Opinienota Afvalstoffenheffing

Opinienota

Onderwerp Opinienota afvalstoffenheffing Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernvraag aan de commissie Behandelvoorstel voor de commissie Relevante eerdere besluiten Besluit college d.d. 18 maart 2025

2024/2044827 Kloet, J de 5.1. Milieu BBOR Starreveld, D. 023-5114187 dstarreveld@haarlem.nl Het college vraagt de commissie om de opinienota te bespreken betreffende de mogelijke maatregelen om de stijging van de afvalstoffenheffing (zoveel mogelijk) binnen de grenzen van de inflatie te houden. Het college stuurt de opinienota ter bespreking naar de raadscommissie. De opinienota is opgesteld naar aanleiding van 2 door de raad aangenomen amendementen. ‘Amendement lastenverlichting’ - november 2023 ‘Amendement Lokale Lasten zo laag mogelijk’ - juni 2024 Het college van burgemeester en wethouders Besluit: 1. De Opinienota aan de commissie vast te stellen. de secretaris,

de burgemeester,

1. Inleiding

In november 2023 en juni 2024 heeft de gemeenteraad van Zandvoort amendementen aangenomen waarin het college wordt verzocht met voorstellen te komen die de hoogte van de afvalstoffenheffing zullen beperken en deze met niet meer dan het inflatiecijfer laten stijgen. In onderliggende opinienota worden een drietal varianten gepresenteerd, waarmee de gevraagde voorstellen (maatregelen) worden geïntroduceerd. De commissie wordt gevraagd een reactie te geven op basis waarvan de richting voor het vervolg (de uitwerking) kan worden bepaald.

Kenmerk: 2024/2044827

1/7

2. Kernvraag aan de commissie Het college vraagt de commissie de opinienota te bespreken waarin de volgende varianten worden beschreven: a. Maatregelen die vallen binnen het huidige beleid (paragraaf 4); b. Maatregelen die vragen om aanpassing van het huidige beleid (paragraaf 5); c. Aanvulling van het kostenverschil uit de algemene middelen (paragraaf 6). 3. Afvalkosten stijgen Zowel de inzameling als de verwerking van afval in Nederland wordt steeds kostbaarder. De verwachting is dat de afvalkosten de komende jaren stijgen met een hoger percentage dan het inflatiecijfer. Dit betekent dat het steeds lastiger zal worden om de afvalstoffenheffing met maximaal het inflatiecijfer te laten stijgen zonder dat er ingrijpende keuzes moeten worden gemaakt. Dit heeft verschillende oorzaken en op de meeste heeft de gemeente en Spaarnelanden weinig invloed. Hierbij valt te denken aan de stijging van lonen, brandstofprijzen, metalen en elektronica voor verzamelcontainers, de markt voor gescheiden ingezamelde grondstoffen maar ook de verbrandingsbelasting die door de rijksoverheid wordt opgelegd en op termijn de CO2-heffing voor de verbrandingsinstallaties. Dit heeft tot gevolg dat de kosten voor de inzameling en verwerking van afval zullen stijgen met meer dan de consumentenprijsindex (basis voor het berekenen van de inflatie in Nederland).

Wel kunnen ingrepen worden gedaan, waardoor de kosten minder hard stijgen. Alleen met aanpassingen van het afvalbeleid is het mogelijk om te komen tot structureel lagere kosten, zoals blijkt uit onderstaande opsomming van mogelijke maatregelen. Hierbij dient te worden opgemerkt dat Zandvoort momenteel (een van) de laagste afvalstoffenheffingen van Noord-Holland heeft. De gemiddelde afvalstoffenheffing in Nederland in 2023 ligt op € 329 (Zandvoort 288,95) voor een meerpersoonshuishouden en € 263,- (Zandvoort € 211,50) voor een eenpersoonshuishouden (RWS Informatie, Afvalstoffenheffing 2023). In de tabel hieronder is in de laatste kolom het tarief van 2025 opgenomen (2024 verhoogd met het reguliere inflatiepercentage van 3,5%). Daarnaast is in de kolom 2025 kostendekkend tarief het tarief opgenomen dat zou moeten worden gehanteerd voor 2025 om kostendekkend te zijn gebaseerd op de huidige kostenverdeling (13,6% extra verhoging).

