Bijlage 6 Bereikbaarheidsvisie Zuid-Kennemerland
Tekst van het document
Bereikbaarheidsvisie Zuid-Kennemerland 3 november 2021
Deze visie is tot stand gekomen in opdracht van:
Deze visie is tot stand gekomen door samenwerking van:
Het verdiepende onderzoek ‘Mobiliteitsopgave Zuid-Kennemerland’ is uitgevoerd door:
2
Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 6
Inleiding
Opgaven
Visie
Positionering van de regio
04
Lokale kwaliteiten
06
Bovenlokale invloeden
07
Opgaven Zuid-Kennemerland
08
Woningbouw
10
Economie
11
Landschap en recreatie
12
Klimaat en energie
13
Wat voor regio wil je zijn?
14
Oplossingsrichtingen
24 Visiekaart
26
Oplossingsrichtingen
28
Actieagenda
Verdieping (Goudappel Coffeng)
40 Terugkoppeling
42
Opmaat uitvoeringsprogramma
44
46
01 01
Positionering van de regio Zuid-Kennemerland heeft veel te bieden en is een omgeving met een hoge woonkwaliteit. Tegelijkertijd wordt het steeds drukker in de regio. Als we de balans tussen leefbaarheid en bereikbaarheid willen bewaren, heeft de regio belang bij een goede en slimme organisatie van mobiliteit. Regio
Positie visie
De bereikbaarheid van Zuid-Kennemerland heeft
Vanwege de grote betrokkenheid op meerdere
een grensoverschrijdend karakter. De regio wordt
schaalniveaus is er bij het opstellen van deze visie
gekenmerkt door de centrale ligging ten opzichte van
intensief samengewerkt met diverse partijen. Door
Schiphol en Amsterdam; de grote mageneten voor
middel van werkgroepsessies en interviews hebben
werkgelegenheid van de Metropoolregio Amsterdam.
zowel de gemeenten als andere organisaties hun
Tegelijkertijd trekken de vier gemeenten van Zuid-
ambities kenbaar gemaakt. Dat heeft geleid tot een
Kennemerland - Bloemendaal, Haarlem, Heemstede
visie waarin gedeelde ambities zijn gebundeld tot een
en Zandvoort - veel mensen aan met onder meer de
gedeeld verhaal. Daarnaast zijn bestaande visies en
prachtige kustgebieden, historische kernen en de
toekomstige plannen geanalyseerd en verwerkt in dit
hoge woonkwaliteit. Al met al betekent dit dat de
document.
bereikbaarheid van Zuid-Kennemerland dagelijks wordt gekenmerkt door grote pendelstromen die ieder
Met de visie ‘Zuid-Kennemerland bereikbaar door
schaalniveau raken.
samenwerking’ is in 2011 al het gemeenteoverschrijdend karakter van mobiliteit benadrukt. Deze visie betreft een
Op het lokaal, binnenstedelijk niveau betreft het
actualisatie en gaat naast het lokale schaalniveau ook
hier de schaal van de vier gemeenten en Zuid-
nadrukkelijk in op de hogere schaalniveaus. Alleen dan
Kennemerland als een regio. Een niveau hoger brengt
kan Zuid-Kennemerland profiteren van haar ligging in de
ons bij het bovenlokale schaalniveau: de Westflank
Metropoolregio Amsterdam en kan de metropoolregio
van de Metropoolregio Amsterdam. Daarna volgt
op haar beurt de kwaliteiten van Zuid-Kennemerland
het schaalniveau van de gehele Metropoolregio
verder ontdekken.
Amsterdam. Dat overlapt voor een belangrijk deel met bereikbaarheidsopgaven in de provincie Noord-Holland en op nationaal niveau. Tot slot dringt de bereikbaarheid van Zuid-Kennemerland ook op nationaal niveau door.
4
BE ZU REI ID KB -K AA EN RH NE E M IDS ER V LA ISI ND E
REGIONAAL - MRA
BOVENLOKAAL WESTFLANK MRA
NATIONAAL
PROVINCIE
LOKAAL BINNENSTEDELIJK
Voor een goed bereikbare regio is een goede samenwerking op alle schaalniveaus van belang. Deze visie vertrekt vanuit de lokale bereikbaarheid in samenhang met de bovenlokale bereikbaarheid.
5
OPGAVE
Lokale kwaliteiten
LANDSCHAPPELIJKE OPBOUW
DORPEN + HAARLEM IN HET LANDSCHAP
ONDERDEEL VAN EEN METROPOOL NETWERK
Zuid-Kennemerland een regio met waardevolle landschappen, hoogwaardige,en aantrekk Kennemerland kenmerkt zichisdoor waardevolle landschappen, hoogwaardige aantrekkelijke kernen met aantrekkingskracht op alle schaalniveaus. ngebieden en aantrekkelijke kernen met aantrekkingskracht op alle schaalniveaus. Hieron en onder andere het historische centrum van Haarlem en de kust. De regio heeft zich op vlak van ruimtelijke ontwikkeling en bereikbaarheid geleidelijk ontwikkeld. Het landschap van Zuid-Kennemerland heeft een
meer Spaarnwoude. Door veenontginningen daalde het
sterke noord-zuidoriëntatie, parallel aan de kustlijn.
maaiveld steeds verder, wat uiteindelijk heeft geleid
De populaire kustzone bestaat allereerst aan de
tot het ontstaan en daarna de drooglegging van de
westkant uit het strand, de plek waar land en zee
Haarlemmermeer.
elkaar ontmoeten. In deze zandige kuststrook zijn in de afgelopen 5000 jaar van oost naar west strandwallen
De onderlaag heeft geleid tot een regio die bestaat
ontstaan, waar zowel de landgoederenzone als een
uit aantrekkelijke, waardevolle landschappen en
groot deel van Haarlem op is gelegen. Het is niet
hoogwaardige stedelijke en dorpse kernen. Tussen de
voor niets dat we hier de bos- en parkgebieden en de
bebouwde omgeving en het landschap is weinig ruimte
oudste kernen van Zuid-Kennemerland tegenkomen:
voor de inpassing van bijvoorbeeld infrastructuur.
de droge zandgrond is hier uitermate geschikt voor.
De infrastructuur die al aanwezig is, is dan ook sterk
De plattegrond van Haarlem laat dan ook zien dat
vergroeid met de bebouwde of landschappelijke
bijvoorbeeld Stadsbos De Haarlemmerhout precies op
omgeving en kent een sterke noord-zuidoriëntatie.
een strandwal gelegen is.
Een goed bereikbare regio, die tevens een volwaardig
In feite zijn de strandwallen hogerliggende zandbanken die zijn opgeworpen door golven dankzij de
geworden, vraagt echter om kwalitatieve verbindingen in
golf- en getijdewerking. Op de strandwallen ontstonden
alle richtingen.
duinen en ertussen vochtige strandvlakten. Aan de oostkant komen we echter een heel ander type landschap tegen: de uitgestrekte veenvlakte bij onder
6
onderdeel van het metropolitane netwerk van de MRA is
Bovenlokale invloeden NOORD-HOLLAND NOORDZEEKANAAL
KU STS TRO
OK
METROPOOLREGIO AMSTERDAM
AMSTERDAM
SCHIPHOL
De ligging van Zuid-Kennemerland, ingeklemd tussen de kust en de grootste stad van Nederland, met daarbij het Noordzeekanaal aan de noordzijde en luchthaven Schiphol aan de zuidoostzijde, maakt dat de regio sterk beïnvloed wordt door bovenlokale invloeden. De bovenlokale invloeden op Zuid-Kennemerland zijn
De kustzone met het strand en het Circuit Zandvoort
afkomstig uit alle windrichtingen. Van oudsher heeft
trekt voornamelijk een recreatieve stroom aan, waarvan
de regio een sterke band met IJmond en daarmee het
het merendeel afkomstig is uit de MRA. Dat betekent
Noordzeekanaal. Op het gebied van bereikbaarheid gaat
dat deze stroom de regio dwars doorkruist op zonnige
het hier met name om logistiek verkeer en een woon-
dagen en racedagen.
werkpendel. Ook op de gewone werkdag is er grote pendel In zuidelijke richting vinden we de Bollenstreek. Hoewel
aanwezig tussen Zuid-Kennemerland, Amsterdam en
de relatie tussen deze streek en Zuid-Kennemerland
Schiphol. Deze pendel bestaat uit woon-werkverkeer
voornamelijk op het gebied van cultuur, recreatie en
en weerspiegelt de (historisch) sterke band met
toerisme tot uiting komt, liggen er ook belangrijke
Amsterdam en de enorme aantrekkingskracht van
woon-werkgebieden in dezelfde richting. Met name
de hoofdstad. In de afgelopen jaren was Amsterdam
Leiden en Den Haag - behorend tot de zuidvleugel van
zelfs verantwoordelijk voor bijna 90% van de
de Randstad - trekken een deel van de Zuid-Kennemer
werkgelegenheidsgroei in de gehele MRA (Daily Urban
beroepsbevolking aan. Wat ook interessant is aan
System Metropoolregio Amsterdam, 2018). Met de
de Bollenstreek, is dat de gebieden dankzij de kust
groei van de MRA wordt de oost-westoriëntatie steeds
landschappelijk sterk met elkaar verbonden zijn. De
dominanter in het krachtenveld.
kust van Zuid-Kennemerland kan niet los gezien worden van de andere nabijgelegen kustzones, wanneer het gaat om het vastleggen van een strategie.
