Informatienota Evaluatie van het beleid Schulddienstverlening inclusief bijlage

Informatienota

Onderwerp Evaluatie van het beleid Schulddienstverlening Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2024/1142089 Bluijs, G.J. 3.3. Schulden SMSR Beneker, M. 0610013485 mbeneker@haarlem.nl De integrale Zandvoortse beleidsvisie armoede en schulden is opgesteld voor de periode 2021-2024. Het einde van deze periode komt in zicht. Daarom is zowel de aanpak armoede (minimabeleid) als die van schulddienstverlening geëvalueerd. Uit de evaluatie van schulddienstverlening blijkt dat in Zandvoort schulden sneller en efficiënt worden geregeld. Zo worden inwoners met geldzorgen en schulden in een eerder stadium bereikt. Steeds meer Zandvoorters worden eerder bereikt en geholpen met een lichte(re) vorm van ondersteuning. Met de halvering van de aflossingstermijn kunnen inwoners eerder uit problematische schulden geholpen worden. De halvering heeft echter nog niet geleid tot een toename van het aantal aanmeldingen.

Behandelvoorstel voor de raad Relevante eerdere besluiten

Voor wat betreft de evaluatie van het Minimabeleid heeft deze plaatsgevonden met een 213 a onderzoek en een daarbij horende collegebesluit. Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de raad. -

-

Besluit college d.d. 9 juli 2024

Integrale beleidsvisie Armoede en Schulden: ‘In Zandvoort meer kans op een financieel zeker bestaan’, integrale beleidsvisie Armoede en Schulden, 2020/931845 in raadscommissie van 2 december 2020. Verkorten aflosperiode schuldregeling, 2023/608134 in raadsvergadering van 20 juni 2023.

1. Het college stelt de informatienota aan de raad vast. de secretaris,

Kenmerk: 2024/1142089

de burgemeester,

1/4

Inleiding Met de integrale beleidsvisie ‘In Zandvoort meer kans op een financieel zeker bestaan’ heeft de gemeente Zandvoort in november 2020 het minimabeleid en beleid voor schulddienstverlening voor de periode 2021-2024 vastgelegd. Het einde van deze periode komt in zicht en dat betekent dat het beleid van de afgelopen vier jaar is geëvalueerd. Het ‘Evaluatierapport Schulddienstverlening Zandvoort’ (bijlage 1) geeft inzicht in de resultaten en realisatie van het voorgenomen beleid. De belangrijkste uitkomst van deze evaluatie is dat het beleid ervoor gezorgd heeft dat in Zandvoort schulden sneller en efficiënt worden geregeld. Zo worden inwoners met geldzorgen en schulden in een eerder stadium bereikt met de aanpak Vroegsignalering van achterstanden in de vaste lasten. De evaluatie van het Minimabeleid is in het kader van een ex artikel 213 a onderzoek gedaan door onderzoeksbureau Kwiz. De resultaten en aanbevelingen uit dit onderzoek zijn opgenomen in het collegebesluit ‘Vaststellen 213 a onderzoek evaluatie minimabeleid BBV 2024/1101725’. De belangrijkste uitkomsten zijn dat het minimabeleid doelmatig voor meer kansen op een financieel zeker bestaan zorgt. Veel huishoudens zouden niet rond kunnen komen zonder ondersteuning vanuit het minimabeleid. In het najaar van 2024 wordt het huidige Armoede- en Schuldenbeleid geactualiseerd.

Het bijgaande evaluatierapport, samen met de evaluatie van het minimabeleid, leveren aandachtspunten en input op voor het actualiseren van het beleid om Zandvoorters nog meer kans op een financieel zeker bestaan te geven. De verwachte golf van financiële hulpvragen door de coronaperiode, de toegenomen inflatie en de steeds hoger wordende energieprijzen is uitgebleven. Een mogelijke verklaring voor de geringe stijging is het positieve effect van de diverse ondersteuningsmaatregelen vanuit de overheid. Vanaf halverwege 2023 is er wel een toename van ondernemers die zich met geldzorgen en/of schulden melden. 2. Kernboodschap De integrale Zandvoortse beleidsvisie armoede en schulden is opgesteld voor de periode 2021-2024. Het einde van deze periode komt in zicht. Daarom is zowel de aanpak armoede (minimabeleid) als die van schulddienstverlening geëvalueerd. Uit de evaluatie van schulddienstverlening blijkt dat in Zandvoort schulden sneller en efficiënt worden geregeld. Zo worden inwoners met geldzorgen en schulden in een eerder stadium bereikt. Steeds meer Zandvoorters worden eerder bereikt en geholpen met een lichte(re) vorm van ondersteuning. Met de halvering van de aflossingstermijn kunnen inwoners eerder uit problematische schulden geholpen worden. De halvering heeft echter nog niet geleid tot een toename van het aantal aanmeldingen.

Kenmerk: 2024/1142089

2/4

Voor wat betreft de evaluatie van het Minimabeleid heeft deze plaatsgevonden met een 213 a onderzoek en een daarbij horende collegebesluit. 3. Conclusies Uit de evaluatie van het Zandvoortse beleid schulddienstverlening zijn de volgende conclusies te trekken: Conclusie 1: Steeds meer inwoners zijn al geholpen met een lichte(re) ondersteuning om schulden te voorkomen of schulden klein te houden Door inzet van Budgetondersteuning op Maat (BooM) kunnen schulden worden voorkomen of dat schulden klein worden gehouden. Jaarlijks melden zich ongeveer 50 inwoners met geldzorgen en of schulden. Het aantal inwoners dat is gestart met een BooM ondersteuningstraject is vrij stabiel gebleven de afgelopen jaren. Rond de 10 inwoners per jaar hebben gebruik gemaakt van deze vorm van budgetcoaching en ongeveer 70 Zandvoorters hebben gebruik gemaakt van budgetbeheer. Gemiddeld starten 20 inwoners met een schuldregeling en waar mogelijk wordt een saneringskrediet ingezet. Conclusie 2: Vroegsignalering zorgt ervoor dat schulden vroegtijdig in beeld komen waardoor de ontwikkeling van problematische schulden tegengegaan wordt De afgelopen periode heeft de gemeente in toenemende mate meldingen van betalingsachterstanden ontvangen, in 2021 rond 300, in 2022 rond 500 en in 2023 rond 800. Gelet op de aantallen van 2024 gaan de meldingen doorstijgen naar ruim 900.

De toename in meldingen komt voornamelijk doordat steeds meer vaste lasten partners zich aansloten. De gemeente heeft met al deze partners convenanten afgesloten. Conclusie 3: Ondernemers en zzp’ers melden zich vaker bij de gemeente Vanaf 2021 konden ook ondernemers zich melden voor een kennismakingsgesprek vanwege betalingsproblemen. Voor ongeveer een kwart van de ondernemers is een schuldbemiddelingsregeling opgestart. De generieke maatregelen, zoals Tozo en NOW hebben een vertragend effect gehad op het aantal aanmeldingen. Deze compensatieregelingen zorgden namelijk voor een tijdelijke financiële oplossing. Inmiddels is wel duidelijk dat er meer ondernemers met geldzorgen zich hebben gemeld mede door het wegvallen van deze generieke maatregelen. Zo zijn in 2021 ongeveer 10 ondernemers ondersteund en in 2023 bedroeg dit aantal ongeveer 16. Conclusie 4: New Future helpt jongeren met problematische schulden New Future helpt jongeren met problematische schulden. De gemeente start voor deze jongeren een schuldsanering op en daarnaast worden zij begeleid in houding en gedrag door jongerencoaches. Gemiddeld zijn er 3 jongeren per jaar die in traject gaan.

