Opinienota Sociale Basis 2024 en verder

Opinienota

Onderwerp Opinienota Sociale Basis 2024 en verder Nummer 2023/100374 Portefeuillehouder Bluijs, G.J. Programma/beleidsveld 1.2 Sociale basis Afdeling MO Auteur Duker, J.W. Telefoonnummer 023-5115041 Email jwduker@haarlem.nl Kernvraag aan de Het college vraagt de commissie om haar opinie te geven over de denkrichting die commissie wordt geschetst voor doel en organisatie van de subsidieafspraken met partners in de Sociale Basis vanaf 2024. Behandelvoorstel voor de commissie Relevante eerdere besluiten Besluit college d.d. 14 februari 2023

Het college stuurt de opinienota ter bespreking naar de raadscommissie. - Rapportage Sociale Basis 2021 (2022/803980) in college 23 augustus 2022 Het college van burgemeester en wethouders Besluit: 1. De opinienota aan de commissie vast te stellen. de secretaris,

de burgemeester,

1. Inleiding De Sociale Basis omvat alle ondersteuning aan en activiteiten voor inwoners die dat in hun eigen leefomgeving nodig hebben en actief willen zijn. Het gaat bijvoorbeeld om hulp bij het invullen van formulieren, opvoedondersteuning, jongerenwerk, voorlichting op scholen, ontmoetingsactiviteiten, maatjesprojecten, praktische diensten (vervoer, klussen) en het bieden van waardevol werk. De Sociale Basis omvat tevens het faciliteren en ondersteunen van inwoners die iets voor een ander willen betekenen, zoals bewonersinitiatieven, vrijwilligers, mantelzorgers, lotgenoten en ervaringsdeskundigen. Ondersteuning in de Sociale Basis is vrij toegankelijk en laagdrempelig. In 2019 zijn subsidieafspraken gemaakt met organisaties in de Sociale Basis voor de periode 2020 tot en met 2023. Deze afspraken lopen dus eind dit jaar af en het is nodig nieuwe afspraken voor 2024 en

Kenmerk: 2023/100374

1/12

verder voor te bereiden. Deze opinienota schetst de denkrichting van het College voor de inrichting van dit proces en de opgaven die zij daarmee wil realiseren. Voor de lopende subsidieperiode zijn door de gemeente doelen geformuleerd met betrekking tot zeven thema’s of leefgebieden (‘uitvraag’). Organisaties is gevraagd gezamenlijk één plan (‘aanvraag’) in te dienen voor de uitvoering van activiteiten die bijdragen aan die doelen, inclusief een begroting van de kosten per organisatie. Het college heeft de aanvraag getoetst aan de uitvraag en vervolgens per organisatie subsidiebeschikkingen afgegeven voor hun aandeel in het gezamenlijke plan (zie bijlage I). De organisaties zijn vervolgens door middel van een viertal thematafels met elkaar gaan samenwerken (bijlage II). De thematafels komen ongeveer vier keer per jaar bijeen en worden voorgezeten door de gemeente. De organisaties verantwoorden jaarlijks gezamenlijk over de uitvoering van hun activiteiten, het doelgroepbereik en de effectmeting bij inwoners. Voor de nieuwe subsidieperiode is aan de thematafels besproken wat er goed gaat met de huidige systematiek en wat beter kan. In januari zijn de uitkomsten van die afzonderlijke gesprekken besproken in een bijeenkomst met alle partners. Daarnaast is de Adviesraad Sociaal Domein om advies gevraagd over de nieuwe subsidieperiode.