7
02 02
Opgaven Zuid-Kennemerland
Zuid-Kennemerland heeft te maken met trends op het gebied van wonen, klimaat en energie, landschap en recreatie, en economie. Dat brengt opgaven met zich mee, die vragen om een goede en slimme organisatie van mobiliteit. In dit hoofdstuk benadrukken we vier opgaven, die als regio gezamenlijk moeten worden benaderd en die vragen om een goede en slimme organisatie van mobiliteit. Net zoals andere delen van Nederland heeft ook Zuid-
van deze vier thema’s. Goede bereikbaarheid en
Kennemerland te maken met trends die zowel een
doorstroming zijn voorwaarden voor vele andere
impact hebben op de leefbaarheid als bereikbaarheid
opgaven in de regio. De toenemende aantrekkingskracht
in de regio. Hierbij kunnen we vier grote trends
van de regio, zowel op het gebied van wonen, werken als
onderscheiden op het gebied van woningbouw,
recreëren, stelt nieuwe eisen aan de bereikbaarheid van
economie, landschap & recreatie en klimaat & energie.
Zuid-Kennemerland. Als we ook in de toekomst de hoge
Deze trends worden op de volgende pagina’s verder
woonkwaliteit, het economisch kapitaal, het waardevolle
toegelicht.
landschap en het leefklimaat in stand willen houden en willen versterken, is het cruciaal om te beginnen bij het
Deze thema’s komen ook terug in de Zuid-Kennemer
thema bereikbaarheid. Sterker nog, zonder het thema
Agenda (2021). Daarin wordt benadrukt dat het gaat
bereikbaarheid te omarmen, kunnen we ons afvragen of
om gezamenlijke opgaven, die als regio moeten worden
het duurzaam is om überhaupt stappen te zetten op de
benaderd om zo de kracht van Zuid-Kennemerland
vier overige gebieden.
verder te versterken. Deze visie heeft een bijzondere positie ten opzichte
8
AVEN ZUID-KENNEMERLAND
WONINGBOUW
KLIMAAT & ENERGIE
ZUIDKENNEMERLAND
LANDSCHAP EN RECREATIE
ECONOMIE
oenemende druk op de woningmarkt, de veranderende behoefte in recreatie en toerisme De toenemendeontwikkeling druk op de woningmarkt, de veranderende recreatie en egionale economische en de doelstellingen opbehoefte het vlakin van duurzaamheid en toerisme en de doelstellingen op het vlak van duurzaamheid en klimaat hebben directe klimaat hebben directe gevolgen voor debereikbaarheidsopgave. regionale bereikbaarheidsopgave. gevolgen voor de regionale
9
Woningbouw ONINGBOUW
+/- 230.000 WONINGEN (MRA)
MRA
ZUIDKENNEMERLAND
+/-15.000 WONINGEN
Om in de regionale woningvraag te voorzien, worden de komende 15 tot 20 jaar 15.000 woningen aan de huidige bijna 105.000 woningen in Zuidm in de regionalenieuwe woningvraag te toegevoegd voorzien, worden de komende 15 tot 20 jaar 15.000 nieuwe Kennemerland. Deze toename geeft een grotere druk op de regionale bereikbaarheid.
woningen toegevoegd aan de huidige bijna 180.000 woningen. Deze toename betekent een grotere druk op de bereikbaarheid van de regio. Net zoals de Metropoolregio Amsterdam als geheel
verlangen naar doorstroming op hun eigen woningmarkt.
kent ook Zuid-Kennemerland een groeiende vraag naar
Daarmee is de vraag beduidend groter dan het aanbod.
woningen vanuit de eigen regio en omliggende regio’s.
In totaal kwam de woningvoorraad in 2017 uit op 74.040
Er is met name een sterke uitwisseling met Amstelland-
woningen in Haarlem en 34.070 woningen in de overige
Meerlanden, Amsterdam en IJmond (MRA, 2017). Steeds
delen van Zuid-Kennemerland. De woonbehoefte tot
meer mensen ontdekken de hoge woonkwaliteit en de
2040 is voor Haarlem 13.130 woningen en voor de
centrale ligging van de regio, en gaan vervolgens op zoek
overige delen van Zuid-Kennemerland 2.560 woningen.
naar een woning. Huishoudens uit de rest van Nederland voelen zich echter minder aangetrokken. Voor Zuid-Kennemerland geldt dat met name
Kennemerland “onlosmakelijk onderdeel uit van het
Haarlem een grote druk op de woningmarkt kent (RIGO,
woon-werk en leefsysteem [...] van de MRA” (MRA-
2018). Dat komt doordat Haarlem meer dan andere
West, 2014). Dat betekent ook dat Zuid-Kennemerland
delen van de regio woningzoekenden uit MRA aantrekt.
verantwoordelijkheid draagt voor het tegemoetkomen
In 2017 gold voor Haarlem dat per 100 vrijkomende
van een deel van de woningvraag van 230.000 woningen
woningen er 184 woningzoekenden waren. Voor de
in de MRA tot 2040. Tot en met 2024 bedraagt de
overige delen van Zuid-Kennemerland ging het om
plancapaciteit in Zuid-Kennemerland 9.488 woningen
een vraagdruk van 142. Vooral uit Amsterdam is een
(feb. 2019, netto).
groeiende vraag naar woningen, terwijl Haarlemmers ook
10
Zoals aangegeven in de visie MRA West maakt Zuid-
Economie ECONOMIE IJMOND
ENDEL SE P LIJK E G DA
AMSTERDAM
ZUIDKENNEMERLAND DA GE LIJ KS E
BOLLENSTREEK DEN HAAG/LEIDEN
PEN DEL
HAARLEMMERMEER
Vanuit is een groeiende pendel Amsterdam enkomt de Haarlemmermeer. Het Zuid-Kennemerland aantal Haarlemmers dat buiten Haarlem werktrichting neemt toe. Daarnaast een groot deel Daarnaast groeit de pendel richting Haarlem vanuit de omliggende gemeentes in Zuidvan de mensen die in Haarlem werken uit de omliggende gemeentes. De doorgroeiende Kennemerland. De disbalans tussen werkgebieden leidt totpendel. extra druk op de economie gaat gepaard metwoongebieden een groeiendeen inkomende en uitgaande bereikbaarheid, terwijlDit bereikbaarheid een voorwaarde is voor een sterke economie. geeft extra druk op de bereikbaarheid. De Metropoolregio Amsterdam is de sterkste
Op het moment wordt de economie van Zuid-
economische regio van Nederland en wordt
Kennemerland voornamelijk gekenmerkt door
internationaal hoog gewaardeerd als vestigingslocatie
grotendeels de zakelijke dienstverlening, (semi)
(MRA, 2016). Binnen de MRA oefent Amsterdam de
overheidsorganisaties, detailhandel en de creatieve
grootste aantrekkingskracht uit qua werkgelegenheids-
sector (MRA, 2016). Met de kustzone en vooral
aanbod. In Zuid-Kennemerland groeit het aantal
Zandvoort heeft de regio ook een sterke recreatieve
huishoudens, terwijl er nog altijd een veel lager
sector in handen. Hoewel het intensiveren van
werkaanbod is. Dat leidt tot een grote dagelijkse
werkgelegenheid niet direct leidt tot minder
uitgaande pendel richting Amsterdam, die blijft groeien.
mobiliteitsstromen, kan het wel zorgen voor een betere
Ook de Haarlemmermeer met Schiphol en in dezelfde richting de werkgebieden Amsterdam-Zuid en Bijlmer ArenA brengen een grote uitgaande pendel op
balans tussen de in- en uitgaande pendel. Het streven is uiteindelijk om de uitgaande pendel te doen afnemen. Dit alles betekent dat de economie, zoals
gang. Dat geeft frictie in een regio die van oorsprong een
die nu is georganiseerd qua werkgelegenheid en
sterke noord-zuidoriëntatie kent, maar waar de grootste
werklocaties, extra capaciteitsdruk op het netwerk legt;
bewegingen in oost-westelijke richting plaatsvinden.
dat terwijl bereikbaarheid juist als een voorwaarde geldt
Wel zijn er nog pendelstromen richting de Bollenstreek
voor een economisch krachtige regio. Daarnaast is
(Leiden en Den Haag) en IJmond, maar deze zijn
logistiek transport (bevoorrading) van groot belang. Dat
aanzienlijk kleiner. Binnen de regio Zuid-Kennemerland
moet efficiënt en duurzaam kunnen gebeuren.
is er een sterke, toenemende pendel richting Haarlem.
11
en recreatie HAP EN Landschap RECREATIE
Het wellicht de en grootste kracht van regio, maar staat steeds nale groei neemt delandschap behoefteisaan natuur recreatie toe. Dedewegen, fietspaden en verder onder druk door de toenemende recreatiebehoefte. Daardoor staat aar vervoer naar het landschap worden steeds drukker. Dat geeft de gemeentes de ook de bereikbaarheid van het landschap onder druk, wat een impact heeft op de m dit te faciliteren en tegelijkertijd de hoge kwaliteit van het landschap te behouden. bereikbaarheid van de gehele regio.