Conclusie 5: Minder inwoners maken gebruik van beschermingsbewind Beschermingsbewind is een wettelijke maatregel die door de kantonrechter wordt uitgesproken en bedoeld voor inwoners die door hun fysieke of mentale toestand al dan niet tijdelijk niet in staat zijn hun financiële belangen te behartigen. Een bewindvoerder beheert hun financiën. Het aantal

Kenmerk: 2024/1142089

3/4

inwoners dat de afgelopen jaren gebruik maakte van dit schuldenbewind is gedaald, van ongeveer 75 in 2021 naar 59 in 2023. Het convenant dat Haarlem en Zandvoort met de bewindvoerders hebben opgesteld zorgt voor goede samenwerking en voor door- en uitstroom van onder bewindgestelden via de budgetcoaches van de gemeente. Conclusie 6: Gewijzigde inzet schuldregeling Per 1 juli 2023 is de halvering van de aflostermijn van een schuldregeling ingegaan van 36 naar 18 maanden. Het voordeel voor inwoners is dat zij sneller schuldenvrij zijn en met een schone lei kunnen starten. Door deze verkorting werd een toename van aanmeldingen verwacht. Deze verwachting is tot nu toe niet uitgekomen; het aantal aanmeldingen bleef gelijk aan het eerste half jaar van 2023. 4. Consequenties De evaluatie toont aan dat het huidige beleid schulddienstverlening doelmatig en effectief is. Het te actualiseren beleid over meer kans voor op een financieel zeker bestaan zal voor een groot deel voortzetting zijn van het huidige beleid. Zandvoort wil het goede uit het huidige beleid behouden en het beleid actualiseren en verbeteren en aanscherpen waar dit nodig is. De komende maanden wordt de beleidsvisie geactualiseerd op basis van het bijgaande evaluatierapport, de bevindingen van het 213 onderzoek en input vanuit de gemeenteraad, partners in het dorp en de Adviesraad Sociaal Domein Zandvoort.

De geactualiseerde beleidsvisie wordt samen met de actualisering van het Minimabeleid aan de gemeenteraad aangeboden ter vaststelling. 5. Vervolg Voortkomend uit deze evaluatie zijn onderstaand een aantal denkrichtingen en acties benoemd voor de actualisering van het beleid. Naast deze denkrichtingen en acties wordt ook input opgehaald bij partners in het dorp en bij de Adviesraad Sociaal Domein Zandvoort. • Lokale schuldhulproute opzetten in samenwerking met Samen Zandvoort; • Meer bekendheid geven aan halvering aflossingstermijn; • Samenwerking met OverRood en de Kredietbank Nederland versterken voor passende schuldhulp aan ondernemers en zzp’ers; • Communicatie en voorlichting is en blijft belangrijk. 6. Bijlagen Bijlage 1. Evaluatierapport Schulddienstverlening Zandvoort

Kenmerk: 2024/1142089

4/4

In Zandvoort meer kans op een financieel zeker bestaan Evaluatie beleid Schulddienstverlening 2021-2024

1 juli 2024 Dorothea van der Veen & Corinne Visser Afdeling SMSR

1

2

Inhoud Inleiding...................................................................................................................................... 4 2. Grip op geld ............................................................................................................................ 6 Wat verstaan we onder grip op geld? .................................................................................... 6 Terugblik op primaire preventie ........................................................................................ 6 Terugblik op secundaire preventie..................................................................................... 7 Terugblik op Tertiaire preventie ........................................................................................ 7 3. Schuldenzorgvrij zijn ............................................................................................................... 9 Schulden voorkomen en schulden klein houden ................................................................... 9 Schulden oplossen ................................................................................................................ 14 Ondernemers en zzp’ers met schulden ............................................................................... 16 4.

Op weg naar een nieuwe toekomst ...................................................................................... 18 Beschermingsbewind en convenant .................................................................................... 18 Belang van nazorg ................................................................................................................ 19 Jongeren en schulden, NewFuture....................................................................................... 20 5.

Conclusies ......................................................................................................................... 21

3

Inleiding

In de Integrale beleidsvisie Armoede en Schulden: ‘In Zandvoort meer kans op een financieel zeker bestaan’ heeft de gemeente het minimabeleid en beleid voor schulddienstverlening voor de periode 2021- 2024 vastgelegd. Het einde van deze periode komt in zicht en dat betekent dat het beleid van de afgelopen vier jaar wordt geëvalueerd. Deze evaluatie geeft inzicht in de resultaten van ons voorgenomen beleid en levert ook aandachtspunten op voor het actualiseren van het nieuwe beleid. De Integrale beleidsvisie is opgebouwd vanuit de Kansencirkel Grip op Geld. Deze cirkel bestaat uit zes elementen en met deze elementen bieden we financieel kwetsbaren meer kans. De kern in de kansencirkel draait om ‘Grip op geld’, waaromheen elk element een aspect toelicht van het integrale beleid voor minima en schulddienstverlening. Per element is beschreven wat we daarvoor in de periode 2021-2024 willen doen en hoe we dat willen bereiken. In deze evaluatie blikken we terug op wat we hebben gedaan en wat we wel, gedeeltelijk of niet bereikt hebben. Ook wordt beschreven waar we het beleid door onverwachte trends en ontwikkelingen en wetwijzigingen hebben moeten bijstellen.

Trends, ontwikkelingen en wetswijzigingen Trends, ontwikkelingen en wetswijzigingen maakten het noodzakelijk om tijdens een beleidsperiode beleid en uitvoering regelmatig bij te stellen. Voor de periode 2021-2024 werd deze bijstelling vooral veroorzaakt door de coronacrisis, de gestegen energieprijzen en de aanhoudende inflatie. Ook een aantal vrij onverwachte wetswijzigingen zorgde ervoor dat we niet voorzien beleid moesten ontwikkelen en uitvoeren binnen de bestaande formatie. Het waren dan ook turbulente jaren voor beleid en uitvoering waarin steeds keuzes gemaakt en prioriteiten gesteld moesten worden. Dit alles met het doel om Zandvoorters met een laag inkomen zoveel en zo goed mogelijk te ondersteunen. 4

Onderstaand een beschrijving van de trends, ontwikkelingen en wetswijzigingen die van invloed zijn geweest op het beleid van de afgelopen jaren. De verwachte golf van financiële hulpvragen is echter uitgebleven. In 2020 en 2021 was er door fysieke sluiting van loketten een daling in het aantal aanmeldingen bij schulddienstverlening. En ook in 2022 en 2023 is een forse toename uitgebleven, ondanks de gestegen prijzen en aanhoudende inflatie. Een mogelijke verklaring voor de geringe stijging is het positieve effect van de diverse ondersteuningsmaatregelen vanuit de overheid om de energierekening betaalbaar te houden. Daarnaast is ook een gegeven dat het vaak jaren duren voordat huishoudens zich aanmelden voor schulddienstverlening. Ook is een mogelijke verklaring de krapte op de arbeidsmarkt. NVVK-kwaliteitskader en audit Zandvoort is lid van de branchevereniging voor schuldhulpverlening NVVK. Leden worden bij toetreding tot de NVVK en daarna iedere 3 jaar geaudit om te kijken of ze voldoen aan de normen. Leden die de NVVK Audit succesvol doorlopen krijgen het NVVK Keurmerk. Zandvoort is in het voorjaar van 2023 met goed gevolg geaudit en voldeed aan de kwaliteitsnormen1. Gedupeerden Kinderopvangtoeslag Bij het schrijven van de Beleidsvisie waren de gedupeerden van de kinderopvangtoeslag nog niet in beeld bij gemeenten. In deze visie is dit onderwerp dan ook niet opgenomen.

