Bijlage 4 Regionaal Risicoprofiel- Inventariatie en analyse
Tekst van het document
Eerste vier uur Het drinkwaterbedrijf neemt contact op met de GGD om een inschatting te krijgen van de mate waarin de bacterie ziekmakend is. De GGD meldt dat de E. coli bacterie koortsachtige klachten kan veroorzaken en kan leiden tot braken en diarree. Het advies van de GGD is daarom om het water niet te drinken. E. coli heeft een incubatietijd van drie tot vier dagen, waardoor het lang kan duren voordat de klachten merkbaar worden. In overleg met de veiligheidsregio wordt via verschillende (sociale) mediakanalen en NL-Alert de getroffen bevolking opgeroepen het water te koken voordat het gebruikt wordt om te drinken of om eten te bereiden. Deze oproep gebeurt op wijkniveau en waar mogelijk op straatniveau. Ook wordt er informatie verstrekt over de gezondheidsklachten die het verontreinigde water kan veroorzaken: personen die deze klachten herkennen worden opgeroepen contact op te nemen met hun huisarts. Eerste 24 uur De berichtgeving leidt tot veel onrust en vragen in de maatschappij. Er treden neveneffecten op: mensen gaan water hamsteren in supermarkten en er komen veel vragen bij zorgverleners. Veel mensen hebben al gebruik gemaakt van het drinkwater en zijn bang ziek te worden. Ook vrezen ze voor de gezondheid van hun kinderen en huisdieren.
Ook krijgen mensen collectief fysieke klachten als gevolg van psychogene groepsziekte (optreden van fysieke symptomen zonder aanwijsbare fysieke oorzaak). Daarnaast is er veel onduidelijkheid onder de bevolking over de veiligheid van het gebruik van water voor andere doeleinden, zoals douchen en het besproeien van (moes)tuinen. Huisartsen en de GGD worden overladen met vragen van de bevolking en media. Bij huisartsen melden veel patiënten zich met klachten die passen bij het ziektebeeld van de aangetroffen bacterie. Het is niet altijd duidelijk of deze klachten daadwerkelijk door de bacterie zijn veroorzaakt of dat deze door een andere oorzaak zijn ontstaan. Herstelfase Het drinkwaterbedrijf neemt de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat de microbiologische waarden weer binnen de gestelde normen vallen. Nadat de verontreiniging gestopt is, blijft er nog wel een kookadvies gelden voor de komende week: in de transportleidingen zit immers nog verontreinigd drinkwater en pas na
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
27
verschillende tests kan het water veilig worden verklaard. Zodra het drinkwater veilig is, wordt dit gecommuniceerd via (sociale) mediakanalen en NL-Alert.
11.2
Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
Impact De totale impact van dit scenario wordt ingeschat als aanzienlijk (B). Een E. coli infectie kan met name voor kwetsbare mensen risicovol zijn. De verontreiniging wordt echter snel geconstateerd, waardoor de kans op besmetting beperkt is. Er zullen wel mensen ziek kunnen worden, maar zij zullen over het algemeen genezen. Het aantal chronisch zieken als gevolg van een E. coli-besmetting (door bijvoorbeeld complicaties) zal niet hoog zijn. Sterfgevallen als gevolg van een besmetting zijn niet waarschijnlijk, maar wel mogelijk. Het kan voorkomen dat mensen drinkwater gaan hamsteren. Waarschijnlijkheid Dit scenario wordt geclassificeerd als zeer onwaarschijnlijk (klasse A). Gelet op de incidenthistorie is het aannemelijker dat er een kleinschaliger besmetting plaatsvindt samen met een kleinschaliger kookadvies. Voor een incident met een omvang zoals beschreven in het scenario, moeten er onvoorziene vertragingen optreden in het opsporen van de besmetting en het vaststellen van de omvang.
11.3
Duiding en conclusie
Drinkwater is een primaire levensbehoefte voor mensen en dieren. Een verontreiniging hiervan kan grote gevolgen hebben voor de gezondheid. De grootste impact in dit scenario zit in de aantasting van primaire levensbehoefte en de verstoring van het dagelijks leven. Er kan in principe worden voorzien in de primaire behoefte aan drinkwater, maar alleen als dit water lang genoeg is gekookt. Er zal daarom veel drinkwater worden ingeslagen. Dit kan leiden tot schaarste en drukte bij supermarkten. Tot slot zal dit scenario mogelijk leiden tot boosheid en verontwaardiging richting het openbaar bestuur en de drinkwaterbedrijven. Inwoners zullen zich afvragen hoe het kan dat er een dergelijk grootschalige besmetting op kan treden.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
28
12 Uitval 112 12.1
Scenariobeschrijving
Hieronder wordt een fictief scenario voor een ransomware aanval op een telecomprovider uitgewerkt. Het is zeker niet het enige scenario rondom cyberaanvallen dat denkbaar is. Het Nationaal Cybersecurity Centrum (NCSC) stelt in het “Cybersecuritybeeld Nederland” (2021) dat de samenleving sterker verweven is geraakt met de digitale wereld en dat de effecten van digitale verstoringen hele sectoren of zelfs de hele maatschappij kunnen raken. Niet alleen criminele aanvallen, maar ook aanvallen die in het buitenland plaatsvinden kunnen effect hebben op de Nederlandse maatschappij. In het scenario dat voor dit Regionaal Risicoprofiel wordt gebruikt, is gekozen voor een cyberaanval op de telecomprovider (KPN) die het 112 netwerk naar de meldkamers in stand houdt. Hierin komt de impact op een veiligheidsregio namelijk duidelijk naar voren. Daarnaast zijn de gevolgen van uitval van andere sectoren al in andere scenario's binnen dit Risicoprofiel opgenomen. Hoewel er vele verschillende vormen van cyberaanvallen zijn, is er in dit scenario gekozen voor een ransomware aanval (gijzelsoftware waarbij essentiële systemen worden versleuteld door kwaadwillenden). Sinds de landelijke uitval van 112 in 2019 zijn er veel maatregelen genomen om de kans op en de impact van een nieuwe uitval te verkleinen.
Het is daarom niet de verwachting dat een ransomware aanval op KPN grote gevolgen zal hebben voor het doorzetten van noodmeldingen en hulpverzoeken en daarmee op de publieke gezondheid en veiligheid. Toch is er besloten om dit scenario op te nemen, om te laten zien wat de Landelijke Meldkamer Samenwerking (LMS) en veiligheidsregio doen op het moment dat deze situatie zich voordoet. Het eerste uur Op een doordeweekse middag merken medewerkers van KPN dat bellen naar 112, zowel mobiel als vast, niet meer mogelijk is. Dit betekent dat er per direct geen 112-meldingen meer kunnen worden aangenomen. De telecomprovider neemt direct contact op met het Netwerk Monitoring Centrum van de Politie, dat maatregelen neemt op basis van de relevante plannen. Op de Meldkamer Noord-Holland is inmiddels ook opgemerkt dat er geen meldingen meer binnenkomen en er wordt contact opgenomen met de 112 centrale. Landelijk wordt uitgeweken naar het nummer 0343-750112 voor alle noodoproepen. De veiligheidsregio schaalt op conform de GRIP-structuur en inwoners van de regio worden via NL-Alert en (sociale) media opgeroepen om in noodgevallen te bellen met het alternatieve nummer. Voor KPN-klanten die door de storing geen beschikking meer hebben over telefonie wordt via roaming gezorgd dat ze alsnog het alarmnummer kunnen bellen via andere telefoonproviders.