In deze opinienota wordt allereerst teruggekeken op wat is gerealiseerd in de huidige subsidieperiode en wat wel en niet goed gaat (paragraaf 2). Vervolgens worden enkele nieuwe ontwikkelingen beschreven die van invloed zijn op de nieuwe subsidieperiode (paragraaf 3). In paragraaf 4 wordt beschreven wat het college wil bereiken in de nieuwe subsidieperiode en in paragraaf 5 worden de contouren geschetst van hoe het college die doelen wil bereiken. Tenslotte reageert het College in paragraaf 6 op het advies van de Adviesraad Sociaal Domein. 2. Wat gaat goed en wat kan beter? Uit rapportages van de organisaties blijkt dat de activiteiten van partners en het bereik van inwoners voldoen aan de gestelde (sub)doelen in de sociale basis van Zandvoort. De organisaties hebben uitvoering gegeven aan de beoogde activiteiten voor zover dit mogelijk was gedurende de coronapandemie. Aangezien het laagdrempelige activiteiten betreft worden meestal geen persoonsgegevens verzameld over deelnemers. Op basis van de opgave van organisaties kan gesteld worden dat ongeveer 1700 inwoners bereikt worden; hier kan sprake zijn van dubbeltellingen doordat inwoners aan verschillende activiteiten van verschillende organisaties deelnemen. De sociale basis wordt door Zandvoorters hoog gewaardeerd, met een gemiddeld rapportcijfer van 8,4 (2021).

Per activiteitsoort is de waardering weergegeven in bijlage III. Met de huidige systematiek is de samenwerking tussen organisaties verbeterd. Men treft elkaar regelmatig aan de thematafels en daardoor weet men elkaar ook daarbuiten makkelijker en sneller te vinden. De sterkere onderlinge samenwerking zorgt er ook voor dat de samenwerking met ‘derden’ – zoals het Sociaal Wijkteam en het Centrum voor Jeugd en Gezin – is versterkt, onder andere doordat

Kenmerk: 2023/100374

2/12

deze partijen als gast aanschuiven aan de thematafels. Door deze sterke samenwerking kunnen partijen ook sneller inspelen op nieuwe ontwikkelingen, zoals de coronapandemie heeft laten zien. De gezamenlijke effectmeting bij inwoners draagt bovendien bij aan meer grip en onderling leren en verbeteren. De huidige systematiek vraagt wel veel van partijen in termen van tijd die aan overleg wordt besteed, zeker voor de kleinere organisaties. Hoewel meer vanuit een gezamenlijk plan wordt gewerkt zijn het nog steeds bijna 30 organisaties die met elkaar samenwerken. Omdat primair wordt samengewerkt rond thema’s, blijft samenwerking op overkoepelende onderwerpen soms onderbelicht. In de huidige systematiek is bovendien nog steeds sprake van overlap en van schotten, zowel binnen als tussen de thema’s. Dat is met zoveel organisaties, thema’s en activiteiten niet helemaal te voorkomen. Enkele (kleine) organisaties hebben een erg specifieke taak die niet goed te koppelen is aan een van de thema’s. 3. Nieuwe ontwikkelingen Tijdens de huidige subsidieperiode zijn er ontwikkelingen geweest die gevolgen hebben voor de nieuwe subsidieperiode. Ze worden hierna kort en in willekeurige volgorde beschreven. Gewoon in Zandvoort Met ingang van 1 januari 2023 is SamenZandvoort – een samenwerkingsverband van Pluspunt met het RIBW K/AM en Kennemerhart – gestart met de opdracht Gewoon in Zandvoort.

Met deze opdracht wordt het wijkteam in Zandvoort versterkt en wordt individuele ondersteuning (voorheen ambulante begeleiding) meer laagdrempelig toegankelijk ingericht, dus zonder dat een inwoner een beschikking van de gemeente nodig heeft. Het gaat om ondersteuning die inwoners helpt zich te redden in het dagelijks leven en mee te doen in de samenleving. Deze ondersteuning overlapt voor een klein deel met ondersteuning die wordt geboden door partijen in de Sociale Basis. Daarnaast is de Sociale Basis belangrijk voor Gewoon in Zandvoort omdat de individuele vragen van inwoners die bij het wijkteam binnen komen vaak effectiever en duurzamer kunnen worden opgelost in de eigen leefomgeving van mensen of door collectieve voorzieningen in de Sociale Basis. IJslands preventiemodel Het nieuwe College van B&W van Zandvoort heeft extra middelen beschikbaar gesteld voor jeugd en jongeren die ingezet zullen worden conform het zogenaamde IJslands preventiemodel. Dit model is een primaire preventieaanpak gericht op het creëren van een positieve leefomgeving waarin kinderen en jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien, zonder middelengebruik. De extra middelen worden met ingang van 2023 ingezet. Vanwege de grote samenhang met bestaande activiteiten in de Sociale Basis wordt de inzet van de extra middelen vanaf 2024 geïntegreerd in de subsidieafspraken voor de Sociale Basis.