Met haar prachtige landschap heeft Zuid-
Hoewel het landschap dichtbij bebouwde gebieden
Kennemerland groot kapitaal in handen. Het
en OV stations is gelegen, pakken veel mensen de
landschap maakt de regio uniek binnen de MRA
auto om van het landschap en met name de kustzone
en zelfs vanuit het gehele binnen- en buitenland
te genieten. Behalve de 300.000 inwoners van de
komen mensen naar Zuid-Kennemerland voor de
regio, zijn er miljoenen jaarlijkse bezoekers. De
bijzondere binnenduinrand. Dat heeft ook meteen
pieken in bezoekersaantallen zijn gerelateerd aan de
invloed op de andere thema’s: het woonklimaat
weersomstandigheden en vrije dagen. Dan is er een
wordt mede zo aantrekkelijk gevonden dankzij het
extra grote druk op de bereikbaarheid en dit vermengt
aanwezige landschap en de economie van Zuid-
zich met het woon-werkverkeer.
Kennemerland wordt voor een groot deel gedragen door de recreatieve sector. De combinatie van
In het ontwikkelperspectief Binnenduinrand met
een toenemende recreatiebehoefte vanuit zowel
als tijdshorizon 2040 (2017) werd als centraal
bewoners als bezoekers veroorzaakt echter druk op
uitgangspunt genoemd dat de hoge kwaliteit
de bereikbaarheid van het landschap. Daar moet
van het landschap leidend is voor toekomstige
voorzichtig mee worden omgegaan, juist omdat de
ontwikkelvraagstukken op het gebied van
kernwaarden van het natuur- en cultuurlandschap niet
economische groei, woningbouw en recreatie- en
vanzelfsprekend zijn en wel degelijk verloren kunnen
toerisme. Het landschap wordt daarmee net als
gaan.
bereikbaarheid een voorwaarde voor de overige thema’s en bijbehorende uitdagingen.
12
KL IM AA TA KK OO RD
LIMAAT(WET) Klimaat en energie
ZUIDKENNEMERLAND
“Om zorgeloze mobiliteit te realiseren moet er volop worden ingezet op een integrale “Om zorgeloze mobiliteit te bereiken - de visie volgens het Klimaatakkoord - moet er volop benadering van het mobiliteitssysteem, waarbij alle modaliteiten en de infrastructuur worden ingezet op ontwikkeld een integrale benadering van het mobiliteitssysteem, waarbij alle optimaal worden en benut, én waarbij uiteindelijk alle modaliteiten schoon modaliteiten en de infrastructuur optimaal worden ontwikkeld en benut én uiteindelijk alle zijn.” - Klimaatakkoord modaliteiten schoon zijn.” - Klimaatakkoord In tegenstelling tot de bereikbaarheidsvisie uit 2011
het mobiliteitssysteem” (Klimaatakkoord, 2019, p49).
wordt het bij deze visie geen keus, maar een wettelijke
Daarmee bereiken we uiteindelijk niet alleen het doel
verplichting om over te schakelen op een duurzaam
van het terugdringen van milieuschade, maar wordt
mobiliteitssysteem. Dat is allereerst vastgelegd tijdens
Zuid-Kennemerland ook een regio met een goed
de Klimaatconferentie van Parijs in 2015 en wordt nu op
functionerend mobiliteitssysteem voor alle inwoners,
nationale schaal vastgelegd in het Klimaatakkoord.
werknemers en bezoekers in 2050:
Over de slag naar regionale samenwerking staat in het
“Geen emissies, uitstekende bereikbaarheid
Klimaatakkoord al dat “voor het realiseren van zorgeloze
toegankelijk voor jong en oud, arm en rijk, mobiel en
mobiliteit iedere regio een specifieke integrale aanpak
minder mobiel. Betaalbaar, veilig, comfortabel, makkelijk
nodig heeft. De regionale schaal is hét schaalniveau
én gezond. Slimme, duurzame, compacte steden met
om met concrete oplossingen en maatwerk te
optimale doorstroming van mensen en goederen. Mooie,
komen” (Klimaatakkoord, 2019, p50). De regio Zuid-
leefbare en goed ontsloten gebieden en dorpen waarbij
Kennemerland ontwikkelt al met de regio IJmond een
mobiliteit de schakel is tussen wonen, werken en vrije
Regionale Energiestrategie (RES) om de CO2-uitstoot
tijd.” (Klimaatakkoord, 2019, p49).
te halveren binnen tien jaar (Zuid-Kennemer Agenda, 2021). Op het vlak van mobiliteit betekent dit dat ingezet zal worden op “een integrale benadering van
13
03 03
Wat voor regio wil je zijn?
Voor de realisatie van een economisch sterke regio met een hoge leefomgevingskwaliteit en oog voor duurzaamheid beschrijven wij zeven ontwikkelperspectieven. Deze ontwikkelperspectieven kennen een sterke onderlinge samenhang en zijn van toepassing op meerdere schaalniveaus.
Iedere gemeente maakt eigen keuzes, eigen beleid en
Aangezien bereikbaarheid een grensoverschrijdend
is verantwoordelijk voor onderhoud en aanleg van haar
karakter heeft, hebben de zeven ontwikkelperspectieven
eigen infrastructuur. Daarnaast zien de gemeenten
dat ook. Allemaal zijn ze gerelateerd aan de regionale
in Zuid-Kennemerland - en in toenemende mate
bereikbaarheid, maar enkele vergen wel eerder
álle gemeenten in de westflank van de MRA - dat
oplossingsrichtingen op de lokale of juist bovenlokale
samenwerking de hele regio versterkt. Wij willen dus
schaal. Ook zijn deze ontwikkelperspectieven van
ook een samenwerkende regio zijn. Samenwerken
toepassing op meerdere schaalniveaus, waarbij het
begint met samen bedenken en vaststellen van
verduurzamen van mobiliteit en het prioriteren van
wat voor regio we willen zijn. De historie biedt ons
modaliteiten eruit springen. Dat is verder uitgewerkt in
veel aanknopingspunten en met een visie waarin
de actieagenda.
samenwerken centraal staat, hopen wij ‘ons verhaal’ nog krachtiger te kunnen uitdragen. De gemeenten in
De ontwikkelperspectieven kennen een sterke
Zuid-Kennemerland sparen daarom gezamenlijk voor
onderlinge samenhang. Dat betekent voor de realisatie
cofinanciering van maatregelen die de bereikbaarheid
van het toekomstbeeld van Zuid-Kennemerland volgens
van de gehele regio verbeteren en die bovendien passen
deze visie - een economisch sterke regio met een hoge
in het grotere plaatje van “Wat voor regio je wil zijn?”.
leefomgevingskwaliteit en oog voor duurzaamheid - dat de ontwikkelperspectieven ook afhankelijk van elkaar
De zeven ontwikkelperspectieven volgen uit de opgaven
zijn en gezamenlijk moeten worden uitgevoerd. Ook
voor Zuid-Kennemerland met betrekking tot wonen,
voor de oplossingsrichtingen zal gelden dat deze een
landschap & recreatie, economie en klimaat & energie.
voorwaarde kunnen zijn voor de haalbaarheid van een
Omdat deze visie gaat over de bereikbaarheid van Zuid-
van de andere oplossingsrichtingen.
Kennemerland, bevinden de ontwikkelperspectieven
14
zich op het raakvlak van bereikbaarheid en de vier
Dit hoofdstuk bevat omschrijvingen van de zeven
opgaven.
ontwikkelperspectieven.
STERKE KETENPOSITIE VOOR HET OV
VERSTERKEN OOST-WEST VERBINDINGEN
INTEGRALE AFWEGING VAN NIEUWE INVESTERINGEN
BESTAANDE CAPACITEIT SLIM BENUTTEN
FLEXIBILITEIT VERKEER KUSTZONE
STRATEGISCH BOUWEN MET MOBILITEITSPLAN
VERDUURZAMING VAN MOBILITEIT
15
6. VERDUURZAMING VAN DE MOBILITEIT
Verduurzaming van mobiliteit SCHONER
+ SLIMMER
+ ANDERS
2019 2050
De klimaatdoelstellingen impliceren schoner vervoer, aanpassing van ons mobiliteitsgedrag en optimalisatie van stromen en capaciteit. Oftewel: mobiliteit wordt schoner, slimmer en anders. Dat heeft gevolgen voor het bereikbaarheidssysteem van de regio en biedt de kans om verduurzaming te versnellen. De klimaatdoelstellingen impliceren schoner vervoer, aanpassing van ons mobiliteitsgedrag en optimalisatie van stromen en capaciteitsbenutting, anders, slimmer en schoner. Dat heeft gevolgen Als onderdeel van het Klimaatakkoord streven we naar Een slimmer mobiliteitssysteem vergt onder andere voor het bereikbaarheidssysteem van de regio en kansen om verduurzaming te versnellen. zorgeloze mobiliteit in 2050, waarbij wordt ingezet op aandacht voor het optimaliseren van stromen, het beter een integrale benadering van het mobiliteitssysteem
benutten van vervoerscapaciteit over weg-, water- en
(zie ook pag. 13). Daaronder valt het doel van een
spoorwegen en het stimuleren van deelmobiliteit.