Vanaf 2021 hebben gemeenten echter een intensieve taak gekregen in de hersteloperatie voor ouders die zich als gedupeerden Kinderopvangtoeslag hebben gemeld. De gemeente kan de kosten die zij maakt bij de ondersteuning aan deze ouders volledig declareren bij het Rijk. In totaal hebben 40 Zandvoortse ouders zich gemeld bij de Uitvoeringsorganisatie Hersteloperatie Toeslagen. Van 16 ouders is inmiddels bekend dat zij als gedupeerde zijn aangemerkt. Sinds vorig jaar komen ook de ex-partners in aanmerking voor compensatie. De gemeente ondersteunt hen met schulden en aanvullende schade wordt gecompenseerd. Het hulpteam kinderopvangtoeslagaffaire van de gemeente heeft ouders -en hun gezin- ondersteund bij het maken van een nieuwe start. Hoewel het vanaf 2024 niet meer mogelijk is voor ouders zich als gedupeerde te melden bij de Belastingdienst, gaat de Hersteloperatie en daarmee ook de ondersteuning in Haarlem onverminderd door. Ook de kinderen van gedupeerde ouders en eventuele ex-toeslagpartners. Het hulpteam van de gemeente biedt ondersteuning op vijf leefgebieden: wonen, werk, gezondheid, gezin en financiën. In Zandvoort zijn hulpvragen op al deze leefgebieden aan bod gekomen. De afgelopen periode is gebleken dat waar een enkele ouder eerder aangaf geen hulp te willen later toch contact opnam voor hulp.

1 https://www.nvvk.nl/thema/nvvk-kwaliteitskader

5

2. Grip op geld

Wat verstaan we onder grip op geld? Voorkomen is beter dan genezen, maar als voorkomen niet lukt, dan zijn we er graag vroeg bij. Inwoners met geldzorgen of schulden trekken vaak te laat aan de bel. Vaak melden zij zich pas vijf jaar nadat betalingsachterstanden zijn ontstaan. De reden hiervan is vaak schaamte of men weet de weg naar hulp niet te vinden. Door inzet van verschillende vormen van preventie wil Zandvoort voorkomen dat inwoners zich te laat melden met hun geldzorgen en schulden. De afgelopen beleidsperiode is ingezet op drie vormen van preventie: ▪ Primaire preventie richt zich op voorlichting over geldzaken en inwoners die risico lopen op het maken van schulden; ▪ Secundaire preventie richt zich op vroegtijdige onderkenning van financiële problemen, opsporing en behandeling. Meestal gaat het hierbij om specifieke doelgroepen, zoals jongeren, statushouders en ex-gedetineerden; ▪ Tertiaire preventie richt zich op situaties waar al sprake is van problematische schulden en deze vorm van preventie is bedoeld om erger te voorkomen, zoals terugval en recidive; ▪ Nazorg heeft in zichzelf al een preventieve werking.

Terugblik op primaire preventie Voor wat betreft tertiaire preventie is in de afgelopen beleidsperiode het volgende gerealiseerd. Gastlessen op school Door jongeren financieel bewust te maken wordt de basis gelegd voor financiële zelfredzaamheid op volwassen leeftijd. De afgelopen jaren zijn gastlessen gegeven in groep 8 op de basisschool waarbij de nadruk lag op de waarde van het geld en beïnvloeding van buitenaf. Op het voortgezet onderwijs in Zandvoort en Haarlem en op het Mbo heeft Money Start les gegeven op het voortgezet onderwijs en 6

Mbo. Daarnaast heeft Kikid voorstellingen gegeven waarbij zij peers inzetten die na de voorstelling in gesprek gaan met jongeren. In 2021 en 2022 konden er door corona geen voorstellingen plaatsvinden en zijn de voorstellingen vervangen door lessen. In 2023 zijn er in totaal 11 voorstellingen geweest en 320 jongeren hebben een voorstelling bijgewoond. Niet geregistreerd wordt wie van de leerlingen uit Haarlem of Zandvoort komen. Bij beide vormen lag het accent op de veranderingen die jongeren te wachten staan als zij 18 jaar worden, omgaan met geld in relatie tot groepsdruk en verleidingen en het voorkomen van schulden.

Voorlichtingsbijeenkomsten op verzoek, les op maat De gemeente heeft op verzoek van partners in het dorp en het sociaal wijkteam door de jaren heen voorlichtingsbijeenkomsten gegeven. Deze bijeenkomsten werden afgestemd op vaak kwetsbare doelgroepen en werden op locatie gegeven. Tijdens de coronaperiode zijn deze bijeenkomsten zoveel mogelijk digitaal georganiseerd.

Terugblik op secundaire preventie Achterstanden in betalingen van gemeentelijke zorgpolis De afgelopen jaren hebben budgetcoaches gebeld met inwoners die gebruik maken van de gemeentelijke zorgpolis en die achterstanden hebben met de betalen van de maandelijkse premie. Vaak werd dan een passende betalingsregeling afgesproken met de zorgverzekeraar. Statushouders Het risico op schulden bij statushouders is relatief hoog. Zij krijgen te maken met een nieuwe leefsituatie waarin geldzaken goed geregeld moeten zijn om rond te kunnen komen. Volwassen statushouders die in Zandvoort gingen wonen hebben tot 1 januari 2023 een Introductieprogramma (IPS) aangeboden gekregen. In dit programma was aandacht voor het omgaan met geld waarbij de landelijke toeslagen, gemeentelijke regelingen en uitleg over de zorgverzekering aan bod kwamen. Daarnaast werden handvatten gegeven om een eigen budgetplan bij te kunnen houden. Vanaf 1 januari 2023 is de nieuwe Wet Inburgering ingegaan. Met de komst van deze wet zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor de verplichte financiële ontzorging van bijstandsgerechtigde statushouders tijdens de eerste zes maanden van hun verblijf in de gemeente. Doel van deze financiële ondersteuning is het voorkomen van geldzorgen en schulden en het creëren van financiële redzaamheid. Maandelijks werd een introductieprogramma georganiseerd.

In april 2022 is het Introductieprogramma Statushouders afgesloten en zijn er geen lessen meer gegeven. De lessen vallen nu onder de nieuwe wet Inburgering en is daarmee onderdeel geworden van structurele dienstverlening aan statushouders.