De centrale die de binnenkomende meldingen op het alternatieve nummer in behandeling neemt, heeft een limiet op capaciteit. Het uitbreken van een grote crisis zou daarom een knelpunt opleveren6. Vanwege de uitval van 112 en de onzekere situatie schaalt de VRK op conform de GRIP-structuur naar in ieder geval GRIP 2, maar mogelijk ook naar GRIP 3 of 4. In de crisisteams worden de processen van de veiligheidsregio georganiseerd en gemonitord. Ook worden scenario's uitgewerkt: er wordt bijvoorbeeld gekeken naar wat er moet gebeuren als er nog een extra crisis zou uitbreken. De eerste vier uur Binnen enkele uren kunnen experts van de telecomprovider bevestigen dat de organisatie is getroffen door een ransomware aanval. De provider neemt daarop direct contact op met de politie en het NCSC. In een hackersnote die is achtergelaten op een server wordt gevraagd om contact op te nemen met de hacker. Snel daarna blijkt dat een groot geldbedrag wordt gevraagd om weer toegang te kunnen krijgen tot de systemen.
6
Op het moment van schrijven wordt er gewerkt aan een manier om deze situatie te voorkomen. Zie hiervoor de paragraaf ”Beïnvloedingsmogelijkheden”
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
29
Het is op dat moment nog niet duidelijk welke onderdelen van de systemen precies geïnfecteerd zijn. Om de schade te beperken haalt de provider alle systemen offline. Binnen de VRK is het onduidelijk hoe lang noodmeldingen nog via een alternatief nummer doorgegeven moeten worden. Daarom worden er binnen de crisisorganisatie van de VRK verschillende scenario’s besproken. Er vindt veelvuldig contact plaats met de andere veiligheidsregio’s om af te stemmen over de aanpak. Daarnaast wordt in kaart gebracht welke gevolgen de ransomware aanval met zich mee heeft gebracht of kan brengen. Omdat C2000 niet getroffen is, kan er tussen de hulpdiensten worden gecommuniceerd als gewoonlijk. Ook P2000 is beschikbaar waardoor het alarmeren van hulpdiensten ook mogelijk is. Er is sprake van enige onrust in de maatschappij: mensen maken zich zorgen over hun eigen veiligheid en die van anderen en zijn er al voorbeelden dat inwoners zich direct melden bij de locatie van de hulpdiensten. In verschillende media wordt de vraag gesteld hoeveel doden deze storing tot gevolg zal hebben. Ook vragen veel mensen zich af hoe het kan gebeuren dat 112 niet via de gebruikelijke manier bereikbaar is. De herstelfase Ongeveer een dag na de ransomware aanval kan het 112 netwerk worden hersteld. Om overbelasting van het netwerk te voorkomen worden de aansluitingen stapsgewijs weer opgezet.
Nadat 112 weer volledig bereikbaar is kan worden ingeschat hoe groot de impact van de ransomware aanval precies is geweest.
Korte (en realistischere) versie van dit scenario Op een doordeweekse middag merken medewerkers van KPN dat bellen naar 112, zowel mobiel als vast, niet meer mogelijk is. Dit betekent dat er per direct geen 112-meldingen meer kunnen worden aangenomen. De telecomprovider neemt direct contact op met het Netwerk Monitoring Centrum van de Politie. Ook op de Meldkamer Noord-Holland is opgemerkt dat er geen meldingen meer binnenkomen en wordt er contact opgenomen met de 112 centrale. Landelijk wordt uitgeweken naar het nummer 0343-750112 voor alle noodoproepen. Via NL-Alert en (sociale) media wordt opgeroepen om in noodgevallen te bellen met het alternatieve nummer. Vanwege de uitval van 112 en de onzekere situatie schaalt de VRK op via de GRIPstructuur naar in ieder geval GRIP 2. In de crisisteams worden de processen van de veiligheidsregio georganiseerd en gemonitord. Ook worden scenario's uitgewerkt: er wordt bijvoorbeeld gekeken naar wat er moet gebeuren als er nog een extra crisis zou uitbreken. Binnen enkele uren kunnen experts van de telecomprovider bevestigen dat de organisatie is getroffen door een ransomware aanval. Het is op dat moment nog niet duidelijk welke onderdelen van de systemen precies geïnfecteerd zijn. Om de schade te beperken haalt de provider alle systemen offline.
Binnen de VRK is het onduidelijk hoe lang noodmeldingen nog via een alternatief nummer doorgegeven moeten worden. Daarom worden er binnen de crisisorganisatie van de VRK verschillende scenario’s besproken. Er vindt veelvuldig contact plaats met de andere veiligheidsregio’s om af te stemmen over de aanpak. Omdat C2000 niet getroffen is, kan er tussen de hulpdiensten worden gecommuniceerd als gewoonlijk. Ook P2000 is beschikbaar waardoor het alarmeren van hulpdiensten ook mogelijk is. Er is sprake van enige onrust in de maatschappij: mensen maken zich zorgen over hun eigen veiligheid en die van anderen. In verschillende media wordt de vraag gesteld hoeveel doden deze storing tot gevolg zal hebben. Ook vragen veel mensen zich af hoe het kan gebeuren dat 112 niet via de gebruikelijke manier bereikbaar is. Ongeveer een dag na de ransomware aanval kan het 112 netwerk worden hersteld. Om overbelasting van het netwerk te voorkomen worden de aansluitingen stapsgewijs weer opgezet. Nadat 112 weer volledig bereikbaar is kan worden ingeschat hoe groot de impact van de ransomware aanval precies is geweest.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
30
12.2
Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid
Impact De impact van dit scenario wordt ingeschat als beperkt (A) en is voornamelijk terug te vinden in het impactcriterium voor sociaalpsychologische impact. In het scenario wordt namelijk een voorziening aangetast waarvan algemeen wordt aangenomen dat deze ten alle tijden “in de lucht” moet blijven en van levensbelang is. Ook al blijft 112 in dit scenario bereikbaar via alternatieve wegen, de verwachting is dat er veel verontwaardiging zal zijn onder de bevolking en men zich af vraagt hoe dit heeft kunnen gebeuren. Het is moeilijk in te schatten of en hoeveel hulpbehoevenden vertraagd de benodigde hulp krijgen. Het kan zijn dat in de beginfase het bericht over het alternatieve alarmnummer nog niet iedereen heeft bereikt en dat daardoor noodmeldingen niet op de juiste plek terecht komen. Dit zal echter zeer beperkt voorkomen omdat er via veel verschillende kanalen de boodschap breed wordt uitgezet. Waarschijnlijkheid De waarschijnlijkheid van dit scenario wordt geclassificeerd als klasse A: zeer onwaarschijnlijk. In 2019 vond er een landelijke 112 storing plaats, waardoor er geen noodmeldingen meer konden worden gemaakt. Sinds dat moment zijn er vele maatregelen genomen die een dergelijke situatie voorkomen. Het is daarom zeer onwaarschijnlijk dat er een situatie zal voordoen waarbij burgers geen noodmeldingen kunnen maken.