volledig duurzaam mobiliteitssysteem in 2050, wat
Bij het delen van vervoermiddelen gaat het om een
inhoudt dat er vele systeemveranderingen en CO2-
verschuiving van het bezit naar het gebruik.
het Klimaatakkoord erkend dat de ontwikkelingen op
‘Anders’ verwijst tot slot naar mobiliteitsgedrag. Het
het gebied van mobiliteit nog sterk aan verandering
moet makkelijker worden om te wisselen tussen
onderhevig zijn, wat het toekomstbeeld voor 2050 nog
modaliteiten, oftewel: ketenmobiliteit moet gefaciliteerd
onzeker maakt. Wel staat vast dat mobiliteit schoner,
worden. Daarmee overlapt dit perspectief ook
slimmer en anders zal zijn. Dat worden dan ook de rode
met andere ontwikkelperspectieven uit deze visie.
draden binnen de verduurzamingsstrategie van Zuid-
Mobiliteitsgedrag kan verder beïnvloed worden door
Kennemerland.
ons toe te leggen op het veranderen van reistijden
reducerende maatregelen nodig zijn. Ook wordt in
(spits mijden), een zuinigere rijstijl en het aantal reizen Schonere mobiliteit heeft betrekking op de transitie van
überhaupt verminderen, bijvoorbeeld door thuiswerken
fossiele brandstoffen naar alternatieve energiebronnen.
te stimuleren of door woon- en werklocaties in nabijheid
Voor voer- en vaartuigen geldt dan dat ze elektrisch en
te ontwikkelen.
op groene stroom aangedreven moeten worden. Het kabinet streeft naar zero-emissie als norm vanaf 2030.
16
OMGEVIN GSK E LEEF OG WA H N LIT E E EI ET T M
EN
URZAAMHEID R DU OO GV
ECONOMISCH STE RK EEN E
OO
RE GI O
Integrale afweging van nieuwe investeringen
INTEGRALE AFWEGING
LO K
AA
L VS
. REGION
FF A AL E
EC
T
De beperkte hoeveelheid ruimte vraagt om een afweging van investeringen. Door een goede benutting van alle verkeersmodaliteiten, waarbij maatregelen en investeringen worden verkend middels een integrale afweging, kan de bereikbaarheid van de regio structureel worden verbeterd. Het toekomstbeeld voor Zuid-Kennemerland
en bereikbaarheid het meest kwetsbaar is. Dit geldt
volgens deze visie integreert drie doelen: een hoge
overigens ook voor natuurgebieden (Natura2000),
leefomgevingskwaliteit met een sterk economisch
waar bescherming van landschap en flora en fauna in
profiel en daarbij oog voor duurzaamheid. Bij keuzes
het geding is (incl. uitstralingseffecten/deposities). De
voor maatregelen of investeringen in bereikbaarheid
ligging van het bebouwd (woon)gebied ten opzichte van
worden deze getoetst aan de drie doelen van de visie
de aanwezige infrastructuur, betekent dat veel gebieden
en wat het lokale versus regionale effect van het
te maken hebben met doorgaand verkeer. In combinatie
beleid is. De integrale afweging wordt waar nodig in de
met de beperkte hoeveelheid ruimte in deze gebieden,
Actieagenda als methodiek verder uitgewerkt.
is het van belang voor leefbaarheid én bereikbaarheid de verleidingskracht te vergroten van modaliteiten
Door een goede benutting van alle
die weinig ruimte innemen: actieve vervoerswijzen en
verkeersmodaliteiten, waarbij maatregelen en
OV. De regio zet daarom tevens in op een inhaalslag
investeringen worden verkend middels bovenstaande
voor fiets en OV, als keuzealternatief voor de auto.
afweging, kan de bereikbaarheid van de regio
Ketenvoorzieningen zoals voldoende en goede fiets- en
structureel worden verbeterd. Dit voltrekt zich volgens
autoparkeervoorzieningen bij OV-hubs op logische en
een geleidelijk proces tussen nu en 2050. Hiermee
goed bereikbare locaties zijn hierbij essentieel. Voor de
blijft er ruimte voor maatwerk, maar de lokale en
weginfrastructuur zetten we in op optimale benutting
regionale effecten moeten worden afgewogen. Met
van de aanwezige infrastructuur en oplossing van
name in bebouwd gebied is deze afweging van groot
evidente knooppunten.
belang, omdat hier de balans tussen leefbaarheid
17
STERKE POSITIE VAN OV IN KETEN
Sterke ketenpositie voor het OV
Het moet makkelijker worden om vlot van vervoersmobiliteit te wisselen. Het OV komt centraal te staan in de ketenmobiliteit en trein- en busstations krijgen een prominentere plek als hubs verspreid over de regio. Voor veel verkeer in Zuid-Kennemerland geldt dat geen
blijven doorgroeien. Binnen de ketenmobiliteit krijgt
dag hetzelfde is en dat daarmee ook de reisbehoefte
het openbaar vervoer een centrale plek. De reiziger
kan een reis deels te voet op de fiets afleggen, maar Het moet makkelijker worden om vlot van vervoersmodaliteit teofwisselen. Treinstations en ketenmobiliteit ligt de focus op de verplaatsing in voor lange afstanden is het openbaar vervoer en nu busstations krijgen hiermee een nog prominentere plek als hub. per dag verschilt. Dat vraagt om flexibiliteit. Bij
18
plaats van op het vervoersmiddel. De reiziger wordt
nog vaak de auto noodzakelijk. De opgave is dus ook
gefaciliteerd in het snel en gemakkelijk combineren
om binnen de ketenmobiliteit het openbaar vervoer zo
van fiets, openbaar vervoer en de auto tijdens een
aantrekkelijk te maken dat mensen liever de auto laten
reis. Uiteindelijk is het doel om het reisgemak van de
staan. Daarmee is ketenmobiliteit niet alleen gunstig
‘ketenreiziger’ te vergroten door de slimste, meest
voor de bereikbaarheid van de regio, maar ook voor de
comfortabele én snelste route naar de bestemming
uitdagingen op het gebied van duurzaamheid. Om dit
aan te bieden. Dat maakt reizen uitermate flexibel,
te bereiken, moet er op verschillende schaalniveaus
juist omdat ketenmobiliteit maatwerk mogelijk maakt.
geïnvesteerd worden in diverse modaliteiten en sterke
Daarnaast biedt ketenmobiliteit ook de mogelijkheid
mobiliteitsknooppunten. Dat zijn de plekken waar de
om de fijnmazigheid van het OV te vergroten door
reiziger kan overstappen en waar ook de keuze voor
meer hiërarchie aan te brengen in het netwerk en
een vervoersmiddel wordt het gemaakt. Het succes van
hubs van verschillende omvang te faciliteren. Door
ketenmobiliteit hangt dus niet alleen af van het netwerk,
dit op regionaal niveau te bekijken, is er een grotere
maar juist ook van de knooppunten en daarmee de
kans op succes. Daar is de regio als geheel uiteindelijk
inrichting van de keten. Dat betekent dat deze strategie
ook mee geholpen: door efficiënt gebruik te maken
een ruimtelijke claim bevat. Deze knooppunten kunnen
van de huidige infrastructuur kunnen de snelheid
ook nieuwe ankerpunten vormen voor de ruimtelijke
en doorstroming intact blijven, terwijl de regio kan
ontwikkeling van gebieden met aandacht voor veiligheid, voorzieningen en verblijfskwaliteit.
VERSTERKEN OOST-WEST VERBINDINGEN OR ALLE MODALITEITEN
Versterken O-W verbindingen
BLOEMENDAAL HAARLEM ZANDVOORT
AMSTERDAM HEEMSTEDE
AMSTERDAM-ZUID
SCHIPHOL
BIJLMER ARENA
Als gevolg van de geografische structuur zijn de oost-westverbindingen te beperkt in verhouding met de groeiende mobiliteitsvraag in deze richting. Voor alle modaliteiten moet dit worden verbeterd volgens de integrale afweging van investeringen. Binnen de MRA vormt Zuid-Kennemerland samen met
Naast de ambitie om de werkgelegenheid in de eigen
IJmond de derde economische speler. Toch is het aantal
regio te stimuleren en de uitgaande woon-werkpendel
arbeidsplaatsen in Zuid-Kennemerland relatief laag in
zo te verkleinen, zijn forse investeringen in het openbaar
verhouding tot de omvang van de beroepsbevolking. Dat
vervoer en het wegennet alsnog onvermijdelijk. Tussen
heeft alles te maken met de nabijgelegen economische
2010 en 2017 waren er gemiddeld 90.000 dagelijkse
kerngebieden: de havens, Amsterdam met de Zuidas en
verplaatsingen tussen Zuid-Kennemerland en
Bijlmer ArenA, en Schiphol. Hier is de werkgelegenheid
Amsterdam (met een OV-aandeel van 34%) en 70.000
tussen 2008 en 2016 sterk gegroeid, terwijl in Zuid-
dagelijkse verplaatsingen tussen Zuid-Kennemerland en
Kennemerland een krimp te zien was van 2.900 banen.
de Haarlemmermeer (met een OV-aandeel van < 10%).