Dat betekent dat ook de organisaties PerMens, STAD en Buurtgezinnen partner worden in de Sociale Basis van Zandvoort.

Kenmerk: 2023/100374

3/12

Overname Werkdag/De Verbeelding Met de oprichting van het participatiebedrijf Spaarne Werkt is besloten de activiteiten gericht op waardevol werk (arbeidsmatige dagbesteding) af te stoten. Deze activiteiten worden overgenomen door de nieuwe organisatie VanHier, waar ook Ecosol Effect in opgaat, die reeds betrokken was bij waardevol werk in Zandvoort. VanHier wordt een belangrijke partij in de ontwikkeling van een circulaire hotspot in Zandvoort Noord. Het tekort dat vooralsnog bestaat op de exploitatie van de circulaire hotspot dient binnen het budget voor de opgave waardevol werk opgelost te worden. Daarbij is ook een heroverweging van de huisvesting van waardevol werk aan de orde. OOK Zandvoort OOK Zandvoort is een samenwerkingsverband van de gemeente, Pluspunt, Pré Wonen, Nieuw Unicum, RIBW K/AM en Kennemerhart op het terrein van wonen, welzijn en zorg. Een van de concrete resultaten van deze samenwerking was de opening van het wijksteunpunt aan de Flemingstraat in Zandvoort Noord. Tot op de dag van vandaag dragen de partners financieel bij aan de exploitatie van dit steunpunt (opgeteld € 120.000 per jaar). Samenwerking op het terrein van wonen, welzijn en zorg blijft belangrijk en urgent, maar (sommige) partijen hebben aangegeven dat de financiële afspraken rond OOK Zandvoort niet meer passen bij de huidige verhouding tussen partijen.

Het wegvallen van de bijdragen van partners in OOK Zandvoort zou een taakstelling opleveren van maximaal € 120.000 op het budget voor de Sociale Basis. IZA en GALA Het Integraal Zorg Akkoord (IZA) heeft als doel de zorg in Nederland toegankelijk, van goed kwaliteit en betaalbaar te houden. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) heeft als doel gezondheidsachterstanden terug te dringen. Beide akkoorden vragen om een versterking van de Sociale Basis in gemeenten en bieden daar ook financiële ruimte voor. Het College wil langs die weg de komende jaren het sociaal domein en het medisch domein meer met elkaar verbinden. 4. Wat willen we bereiken? Zelfredzaam zijn is niet voor alle inwoners altijd mogelijk. Het gaat er om dat inwoners zich prettig voelen en mee kunnen doen; dat zij kunnen omgaan met hun problemen en beperkingen, zich kunnen redden in hun omgeving en kunnen omgaan met tegenslagen in het leven. Hulp of ondersteuning die aangeboden wordt, komt vaak ook uit die omgeving en ontstaat door zelf iets te betekenen voor de omgeving. Dit zorgt voor wederkerigheid die voor iedereen betekenisvol is. Op deze manier wordt het welzijn van inwoners en de leefbaarheid in buurten vergroot. Een dergelijke aanpak resulteert in duurzame oplossingen voor inwoners en hun omgeving. Hierin speelt ook preventie een belangrijke rol.

Door vroegtijdig vragen en problemen te signaleren, zoals schuldenproblematiek of laaggeletterdheid, kan voorkomen worden dat uiteindelijk specialistische ondersteuning ingezet moet worden.