Tarief

2024

2025 kostendekkend tarief

2025

Afvalstoffenheffing eenpersoons hh

€ 219,70

€ 258,30

€ 227,40

Afvalstoffenheffing meerspersoons hh

€ 300,20

€ 353,00

€ 310,70

Kenmerk: 2024/2044827

2/7

Benchmark Voor boekjaar 2023 nam Zandvoort deel aan de benchmark huishoudelijk afval. In deze benchmark worden de prestaties (zowel financieel als qua hoeveelheden) vergeleken met gemeente van eenzelfde stedelijkheidsklasse en grootte. De benchmark wijst uit dat de afvalbeheerkosten van de gemeente Zandvoort in de pas lopen met de vergelijkbare gemeenten. De rapportage van de benchmark is eerder met de raad gedeeld. Aandachtspunten Het inflatiecijfer uit de motie betreft het inflatiecijfer van het CBS, de Consumenten Prijs Index (CPI). Deze zal naar verwachting lager liggen dan de prijsindexering voor de dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Spaarnelanden. Dit houdt in dat de dienstverlening inzameling huishoudelijk afval drukt op de rest van het gemeentelijk beleid. In deze opinienota zijn de bevindingen uit het onderzoek naar de efficiency en doelmatigheid van Spaarnelanden door Royal HaskoningDHV niet meegenomen. Zoals in de bijhorende collegereactie is te lezen zal eerst nader onderzoek gedaan moeten worden om goed inzicht te krijgen in het kostenniveau van de dienstverlening van Spaarnelanden (met betrekking tot de afvalinzameling en – verwerking). Dit onderzoek kan dus andere en nieuwe inzichten geven ten aanzien van de kostentoerekening van Spaarnelanden en dus ook consequenties hebben voor de afvalstoffenheffing. 4.

Mogelijke maatregelen passend binnen het beleid Stoppen met het reinigen van de GFT-minicontainers bij bewoners thuis - € 32.500 Het college heeft op 2 juli 2024 besloten met ingang van 1 januari 2025 te stoppen met het reinigen van de GFT-minicontainers die bij een grondgebonden woning horen. De bewoners zijn met ingang van 2025 hier zelf verantwoordelijk voor. De verzamelcontainers voor GFT op standaard zullen gedurende het jaar wel meermaals worden gereinigd. Dit is noodzakelijk voor de gewenste hygiëne en om geurtjes en overlast van plaagdieren tegen te gaan. Stoppen met de ‘KCA-wagen’- € 4.500 Sinds jaar en dag wordt eens in de twee weken in Zandvoort klein chemisch afval (KCA) ingezameld met een KCA-wagen. Deze wagen staat een half uur op een locatie waar bewoners KCA kunnen inleveren. Hier wordt weinig gebruik van gemaakt en slechts 3% van het totale KCA dat gescheiden wordt aangeboden wordt hiermee ingezameld. Het overgrote deel van het KCA wordt ingezameld via de eigen milieustraat (de Remise) op de woensdagmiddagen en via de milieustraten van Bloemendaal, Haarlem en Heemstede. De inschatting is dat het stoppen van de KCA-wagen een beperkte invloed heeft op de hoeveelheid KCA die wordt ingezameld. De inwoners hebben namelijk al laten zien dat ze bereid zijn om het afval gescheiden aan te leveren op de milieustraat.

Stoppen met het kosteloos omwisselen van minicontainers - € 5.000

Kenmerk: 2024/2044827

3/7

Op dit moment kunnen bewoners in Zandvoort zonder opgave van reden kosteloos hun minicontainers omwisselen. In 2023 zijn er 536 acties geweest om containers om te wisselen. Het merendeel betrof een omwisseling (287). Voorgesteld wordt om omwisselen van containers enkel tegen betaling te doen, met uitzondering van de situatie wanneer de container stuk is. Op deze manier is er een drempel voor bewoners om te wisselen en het scheelt enigszins in de operationele kosten. In veel gevallen betreft een wisseling het innemen van een minicontainer voor gescheiden stromen (duocontainer of GFT) of een omwisseling van een 140 liter naar een 240 liter minicontainer voor restafval. Dus deze drempel kan bijdragen aan een betere afvalscheiding en dus lagere kosten. In aanvulling kan er ook worden gekozen om het niet meer mogelijk te maken duo-containers en een eerste GFT-container in te leveren. Gedacht kan worden aan een tarief van € 17,50 (kostendekkend). Verhogen kosten tweede restafvalcontainer - € 18.000 Binnen Zandvoort bestaat de mogelijkheid om een tweede restafvalcontainer aan te vragen. Hiervoor wordt een aanvullend bedrag in rekening gebracht (140 liter €127,- 240 liter €168,30). Gedacht zou kunnen worden aan het verhogen van de prijs uitgaande van altijd maximale vulgraad. Container