12.3
Duiding en conclusie
De impact in dit scenario is voornamelijk terug te vinden op het sociaalpsychologische vlak. Er wordt namelijk een voorziening aangetast waarvan algemeen wordt aangenomen dat deze te allen tijde “in de lucht” moet blijven en van levensbelang is. Ook al blijft 112 in dit scenario bereikbaar via alternatieve wegen, de verwachting is dat er veel verontwaardiging zal zijn onder de bevolking en men zich af vraagt hoe dit heeft kunnen gebeuren.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
31
13 Luchtvaartincident 13.1 Scenariobeschrijving Begin gebeurtenis Bij het passeren van een baankruising botst een landend passagiersvliegtuig van het type Boeing 787 met 300 passagiers aan boord op een gesleepte Boeing 777 met een medewerker aan boord en een medewerker in het sleepvoertuig (runway collision). De Boeing 787 schuift over een afstand van ongeveer 1 kilometer over de landingsbaan en laat een spoor van onderdelen en kerosine achter. De Boeing 787 vliegt direct in brand. Het gesleepte vliegtuig komt na de botsing direct tot stilstand. Eerste kwartier De hulpverleningsdiensten worden gealarmeerd met de classificatie VOS (Vliegtuig Ongeval Schiphol) Groot. De luchthavenbrandweer rukt met 3 groepen vliegtuigbrandbestrijding (VBB) uit vanuit de verschillende posten. De brandweer is snel ter plaatse bij de 787 en begint direct met het blussen van de brand. Na 1 minuut is de brand voor het grootste gedeelte geblust. De tweede groep VBB wordt ingezet om een overleefbare situatie in de Boeing 787 te creëren. Een deel van de inzittenden slaagt erin het vliegtuig, al dan niet ongedeerd, meer of minder gewond, te verlaten. Aan boord bevinden zich beknelde, zwaargewonde en overleden passagiers. De eerst aankomende eenheden van brandweer, ambulancedienst en KMar starten met onderlinge coördinatie, waarna de hulpverlening wordt opgestart.
Crisisteams vanuit de overheid, maar ook op de luchthaven worden gealarmeerd. Het vliegverkeer is tijdelijk stilgelegd. Eerste uur De gearriveerde geneeskundige hulpverleners triëren de slachtoffers en stabiliseren de ernstig gewonde slachtoffers. Voor de ernstig gewonde slachtoffers wordt een gewondenverzamelplaats ingericht, voor lichtgewonde slachtoffers een verzorglocatie. In geval van een mogelijk Hoog Energetisch Trauma (H.E.T.) (vastgesteld door de geneeskundige hulpverlening ter plaatse) worden alle passagiers in principe als gewond beschouwd, ook al is dit niet direct zichtbaar. Indien dit niet het geval is worden ongedeerde en (licht)gewonde passagiers door de KMar verzameld, door Amsterdam Airport Schiphol (AAS) vervoerd naar de opvanglocatie en opgevangen door de gemeente (in samenwerking met AAS en de betrokken luchtvaartmaatschappij). De brandweer richt zich op het bevrijden van de gewonde personen in het vliegtuig. De betrokken ambassades zijn gealarmeerd door het ministerie van Buitenlandse Zaken en willen informatie. Communicatie vanuit AAS start met publieksinformatie richting reizigers op Schiphol. Woordvoerders starten pers- en publieksvoorlichting over hulpverlening en eerste maatregelen.
Het Regionaal actiecentrum communicatie (RAC) is operationeel en zorgt voor afstemming van de communicatie in de hoofdstructuur, met de luchthaven Schiphol, ketenpartners in de hulpverlening en andere betrokken partners. Afhalers en verwanten in de terminal hebben behoefte aan informatie. Mensen gaan bellen naar de luchthaven en VRK, maar zullen ook via social mediakanalen contact gaan zoeken met een grote informatiebehoefte. Eerste dag Kort na het eerste uur zal de gemeente het proces ‘informeren verwanten’ opstarten waarbij het SIS (Slachtoffer Informatie Systematiek) wordt ingeschakeld. In de eerste 4 uur na het incident zullen de slachtoffers uit het vliegtuig zijn bevrijd. Er is inmiddels contact met inzittenden die al met hun familie waren
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
32
herenigd en zij worden dringend verzocht zich te presenteren in het ziekenhuis. De overleden slachtoffers worden naar het sneeuwvlootgebouw gebracht; het identificatieproces zal uiteindelijk plaatsvinden in de Van Oudheusenkazerne in Hilversum. Zwaargewonde en overleden slachtoffers staan op een voorlopige lijst en relaties in Nederland zullen worden geïnformeerd. De eerder gealarmeerde ambassades worden door de gemeente geïnformeerd over de verblijfplaats en toestand van een aantal van hun landgenoten. Eventuele repatriëring van deze slachtoffers zal worden besproken. De Onderzoeksraad voor Veiligheid start een onderzoek naar het incident. Het nieuws over de crash heeft inmiddels wereldwijde media-aandacht en de maatschappelijke impact is groot. Het vliegverkeer is weer opgestart. Langzamerhand worden overlevende inzittenden met hun relaties herenigd. Herstelfase Het identificatieproces loopt nog door, evenals het onderzoek naar de oorzaak van het ongeval. Er wordt een herdenkingsdienst gehouden voor de naaste familie van de overledenen en voor de overlevenden. Slachtoffers uit het buitenland worden gerepatrieerd. Als het vliegtuig is geborgen en het onderzoek is afgerond zal de luchthaven werken aan het herstel van de crisislocatie (landingsbaan). Dit kan langere tijd in beslag nemen.
Het proces Nafase is opgestart en wordt, middels een plan van aanpak, door de regionale crisisorganisatie overgedragen aan de gemeente Haarlemmermeer. De resten van het vliegtuig worden naar een hangar gebracht. De Inspectie Openbare Orde en Veiligheid onderzoekt hoe de crisisbeheersing heeft plaatsgevonden. Het verloop van de bestrijding en de multidisciplinaire samenwerking bij de bestrijding van het incident wordt primair met een intern onderzoek en vervolgens met een extern (onafhankelijk) onderzoek geëvalueerd.
13.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid Impact De totale impact van dit scenario wordt ingeschat als ernstig (C). De impact komt voornamelijk naar voren in de te verwachten doden (meer dan 100) en gewonden (ongeveer 400 in verschillende mate van ernst). Daarnaast zijn er hoge kosten te verwachten. De sociaalmaatschappelijke impact zal hoog zijn. Waarschijnlijkheid Dit scenario wordt ingeschat als waarschijnlijk (D). Dit komt voort uit het samenvoegen van de kwantitatieve en ingeschatte waarschijnlijkheid. Kwantitatieve waarschijnlijkheid Bij het bepalen van de kwantitatieve waarschijnlijkheid wordt gerekend met de volgende gegevens over passagiersvliegtuigen. Voor regionale en (inter)nationale luchthavens (brandrisicoklasse 3 t/m 10) is de kans op een ongeval ongeveer 1 ongeval per 2,7 miljoen vliegbewegingen (alleen de ongevallen van EASAoperators). Dit betekent in het geval van Schiphol met ongeveer 500.000 vliegbewegingen per jaar, een theoretische kans van ongeveer 1 ongeval per 5 à 6 jaar. Voor vrachtvliegtuigen is deze kans voor vliegtuigen met straalaandrijving 8 keer groter en voor vliegtuigen met propellers 4 keer groter. Dit zou leiden tot een indeling in klasse E: ‘zeer waarschijnlijk’. Ingeschatte waarschijnlijkheid De waarschijnlijkheid van dit scenario wordt ingeschat in waarschijnlijkheidsklasse C – D.
Dit betekent dat het scenario ingeschat wordt als ‘Mogelijk’ tot ‘waarschijnlijk’ (0,5- 50% kans per vijf jaar).
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
33
13.3 Duiding en conclusie De aanwezigheid van de nationale luchthaven Schiphol in onze regio maakt dat er veel vliegbewegingen plaatsvinden. Hierdoor is een dergelijk incident als dit zeker mogelijk. Er is mogelijk sprake van een relatief groot aantal slachtoffers en een grote groep die behoefte heeft aan psychosociale hulpverlening (zowel slachtoffers als aanverwanten). De impact heeft een internationale uitstraling, wat zowel in de crisisfase als de nafase (bestuurlijke) complexiteit met zich meebrengt.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
34
14 Aanvaring op Noordzeekanaal Een incident op het Noordzeekanaal kan vele vormen aannemen, waaronder persoon overboord of vermist, schip in nood, (infectie)ziekte aan boord of noodzaak tot directe medische hulp. Feitelijk is iedereen bij een dergelijk incident, vanwege het open water en stroming etc., als verminderd zelfredzaam aan te merken. Er is voor gekozen om binnen het scenario ‘Incident op het Water’ een aanvaring op het Noordzeekanaal nader uit te werken.