Mensen wonen graag in Zuid-Kennemerland, maar reizen veelal in oostelijke richting om hun werkplek te
Uiteindelijk moeten de verbindingen voor alle
bereiken. Met het hoge opleidingsniveau en de hoge
modaliteiten worden verbeterd. Wel houden we hierbij
arbeidsparticipatie brengen de Zuid-Kennemerlanders
de integrale afweging van modaliteiten aan. Met name
dagelijks een grote pendel op gang.
richting Hoofddorp, Schiphol en Amsterdam ligt er een uitdaging om het OV-aandeel te verhogen.
Nog altijd is er een groeiende uitgaande pendel van meer dan 50% van de beroepsbevolking van Zuid-
Bronnen: Goudappel Coffeng (2019). Mobiliteitsopgave
Kennemerland onder andere richting Amsterdam -
Haarlem/Zuid-Kennemerland
Zuidas en Haarlemmermeer - Schiphol. Tegelijkertijd
Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam
wordt de inkomende pendel vanuit de Haarlemmermeer
(2019).
steeds kleiner.
19
Flexibiliteit verkeer kustzone
De kustzone met Zandvoort trekt met name op zonnige en/of vrije dagen veel bezoekers. Daardoor stromen de toegangswegen naar de kust vol met gevolgen voor de bereikbaarheid van de gehele regio. Daar staat tegenover dat de kustzone van groot economisch en maatschappelijk belang is. Zandvoort ontvangt jaarlijks vijf miljoen dagtoeristen
het grondgebied van Zandvoort. Dat betekent dat
en eén miljoen verblijfstoeristen en geldt daarmee als
Zandvoort steun moet vinden binnen de regio. De regio
de belangrijkste badplaats van de MRA. Daarvan is
als geheel heeft hier ook baat bij, aangezien het de
18% uitkomstig uit Amsterdam en ongeveer 50% uit
leefbaarheid en bereikbaarheid beïnvloedt. De wegen
een gemeente aangrenzend aan Amsterdam. Op een
naar de kust lopen nu vast door het vele autoverkeer,
doordeweekse dag door het jaar heen komen er zelden
wat direct een aanknopingspunt vormt voor deze
meer dan dertigduizend bezoekers, terwijl een zomerse
strategie: inzetten op een inhaalslag voor openbaar
dag kan leiden tot honderdduizend bezoekers. Dit heeft
vervoer en fiets in oost-westelijke richting. Knelpunten
uiteraard grote invloed op de bereikbaarheid van Zuid-
nader onderzoeken draagt ook bij het versterken van
Kennemerland en de leefbaarheid voor bewoners.
oost-westverbindingen. Een vermindering van door-
Waar de piekdagen van de kustzone vooral afhankelijk
gaand verkeer richting de kust komt de verblijfskwaliteit
zijn van weersomstandigheden, zijn er ook piekdagen
langs deze toegangswegen enkel ten goede. Ook hier
bij grote evenementen met +100.000 bezoekers per
geldt dat ketenmobiliteit in combinatie met een slimme
dag. De bereikbaarheid van de kustzone is daarmee van
parkeerstrategie de uitkomst kan zijn. Door zorgvuldig
economisch groot belang voor Zandvoort.
te kiezen voor ingrepen die zowel de piekbelasting van de kustzone als de overige bereikbaarheidsproblematiek
De kustzone heeft behoefte aan flexibiliteit, omdat er grote verschillen zijn tussen de piekmomenten en de reguliere dagen. Hoewel Zandvoort voldoende parkeercapaciteit heeft, gaat deze opgave verder dan
20
aanpakken, kan er “werk met werk” worden gemaakt.
Ruimte voor alle modaliteiten in de kernen van Zuid-Kennemerland voor een balans tussen leefbaarheid en bereikbaarheid.
Op korte termijn kan de duurzame bereikbaarheid – onder meer dankzij behoud van de IC-status voor station Heemstede-Aerdenhout in combinatie met de opwaardering tot regionale OV-hub – vergroot worden. De inzet op de HOV-as Zandvoort-HeemstedeHoofddorp, biedt kansen voor een rechtstreekse verbinding met Schiphol. Ook kan er worden ingezet op een signaal- en verwijssysteem. Op middellange termijn kan er verder geïnvesteerd worden in het OV en actieve vervoerswijzen. Bron: Amsterdam Beach, Decisio onderzoek
21
Bestaande capaciteit slim benutten
DOORGAAND DORGAANDVERKEER VERKEER GELIJKMATIG VERDEELD GELIJKMATIG VERDEELD
KIEZEN KIEZENEN ENHERVERDELEN HERVERDELEN VANVERKEER VERKEER VAN
Bij gebrek aan fysieke ruimte voor nieuwe wegen moet de bestaande capaciteit vergroot en beter benut worden. Om de leefbaarheid en de aantrekkelijkheid van de regio zo hoog mogelijk te houden, moeten er keuzes worden gemaakt: waar staan we verkeer wel toe, waar willen we geen (of minder) verkeer en waar is dit mogelijk? De combinatie van de ruimtelijke opbouw van
Bij het vaststellen van een strategie kan allereerst
Zuid-Kennemerland, het wegennet dat de kernen
de integrale afweging van modaliteiten aangegrepen
dwars doorkruist en de beperkte capaciteit van het
worden om het probleem structureel op te lossen:
onderliggend wegennet maakt dat de leefbaarheid
door te investeren in het fiets- en OV-netwerk kunnen
en aantrekkelijkheid van de regio onder druk staan.
meerdere alternatieven worden geboden aan de reiziger.
Door het gebrek aan hiërarchie in het wegennetwerk
Het toevoegen van hubs in de nabijheid van kernen is
verspreidt het doorgaand verkeer (zowel het woon-
hier een voorbeeld van. Als het autobezit in de regio
werkverkeer als het recreatieverkeer) zich over meerdere
niet gaat afnemen, moeten we inzetten op een afname
wegen in de kernen, wat betekent dat het - met name
van het aantal autobewegingen. Vervolgens moeten er
tijdens de spits - overal druk is. Delen van Haarlem
ruimtelijke keuzes gemaakt worden bij het vaststellen
hebben vooral te kampen met verkeer in oost-westelijke
van de strategie: welke wegen worden specifiek ingezet
richting. Heemstede ligt op de doortocht naar of vanaf
voor de doorstroming van doorgaand verkeer en bij
Haarlem en Zandvoort. Bloemendaal heeft tot slot
welke wegen wordt leefbaarheid vooropgesteld? Ook
vooral te maken met recreatieverkeer, waardoor er
kruispunten verdienen aandacht, omdat hier vaak een
enorme pieken ontstaan op zonnige dagen.
capaciteitstekort is. Tot slot is er behoefte naar een onderzoek naar distributiehubs en milieuzones, vanwege
Dit is bij uitstek een regionale opgave, omdat de
nabijgelegen werkgebieden. Zo wordt het op enkele
problematiek van de lokale kernen veroorzaakt wordt
plekken in de regio drukker, maar krijgen inwoners wel
door de grotere kernen, de werkgebieden en de
hun geliefde, rustige kern terug.
kustzone in de omgeving.
22
UWEN OP PLEKKEN BIJ ITEITSKNOOPPUNTEN EN NIET BOUWEN ER MOBILITEITSPLAN Strategisch bouwen met
mobiliteitsplan
Bereikbaarheid geldt als een voorwaarde voor gebiedsontwikkeling. Daarom wordt er in Zuid-Kennemerland allereerst rondom OV hubs. Wanneer dit niet Bereikbaarhei mogelijk ste keuze bij nieuwbouw is dicht gebouwd bij treinstations en HOV-haltes. is, dient een mobiliteitsplan ervoor te zorgen dat de druk op de weginfrastructuur zo ee een voorwaarde voor gebiedsontwikkeling. Wanneer dit niet mogelijk is, dien min mogelijk toeneemt.
en nieuwbouwgebied een slim mobiliteitsplan ervoor te zorgen dat de druk op d Om de regio ook in de toekomst bereikbaar te locaties bij OV-hubs niet (meer) beschikbaar weginfrastructuur zo minWanneer mogelijk toeneemt. houden, moeten we ons bewust zijn van het feit dat
zijn, moet overwogen worden om voor de goedkeuring
bereikbaarheid moet gelden als een voorwaarde
van de bouw een strategisch mobiliteitsplan te
voor gebiedsontwikkeling. Met de groeiende vraag
vragen. Alleen zo kunnen we voorkomen dat het
naar woningen in de regio en in de MRA wordt
nog veel drukker gaat worden op de wegen in Zuid-
het logischerwijs drukker op de weg. Om de druk
Kennemerland. Waar een afzonderlijk plan nog een
op de weginfrastructuur wel zo min mogelijk te
beperkte impact heeft, geldt dat niet wanneer alle
laten toenemen, moet er bij het vaststellen van de
plannen bij elkaar opgeteld worden.
plancapaciteit allereerst gekeken worden naar de bereikbaarheid van deze locaties. Hiervoor prefereren
Naast de locaties van woningbouw kan ook de inrichting
we locaties die gelegen zijn rondom OV-hubs. Daarbij
van wijken een belangrijke rol vervullen. Bestaande en
moet ook gekeken worden naar een verbetering van de
nieuwe wijken kunnen zodanig ingericht worden dat
bereikbaarheid per fiets en de inzet van deelmobiliteit.
zoveel mogelijk (dagelijkse) bestemmingen op loop-
Dat geeft mensen de mogelijkheid om gebruik te maken
en fietsafstand liggen en er geen fysieke of mentale
van ketenmobiliteit, waardoor de afhankelijkheid van de
belemmeringen zijn om van actieve vervoerswijzen
auto vermindert.
gebruik te maken. Aandacht voor ruimtelijke barrières, de beleving van de openbare ruimte en verkeersveiligheid speelt hier een significante rol.