Nu

Wordt

140 liter

€ 127,-

€ 170,-

240 liter

€ 168,30

€ 237,-

In Zandvoort zijn op dit moment 23 stuks 140 liter containers en 249 stuks 240 liter containers als tweede restafvalcontainer geregistreerd. Het is niet uit te sluiten dat er op dit moment containers in omloop zijn die niet geregistreerd zijn. Optelsom van mogelijke maatregelen passend binnen het beleid De totaalsom van alle genoemde maatregelen is € 60.000 (prijspeil 2024). Om binnen de inflatiecorrectie te blijven is een besparing op de kosten van € 343.000 nodig. Naast de te nemen maatregelen mogelijk binnen bestaand beleid (€ 60.000) dient er dus nog aanvullende dekking van € 283.000 gevonden te worden. De gewenste kostenbesparing kan dus niet alleen met bovengenoemde maatregelen binnen het huidige beleid gerealiseerd worden. Alle hierboven genoemde maatregelen zijn naar verwachting in te voeren zijn per 1 januari 2026. 5. Mogelijke maatregelen buiten het huidige beleid Meer differentiatie in afvalstoffenheffing op basis van gezinssamenstelling Er is in Zandvoort een onderscheid ingevoerd tussen één- en meerpersoonshuishoudens met betrekking tot de afvalstoffenheffing. Sommige gemeenten kiezen ervoor om een aantal extra categorieën toe te voegen, te weten één-, twee-, drie- en meerpersoonshuishoudens (zie tabel

Kenmerk: 2024/2044827

4/7

gemeente X). Dit geeft meer invulling aan het uitgangspunt “de vervuiler betaalt”, want uit hoe meer personen een huishouden bestaat, hoe meer afval dit huishouden produceert. Dit zou naar verwachting betekenen dat met name meerpersoonshuishouden meer gaan betalen en twee- en driepersoonshuishoudens naar verwachting (iets) minder. De totale opbrengst van de afvalstoffenheffing blijft echter gelijk, omdat er met het doorvoeren van deze maatregel geen kosten worden bespaard. Huishouden

2024 Zandvoort

Gemeente X

Eenpersoons

€ 219,70

€ 290,00

Tweepersoons

€ 300,20

€ 420,00

Driepersoons

€ 475,00

Meerpersoons

€ 505,00

Invoeren aparte prijs voor 140 en 240 liter containers In Zandvoort kunnen bewoners kiezen voor een 140 of een 240 liter container voor restafval. De prijs voor de afvalstoffenheffing is voor beide containers gelijk. De fractie restafval is de duurste fractie om te verwerken (verbranden). Een apart tarief zou hier een stimulans kunnen vormen om beter afval te scheiden en de kosten voor de gemeente (en daarmee de inwoners) omlaag te brengen. Echter brengt dit wel een ongelijkheid met zich mee ten opzichte van de hoogbouw. Bewoners van de hoogbouw kunnen vooralsnog onbeperkt afval in de ondergrondse container kwijt; hierdoor is een maximalisering op het aantal klepopeningen op ondergrondse verzamelcontainers aan te raden als aanvulling op deze maatregel. In Haarlem wordt in 2025 gestart met een maximering van het aantal klepopeningen. Op deze ontwikkeling zou Zandvoort dus kunnen meeliften. Maximalisering restafvalaanbieding Op dit moment kunnen inwoners van Zandvoort (bijna) ongelimiteerd hun restafval kwijt. Door in te zetten op een maximalisatie van het aantal klepopeningen wat binnen de afvalstoffenheffing wordt toegekend kan een limiet worden ingevoerd. Eventueel kan de mogelijkheid worden geboden om extra klepopeningen bij te kopen. Hiermee betaalt de vervuiler en kan de afvalinzameling voor bewoners die hun afval beter scheiden lager worden.