Terugblik op Tertiaire preventie Voor wat betreft tertiaire preventie is in de afgelopen beleidsperiode het volgende gerealiseerd. Cursus Grip op geld voor inwoners in schuldbemiddeling Deze cursus is vast onderdeel van het schuldbemiddelingstraject. In deze cursus is aandacht besteed aan het voeren van een financiële administratie en aan houding en motivatie om de financiën op orde te houden. Ook hier kwamen toeslagen, regelingen, zorgverzekering en het maken van een eigen budgetplan aan bod. Dit alles gericht op de toekomst om de inwoner handvatten te geven gericht op financiële redzaamheid. Tijdens de coronaperiode zijn de cursussen digitaal aangeboden. Bij deze cursussen bleek echter dat veel inwoners het lastig vonden om hierbij aan te sluiten. Inwoners liepen tegen verschillende zaken aan zoals het downloaden van de Teams app, inloggen via Teams, geen camera of geluid. De belangstelling voor deze cursus is teruggelopen. Daar komt nog bij dat inwoners aan het eind van hun traject budgetcoaching krijgen en de cursus en budgetcoaching elkaar inhoudelijk overlappen. 7

Ook is in 2023 de aflostermijn van schulddienstverleningstrajecten gehalveerd. Dit betekent dat de cursus en budgetcoaching gelijktijdig ingezet werden en dit belastend was voor inwoners en overbodig er al sprake was van budgetcoaching. Actieve benadering inwoners In de huidige Beleidsvisie wordt over nazorg Minimabeleid gesproken. Actieve benadering van inwoners is echter een betere omschrijving dan nazorg voor hetgeen is gerealiseerd. Afgelopen jaren is met een aantal acties gestart. Het gaat dan met name over het zo makkelijk mogelijk maken en aanvragen van de minimaregelingen. Gebleken is namelijk dat als inwoners een regeling één keer hebben ontvangen, dit geen garantie is dat zij zelf bijhouden of zij later opnieuw recht hebben op een regeling. De afgelopen beleidsperiode is het volgende gerealiseerd. ▪ De ZandvoortPas is automatisch verstrekt waar dat kon. Waar dat niet kon werd aan alle andere ZandvoortPashouders een voor-ingevuld aanvraagformulier gestuurd, voor het nieuwe jaar; ▪ Voor de schoolkostenregeling heeft de gemeente een aanvraagformulier aan alle ouders met kinderen in de doelgroep gestuurd.

Inwoners werden nagebeld als zij een aanvraagformulier niet hadden en teruggestuurd; ▪ Voor de individuele inkomenstoeslag nam de gemeente het initiatief voor een vervolgaanvraag als iemand een volgend jaar nog tot de doelgroep behoorde; ▪ Inwoners werden actief begeleid bij het invullen van een aanvraagformulier wanneer zij dat zelf goed niet konden; medewerkers van de gemeente waren ook aanwezig op de Buurtplaats om inwoners hierbij te ondersteunen Het aanvragen van minimaregelingen en bijzondere bijstand is gedigitaliseerd. Dit betekent een automatische vereenvoudiging als op basis van DigiD blijkt dat de aanvrager ZandvoortPashouder is. Uiteraard blijft het mogelijk om de aanvraag op papier in te dienen. Bij contact over een minimaregeling wordt doorgevraagd naar mogelijk andere problemen.

8

3. Schuldenzorgvrij zijn

Schulden voorkomen en schulden klein houden Schulden hebben een grote impact op het leven van inwoners en beïnvloedt ook het denkvermogen. Inwoners met schulden komen vaak in een vicieuze cirkel terecht. De problemen worden steeds groter en het wordt steeds moeilijker om de situatie te doorbreken en hulp te zoeken. Financiële stress verlamt en alle aandacht gaat uit naar hoe en wanneer alle rekeningen betaald moeten worden. Inwoners focussen zich op problemen op de korte termijn en kunnen vaak niet nadenken over lange termijn oplossingen. Het is dan ook belangrijk om Zandvoorters zo snel mogelijk te bereiken en te helpen. De afgelopen vier jaar is de Zandvoortse dienstverlening bij geldzorgen en schulden verbreed en heeft zich vooral gericht op het vroegtijdiger hulp aanbieden. Inwoners met geldzorgen konden zich altijd melden en afhankelijk van de mate waarin iemand te maken had met geldzorgen, werd een passende oplossing geboden. Niet elke inwoner is in staat eigen verantwoordelijkheid te nemen of te dragen en niet elk traject is geschikt voor iedere doelgroep. De vorm van de problematiek was breed; van zorgen om geld en betalingsachterstanden tot aan problematische schulden waar de inwoner zonder professionele hulp niet uit kon komen. Waar dat met eenvoudige hulp ka-on, werd lichte ondersteuning geboden.

Wanneer een Zandvoorter zich met complexe, problematische schulden meldt, vroeg dit om intensieve en langdurige ondersteuning. Met andere woorden, de dienstverlening was licht waar het kon en zwaar waar het moest. De afgelopen vier jaar zag Zandvoort dat er steeds meer werd gedaan om schulden bij inwoners te voorkomen of om schulden klein te houden vanuit de landelijke overheid. Onderstaande resultaten geven aan hoe Zandvoort hier invulling aan heeft gegeven.

9

Budgetondersteuning op Maat (BooM) Al in 2019 is besloten om Budgetondersteuning op Maat (verder te noemen BooM) als instrument structureel toe te voegen aan de gemeentelijke schulddienstverlening. De afgelopen vier jaar is duidelijk gebleken dat stapsgewijs steeds meer inwoners voldoende ondersteuning gevonden hebben binnen een lichte(re) ondersteuning om schulden te voorkomen of schulden klein te houden. Het doel van BooM is het vergroten van de financiële zelfredzaamheid van Zandvoorters. Dit gebeurde door: 1. Zorgen voor gedragsverandering bij de inwoner; 2. Voorkomen en terugdringen van recidive bij schuldenaren; 3. Beperken maatschappelijke kosten; 4. Besparing op kosten beschermingsbewind; 5. Verhogen klanttevredenheid door efficiëntere dienstverlening; 6. Voorkomen van (nieuwe) schulden en terugdringen problematische schulden; 7. Maatwerk bieden: iedere inwoner heeft recht op een passend aanbod en dus ook het voorkomen van onnodige instroom beschermingsbewind en bevorderen van uitstroom. Inwoners konden zich aanmelden voor een los budgetadvies-gesprek of voor een schulddienstverleningstraject. Maar ook uit een kennismakingsgesprek voor een schuldregeling kon blijken dat begeleiding door een budgetcoach het best passend was.

In dit kennismakingsgesprek kreeg de inwoner uitleg over de mogelijke trajecten en werd op basis van de uitvraag een keuze gemaakt voor: - uitsluitend budget coaching; - een coaching traject in combinatie met budgetbeheer; - aanmelding voor een schulddienstverlening; - andere hulpverlening (bijvoorbeeld bewind). Hoe groot de financiële problemen in een huishouden ook zijn - en landelijk hebben meer dan een miljoen gezinnen hier mee te maken - het betekent zeker niet dat een inwoner direct hulp vraagt aan de gemeente. Veelal komt dit pas laat of te laat ter sprake. Uit onderzoek is gebleken dat het gemiddeld vijf jaar duurt voordat inwoners zich melden bij de gemeente voor ondersteuning. Schaamte voor de financiële zorgen en onwetendheid speelt hierbij vaak een rol. Het wijkteam van Samen Zandvoort en de klantmanagers bij Werk en Inkomen zijn belangrijke schakels in het bespreekbaar krijgen van de financiële situatie en het vervolgens met de inwoner bespreken van mogelijkheden richting een oplossing. Ook via hen komen inwoners in beeld bij BooM. Het aantal inwoners dat is gestart met een BooM ondersteuningstraject is vrij stabiel gebleven de afgelopen jaren. Ongeveer 10 inwoners per jaar hebben gebruik gemaakt van deze vorm van budgetcoaching.