Kenmerk: 2023/100374

4/12

Omdat niet iedereen hetzelfde is, of hetzelfde nodig heeft, zijn oplossingen voor vragen en problemen niet vooraf in een blauwdruk vast te leggen. In de praktijk leidt dat tot verschillende oplossingen; de vraag of situatie van de inwoner is het vertrekpunt en de oplossingen kunnen divers zijn. Hier hoort ook bij dat ondersteuning voor alle inwoners toegankelijk is, ongeacht sekse, geloof, herkomst, leeftijd of seksuele voorkeur (inclusief). Het College omarmt het gedachtegoed van Positieve gezondheid waarin de mogelijkheden en het versterken van de omgeving van mensen centraal staan en niet een probleem of wat men niet kan. De beleidsdoelen zoals die voor de periode 2020 - 2023 voor zeven thema’s van de Sociale Basis zijn geformuleerd, zijn nog steeds van toepassing. Met het coalitieprogramma in de hand wil het huidige College echter meer focus aanbrengen door in de Sociale Basis de komende jaren in te zetten op vier centrale opgaven: Ouderen kunnen zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen Gezond leven makkelijker maken Creëren van een positieve leefomgeving waarin kinderen en jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien, zonder middelengebruik Inwoners hebben een zinvolle daginvulling die bijdraagt aan het ontwikkelen van hun arbeidsvermogen en hun participatie in de samenleving

Ouderen kunnen zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen Een belangrijke voorwaarde voor zelfstandig wonen is dat ouderen beschikken over een sociaal netwerk, een zinvolle dagbesteding hebben, niet eenzaam zijn en met kleine voorzieningen zichzelf makkelijker kunnen redden. Partijen in de Sociale Basis kunnen hieraan een belangrijke bijdrage leveren, zoals met ontmoetingsactiviteiten, computerles en wat extra inzet in en om het huis.

Gezond leven makkelijker maken We hanteren in Zandvoort de principes van Positieve Gezondheid, waarbij niet ziekte en zorg centraal staan maar gezondheid en gedrag. Inzet is dat het voor alle inwoners mogelijk is om zo gezond mogelijk te leven. Onderdeel hiervan is een gezonde leefstijl. Daar hoort ook collectieve ondersteuning bij financieel rondkomen bij, omdat armoede en schulden een negatieve invloed hebben op gezondheid. Ondersteuning van mantelzorgers is belangrijk om overbelasting te voorkomen. Tot slot maakt ook voor de preventieve inzet op psychische problematiek bij volwassenen onderdeel uit van deze opgave.

Kenmerk: 2023/100374

5/12

Creëren van een positieve leefomgeving waarin kinderen en jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien, zonder middelengebruik Ambitie is de jeugdzorg beter in de eigen omgeving van inwoners in te richten. Daarbij zetten we meer in op voorkómen en de ondersteuning van ouders. We zetten in Zandvoort in op het IJslands Preventie Model, dat is gebaseerd op vier pijlers: gezin, peergroep, school en vrije tijd. Hieronder vallen factoren zoals emotionele support van ouders en deelname aan (professioneel) begeleide vrijetijdsactiviteiten, die een beschermende werking kunnen hebben op het middelengebruik van jongeren. Het vergroten van weerbaarheid van kinderen en jongeren is een belangrijk onderdeel van preventieve inzet, zodat onder andere verslaving, psychische problemen en ongezond gedrag zoveel mogelijk worden voorkomen. Inwoners hebben een zinvolle daginvulling die bijdraagt aan het ontwikkelen van hun arbeidsvermogen en hun participatie in de samenleving Bij waardevol werk krijgt de inwoner met een (tijdelijk) onoverbrugbare afstand tot de arbeidsmarkt ondersteuning bij het aanleren en toepassen van werknemersvaardigen, contact met anderen en – waar mogelijk – bij doorstroom naar vormen van betaald werk of een opleiding. Dit laatste in samenwerking met de gemeentelijke re-integratiepartner Spaarne Werkt.