Bij restafvalcontainers zal het tarief voor een tweede container stijgen. Voor ondergrondse containers zou gedacht kunnen worden aan een maximalisatie op basis van de capaciteit van een 140 liter container. Korting op de afvalstoffenheffing

Kenmerk: 2024/2044827

5/7

Een mogelijkheid is bewoners een korting op de afvalstoffenheffing te geven, wanneer zij substantieel minder restafval aanbieden. Hierbij hebben bewoners zelf invloed op de hoogte van de afvalstoffenheffing die zij moeten betalen. Hierbij wordt voor laagbouw bijvoorbeeld uitgegaan van 26 ledigingen per jaar (container van 140 liter). Als zij hun container bijv. 1-4, 5-8, 9-11 of 12-14 keer aanbieden, krijgen zij een korting van bijvoorbeeld 40, 30, 20, 10 Euro. Voor hoogbouw wordt eenzelfde volume aan restafval als aan te bieden hoeveelheid opgenomen op basis van de inhoud van de trommel van een ondergrondse container. Voordelen van het stimuleren van betere afvalscheiding is dat de kosten van het verwerken van het restafval omlaag zullen gaan en mogelijk ook de baten door de opbrengsten van gescheiden grondstoffen worden verhoogd. Dit heeft als bijkomend voordeel dat dit een dempend effect heeft op de stijging van de afvalstoffenheffing. De afvalstoffenheffing zal bij toepassing van korting eerst verhoogd worden, bijvoorbeeld met € 25, maar de bewoners kunnen meer dan € 25 euro terugverdienen. Ervaringen uit een andere gemeente laten zien dat minder dan de helft van de inwoners in de eerste twee treden van een korting zit.

Differentiatie in tarief op basis van het aantal keer aanbieden restafval Het huidige vaste tarief van de afvalstoffenheffing wordt verlaagd en er wordt een variabel tarief aan toegevoegd voor iedere keer dat een afvalzak in de ondergrondse restafvalcontainer wordt gegooid of de restafvalbak (minicontainer) voor lediging aan de straat wordt gezet. Hoe beter het afval wordt gescheiden, hoe minder vaak restafval hoeft te worden aangeboden, hoe lager de heffing. De hoogte van het variabele tarief is naar rato het volume wat in de voorziening kan worden aangeboden. De gemiddelde afvalstoffenheffing van gemeenten met deze tariefdifferentiatie in Nederland ligt significant lager dan de overige gemeenten (RWS Informatie, Afvalstoffenheffing 2023). Voor deze maatregel moet door Spaarnelanden wel fors worden geïnvesteerd om de registratie van klepopeningen en aanbieden van restafvalcontainers administratief betrouwbaar te maken en om te zetten in facturen. Ook heeft dit consequenties voor de af te nemen diensten van GBKZ (verstuurd voor Zandvoort de aanslagen afvalstoffenheffing). Afvaltoeslag opleggen aan toeristische verhuur Een andere mogelijkheid is het opleggen van een aanslag aan toeristische verhuur in aanvulling op (of als onderdeel van) de toeristenbelasting. Dit zou de extra verwerkingskosten dekken die het (vaak) niet gescheiden afval de inwoners van Zandvoort kost.

Als verhuurlocaties middels een contract en een bewijs van inzameling kunnen aantonen dat zij restafval afvoeren via een private inzamelaar, zal deze heffing komen te vervallen. Hierbij dient te worden opgemerkt dat de administratiekosten de opbrengst van de heffing enigszins zullen drukken. Optelsom van mogelijke maatregelen buiten het beleid Bij de bovenstaande voorgestelde maatregelen is geen indicatie gegeven van het te besparen bedrag. Voor het afgeven van een indicatie van de kostenbesparing dienen de maatregelen verder te worden

Kenmerk: 2024/2044827

6/7

uitgewerkt en er dienen (politieke) keuzes gemaakt te worden in de hoogte van tarieven en beperkingen. Omdat de benodigde kostenbesparing fors is en de komende jaren alleen maar verder zal oplopen zullen de maatregelen ook ingrijpend moeten zijn om de besparing toereikend te laten zijn.

6. Bijdrage uit de algemene middelen In het coalitieprogramma is opgenomen dat er kostendekkende tarieven worden gebruikt voor de producten en diensten. Met andere woorden er wordt een 100% kostendekkend tarief voor de afvalstoffenheffing nagestreefd. Met het eerder niet doorvoeren van de volledige kostenverhoging bij de vaststelling van de afvalstoffenheffing is dit uitgangspunt (tijdelijk) losgelaten. Als er niet gekozen wordt voor kostenbesparingen ter grootte van € 343.000 dan zal het tarief toch met meer dan de inflatie stijgen. Het enige alternatief is dan het verschil uit de algemene middelen te betalen en het uitgangspunt van het kostendekkend tarief los te laten voor deze specifieke dienstverlening. 7. Vervolg Nadat de opinienota in de raadscommissie is behandeld is er duidelijkheid over de te nemen maatregelen en kan het college de daarvoor benodigde acties in gang zetten. 8. Bijlagen Geen

Kenmerk: 2024/2044827

7/7