14.1 Scenariobeschrijving Eerste kwartier Op het Noordzeekanaal breekt brand uit op een binnenvaartpassagiersschip met ongeveer 80 minder zelfredzame mensen aan boord. Door de brand in de machinekamer loopt het schip ‘uit het roer’ en komt in aanvaring met een zeevrachtschip (containers). Drie passagiers raken door de aanvaring te water. Het vrachtschip heeft slechts beperkte schade als gevolg van de aanvaring. Door de aanvaring ontstaat een lek in het passagiersschip. Een betrekkelijk kleine scheur levert flinke problemen op, één van de compartimenten vult zich met water. Het lek verhoogt de urgentie om te evacueren. Dit is voor de redding een complicerende factor. De eerste “land” hulpdiensten komen ter plaatse. Eerste uur De politie te water, de patrouilleboten van Divisie Havenmeester van de Port of Amsterdam en de overige hulpdiensten komen ter plaatse. Er wordt direct ingezet op evacuatie van de opvarenden. Tevens wordt gestart met de zoektocht naar de drie passagiers die overboord zijn geslagen. Twee van de drie passagiers zijn door de bemanning van het vrachtschip uit het water geholpen. De zoektocht naar de derde drenkeling wordt bemoeilijkt, doordat de schemering intreedt en hij zich mogelijk dieper dan de duikdiepte (15m) van de brandweer bevindt.
Vlak voor het verstrijken van het eerste uur wordt de onderkoelde passagier door duikers van de brandweer uit het water gehaald en direct vervoerd naar het ziekenhuis. Eerste 4 uur In eerste instantie lukt het niet om de brand onder controle te krijgen. Het duurt enige tijd voordat blusboten ter plaatse zijn, snel daarna is de brand geblust. Nadat de brand geblust is brengen de hulpdiensten het passagiersschip naar de wal. Inmiddels hebben alle passagiers het schip verlaten. Veel van de passagiers zijn erg overstuur geraakt door het incident, en worden ter plaatse opgevangen. Het incident trekt veel publiek en grote media-aandacht. Na 4 uur Er zal een onderzoek naar de oorzaak en afhandeling van het incident plaats vinden. Gedurende de actie heeft het scheepvaartverkeer stilgelegen en wordt nu weer opgestart.
14.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid Impact De impact van dit scenario is aanzienlijk (B). De impact wordt vooral bepaald door het aantal doden en gewonden en het feit dat het scheepvaartverkeer enige uren (gedeeltelijk) geblokkeerd zal zijn. Daarnaast wegen ook de kosten (schade, gezondheidsschade, bestrijding en berging/opruimen) mee. De stremming van de doorvaart van het NZK heeft economische gevolgen. Deze worden hoger dan 2 miljoen en lager dan 20 miljoen ingeschat.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
35
Waarschijnlijkheid Dit scenario wordt ingeschat als ‘onwaarschijnlijk’ tot ‘mogelijk’ (B)
14.3 Duiding en conclusie De coördinatie tussen nautische diensten en de hulpverleningsdiensten moet optimaal zijn. Een kritische factor is de communicatie tussen de nautische diensten en de hulpverleningsdiensten. De nautische diensten beschikken niet over C2000. Een probleem bij waterincidenten is de bereikbaarheid van het incident en de personen die te water zijn geraakt of dreigen te raken. De snelle beschikbaarheid van watertransport van en naar de incidentlocatie is een andere kritische factor.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
36
15 Kettingbotsing op A9 15.1 Scenariobeschrijving Eerste kwartier Het is mistig weer tijdens de start van de ochtendspits op de A9 richting knooppunt Rottepolderplein. Hierdoor remmen auto's plotseling en gaan voorzichtiger rijden. Een vrachtwagen moet zeer krachtig remmen voor deze auto's. Hierdoor raakt een aantal metalen balken los van zijn oplegger die terechtkomen op enkele auto’s die op de naastgelegen rijstroken voorbijrijden. Automobilisten daarachter zien dit door de mist niet goed gebeuren en er ontstaan meerdere aanrijdingen met ernstige beknellingen. Uiteindelijk zijn enkele tientallen voertuigen bij deze kettingbotsing betrokken. Door het ongeval ontstaat een lange file, die al snel circulatieproblemen tot buiten de regio veroorzaakt. Door de files en het spitsuur (de spitsstroken waren al geopend) is het ongeval moeilijk bereikbaar voor de hulpdiensten, waardoor de hulpverlening moeizaam op gang komt. Bij de verkenning zijn behalve het aantal en de prioritering van de slachtoffers (triage), ook brandgevaar en de aanwezigheid van gevaarlijke stoffen aandachtspunten. Eerste uur De hulpverlening richt zich primair op de bevrijding van en spoedeisende medische hulp voor de beknelde slachtoffers. Dit vergt veel tijd. Daarnaast moeten lichtgewonde slachtoffers en ongedeerde betrokkenen worden opgevangen en verzorgd.
De rijstroken in tegengestelde richting worden afgesloten zodat de hulpdiensten hiervan gebruik kunnen maken. Er ontstaan files op de andere wegen in Noord-Holland. Er ontstaat een (kijkers)file richting het noorden. De vrijgemaakte rijstroken worden gebruikt voor inrichting gewondenverzamelplaats, aan- en afvoer van ambulances, landingsplaats traumahelikopters en opstelplaats van het CoPI. Voor enkele technische hulpverleningen is zwaarder gereedschap nodig van de hulpverleningsvoertuigen. Dit met name voor de zware voertuigen als vrachtauto’s en bussen. Hulpverleningsorganisaties zullen nauw moeten samenwerken met wegbeheerders, bergers en andere deskundigen. Eerste dag De langdurige blokkade van de snelweg veroorzaakt problemen tot (ver) buiten de regio en zorgt daardoor voor grote economische schade. Er is veel media-aandacht. De politie zal technisch onderzoek uitvoeren naar de oorzaak van het ongeval. Vanwege de omvang van het ongeval zal de Onderzoeksraad voor Veiligheid ook een onderzoek instellen. Door het grote aantal slachtoffers is het incident een grote mentale en fysieke belasting voor de hulpverleners. De hulpverlening neemt bijna een etmaal in beslag. Herstelfase De hulpdiensten zijn volledig afgeschaald. Het onderzoek naar de oorzaak van het incident loopt door. Na afloop van het onderzoek op de locatie van het incident, worden de wrakstukken afgevoerd.
Dit kan enkele dagen duren. Het wegdek en de vangrail worden gerepareerd. Zodra de reparatiewerkzaamheden zijn afgerond, komt het verkeer weer op gang. De snelweg is gedurende enkele dagen niet bruikbaar.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
37
15.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid Impact De impact van dit scenario wordt ingeschat als aanzienlijk (B). De impact wordt vooral bepaald door het aantal doden (2-4) en gewonden (4-16) en de kosten (materiële schade, gezondheidsschade, bestrijding- en herstelkosten). Waarschijnlijkheid De waarschijnlijkheid wordt geschat op ‘waarschijnlijk’ (D). Uitgaande van ongeveer 1 grote kettingbotsing per 2 jaar (enkele tientallen voertuigen en meerdere gewonden), is het waarschijnlijk dat er twee kettingbotsingen in Nederland plaatsvinden de komende vier jaar.
