesluit en de ontwerpbegroting worden vervolgens bij de start van het GO BW definitief vastgesteld, mits alle deelnemers hiermee instemmen. 7. Bijlagen 1. Overzicht ingebrachte zienswijzen en reactie op de gewijzigde Gemeenschappelijke Regeling Beschermd Wonen regio Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer 2. Gemeenschappelijke Regeling Beschermd Wonen regio Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer 3.

Toelichting bij de gewijzigde Gemeenschappelijke Regeling Beschermd Wonen regio ZuidKennemerland, IJmond en Haarlemmermeer 4. Dienstverleningshandvest uitvoering regionale taken Beschermd Wonen Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer 2024 5. Ontwerp Bijdragebesluit GO Beschermd Wonen 2024 Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer 2024 6. Ontwerpbegroting 2024-2026 GO Beschermd Wonen Zuid-Kennemerland, IJmond en Haarlemmermeer 7. Overzicht wijzigingen Gemeenschappelijke Regeling Beschermd Wonen regio ZuidKennemerland, IJmond en Haarlemmermeer

Kenmerk: 2023/1280891

8/8