23
04 04
Oplossingsrichtingen
De oplossingsrichtingen geven aan hoe de zeven ontwikkelperspectieven daadwerkelijk kunnen landen in Zuid-Kennemerland. De ontwikkelperspectieven kennen een sterke samenhang; hetzelfde geldt voor de oplossingsrichtingen. Ze vormen bouwstenen voor de actieagenda, dat is toegelicht in het vijfde deel van deze visie.
De regio bestaat uit dichtbebouwde steden
Net als de opgaven en de ontwikkelperspectieven
en dorpskernen, ingekaderd door waardevolle
hebben de oplossingsrichtingen ook een
landschappen, het Noordzeekanaal en Schiphol.
grensoverschrijdend karakter. Voor elke richting ligt
Hierdoor is de ruimte zeer beperkt. Daarnaast geldt
er een regionale opgave, maar ook van de individuele
dat er een klimaatdoelstelling ligt; het is dus nodig
gemeenten, de MRA en het Rijk zal medewerking
om vervoersvormen te kiezen die efficiënt met ruimte
noodzakelijk zijn.
omgaan en weinig tot geen CO2 uitstoten.
De oplossingsrichtingen hebben betrekking op alle
Dit algemene inzicht, afgebeeld op de pagina hiernaast,
modaliteiten en vereisen vaak ingrepen voor een
vormt de basis voor de oplossingsrichtingen. De balans
combinatie van modaliteiten op specifieke locaties. In
tussen bereikbaarheid en leefbaarheid staat hierbij
het hiernavolgende deel worden de oplossingsrichtingen
centraal.
één voor één uitgelegd. Vervolgens laat de tabel op pagina 42 zien welke oplossingsrichtingen bij welke ontwikkelperspectieven horen. Tot slot geeft de actieagenda aan op welk moment in de tijd welke oplossingsrichting verder onderzocht en ontwikkeld kan worden. AANTAL GRAM CO2 PER PERSOON VOOR EEN VERPLAATSING VAN 1 KM RUIMTE IN M2 NODIG PER DEELNEMER BRON: www.sensibletransport.org.au
24
CO2-uitstoot
Modaliteit
LOPEN
FIETS
Ruimteclaim
0,5
1,5
EV GROENE STROOM
ELEKTRISCHE BUS
18g
9,7 m2
0,8
0,6 TRAM
TREIN
MOTOR
BENZINE AUTO 2 PERS.
EV MET GRIJZE STROOM
BENZINE AUTO
209g CO2
244g CO2
120g
122g
20g
29g
0,5
1,9
4,9 m2
9,7 m2
9,7 m2
25
Visiekaart Zuid-Kennemerland 1. Versterken netwerk van fietspaden 1.1. Lokaal fietsnetwerk versterken en ontbrekende schakels toevoegen 1.2. Regionaal fietsnetwerk versterken en ontbrekende verbindingen toevoegen 2. Vergroten OV-capaciteit en frequentie treinen om de groei van reizigers te faciliteren voor vervoer nu en in de toekomst 2.1. Beter benutten spoor Haarlem/Zandvoort - Amsterdam door frequentieverhoging IC en sprinter 2.2. Nieuwe/verbeterde OV-verbinding van Velsen naar Haarlem Spaarnwoude 2.3. Nieuwe/verbeterde HOV-verbinding van Zandvoort naar Heemstede Aerdenhout - Hoofddorp 2.4 Beter benutten spoor Haarlem - Den Haag door frequentieverhoging IC 3. Ontwikkelen OV-knoop Haarlem Nieuw-Zuid 4. Versterken MRA-netwerk 4.1 Versterken verbinding Haarlem - Schiphol met lightrail (OV-Toekomstbeeld) 4.2 Versterken HOV-verbinding Haarlem - Hoofddorp 5. Faciliteren overstappunten 5.1. Kustzone als duurzaam bereikbare kust - inhaalsslag voor fiets en OV, autoverkeer wordt naar P+R geleid
5.1.
5.2. Parkeerbeleid als sturingsmiddel - P+R’s langs de Ring 6. Spreiden pendelstroom 7. Verbeteren doorstroming regioring 7.1. Doorstroming N205 verbeteren (o.a. knelpunt nabij Haarlem NieuwZuidbrug oplossen en verbindingen met buurgemeenten onderzoeken)
Zandvoort
7.2. Velserverbinding realiseren
2.3.
snelweg autoweg nieuwe wegverbinding treinspoor HOV corridor nieuwe HOV corridor regionale fietsverbinding ontbrekende verbinding ontbrekende schakel fiets treinstation OV hub zoekgebied HOV hub HOV halte Knelpunt autoverkeer P+R
P+R ontwikkelzone kustzone versterken oost-west verbinding (OV/auto) Lightrail (OV-Toekomstbeeld) 0
250 500
1000m
Velsen
7.2.
P+R
4.
P+R
5.2.
Bloemendaal
2.2.
Waarderpolder
2.1. P+R
P+R
Haarlem
1. 3.
P+R
Aerdenhout
7.1.
P+R
4.1. Heemstede Amsterdam
2.4.
4.2. Schiphol
Hoofddorp
COMPLEET FIETSNETWERK LOKAAL
Compleet fietsnetwerk lokaal
Om de balans tussen leefbaarheid en bereikbaarheid te vergroten, wordt ingezet op Dit is een maatregel om de leefbaarheid te vergroten: de drukkere binnenstad kr een compleet fietsnetwerk op lokale schaal. De auto rijdt zoveel mogelijk om de kernen ruimte fietsers, envoor OV,voetgangers, en behoudt ruimte voor groen en wa heen, terwijlvoor daarbinnen meervoetgangers ruimte vrijkomt fietsers, OV en groen. Automobilisten gebruiken de ring, in plaats van door de centra en omliggende kerne Voorwaarde is wel dat de ring compleet is en goed doorstroomt. De strategie ‘integrale afweging van investeringen’
Een sterk lokaal fietsnetwerk vraagt om voldoende
brengt de fiets nadrukkelijker in beeld als aantrekkelijk
ruimte binnen de kernen. Om de leefbaarheid in de
vervoersmiddel. Net zoals in andere delen van het land
kernen te verhogen, en daarbij ruimte voor de fietser
is ook voor Zuid-Kennemerland een sterk fietsbeleid
en voetganger te creëren, moeten auto’s om de kernen
van belang. Fietsen is niet alleen gezond en goed voor
heen rijden. Een leefbare kern heeft dus als voorwaarde
het milieu, het neemt ook veel minder ruimte in dan
dat het onderliggend wegennet - met name de regioring
andere vervoersmiddelen en is voor vrijwel iedereen
- het autoverkeer uit de kernen kan opvangen. Het
toegankelijk.
lokale hoofdfietsnetwerk moet in samenspraak met de
Het gebruik van de fiets moet vanzelfsprekend worden in Zuid-Kennemerland. Daarvoor moet
regio worden onderzocht op veiligheid, doelmatigheid en specifiek op ontbrekende schakels en knelpunten.
het lokale fietsnetwerk de woon- en werkgebieden voldoende bedienen. Alleen dan kan de fiets de
Een sterk lokaal fietsnetwerk is van groot belang voor de
concurrentie met de auto aangaan. Het voltooien van
inwoners van Zuid-Kennemerland, maar ook bezoekers
het lokale fietsnetwerk gaat hierbij zowel om de aanleg
van buiten de regio kunnen hiermee verleid worden om
of verbetering van routes als om het maken van de
de auto te laten staan. Als het netwerk goed aansluit
missende schakels. Veiligheid staat daarbij voorop.
op OV-knooppunten met eventueel een P+R-terrein
Daarnaast moet er voldoende aandacht worden besteed
en er voldoende fietsparkeermogelijkheden zijn, wordt
aan fietsvoorzieningen, zoals fietsenstallingen. Ook
ketenmobiliteit in de regio verder gestimuleerd.
deelfietssystemen vergroten het fietsgebruik in de regio. Door op al deze fronten in te zetten wint de fiets snel
28
terrein in vergelijking met andere modaliteiten.