15.3 Duiding en conclusie De verwevenheid van onze infrastructuur maakt dat een kettingbotsing op één snelweg direct gevolgen heeft op de andere wegen, ook buiten de regio Kennemerland. Daarnaast valt te verwachten dat er een aantal slachtoffers zijn, die bijvoorbeeld verspreid moeten worden over de verschillende ziekenhuizen. De hulpverlening vraagt een grote inzet van alle hulpdiensten, zoals de brandweer, politie, ambulance en Rijkswaterstaat. De afhandeling en herstelwerkzaamheden kunnen lange tijd duren.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
38
16 Brand in Schipholspoortunnel 16.1 Scenariobeschrijving Begin gebeurtenis Terwijl een trein in de Schipholspoortunnel rijdt, wordt door passagiers een brand ontdekt. De noodrem wordt geactiveerd en de trein stopt in de tunnel. In de trein zitten op dat moment 800 passagiers. Eerste kwartier De conducteurs reageren op het gebruik van de noodrem en ontdekken dat er brand is uitgebroken in het treinstel. Via het omroepsysteem wordt reizigers gevraagd de trein te verlaten via de deuren. Brandmeldingen komen via ProRail en via 112 binnen bij de meldkamer Noord-Holland. De hulpdiensten gaan naar de in de buurt van de brandende trein gelegen nooduitgangen en het station onder Schiphol Plaza. Passagiers verlaten de trein en lopen de tunnel in op zoek naar een nooduitgang. De brand ontwikkelt zich relatief langzaam door de brandvertragende materialen die onder meer in het interieur zijn gebruikt. Na een kwartier staat toch het gehele treinstel in brand en is er sprake van een uitslaande brand. Dit leidt tot behoorlijke rookontwikkeling. De meeste passagiers hebben de nooduitgangen bereikt. Een aantal mindervalide passagiers kan de trein niet tijdig verlaten. Enkele tientallen passagiers uit het brandende treinstel hebben last van ademhalingsmoeilijkheden. Ook komen enkele vluchtende passagiers ten val bij het verlaten van de trein en worden mensen onder de voet gelopen.
Er is sprake van grote onrust onder de passagiers van de trein. Het treinverkeer is stilgelegd. De overige hulpdiensten hebben de plaats van het incident bereikt. Brandweer doet een verkenning en brengt nog enkele passagiers in veiligheid. Eerste uur Enkele passagiers die zich nog in of nabij de trein bevinden, zijn overleden. Enkele tientallen passagiers die via de nooduitgangen de tunnelbuis zijn ontvlucht, kampen met ademhalingsproblemen. Ook zijn er mensen met verwondingen (wonden, breuken). Enkele passagiers zijn via een nooduitgang op het landingsterrein van Schiphol (Air-side) terecht gekomen. De opvang van passagiers is gestart. De hulpdiensten moeten hier extra op inzetten. Er is grote mediaaandacht en er komen veel verzoeken om informatie binnen. Het treinverkeer van en naar station Schiphol Airport is stilgelegd. Passagiers kunnen vanaf Schiphol niet per trein worden vervoerd. Dit leidt tot grote drukte op Schiphol Plaza en verstoring van de Schiphol processen. Ook in Amsterdam en Leiden stranden vele reizigers. Rond Schiphol ontstaat er een chaotische verkeerssituatie. De brand is ondertussen onder controle. Eerste dag De brand is geblust. De gewonden en zij die aangeven dit te willen, worden geregistreerd. De dodelijke slachtoffers zijn geborgen. Met de identificatie van de slachtoffers is een begin gemaakt. De incident buis is buiten dienst.
Er is daardoor beperkt treinverkeer van en naar Schiphol mogelijk. Rond Schiphol is er nog steeds sprake van een chaotische verkeerssituatie. Er is internationale media-aandacht voor het incident. Het onderzoek naar de oorzaak van het incident loopt. De Schiphol processen worden geleidelijk opgestart. De problematische aan- en afvoer van passagiers leidt wel tot ernstige vertragingen. Herstelfase
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
39
De hulpdiensten zijn volledig afgeschaald. Het onderzoek naar de oorzaak van het incident loopt door. Na afloop van het onderzoek op de locatie van het incident, worden de wrakstukken afgevoerd. Dit kan enkele dagen duren. Het spoor en de tunnelbuis worden gerepareerd. Zodra de reparatiewerkzaamheden zijn afgerond, komt het treinverkeer weer op gang. De tunnelbuis is gedurende enkele dagen niet bruikbaar. Dit is sterk afhankelijk van de schade aan de constructie. Voor het transport van passagiers en werknemers van en naar Schiphol worden bussen ingezet. Het identificatieproces is afgerond.
16.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid Impact De impact van dit scenario wordt ingeschat als ernstig (C). De impact wordt vooral bepaald door het aantal doden (4-6) en gewonden (enkele tientallen) en de kosten (materiële schade, gezondheidsschade, financiële schade, bestrijding- en herstelkosten). Daarnaast is de verwachte tijdsduur van het verloop van het geschetste scenario drie dagen tot een week. Daardoor worden veel mensen geraakt vanwege het feit dat Schiphol een belangrijke transportschakel is. Het gemiddeld aantal treinreizigers per dag dat Schiphol verwerkt is 45.000 mensen voor woon-werkverkeer; dit is dus exclusief luchtreizigers. Waarschijnlijkheid De waarschijnlijkheid van dit scenario wordt ingeschat als mogelijk (C). De kans op een incident wordt geschat op 1 keer per 10 jaar, dus 50% per 5 jaar (de scope van de analyse). De kans dat dit incident ook escaleert tot een omvang zoals omschreven in het scenario wordt geschat op 10% (ervan uitgaande dat er sprake is van een beperkt aantal reizigers in de trein met een verminderde zelfredzaamheid).
16.3 Duiding en conclusie Een incident in de Schipholspoortunnel heeft direct gevolgen voor de dienstregeling in heel het land. Daarnaast heeft het grote gevolgen voor de mobiliteit op en rond Schiphol zelf. De gebeurtenis op zichzelf kan een aantal slachtoffers veroorzaken. De bestrijding van het incident is complex gezien het ondergrondse karakter van het bouwwerk. Hiervoor is een bepaalde mate van deskundigheid vereist. Er zal landelijk of zelf internationaal aandacht zijn voor dit incident.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
40
17 Incident in Wijkertunnel 17.1 Scenariobeschrijving De veiligheidsregio Kennemerland wordt gekenmerkt door een diversiteit aan infrastructuur. Vervoer over het water, door de lucht, via het spoor en de weg. Personen en goederen (waaronder gevaarlijke stoffen) worden over de weg vervoerd. (Snel)wegen die provincies, gemeenten en industrieën met elkaar verbinden waarbij wegtunnels het mogelijk maken een internationale luchthaven en belangrijke vaarweg te doorkruisen. Incidenten in deze wegtunnels zijn van impact op de directe omgeving, maar ook in bredere zin processen van belangrijke spelers en ketenpartners in de veiligheidsregio. Bij een ongeval in een wegtunnel zijn meerdere voertuigen betrokken waaronder een autotransport met elektrische voertuigen. Na een aanrijding ontstaat een brand bij een betrokken voertuig en is de tunnel geblokkeerd. Begingebeurtenis In de nacht van donderdag op vrijdag vinden er onderhoudswerkzaamheden plaats aan de Velsertunnel in zuidelijke rijrichting. Het is 06.00 en de werkzaamheden lopen uit nadat er een technische storing aan het tunnelbediensysteem is veroorzaakt door de werkzaamheden. RWS verwacht dat de oorzaak niet voor 10.00 uur is verholpen en licht haar ketenpartners in over de afsluiting van de Velsertunnel tot na de ochtendspits.