Betalingsregeling als instrument Door het bijbehorende maatwerk, is het aanbod van het ondersteunen bij een betalingsregeling ook een onderdeel van het BooM traject. Wanneer blijkt dat een inwoner erbij gebaat is om een betalingsregeling met een schuldeiser af te spreken, kan dit met ondersteuning van de gemeente. De inwoner maakt zelf de afspraak met de schuldeisers, en zorgt ook zelf dat de regeling wordt nagekomen. Ook komt het voor dat de gemeente een betalingsregeling voor een inwoner afspreekt. In dat geval kan de gemeente ook zorgdragen voor de betaling van de regeling en wordt dit ingezet in combinatie met budgetbeheer. Vroegsignalering van betalingsachterstanden Om eerder actief te kunnen ingrijpen hebben gemeenten sinds 1 januari 2021 een wettelijke taak vanuit de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) gekregen en dat is het vroegtijdig signaleren van schulden in de vaste lasten. Gemeenten hebben hiermee de wettelijke grondslag om met 10

woningbouwcorporaties, energie- en drinkwaterbedrijven en zorgverzekeraars gegevens over betalingsachterstanden uit te wisselen. Medewerkers van de gemeente of wijkteam mogen vervolgens ongevraagd, binnen 4 weken, op inwoners af wanneer de vaste lasten partijen geen contact of afspraken met inwoners kunnen maken over schulden en/of betalingsregelingen. Directe hulp door het treffen van een betalingsregeling of een andere vorm van hulp kan dan geboden worden, waardoor de ontwikkeling van problematische schulden tegengegaan wordt. Vroegsignalering is inmiddels onderdeel geworden van de structurele dienstverlening die aan inwoners wordt geboden. Zandvoort zag al meerwaarde in Vroegsignalering lang voordat deze taak een wettelijke basis kreeg. Zo was er al samenwerking met de woningbouwcorporatie en gingen wijkteamleden ‘er op af’, gericht op voorkomen van huisuitzettingen. Sinds in 2021 Vroegsignalering een wettelijke taak werd, zijn met de vaste lasten partijen convenantafspraken gemaakt via brancheorganisatie NVVK. Zandvoort heeft deze ook ondertekend samen met lokale partners. Vanaf die tijd heeft doorontwikkeling plaats gevonden en is Zandvoort ook bevraagd in onderzoek van de Nationale Ombudsman. 2 Onderdeel van de afspraken is dat vaste lasten partijen signalen doorgeven aan de gemeente wanneer inwoners één of meerdere maanden betalingsachterstanden hebben.

Wanneer een inwoner aangeeft ondersteuning te willen, gaat een medewerker van de gemeente of Samen Zandvoort in gesprek en onderzoekt met de inwoner een passende oplossing. Het hulpaanbod varieert van een simpele/snelle actie, tot aan complexe en soms langdurige hulpverlening. Voorbeelden hiervan zijn: - Het treffen van een betalingsregeling; - Eenmalig geven van informatie en advies over bijvoorbeeld omgaan met geld; - Starten van een traject ‘Budgetcoaching op Maat’; - Aangaan van traject schulddienstverlening bij geldzorgen en problematische schulden; - Warm overdragen aan andere vormen van hulpverlening. Sinds de start van de wettelijke taak steeg ook het aantal signalen dat de gemeente ontving. Deze stijging is vooral het gevolg van het aantal vaste lasten partners dat meldingen doet en de wettelijke basis die er nu is. In 2021 konden niet alle binnengekomen meldingen worden geteld vanwege gebruik van een ander systeem, dit verklaart het aantal 0 in de grafiek. In 2022 waren er 410 meldingen. Het aantal meldingen in 2023 is toegenomen naar 800 op jaarbasis.

Meldingen Vroegsignalering in Zandvoort 1000 800 600 400 200 0 2021

2

2022

2023

Vergadering BenW besluiten 28-03-2023 Gemeente Zandvoort (raadsinformatie.nl)-punt 7 11

Hoger bereik door inzet van een klantcontactcenter Certin Het bereiken van inwoners met betalingsachterstanden ging in 2021 en de eerste maanden van 2022 niet altijd makkelijk. Wanneer contact werd gezocht, was een brief of email de snelste manier, maar dit leverde aanzienlijk minder vaak contact op dan een telefoontje of een huisbezoek. Dit terwijl telefonische contactpogingen, en zeker een huisbezoek, bijzonder arbeidsintensief en dus kostbaar zijn. Vanaf augustus 2022 is gemeente Zandvoort een pilot gestart in samenwerking met klantcontactcenter Certin. Certin wil inwoners met een betaalachterstand helpen door de inzet van persoonlijk contact. Certin neemt namens de gemeente contact op met inwoners met een niet te hoge betalingsachterstand met de vraag of zij verdere ondersteuning nodig hebben. Certin doet zeven belpogingen, ook in de avond en op zaterdag. Wanneer inwoners aangeven graag ondersteuning te krijgen, neemt een medewerker van de gemeente contact op voor vervolghulp. Mede door de inzet van Certin, kon de gemeente zo’n 25% van de inwoners bereiken en hen een hulpaanbod doen. 61 Zandvoorters maakten gebruik van een hulpaanbod van de gemeente. In onderstaande grafiek een weergave van het jaar 2023 van signalen van gemeente Haarlem en Zandvoort samen naar leeftijdsopbouw en bereik. Het bereiken van jongvolwassenen blijkt moeilijker dan het bereiken van ouderen.

Voorkomen van huisuitzettingen Het komt voor dat de inzet van Vroegsignalering niet leidt tot het gewenste resultaat. Er is geen contact geweest met de inwoner of er is wel contact geweest, maar de inwoner wilde geen hulp, heeft geen passende betaalafspraak gemaakt of komt die niet na. Dat kan leiden tot een huisuitzetting met alle gevolgen van dien voor het gezin. Om huisuitzettingen te voorkomen zijn er voor Zandvoort allereerst aanvullende afspraken gemaakt met de woningcorporatie. Sinds 2022 sluiten ook steeds meer particuliere verhuurders zich aan bij de gemaakte afspraken.

12

Voorkomen van Energie-afsluitingen Sinds april 2023 ontvangt de gemeente van energieleveranciers signalen van inwoners waarbij de energieleverancier het voornemen heeft het contract af te sluiten3. Ondanks de contactpogingen van de energieleverancier zelf en van de gemeente via Vroegsignalering, is het dan nog niet gelukt om tot een passende afspraak te komen. De gemeente ontvangt deze signalen en onderneemt opnieuw pogingen om met de inwoner in contact te komen. Het doel is om te voorkomen dat inwoners zonder energiecontract achterblijven.