Waardevol werk vindt plaats in een beroepsmatige omgeving, bijvoorbeeld bij een sociaal ondernemer. Waar mogelijk worden stappen gezet op de Participatieladder (en terug in het kader van Simpel Switchen). 5. Hoe willen we dat bereiken? Voor de inrichting van de subsidieafspraken in de Sociale Basis vanaf 2024 blijven we de leidende principes hanteren die eerder voor het sociaal domein zijn vastgesteld: • Werken vanuit het perspectief van de inwoner • Benutten van de kracht van het dorp • Samenhangende aanpak zonder schotten en kolommen • Samenwerken met alle betrokkenen, met respect voor ieders rol en belang • Organiseren van doelmatige inzet van ondersteuning en kostenbewustzijn Het College wil meer focus en samenhang aanbrengen in de realisatie van de vier hiervoor beschreven centrale opgaven. Daarom wil het College de subsidiepartners vragen één gezamenlijk plan (aanvraag) in te dienen per opgave. Net als in de huidige periode zal de gemeente de organisaties wel afzonderlijk blijven subsidiëren voor hun aandeel in het gezamenlijke plan. Daarnaast wil de gemeente de samenwerking tussen partijen bevorderen op onderwerpen die de opgaven overstijgen. Daartoe worden de partners per opgave gevraagd één aanspreekpunt aan te wijzen; voor iedere opgave dient een andere organisatie aanspreekpunt te zijn.

De gemeente zal deze aanspreekpunten een aantal keer per jaar bij elkaar roepen voor overleg; de gemeente stelt hiervoor apart subsidie beschikbaar. Voor het overige wordt de organisatie van het overleg tussen partners aan henzelf overgelaten. De overlegstructuur wordt hierdoor minder zwaar en er kan flexibeler samengewerkt worden rondom opgaven waar partijen zich betrokken bij voelen.

Kenmerk: 2023/100374

6/12

Om continuïteit te borgen, maar ook om innovatie mogelijk te maken, wil de gemeente wederom een langdurige subsidierelatie aangaan. De subsidierelatie betreft in eerste instantie vier jaar, met de mogelijkheid deze periode met nog eens drie jaar te verlengen. Verder is de gemeente voornemens enkele activiteiten die nu binnen de Sociale Basis worden gesubsidieerd over te hevelen naar de opdracht Gewoon in Zandvoort. Het betreft vormen van individuele ondersteuning bij redzaam zijn in het dagelijks leven, zoals maatschappelijk werk, sociaal raadslieden, ouderenwerk en de samenwerking met wijkverpleegkundigen en huisartsen, zoals nu georganiseerd via Kcoetz Wijkgerichte Zorg. Om passende en betaalbare huisvesting van de activiteiten in de Sociale Basis te bevorderen wordt samen met partners een huisvestingsplan voor de Sociale Basis opgesteld. Hierin vindt een heroverweging plaats van de totale huisvesting van activiteiten en organisaties in de Sociale Basis. Tot slot wordt ingezet op een doorontwikkeling van de monitoring en verantwoording van de activiteiten in de Sociale Basis. Met name op het onderdeel doelgroepbereik (hoeveel inwoners worden bereikt?) is een verbeterslag nodig. Het advies van de Adviesraad Sociaal Domein gaat hier ook op in (zie hierna). 6.

Adviesraad Sociaal Domein De Adviesraad Sociaal Domein gaat in haar advies met name in op monitoring en effectiviteit van de activiteiten in de Sociale Basis. De Adviesraad geeft terecht aan dat het meten van prestaties in de Sociale Basis haar beperkingen kent. Het College deelt de constatering dat partners in de Sociale Basis beter moeten aangeven hoeveel inwoners zij bereiken met hun activiteiten en dat het goed zou zijn dat dit wordt afgezet tegen ‘alle burgers die in een bepaalde omstandigheid verkeren’. In aanvulling op het advies wil het College benadrukken dat ook in de huidige werkwijze al de effectiviteit van de activiteiten wordt gemeten door aan inwoners te vragen of de ondersteuning die zij hebben gekregen heeft bijgedragen aan het oplossen van hun vraag of probleem. Omdat het desalniettemin lastig blijft zicht te krijgen op het resultaat van de subsidies in de Sociale Basis, heeft het College met belangstelling kennisgenomen van het advies om een onafhankelijke controlecommissie in te stellen. Het College gaat deze mogelijkheid verkennen en komt hier bij het vaststellen van de subsidie-uitvraag op terug. Daarbij wordt ook gekeken wat partners zelf kunnen doen om inwoners te betrekken en welke rol de Adviesraad kan spelen bij het monitoren van de effectiviteit van activiteiten in de Sociale Basis.