Door de onverwachte afsluiting van de Velsertunnel is het druk op de A9 en wordt tunneldosering toegepast bij de Wijkertunnel. Direct na de tunnel ontstaat een file op Rijstrook 3 en de vluchtstrook van verkeer richting de A22. Een lange rij voertuigen sluit aan voor de (nood)afrit naar de A22. In de tunnel in zuidelijke richting versnellen voertuigen omdat de file lijkt opgelost, ondanks de waarschuwingen op de matrixborden. Een vrachtwagen (1) met gesloten oplegger rijdt voor een vrachtwagen geladen met auto’s (2). Vrachtwagen 1 ziet de file op het laatste moment en maakt in de tunnel een noodstop. De chauffeur van vrachtwagen 2 voelt zich genoodzaakt uit te wijken richting rijstrook 2 (in de tunnel). De tweede oplegger van vrachtwagen 2 raakt vrachtwagen 1 en kantelt. Vrijwel direct vliegt een van de auto’s op deze oplegger in brand. Eerste kwartier De volledige tunnelbuis is door de gekantelde oplegger geblokkeerd. Er ontstaat veel rookontwikkeling en de ventilatie van de tunnelbuis treedt in werking. Er staat op dit moment een zuidwestelijke wind. Op camerabeelden in de tunnel zien tunneloperators van de verkeerscentrale dat er diverse voertuigen op de oplegger zijn geklapt waaronder een personenbusje. Er rennen mensen tegen de richting in richting de uitgang van de tunnel. Er zijn meerdere (dodelijke) slachtoffers bij dit ongeluk.
De chauffeur van vrachtwagen 2 is een van de dodelijke slachtoffers. In het personenbusje zitten zeker 3 personen bekneld waarvan de toestand onbekend is. Door kerende voertuigen en de drukte staat het verkeer in de tunnelbuis muurvast. Beide rijstroken en de vluchtstrook zijn geblokkeerd. Mensen vluchten lopend de tunnel uit. De direct gealarmeerde hulpdiensten, waaronder de brandweer, krijgen de eerste informatie over het incident. Voor de incidentbuis hebben de eerste hulpdiensten moeite de locatie van het incident te bereiken. Via de ondersteunende buis zijn de eerste hulpdiensten waaronder een tankautospuit van de brandweer binnen een kwartier ter plaatse. Eerste uur
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
41
Rijkswaterstaat spreekt van een verkeersinfarct in Noord-Holland. Door de afgesloten Velsertunnel en het incident in de Wijkertunnel lopen provinciale wegen vol en is een belangrijke verbinding in zuidelijke richting geblokkeerd. De brandweer heeft door de rookontwikkeling en de hoeveelheid voertuigen/ materiaal in de tunnelbuis moeite de incidentlocatie te bereiken. Hulpdiensten hebben de handen vol aan het evacueren van de incidentbuis en het creëren van een toegangsweg naar het incident. Bij de brand die is ontstaan na de aanrijding is een elektrisch voertuig betrokken. Deze info wordt vanuit de verkeerscentrale van RWS gedeeld met meldkamer Noord-Holland. Het incident is inmiddels opgeschaald naar GRIP 2. De brandweer is met veel materiaal aanwezig maar heeft moeite de brandhaard te bereiken. Rookontwikkeling trekt over het Noordzeekanaal in noordwestelijke richting. Een deel van de rook waait terug richting de tunnel maar de ventilatie voorkomt dat de tunnelbuizen vol rook komen te staan. Middels grijpredding slaagt de brandweer erin enkele slachtoffers te bevrijden en over te dragen aan ambulancepersoneel in de ondersteunende buis. Deze worden overgebracht naar een gewondenverzamelplaats die is ingericht bij de uitgang van de ondersteunende buis.
Eerste 4 uur De brandhaard kan via verschillende toegangswegen worden bereikt en de brandweer heeft een deel van de brandhaard onder controle. Het elektrische voertuig blijft echter ontbranden en staat vast tussen de trailer en vrachtwagen 1. Door de brandweer is een specialistische berger ingeschakeld. De eerste slachtoffers die zichzelf in veiligheid hebben gebracht en de slachtoffers die zijn gered door de brandweer worden opgevangen en verzorgd. Inmiddels zijn er 4 slachtoffers vervoerd naar nabijgelegen ziekenhuizen. De brandweer is begonnen met het bevrijden van de 3 slachtoffers in het personenbusje die door de brand zijn overleden. Door de afsluiting van de volledige tunnel ten behoeve van de hulpverlening en de afsluiting van de tunnelbuis in de Velsertunnel hebben de wegbeheerders in samenwerking met de politie de handen vol aan het dichtgeslibde wegennet. Rijkswaterstaat probeert gecontroleerd verkeer door de Velsertunnel te begeleiden, maar dit helpt minimaal bij de ontstane drukte op de weg. De rookontwikkeling over het Noordzeekanaal heeft impact op de scheepvaart van en naar de Amsterdamse haven. Herstelfase Uiteindelijk slaagt de brandweer erin om samen met de specialistische berger het elektrische voertuig te bereiken en de brand onder controle te krijgen. Het wegdek en plafond van de tunnel zijn zichtbaar beschadigd.
De Velsertunnel is inmiddels weer volledig in gebruik en het verkeersinfarct lost op. Na het incident blijft de tunnel nog enkele dagen gesloten in verband met opruim- en reparatiewerkzaamheden. De incidentbuis blijft nog enkele weken gesloten in verband met de schade die is ontstaan door de langdurige brand.
17.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid Impact De impact van dit scenario wordt ingeschat als aanzienlijk (B) en wordt vooral bepaald door het aantal doden (2-4) en gewonden (4-16), de verstoring van het dagelijks leven en de kosten (materiële schade, gezondheidsschade, financiële schade, bestrijding- en herstelkosten). Waarschijnlijkheid De waarschijnlijkheid van dit scenario wordt ingeschat als mogelijk (C).
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
42
17.3 Duiding en conclusie De verwevenheid van onze infrastructuur en beperkte aanwezigheid van tunnels onder het Noordzeekanaal maken dat een incident in een tunnel direct gevolgen heeft op de andere wegen, ook buiten de regio Kennemerland. De hulpverlening vraagt een grote inzet van alle hulpdiensten, zoals de brandweer, politie, ambulance en Rijkswaterstaat. De bestrijding brand in een tunnel is complex en brengt gevaren met zich mee, evenals de blussing van een elektrisch voertuig. De brand kan grote schade aan de tunnelconstructie veroorzaken. De afhandeling en herstelwerkzaamheden kunnen lange tijd duren i.v.m. strenge eisen rondom tunnelveiligheid.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
43
18 Infectieziekte uit buitenland 18.1 Scenariobeschrijving Schiphol is een belangrijke toegangspoort voor infectieziekten in Nederland. In het hier gepresenteerde scenario is bewust geen specifieke infectieziekte benoemd, aangezien de maatregelen en impact erg uiteenlopend kunnen zijn. Er zijn meerdere ernstige infectieziekten mogelijk in het scenario. Het kan hierbij gaan om een infectieziekte in de zogenoemde A-categorie. Hieronder vallen de virale hemorragische koortsen (zoals Ebola, Lassa, Gele koorts, Dengue), MERS, Polio, Pokken, SARS en COVID-19. Maar ook een infectieziekte uit een andere categorie kan grote inzet vragen. Begin van gebeurtenis Een intercontinentale vlucht met aan boord 400 passagiers nadert de bestemming Schiphol. In het land van herkomst heerst een ernstige infectieziekte. De gezagvoerder van het vliegtuig meldt via de luchtverkeersleiding dat een passagier aan boord zeer ernstig ziek is geworden en medische hulp nodig is. Het doel hiervan is om de luchthaven en havendienst zo snel mogelijk te informeren zodat maatregelen getroffen kunnen worden. De gezagvoerder meldt dat rekening moet worden gehouden met een infectieziekte die een gevaar kan vormen voor de volksgezondheid. Eerste kwartier De processen gaan lopen conform het draaiboek Infectieziektebestrijding Wet Publieke Gezondheid Schiphol (IZB WPG Schiphol).