Compleet fietsnetwerk regionaal COMPLEET FIETSNETWERK REGIONAAL IJMOND / VELSEN
ontbrekende fietsverbinding
BLOEMENDAAL HAARLEM
HAARLEM SPAARNWOUDE
ZANDVOORT
HEEMSTEDE AERDENHOUT
bestaande fietsverbinding ontbrekende fietsverbinding ontbrekende schakel
Een compleet regionaal fietsnetwerk maakt fietsgebruik populairder bij zowel woonwerkverkeer als recreatief verkeer. Dat verbetert de bereikbaarheid van de regio, vermindert de CO2-uitstoot en moedigt mensen aan om meer te bewegen. Voor de bereikbaarheid van Zuid-Kennemerland kan het
Zuid-Kennemerland en IJmond met 22% toe. Ook de
regionaal (snel)fietsgebruik een significante rol spelen.
gemiddelde verplaatsingsafstand van de auto nam toe,
Het gaat daarbij met name om de fietsverbindingen
waarschijnlijk omdat de fiets op de lokale schaal ook
richting Amsterdam en Schiphol, en aan de westkant de
terrein wint ten opzichte van de auto.
kustzone. In vergelijking met het OV en de auto speelt de fiets een bescheiden rol in de verplaatsingen richting
Kortom: voldoende redenen om verder te investeren
Amsterdam. Tussen 2010 en 2017 werden minder dan
in het regionale fietsnetwerk. Voor bovenlokale
5000 dagelijkse verplaatsingen tussen Amsterdam en
verplaatsingen blijft het woon-werkverkeer het
Zuid-Kennemerland per fiets afgelegd, terwijl het totaal
belangrijkste motief, maar ook voor de bereikbaarheid
aantal verplaatsingen maar liefst 90.000 bedroeg.
van de kustzone is het regionale fietsnetwerk essentieel.
Tussen Zuid-Kennemerland en Haarlemmermeer lag
In beide situaties is het belangrijk dat het netwerk
het aandeel iets hoger met 5000 - 10.000 dagelijkse
snelfietsroutes goed aansluit op OV-knooppunten
verplaatsingen per fiets met een totaal van 70.000
en dat er voldoende voorzieningen zijn. Via een
verplaatsingen.
hoogwaardig en samenhangend netwerk moeten fietsers eenvoudig tussen de stedelijke kernen en vanuit het
Toch wint de fiets ook op lange afstanden enig terrein
stedelijke gebied de natuur in kunnen fietsen (MRA,
in de MRA, vooral ten koste van de auto. De opkomst
2018). De gemeenten, de regio Zuid-Kennemerland
van de e-bike is hiervoor de meest voor de hand
en de Metropoolregio Amsterdam zijn hier samen
liggende reden. Tussen 1995-2002 en 2010-2017 nam
verantwoordelijk voor.
de gemiddelde verplaatsingsafstand voor de fiets in
29
Schaalsprong OV Het pakket maatregelen zoals genoemd in het amendement “Bijdrage Mobiliteitsfonds spoorverbetering Haarlem - Zandvoort” van 31 oktober 2019 en dat bestaat uit: • het behoud van de IC-status van station Heemstede-Aerdenhout; • de regionale bewegwijzering; dynamische verkeerssystemen; • OV- en fietshubs; • Structurele P+R, moet in een zelfstandig regionaal traject versneld worden opgepakt. Dit wordt opgenomen in het Jaarplan 2022;
IJMOND / VELSEN
NIEUWE / VERBETERDE (OV) VERBINDING IJMOND - SPAARNWOUDE BLOEMENDAAL HAARLEM
HAARLEM SPAARNWOUDE
ZANDVOORT
VERBETERDE (OV) VERBINDING ZANDVOORT - HEEMSTEDE
HEEMSTEDE AERDENHOUT
nieuwe (OV) verbinding bestaand MRA-netwerk toekomstig MRA-netwerk Station Haarlem: m Station Haarlem Spaarnwoude: Station Heemstede-Aerdenhout: Station Zandvoort aan Zee: (NS, 2017)
41.166 in -en uitstappers 3.897 in -en uitstappers 6.862 in -en uitstappers 5.117 in -en uitstappers
Station Haarlem verwerkt veruit de meeste in-en uitstappers van alle treinstations in Zuid-Kennemerland. Met nieuwe, kwalitatieve, snelle OV-verbindingen naar andere stations, in combinatie met genoeg capaciteit in de treinen, wordt de OV-capaciteit in Zuid-Kennemerland beter benut en wordt station Haarlem ontlast.
30
Station Haarlem is met afstand het grootste station
worden zo ontlast, waardoor de druk op de ruimte voor
van Zuid-Kennemerland. Hier stappen dagelijks ruim
bijvoorbeeld het busstation en de fietsenstallingen
veertigduizend mensen in of uit de trein. Het station
kan afnemen. Om dat te bereiken, kunnen de stations
bedient treinen onder meer richting Amsterdam,
Haarlem Spaarnwoude en Heemstede-Aerdenhout
Zandvoort, IJmond en Leiden. Na station Haarlem
worden ingezet. Al moet daar wel plek voor extra
volgen station Zandvoort en Heemstede-Aerdenhout
fietsenstallingen gecreëerd worden. IC-station
met respectievelijk zevenduizend en vijfduizend
Heemstede-Aerdenhout kan worden uitgebouwd tot
in- en uitstappers. Voor een groot deel van de
regionale hub. Reizigers uit Velsen kunnen via de nieuwe
in- en uitstappers is station Haarlem slechts een
of verbeterde (lightrail) OV-verbinding station Haarlem
tussenstop en wordt er daarna doorgereisd naar de
Spaarnwoude bereiken, daar overstappen op de trein
eindbestemming. Dat betekent dat deze reizigers ook op
en vervolgens verder reizen naar Amsterdam. Op de
andere stations zouden kunnen in- of uitstappen, mits
terugweg is dezelfde reis mogelijk. Voorwaarde is wel
deze stations goed functioneren als OV-knooppunten
dat treinen vanaf station Haarlem voldoende capaciteit
in de ketenmobiliteit. Zoals onderzocht in de studie
hebben, zodat reizigers die een station later bij Haarlem
naar stationsgebied Haarlem wordt een groei van 50%
Spaarnwoude instappen ook een comfortabele reis
busverkeer verwacht (Gemeente Haarlem & Provincie
kunnen beleven. Hetzelfde is mogelijk als er vanaf
Noord-Holland, 2020). Door de Provincie Noord-Holland
Zandvoort een nieuwe of verbeterde OV-verbinding naar
en de gemeente Haarlem is besloten deze groei niet op
station Heemstede-Aerdenhout komt. Op termijn kan
het station te laten plaatsvinden, maar deze bussen te
de route tot aan Hoofddorp lopen. Zo worden de oost-
herrouteren. Voor station Haarlem biedt dat kansen:
westverbindingen van en naar de kust verbeterd en blijft
zowel het station als de bijbehorende voorzieningen
de kustzone ook beter bereikbaar.
Versterken OV-positie in O-W
VERSTERKEN POSITIE OV IN OOST-WEST VERBINDINGEN
HAARLEM NIEUW-ZUID
?
bestaand IC treinstation bestaand treinstation voorgestelde OV hub
?
2500m
tsen 1200m
5
en fie ut
t
5 min
nuten fi mi e
verbinding n se
1
Er ligt een grote kans om het OV-aandeel vanaf Haarlem Nieuw-Zuid richting Schiphol, Amsterdam-Zuid en Bijlmer ArenA te vergroten. Daarvoor wordt het nieuw multimodaal openbaar vervoersstation in Haarlem-Zuidoost ontwikkeld, inclusief P+R hubs. De OV-ambitie van Zuid-Kennemerland heeft
Zuidoost wordt echter nog niet bediend door een
betrekking op lijnvoering in noord-zuidrichting (IJmond,
volwaardig OV-station. Hier ligt een kans, omdat de
Leiden, Den Haag) en oost-westrichting (met name
snelle verbindingen naar belangrijke werkgebieden
Amsterdam). Daarnaast is niet alleen bereikbaarheid
zoals Schiphol, Amsterdam Zuid en Bijlmer ArenA via
binnen de MRA belangrijk, maar ook verbindingen
Haarlem-Zuidoost lopen. Vanaf OV-station Haarlem
met de rest van Nederland en Europa. Voor nu geldt
Nieuw-Zuid kunnen bussen en lightrail/sneltrams
echter dat verbetering van oost-westverbindingen
verder rijden naar station Haarlem Spaarnwoude en/of
voor alle modaliteiten de hoogste prioriteit heeft. De
Haarlem. Station Haarlem Nieuw-Zuid wordt ontwikkeld
modal split geeft daarbij aan dat het OV-aandeel nog
tot een multimodaal openbaar vervoersstation, dat
flink kan groeien. Gezien het feit dat het hier vaak
ook vanuit het centrum van Haarlem eenvoudig en
om langere afstanden gaat, kan het OV met name
snel te bereiken is. Het station kan gecombineerd
groeien ten koste van de auto. Statistieken bevestigen
worden met een P+R langs de voltooide regioring, wat
dit beeld: tussen 2010 en 2017 werd 80% van de
ketenmobiliteit ook hier verder stimuleert en de gehele
dagelijkse verplaatsingen tussen Zuid-Kennemerland en
regio ten goede komt. Zo kunnen reizigers belangrijke
Amstelland-Meerlanden met de auto afgelegd. Tussen
functies in dit gebied goed bereiken. In combinatie met
de regio en Amsterdam was dit nog bijna 60%.