De inzet en effectiviteit van het IJslands preventiemodel wordt gemeten aan de hand van de GGD jeugdmonitor die om de twee jaar wordt uitgevoerd. Daarnaast zet het jongerenwerk een jeugdraad op. Deze vorm van jeugdparticipatie geeft jongeren inspraak in de activiteiten die worden gerealiseerd vanuit het IJslands preventiemodel.

Kenmerk: 2023/100374

7/12

7. Vervolg Nadat de opinienota in de raadscommissie is besproken wordt een uitvraag en subsidieregeling opgesteld en door het College vastgesteld (mei/juni). Organisaties in de Sociale Basis kunnen vervolgens hun gezamenlijke plan per opgave voorbereiden en hun subsidieaanvraag indienen (augustus/september). De aanvragen worden door het College getoetst aan de uitvraag (oktober), waarna subsidiebeschikkingen worden afgegeven (november). 8. Bijlagen I. Huidige subsidiepartners Sociale Basis II. Huidige thematafels III. Effectmeting Sociale Basis 2021

Kenmerk: 2023/100374

8/12

BIJLAGE I. Huidige subsidiepartners Sociale Basis (subsidiebedragen 2022)

MEE Tandem Herstelacademie Kcoetz AVZK RIBW Juttersgeluk Prezens Parnassia, Brijder jeugd Ecosol Effect Kennemerhart Bureau Discriminatiezaken Dock FUN Hospice Kikid Leergeld Pluspunt Seniorenvereniging STG Zorgbalans De Verbeelding Jeugdfonds Bibliotheek Scouting Servicepaspoort totaal

40.214 56.271 12.539 12.580 18.917 14.774 37.593 12.011 8.833 55.795 215.667 6.901 82.136 5.197 2.120 1.591 15.902 829.276 9.511 7.588 214.050 52.663 40.758 2.120 2.258 11.854 1.769.119

NB. De activiteiten van DOCK zijn met ingang van 2023 overgenomen door Meerwaarde.

Kenmerk: 2023/100374

9/12

BIJLAGE II. Huidige thematafels Ontmoeten • Kennemerhart • Pluspunt • Seniorenvereniging • Zorgbalans • Sociaal Wijkteam (gast) • Bibliotheek (gast) Gezond leven (incl. Waardevol Werk) • Brijder Verslavingszorg • Ecosol • Juttersgeluk • Pluspunt • Prezens • Servicepaspoort • Sociaal Wijkteam (gast) • Sportservice (gast) Opvoeden en opgroeien • Jeugdfonds Sport en Cultuur • Kikid • Leergeld • Pluspunt • Scouting • Sociaal Wijkteam (gast) • Centrum voor Jeugd en Gezin (gast) • GGD (gast) • Sportservice (gast)

Kenmerk: 2023/100374

10/12

Redzaam in en om het huis (incl. Financiën op orde en Vrijwillige inzet en mantelzorg) • Bibliotheek • Bureau Discriminatiezaken • Dock • Fonds urgente noden • Herstelacademie • Hospice • Kcoetz • MEE • Pluspunt • Rolmobiel • Tandem • Thuiszorg Gehandicapten • RIBW • Voedselbank (gast) • Sociaal Wijkteam (gast)

Kenmerk: 2023/100374

11/12

BIJLAGE III. Effectmeting Sociale Basis 2021

Kenmerk: 2023/100374

12/12