Opvolging van signalen van wanbetalersregeling Zorgverzekering Iedere volwassen inwoner is verplicht om een ziektekostenverzekering af te sluiten en hier maandelijks premie voor te betalen. Wanneer een inwoner 6 maanden geen zorgpremie betaalt, wordt men door de zorgverzekeraar aangemeld bij het CAK voor de wanbetalersregeling. Inwoners betalen dan geen premie meer aan hun zorgverzekeraar, maar een bestuursrechtelijke premie aan het CAK. Inwoners blijven wel verzekerd. Sinds het voorjaar van 2019 ontvangt Zandvoort maandelijks signalen van het CAK van inwoners die zijn aangemeld bij het CAK en in de wanbetalersregeling zitten. Zandvoort ontvangt ongeveer 10 nieuwe signalen per maand. Sinds mei 2023 worden deze signalen via de Vroegsignalering opgevolgd. Er wordt contact met inwoners gelegd en aangeboden samen aan een oplossing te werken. Sinds 2019 is een duidelijke afname van het aantal inwoners in de wanbetalersregeling te zien. 2019

2023

Totaal aantal inwoners op CAK lijst

335

236

Inwoners met een lopende (schuld)regeling

89

49

Inwoners nog in wanbetalersregeling

246

187

023 Steunfonds Het 023 Steunfonds is een methodiek die Zandvoorters met schulden op onorthodoxe wijze helpt. Als er geen reguliere mogelijkheden zijn, wordt het 023 Steunfonds ingezet voor inwoners voor wie er belemmeringen zijn voor de start van het reguliere traject, bijvoorbeeld door het eerst aflossen van belemmerende schulden. Ook is het 023 Steunfonds ingezet voor het wegnemen van een belemmerende zorgschuld waardoor een inwoner niet kon deelnemen aan de Gemeentelijke zorgpolis. Zandvoorters die niet in aanmerking (lijken te) komen voor de reguliere schulddienstverlening kunnen op deze manier via maatwerk toch worden geholpen. 3

Update Vroegsignalering Gemeenten april 2023 (nvvk.nl) 13

De budgetcoaches maken ook gebruik van het 023 Steunfonds om inwoners met kleine achterstanden te helpen. In deze situatie wordt dit als lening via budgetbeheer aan de gemeente terugbetaald. Vanaf 2022 vindt toekenning van het 023 Steunfonds via de bijzondere bijstand plaats. Op deze manier zijn in 2022 zijn 14 verstrekkingen gedaan en in 2023 tien. Budgetbeheer Met budgetbeheer neemt de gemeente het betalingsverkeer (tijdelijk) over van een inwoner. In overleg met de inwoner maakt de consulent Schulddienstverlening een gemotiveerde keuze uit de volgende drie vormen van budgetbeheer: ▪ Basis (financieel beheer), waarbij alleen de aflossingscapaciteit wordt gereserveerd. Het volledig vrij te laten bedrag wordt aan de inwoner zelf doorbetaald. ▪ Plus, waarbij het volledige inkomen wordt beheerd en betaling van de belangrijkste maandelijkse vaste lasten (huur, nutsvoorzieningen, zorgverzekering) plaatsvindt. ▪ Totaal, waarbij het volledige inkomen wordt beheerd en betaling van alle maandelijkse vaste lasten plaatsvindt. Daarnaast worden er noodzakelijke reserveringen gedaan. De inwoner ontvangt wekelijks huishoudgeld. In totaal hebben de afgelopen beleidsperiode jaarlijks ongeveer 70 Zandvoorters gebruik gemaakt van één van deze vormen van budgetbeheer.

Schulden oplossen Door de versterking op het gebied van schulden voorkomen en schulden klein houden, is te zien dat het aantal inwoners dat zich heeft gemeld met geldproblemen vrij stabiel is gebleven. In 2020 hebben zich veel minder inwoners gemeld met vragen rondom geld. Dit was het gevolg van de uitbraak van de coronapandemie. Pas in 2022 waren de aantallen weer terug op het peil van voor corona. De verwachting was dat door en na corona het aantal aanmeldingen zou stijgen. Dit bleek in Zandvoort, en ook landelijk, niet het geval. Daarnaast kan ongeveer 20% van de aanmeldingen via een BooM traject worden opgelost. Onderstaande grafiek een weergave van het aantal inwoners dat zich de afgelopen jaren heeft gemeld met geldzorgen.

Halvering aflosperiode Per 1 juli 2023 is de halvering van de aflostermijn van een schuldregeling ingegaan. Waar een inwoner tot die datum een persoonlijk aflosbedrag afsprak voor 36 maanden met de schuldeisers, is dat in 2023 naar 18 maanden gegaan. Het voordeel voor inwoners is dat zij sneller schuldenvrij zijn en met een schone lei kunnen starten. Door deze verkorting werd een toename van aanmeldingen verwacht. In de praktijk zag de gemeente echter geen toename van het aantal aanmeldingen sinds 1 juli 2023. Het aantal aanmeldingen bleef gelijk aan het eerste half jaar van 2023.

14

Voor de periode dat de verkorting van de aflostermijn bekend werd, 7 februari 2023 en de daadwerkelijke ingangsdatum 1 juli 2023, is een overgangsregeling afgesproken. Officieel bleven de inwoners die in deze periode een schuldregeling startten, 36 maanden in de regeling. De gemeente heeft echter voor 5 inwoners geregeld dat ook zij gebruik kunnen maken van een termijn van 18 maanden. De gemeente staat hierbij garant voor het bedrag van de overige 18 maanden. Schuldsanering of schuldbemiddeling Een andere wijziging die de gemeente heeft doorgevoerd is door naast het aanbod van een schuldbemiddeling, ook een schuldsanering aan te bieden. Er zijn twee soorten minnelijke schuldregelingen: schuldsanering en schuldbemiddeling. Bij schuldbemiddeling worden alle inkomsten van de inwoner boven het vrij te laten bedrag maandelijks gereserveerd en op een afgesproken momenten betaald aan de schuldeisers. Elke zes maanden worden de inkomsten van de inwoner opnieuw berekend. Sinds 2022 biedt de gemeente ook de mogelijkheid van schuldsaneringen aan inwoners en heeft hiervoor een overeenkomst gesloten met de Kredietbank Nederland. Bij een schuldsanering verstrekt de Kredietbank een saneringskrediet waarmee de inwoner zijn schulden aflost tegen finale kwijtschelding. De Kredietbank Nederland wordt de enige schuldeiser.

Vergeleken met een schuldbemiddeling heeft een saneringskrediet verschillende voordelen: 1. Het neemt stress weg, biedt rust en overzicht voor inwoner zodat ze weer kunnen meedoen in de maatschappij; 2. Voor schuldhulpverleners verkort het saneringskrediet het minnelijke traject en de administratieve belasting; 3. Het is aantrekkelijk voor schuldeisers omdat ze het dossier snel kunnen sluiten. Ze krijgen binnen enkele weken het afgesproken bedrag in plaats van een 18 maanden durend administratief bewerkelijk schuldbemiddelingstraject. Het voorkomt ook incassokosten en kosten van (loon)beslagen. Zandvoort zet bij voorkeur een schuldsanering in, tenzij individuele omstandigheden van de inwoner aanleiding geven om toch een schuldbemiddeling in te zetten. Schuldsanering is onderdeel geworden van de structurele dienstverlening die aan inwoners wordt geboden.