het realiseren van de regionale woningbouwopgave gaat
Wanneer de bestaande stations worden
het hier om integrale gebiedsontwikkeling rondom het
bekeken met hun bedieningsgebieden, valt op dat een
toekomstige multimodale OV-knooppunt. Dat geldt ook
groot deel van de inwoners van Zuid-Kennemerland -
voor de ontwikkelzones rond andere stations, zoals IC-
mede dankzij de vele kleine stations - binnen enkele
station Heemstede-Aerdenhout.
minuten fietsen een station kan bereiken. Haarlem-
31
Versterken MRA OV-netwerk IJMOND / VELSEN
BLOEMENDAAL HAARLEM ZANDVOORT
Prioriteit OV-Toekomstbeeld
nieuwe (OV) verbinding bestaand MRA-netwerk toekomstig MRA-netwerk
Het MRA-netwerk oriënteert zich op de belangrijkste werklocaties, zoals Amsterdam Zuid, Schiphol en Bijlmer ArenA. Het OV-netwerk kan echter nog aantrekkelijker worden georganiseerd, zowel qua comfort als reistijd. Op alle schaalniveaus wordt gewerkt aan het openbaar
tot het gegeven dat de MRA moet inspelen op haar
vervoersaanbod in en rondom Zuid-Kennemerland.
agglomeratiekracht en het aanbod van voorzieningen
De Metropoolregio Amsterdam speelt hier een
in de directe nabijheid. Dat vereist een comfortabel en
belangrijke rol in, met name omdat de Metropoolregio
snel MRA OV-netwerk. Het bundelen van reizigers is
tot 2040 zal doorgroeien met 250.000 woningen
een vereiste om een frequent, concurrerend netwerk
en ook het kabinet erkent dat de regio zal vastlopen
op te zetten.
als er niet in bereikbaarheid - en vooral in het OVnetwerk - geïnvesteerd wordt. Hierbij gaat het om
Voor Zuid-Kennemerland geldt dat de oost-
oplossingsrichtingen op zowel de korte als de lange
westrelaties wederom overheersen. Dat komt
termijn.
doordat het MRA OV-netwerk zich oriënteert op de belangrijkste werklocaties, zoals Amsterdam centrum,
Op de lange termijn (2040) ambieert de MRA een
Amsterdam Zuid, Schiphol en Bijlmer ArenA. Het
toekomstvast OV-netwerk, wat onder meer betekent
ligt dan ook voor de hand om verbindingen richting
dat het netwerk moet kunnen meegroeien met de
Amsterdam te verbeteren of aan te leggen. Dit kunnen
veranderingen in het daily urban system. Voor het
zowel bus-, tram- als lightrailverbindingen worden.
toekomstbeeld van het OV-netwerk worden ruimtelijk-
32
Daarnaast geeft de kustzone Zuid-Kennemerland
economische ontwikkelingen als uitgangspunt
een unieke positie binnen de MRA en maken inwoners
genomen. Daarbij wordt uitgegaan van het feit dat de
van de metropoolregio veelvuldig gebruik van de kust.
trend van de trek naar stedelijke regio’s doorzet. Dat
Dat geeft aanleiding om ook de oost-westverbinding
leidt niet alleen tot een mobiliteitsvraag, maar ook
voor openbaar vervoer over de N201 naar Zandvoort te verbeteren via de Zuidtangent.
Zuidtangent om Hoofddorp
HAARLEM
HAARLEM-ZUIDOOST
AMSTERDAM
ZUIDTANGENT SCHIPHOL
Nu rijden de Hoogwaardig Openbaar Vervoer-bussen nog door Hoofddorp heen. Om een snellere verbinding van Zuid-Kennemerland naar Schiphol en Amsterdam aan te bieden, wordt een aanvullende (snellere) HOV-buslijn langs de buitenzijde van Hoofddorp geleid. Hoofddorp zelf blijft bereikbaar via de huidige routes. Binnen het OV-Toekomstbeeld is besloten om 4
om de Zuidtangent om Hoofddorp heen te leiden.
prioritaire nieuwe lightrailverbindingen aan te wijzen
Dat scheelt reistijd, terwijl Hoofddorp zelf alsnog
in de provincies Noord-Holland en Flevoland. Eén van
bereikbaar blijft via de overige busverbindingen, zoals
deze verbindingen is de lightrail Haarlem - Schiphol-
de doorgaande lijnen 340R en 341R.
Noord, die aansluit op een doorgetrokken NoordZuidlijn. Dit is momenteel de zwaarste busverbinding
Met de ontwikkeling van het multimodale OV-
van de regio. De lightrail zorgt ervoor dat de
station Haarlem Nieuw-Zuid (zie ook pag. 31), kan
verbinding tussen Zuid-Kennemerland en Schiphol en
de Zuidtangent vanuit Amsterdam via Vijfhuizen en
Amsterdam-Zuid verbetert qua capaciteit, snelheid en
Schalkwijk het station Haarlem Nieuw-Zuid bereiken.
comfort. Ook ontlast deze verbinding het overbelaste hoofdspoor tussen Haarlem en Amsterdam.
Daarnaast is het voor de toekomstige route (zie ook pag. 30) Zandvoort - Heemstede Aerdenhout Hoofddorp ook een erg interessante verbetering, deze
Een ander onderdeel van het versterken van het MRA
route wordt door de route langs Hoofddorp-Noord
OV-netwerk is de Zuidtangent. Deze HOV-corridor
namelijk ook aanzienlijk sneller.
loopt nu van station Haarlem via Hoofddorp en Schiphol naar Bijlmer ArenA. Doordat de bus (lijn 300)
De corridor kan uitgevoerd worden als een
via Hoofddorp rijdt en daar ook enkele keren stopt,
bus- of lightrailverbinding. Van hoogfrequente
ontbreekt het Zuid-Kennemerland aan een snelle
lightrailsystemen is bekend dat deze zichzelf kunnen
verbinding met de belangrijke werklocaties rondom
bedrijven zonder overheidskosten.
Amsterdam en Schiphol. Daarom wordt voorgesteld
33
Overstappunten faciliteren
HU
B
O E AUT É VIC V R I E R P TS UTO E A K L PAK DEE N TSE E I F EL) (DE
Parkeerbeleid kan een sterk sturingsmiddel zijn om andere modaliteiten te prioriteren en zo Zuid-Kennemerland bereikbaar én leefbaar te houden. Gebundeld parkeren en mobiliteitshubs worden gecombineerd op P+R locaties, wat ketenmobiliteit stimuleert. Om de balans te bewaren tussen leefbaarheid en
andere modaliteiten snel en comfortabel. Dat is ook in
mobiliteit, en daarbij uiteindelijk leefbare kernen te
financieel opzicht noodzakelijk om de P+R locaties te
realiseren, zal het doorgaand autoverkeer binnen
kunnen realiseren en onderhouden. Uiteindelijk kunnen
de kernen geminimaliseerd moeten worden en
parkeerinkomsten weer terugvloeien naar de betreffende
moeten bewoners verleid worden om de auto vaker
gemeente.
te laten staan. Een complete regioring is daarvoor een voorwaarde, maar op kortere termijn kan Zuid-
Deze overstappunten kunnen de grote stromen in de
Kennemerland met regionale samenwerking al
regio in alle richtingen gaan faciliteren. Hierbij gaat
veel bereiken door parkeerbeleid in te zetten als
het zowel om woon-werkverkeer als recreatieverkeer.
sturingsmiddel.
Hoewel het gaat om regionale bereikbaarheid, kan samengewerkt worden op het schaalniveau van de
Dit houdt in dat gebundeld parkeren en mobiliteits-
metropoolregio. De MRA verkent namelijk in 2019 of
hubs gecombineerd worden op P+R locaties, wat de
een regionaal P+R-beleid op MRA-niveau kan worden
ontwikkeling van ketenmobiliteit in de regio verder
georganiseerd. De MRA legt daarbij de nadruk op het
stimuleert. Deze oplossingsrichting is geschikt voor
gegeven dat de historische binnensteden in de MRA
meerdere schaalniveaus: van grote hubs rondom
het inkomende verkeer niet kunnen verwerken en dat
belangrijke OV-knooppunten tot kleinere hubs op
parkeerplaatsen in de stad schaars zijn. Ook de MRA ziet
wijkniveau. Wel moeten de hubs strategisch worden
in dat met een krachtig P+R-beleid de bereikbaarheid
geplaatst, bijvoorbeeld langs de ring of dichtbij
kan toenemen.
OV-knooppunten. Dat maakt het overstappen naar
34
Overstappen bij P+R locaties
P+R
P+R
P+R
P+R
P+R
P+R
P+R locaties komen direct langs de Ring te liggen, waardoor men gemakkelijk over kan stappen op de fiets of het OV. Zowel verkeer met de kustzone als bestemming als woon-werkverkeer in oostelijke richting kunnen hier gebruik van maken. De gemeenten in Zuid-Kennemerland geven
parkeerdruk een stimulans zijn om verder te investeren
afzonderlijk aan te kampen met een toenemende
in het HOV- en fietsnetwerk. Ook dat is een gezamenlijke
parkeerdruk. Daarbij komt kijken dat stilstaande
ambitie van de vier gemeenten.
auto’s een groot beslag leggen op de openbare ruimte in de stad. Hoewel de parkeerdruk in de gemeenten