Nadat de melding bij de arts IZB is binnengekomen maakt deze een risico-inschatting op basis van de informatie, geeft een kwalificatie af (besmettingsgevaar mogelijk, besmettingsgevaar klein of besmettingsgevaar groot) en adviseert over de te nemen maatregelen. De arts IZB adviseert over de te nemen maatregelen aan boord en bereidt eventuele maatregelen voor die bij aankomst van het vliegtuig genomen moeten worden. Maatregelen zijn bijvoorbeeld het uitdelen van informatie aan passagiers, het registreren van contactgegevens van passagiers of het opvragen van een passagierslijst. Ook het testen van passagiers kan een maatregel zijn die wordt geadviseerd. In principe zal het testen van passagiers elders plaatsvinden (bijvoorbeeld in een ziekenhuis). Indien er voldoende personeel en middelen beschikbaar zijn, kan op Schiphol zelf testen een overweging zijn. Eerste uur Het vliegtuig is door Schiphol op een zogenoemde ‘buffer’ gezet. De arts IZB adviseert over verder te nemen (beschermende) maatregelen. De zieke passagier gaat uit het vliegtuig, wordt beoordeeld en opgevangen (afhankelijk van zijn/haar toestand). Eerste 4 uur Contacten van de zieke passagier worden door de GGD geregistreerd en geïnformeerd. Op Schiphol zijn een opvangruimte voor passagiers (t.b.v. registratie en verstrekken van informatie) en twee tijdelijke quarantaineruimtes beschikbaar.
Medewerkers van de GGD zijn in de opvangruimte aanwezig om de groep passagiers op te vangen. De arts IZB besluit op basis van de risico-inschatting of passagiers hun reis kunnen vervolgen. Indien buitenlandse passagiers betrokken zijn die hun reis niet kunnen vervolgen treedt mogelijk het ambassadeprotocol in werking. Onder de passagiers in het betreffende vliegtuig is sprake van behoorlijke onrust. Zij hebben afhalers geïnformeerd. Eén van de afhalers heeft de media op de hoogte gebracht van de verdenking van een infectieziekte bij een passagier en het in quarantaine plaatsen van een deel van de passagiers. De GGD Kennemerland ligt onder een vergrootglas.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
44
Eerste 24 uur Passagiers verblijven niet langer dan 8 uur in de tijdelijke quarantaineruimte op Schiphol. Directe afstemming met de gemeente via de piket-AOV’er gemeente Haarlemmermeer over quarantaine opvang na deze 8 uur is noodzakelijk. Na de eerste dag blijft GGD Kennemerland zich bezighouden met het in kaart brengen van de risicocontacten die mogelijk voor monitoring in aanmerking komen. Herstelfase GGD Kennemerland blijft zich zolang dit nodig is bezighouden met de monitoring van de risicocontacten en houdt contact met Schiphol.
18.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid Impact De impact van dit scenario wordt ingeschat als ernstig (C). De impact is voornamelijk terug te zien op sociaalpsychologisch vlak (impact op de betrokkenen maar ook op de maatschappij), de aantasting van het lokale en regionale bestuur, de kosten voor de maatschappij en in het aantal doden en gewonden/ernstig zieken. De aard van de infectieziekte is bepalend in hoe groot de impact is. Waarschijnlijkheid Het risico is zeer waarschijnlijk. Er zijn in de afgelopen jaren enkele casussen geweest met een verdenking op een besmetting met een virale hemorragische koorts. Op basis van de gegevens kon de kans op een daadwerkelijk ziektegeval worden ingeschat op ongeveer eens in de 10 jaar. De verwachting is echter dat door de coronapandemie en mogelijke zorgwekkende varianten het scenario vaker zal voorkomen. Er zal nog meer oplettendheid zijn voor infectieziekten met gevaar voor de volksgezondheid. Daarnaast kan klimaatverandering ook zorgen voor een toename van infectieziekten. Wanneer binnen Europa bepaalde infectieziekten de kop opsteken, kan dit ook zorgen voor het scenario dat een infectieziekte uit het buitenland via Schiphol binnenkomt.
18.3 Duiding en conclusie Dit scenario vraagt veel inzet: niet alleen voor daadwerkelijke ziektegevallen, maar ook voor verdenkingen daarvan. De impact is afhankelijk van de aard van de infectieziekte. Ongeacht daarvan zal er altijd sprake zijn van een grote(re) sociaalpsychologische impact. Er is grote inzet nodig van de GGD, waarbij ook Communicatie een belangrijke rol speelt. Indien er sprake is van een daadwerkelijk ziektegeval en overgegaan moet worden tot isolatie en quarantaine, zal ook de gemeente een grote rol in het proces hebben. De afspraken en werkwijze rondom het proces bij een melding van een infectieziekte uit het buitenland via de luchthaven zijn opgenomen in het draaiboek Infectieziektebestrijding Wet Publieke Gezondheid Schiphol. Meldingen kunnen ook vanuit de scheepvaart komen. Hiervoor zijn afspraken vastgelegd in het Plan Noodsituaties Infectieziektebestrijding Havens, behorend bij het Incidentbestrijdingsplan Noordzeekanaalgebied.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
45
19 Ziektegolf 19.1 Scenariobeschrijving Een ziektegolf betreft een daadwerkelijke golf van gezondheidsklachten, die een grote medische inzet vereisen. Van een pandemie is sprake wanneer een wereldwijde uitbraak van een besmettelijke ziekte, veroorzaakt door een nieuw virus, plaatsvindt. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) houdt de ontwikkelingen op dit gebied in de gaten en doet aanbevelingen ten aanzien van beperking/bestrijding van een pandemie. De coronapandemie die vanaf 2020 heerst is een duidelijk voorbeeld hiervan. In het scenario is gebruik gemaakt van de ervaringen die zijn opgedaan tijdens de coronapandemie. Begin van gebeurtenis Er is een nieuwe aviaire influenza geconstateerd. Er worden op diverse plekken in Europa (ook in Nederland) dode vogels aangetroffen. Vanuit de GGD (IZB) wordt nauw samengewerkt met de NVWA. NVWA en GGD geven gezamenlijke adviezen om dode vogels te laten liggen. Er komen veel vragen van o.a. kinderboerderijen en natuurbeheerders of zij open kunnen blijven of maatregelen moeten treffen. Technische Hygiëne Zorg (THZ) is hier in samenwerking met Infectieziektebestrijding (IZB) druk mee. Er komt melding dat deze nieuwe (hoogpathogene) aviaire influenza is opgedoken bij mensen (mens op mens overdraagbaar) in Europa. In Nederland wordt een casusdefinitie voor testen opgesteld. In Europa zijn op enkele plekken uitbraken van het virus ontstaan.