15

Oplossing voor schulden van inwoners in bijzondere situaties Zandvoort ondersteunt inwoners bij geldzorgen en het oplossen van schulden. De afgelopen jaren is er ook steeds meer aandacht gekomen voor bijzondere situaties van inwoners en zijn er initiatieven (door)ontwikkeld om ook in bijzondere situaties een oplossing te bieden. Onderstaand wordt de aanpak beschreven voor inwoners met schulden en een eigen woning, jongvolwassenen, ondernemers en ZZP’ers. Schulden en eigen woningbezit Zandvoort met een eigen huis worden geholpen door een hierin gespecialiseerde consulent schulddienstverlening. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de werkafspraken die de landelijke brancheorganisatie NVVK heeft gesloten met hypotheekverstrekkers (via project Schakel!). Deze vorm van dienstverlening komt tot nu weinig voor; sinds 2022 is 1 Zandvoorter per jaar met een eigen woning en schulden op deze wijze ondersteund.

Ondernemers en zzp’ers met schulden Met de wijziging van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening in 2021 heeft Zandvoort een speciaal aanbod voor kleine ondernemers en zzp’ers met schulden. Dit aanbod is onderdeel van de structurele dienstverlening aan inwoners geworden. Het gaat om inwoners van Zandvoort met een eigen bedrijf of die werken als zzp’er. Een aantal consulenten Schulddienstverlening richt zich speciaal op de geldzorgen en schulden van deze groep. De afgelopen jaren zag de gemeente een toename van het aantal ondernemers dat zich gemeld heeft met betalingsproblemen. Door de coronacrisis werd voor deze doelgroep ook toename verwacht van financiële problemen door het wegvallen van het inkomen of een gedeelte daarvan. In 2020 deden ondernemers een intensief beroep op tijdelijke ondersteuningsmaatregelen als TOGS, Tozo en NOW. Deze tijdelijke regelingen hebben er voor gezorgd dat ondernemers tijdelijk een oplossing vonden. Inmiddels is wel duidelijk dat er meer ondernemers met geldzorgen zich hebben gemeld mede door het wegvallen van deze generieke maatregelen. Ondernemers en zzp’ers hebben zich de afgelopen jaren bij de gemeente voor een kennismakingsgesprek gemeld. Afhankelijk van de persoonlijke situatie werd een vervolg ingezet. Bijna de helft van de ondernemers kreeg een ondersteuningstraject bij vrijwilligersorganisatie OverRood 4.

Bij OverRood kregen zij advies, een toets op levensvatbaarheid van de onderneming, maar vooral ook extra ondersteuning bij hun administratie en het op orde brengen van het schuldendossier. Voor ongeveer een kwart van de ondernemers is vervolgens een schuldbemiddelingsregeling opgestart.

4

https://overrood.nl. 16

Online dienstverlening In Zandvoort kunnen inwoners zich op ieder moment online melden met geldzorgen. Sinds begin 2023 kunnen inwoners op een noodknop op de website kenbaar maken dat zij geldzorgen hebben. Er is een button ‘Contact opnemen’ waarbij inwoners hun gegevens bij zorgen kunnen achterlaten. Er wordt daarna zo snel mogelijk contact opgenomen met een inwoner om te kijken waar er ondersteuning kan plaatsvinden. Ook aanmeldingen voor schulddienstverlening of budgetondersteuning kunnen online plaatsvinden. Verbeteringen en innovatie en aansluiting landelijke initiatieven De afgelopen jaren zijn veel initiatieven ontwikkeld waardoor iemand met schulden sneller schuldenzorgvrij kan zijn. Deze initiatieven werden aangeboden via de branchevereniging voor schuldhulpverlening NVVK, onder andere in samenwerking met Schuldenlab Nl, Divosa en het Programma Schuldendomein van de VNG. De landelijke ontwikkeling en uitrol van deze programma’s voorkomt dat iedere gemeente het wiel zelf moet uitvinden. Eind 2021 is Zandvoort aangesloten bij de Nederlandse Schuldhulproute. https://nederlandseschuldhulproute.nl Dit is een platform om inwoners met geldzorgen te vinden, te bereiken en toe te leiden naar passende hulp. Ook ondernemers met geldzorgen ontvangen zo advies en worden desgewenst doorgeleid naar OverRood of het gemeentelijke loket.

De website Geldfit is een onderdeel van de Nederlandse Schuldhulproute. https://geldfit.nl. Geldfit bevat de sociale kaart van alle preventieve en curatieve interventies rondom financiële gezondheid. Via de website of het telefoonnummer kunnen inwoners zien welke stappen zij kunnen zetten om weer grip op geld te krijgen. Zandvoort heeft zich in de afgelopen jaren aangesloten bij het Schuldenknooppunt. Via het Schuldenknooppunt kunnen gemeenten en schuldeisers op een eenduidige manier digitaal met elkaar communiceren. Dit betekent dat het opstarten van een schuldregeling en de doorlooptijd flink kan worden verkort. Het systeem is een doorgeefluik voor berichten, die versleuteld uitgewisseld worden. Schuldenknooppunt is geen database en er blijven dus geen gegevens in staan. Zandvoort is aangesloten. Een landelijk projectteam buigt zich over de aansluiting van de schuldeisers.

17

4. Op weg naar een nieuwe toekomst

Zandvoorters met geldzorgen en schulden hebben jarenlang gewerkt aan het oplossen van hun schulden. De schulden zijn nu afgelost en kwijtgescholden en inwoners hebben geleerd om op een andere manier met geld om te gaan. Zandvoorters weten hoe zij toeslagen, minimabeleid en andere regelingen kunnen aanvragen en waar zij hierbij hulp kunnen krijgen. Zij kunnen nu met een schone lei beginnen en er zijn geen financiële belemmeringen meer voor participatie in de samenleving.

Beschermingsbewind en convenant Beschermingsbewind is een wettelijke maatregel die wordt uitgesproken door de kantonrechter. Beschermingsbewind is bedoeld voor mensen die door hun fysieke of mentale toestand tijdelijk of blijvend niet in staat zijn hun financiële belangen te behartigen. Een bewindvoerder beheert dan hun financiën en stabiliseert de situatie. Steeds meer mensen werden onder beschermingsbewind geplaatst. Dit kwam met name door een wetswijziging in 2014 die het mogelijk maakte dat ook mensen die (herhaaldelijk) in een problematische schuldensituatie zijn geraakt, werden toegelaten. Inwoners met problematische schulden kunnen worden geholpen met schuldenbewind. Maar inwoners kunnen in sommige gevallen ook worden ondersteund met lichtere vormen van hulp. Gemeenten hebben sinds 2022 adviesrecht gekregen. Dat betekent dat gemeenten drie maanden nadat schuldenbewind is ingesteld de rechter mogen adviseren of een inwoner het beste kan worden geholpen door voortzetting van het bewind, of door een lichtere vorm van gemeentelijke ondersteuning. In dit kader heeft Zandvoort in maart 2022 een convenant Beschermingsbewind op Maat afgesloten met bewindvoerderskantoren. In eerste instantie tekenden 16 bewindvoerderskantoren dit convenant, inmiddels zijn er 48 bewindvoerderskantoren aangesloten.

In dit convenant zijn afspraken gemaakt over de kwaliteit en de manier van samenwerken. Op deze manier is de samenwerking tussen de gemeente, bewindvoerders en ook de rechtbank verbeterd. Maar vooral is hiermee geborgd dat een inwoner de meest passende ondersteuning krijgt, gebruik 18

weet te maken van alle van toepassing zijnde minimaregelingen, en vooruit kan kijken naar een schuldenvrije toekomst. Sinds de invoering van het adviesrecht en de uitvoering van de convenantafspraken, is er een daling te zien van het aantal inwoners in schuldenbewind. Drie keer per jaar zijn er digitale kennissessies waarin wederzijdse informatie tussen gemeente en Bewindvoerders wordt uitgewisseld. De goede samenwerking die is ontstaan maakte het ook mogelijk de pilot Witgoedwissel via de bewindvoerders te realiseren. Naast beschermingsbewind voor schulden zijn er ook Zandvoorters die onder Mentorschap of curatele staan of regulier onder bewind zijn gesteld door de rechter. Hieronder de ontwikkeling in unieke cliënten onder bewind waar Zandvoort tegemoetkoming in de bijzondere bijstand voor verstrekt.

Belang van nazorg Nazorg is gericht op het niet terugvallen in een leven met schulden maken. Ervaring leert dat inwoners na een succesvolle afronding van een schuldregelingstraject vaak bang zijn om hun financiën en alles wat daarmee te maken heeft, weer zelfstandig te moeten gaan regelen. Anderen zijn juist overmoedig en denken alles juist weer zelf te kunnen en ook zijn er inwoners die ieder contact met de gemeente afhouden om van de ervaren bemoeienis af te kunnen zijn. Zandvoort zette de afgelopen beleidsperiode extra in op nazorg tijdens en na een schuldregeling en dit is onderdeel geworden van de structurele dienstverlening aan inwoners. Al tijdens het laatste jaar van een schuldregeling werden inwoners door budgetcoaches begeleid om, na beëindiging van de schuldregeling, zelfstandig en schuldenvrij hun financiën te beheren. De budgetcoaches maakten samen met inwoners een budgetplan en adviseerden inwoners over hun budget en het maken van reserveringen voor onverwachte uitgaven.

19

Het aantal inwoners dat terugkwam met opnieuw schulden was laag (recidive). In 2022 was dat al laag, 1%. In 2023 was dat nog verder gedaald naar 0,01%.

Jongeren en schulden, NewFuture NewFuture helpt jongeren met problematische schulden. Cruciaal in het slagen van een NewFuture traject is de begeleiding in houding en gedrag door trajectbegeleiders van perMens. PerMens zorgt voor de begeleiding van de jongeren op alle leefgebieden. Onderdeel van de stappen van NewFuture is dat de jongere in budgetbeheer gaat en de gemeente een plan opstart voor de jongere dat gericht is op het oplossen van de schulden. De oplossing kan zijn schuldbemiddeling of schuldsanering en soms ook volledige afbetaling van de schulden. In 2023 is onder begeleiding van externe experts, in samenwerking met beleid en uitvoering, de nieuwe methodiekbeschrijving geactualiseerd voor de ondersteuning van jongvolwassenen met schulden, waarin ook rekening wordt gehouden met halvering van de aflossingstermijn naar 18 maanden.

20

5. Conclusies Uit de evaluatie van het Zandvoortse beleid schulddienstverlening zijn de volgende conclusies te trekken: Conclusie 1: Steeds meer inwoners zijn al geholpen met een lichte(re) ondersteuning om schulden te voorkomen of schulden klein te houden Door inzet van Budgetondersteuning op Maat (BooM) kunnen schulden worden voorkomen of dat schulden klein worden gehouden. Jaarlijks melden zich ongeveer 50 inwoners met geldzorgen en of schulden. Het aantal inwoners dat is gestart met een BooM ondersteuningstraject is vrij stabiel gebleven de afgelopen jaren. Rond de 10 inwoners per jaar hebben gebruik gemaakt van deze vorm van budgetcoaching en ongeveer 70 Zandvoorters hebben gebruik gemaakt van budgetbeheer. Gemiddeld starten 20 inwoners met een schuldregeling en waar mogelijk wordt een saneringskrediet ingezet. Conclusie 2: Vroegsignalering zorgt ervoor dat schulden vroegtijdig in beeld komen waardoor de ontwikkeling van problematische schulden tegengegaan wordt De afgelopen periode heeft de gemeente in toenemende mate meldingen van betalingsachterstanden ontvangen, in 2021 rond 300, in 2022 rond 500 en in 2023 rond 800. Gelet op de aantallen van 2024 gaan de meldingen doorstijgen naar ruim 900. De toename in meldingen komt voornamelijk doordat steeds meer vaste lasten partners zich aansloten. De gemeente heeft met al deze partners convenanten afgesloten.

Conclusie 3: Ondernemers en zzp’ ers melden zich vaker bij de gemeente Vanaf 2021 konden ook ondernemers zich melden voor een kennismakingsgesprek vanwege betalingsproblemen. Voor ongeveer een kwart van de ondernemers is een schuldbemiddelingsregeling opgestart. De generieke maatregelen, zoals Tozo en NOW hebben een vertragend effect gehad op het aantal aanmeldingen. Deze compensatieregelingen zorgden namelijk voor een tijdelijke financiële oplossing. Inmiddels is wel duidelijk dat er meer ondernemers met geldzorgen zich hebben gemeld mede door het wegvallen van deze generieke maatregelen. Zo zijn in 2021 ongeveer 10 ondernemers ondersteund en in 2023 bedroeg dit aantal ongeveer 16. Conclusie 4: New Future helpt jongeren met problematische schulden New Future helpt jongeren met problematische schulden. De gemeente start voor deze jongeren een schuldsanering op en daarnaast worden zij begeleid in houding en gedrag door jongerencoaches. Gemiddeld zijn er 3 jongeren per jaar die in traject gaan. Conclusie 5: Minder inwoners maken gebruik van beschermingsbewind Beschermingsbewind is een wettelijke maatregel die door de kantonrechter wordt uitgesproken en bedoeld voor inwoners die door hun fysieke of mentale toestand al dan niet tijdelijk niet in staat zijn hun financiële belangen te behartigen. Een bewindvoerder beheert hun financiën.

Het aantal inwoners dat de afgelopen jaren gebruik maakte van dit schuldenbewind is gedaald, van ongeveer 75 in 2021 naar 59 in 2023. Het convenant dat Haarlem en Zandvoort met de bewindvoerders hebben opgesteld zorgt voor goede samenwerking en voor door- en uitstroom van onder bewindgestelden via de budgetcoaches van de gemeente. 21

Conclusie 6: Gewijzigde inzet schuldregeling Per 1 juli 2023 is de halvering van de aflostermijn van een schuldregeling ingegaan van 36 naar 18 maanden. Het voordeel voor inwoners is dat zij sneller schuldenvrij zijn en met een schone lei kunnen starten. Door deze verkorting werd een toename van aanmeldingen verwacht. Deze verwachting is tot nu toe niet uitgekomen; het aantal aanmeldingen bleef gelijk aan het eerste half jaar van 2023.

22