Omdat het vakantietijd is wordt gevreesd dat vakantiegangers het virus mee terug naar Nederland nemen, bijvoorbeeld via Schiphol. Er komen ook veel vakantiegangers met eigen vervoer terug. GGD Kennemerland is in opperste paraatheid en heeft nauwe afstemming met Schiphol. De minister merkt het nieuwe virus aan als een A-infectieziekte. Eerste week De eerste gevallen zijn in Nederland ontdekt. Deze gevallen zijn ernstig. Het virus is besmettelijk en de besmettingen lopen gestaag op in heel Nederland. Ook in Kennemerland is er een bevestigde besmetting. Er wordt een Outbreak Management Team (OMT) ingesteld, adviezen worden gegeven, antivirale middelen ingezet (er is wel schaarste), inzet extra vaccinaties (normale griepvaccinatie), er wordt ingezet op het beschermen van kwetsbare mensen, gebruik van PBM (mond-neusmaskers) etc. Er is ook sprake van onrust: iedereen denkt terug aan de impact van de coronapandemie. Er zijn ook mensen die het bagatelliseren, het is ‘maar een griepje’, en complottheorieën gaan rond. Eerste maand De zorg heeft het zwaar: ziekenhuizen moeten reguliere zorg uitstellen. De toch al krappe personeelsbezetting krijgt een grote klap. Er is uitval van het personeel door ziekteverzuim (niet alleen door ziekte, maar ook door mantelzorg).
De ic-capaciteit moet worden opgeschaald, de landelijke coördinatie patiënten spreiding coördineert de spreiding van patiënten over de ziekenhuizen. Het is nog onduidelijk hoe de patiënten met het virus het best kunnen worden behandeld. Huisartsen worden overspoeld met vragen, RAV is meer tijd kwijt met een ambulancerit door het gebruik van persoonlijke beschermende maatregelen en de reiniging achteraf. Ook de niet-acute zorgsector heeft het zwaar. Ook hier is er sprake van personeelstekort, daarnaast zijn er veel zieken onder de cliënten/patiënten. Er zijn dreigende tekorten aan middelen. Defensie wordt om bijstand gevraagd voor middelen en personeel.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
46
De GGD (IZB) is met man en macht bezig met bron – en contactonderzoek, profylaxe, testen en neemt extra personeel aan. Er wordt veel onderzoek gedaan, zoals gezondheidsonderzoek binnen de GGD. Mede hierdoor zijn er veel informatiestromen. Er worden nieuwe vaccins en behandelingen ontwikkeld. GGD (IZB) is druk met de voorbereidingen en uitvoering van vaccineren. Het draagvlak voor het naleven van eventuele maatregelen onder de bevolking is laag door de coronaervaringen vanaf 2020. Er zijn hier ook grote verschillen tussen de groeperingen: de ‘ontkenners’ negeren de maatregelen. Er zijn moeilijkheden m.b.t. de handhaving van de maatregelen. Eerste 3 maanden De piek van de besmettingsgolf lijkt voorbij te zijn. Eventuele landelijke maatregelen zijn afgeschaald zodra hier mogelijkheid voor was. De zorg heeft een grote inhaalslag te maken aan alle zorg die is uitgesteld. Het zorgpersoneel is uitgeput. Er was sprake van een hoge oversterfte. Door vaccinaties en doormaken van de ziekte kunnen maatregelen meer worden losgelaten. De GGD blijft paraat. Duidelijk is dat het virus mensen erg ziek kan maken. Met name kwetsbare groepen lopen risico op een ernstig verloop van de ziekte. Er zijn echter ook veel gezonde (jonge) mensen bij wie de ziekte ernstig verloopt. Herstelfase De maatregelen worden zoveel mogelijk afgeschaald.
Achterstallige zorg moet worden ingehaald, er is grote maatschappelijke, sociale en economische impact. Doordat corona al een flinke impact heeft gehad duurt het herstel langer.
19.2 Risicoanalyse: beoordeling impact en waarschijnlijkheid Impact De impact van dit scenario wordt ingeschat als zeer ernstig (D). Dit komt met name door het te verwachten aantal doden en gewonden, de verstoring van het dagelijks leven en de sociaalpsychologische impact. Zeker na de impact van de coronapandemie zal een nieuwe ziektegolf of pandemie flinke sociaalpsychologische impact hebben. De ervaringen met de coronapandemie zullen ook doorwerken in de impact op de positie van het lokale en regionale bestuur. Waarschijnlijkheid Het risico wordt ingeschat als waarschijnlijk (categorie D). De toenemende globalisering, intensieve veeteelt en klimaatverandering zijn factoren die kunnen zorgen voor een toename van infectieziekten.
19.3 Duiding en conclusie Het is waarschijnlijk dat door de introductie van een nieuwe infectieziekte een ziektegolf ontstaat, ook in de regio Kennemerland. De impact zal groot zijn, ongeacht de aard van de infectieziekte. De coronapandemie ligt vers in ieders geheugen, waardoor de sociaalpsychologische impact al snel hoog zal zijn. Door ziekteverzuim en mogelijk ook door getroffen maatregelen wordt het dagelijks leven verstoord. Er is grote inzet nodig van de GGD, maar mogelijk zal ook opschaling van de crisisorganisatie conform de GRIP-structuur nodig zijn. Indien er maatregelen worden afgekondigd hebben politie en gemeenten hun handen vol aan de handhaving van maatregelen. Daarnaast hebben de hulpdiensten zelf ook problemen met de continuïteit door ziekteverzuim.
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
47
20 Verstoring publieksbijeenkomst 20.1 Scenariobeschrijving In de regio worden grote en kleinere evenementen en publieksbijeenkomsten georganiseerd. In dit verband hoeft dus niet alleen gedacht te worden aan de grote evenementen, maar ook aan allerlei kleinere festivals, sportieve- en culturele evenementen, politieke evenementen en/of demonstraties. De politie en de veiligheidsregio beoordelen en beoefenen de plannen van de organisator en adviseren de gemeenten over de vergunningsvoorwaarden. De burgemeester maakt een afweging op basis van deze adviezen en verleent de evenementenvergunning, voorzien van relevante vergunningsvoorwaarden. Evenementen of bijeenkomsten kunnen om allerlei redenen verstoord worden. Factoren die van invloed kunnen zijn op escalatie zijn: Aard van de bijeenkomst of evenement; Incident of aanslag; Dreiging of schrikreactie; Weersomstandigheden; Beïnvloeding door digitale platformen of social media. Begin gebeurtenis Er vindt een muziekfestival plaats in het recreatiegebied Spaarnwoude. Hoewel het zomer is, worden heftige regenbuien met zware windstoten voorspeld. Dit weerhoudt het dansend publiek er niet van om massaal naar dit festival te komen. Vanwege de regen en de harde wind is het meeste publiek samengekomen in de grote tent op het terrein. Tijdens een optreden in de tent horen de aanwezig een luid gekraak.
De tent bezwijkt onder de enorme druk van de zware regen en vooral de heftige windstoten. Het achterste deel van de tent, waar ook het podium staat, stort in. Aangezien er veel bezoekers op en rondom het podium staan, komen velen ten val en raken gewond. Massaal zoeken de mensen de (nood-)uitgangen op. Veel bezoekers zijn op zoek naar hun dierbaren of op zoek naar veiligheid. Niet alleen liggen er gewonden op en onder het podium en de tent, maar ontstaat er door verdrukking grote paniek. Mensen worden onder de voet gelopen. Het eerste uur Door het instorten van de tent zijn zowel de bezoekers die erop stonden als de bezoekers die er omheen stonden voor een deel gewond geraakt en bekneld onder het podium. Door het aanhoudende noodweer en angst willen mensen weg, maar door de samengepakte menigte is dit moeilijk. Een deel van het publiek heeft zich uit de voeten kunnen maken. Andere bezoekers zijn op zoek naar hun dierbaren, anderen proberen mensen die bekneld zijn te helpen. Mensen raken onderkoeld en er zijn veel gewonden. Onder de ingestorte tent liggen naar schatting 60 gewonden. De private hulpverleners zoals bewakingsdienst, beveiligingsorganisatie, geneeskundige dienst en brandwachten kunnen de situatie niet aan en de hulp van de overheidshulpdiensten wordt ingeroepen. De EHBO-post op het evenemententerrein stroomt vol met gewonden.
De media zijn inmiddels ook bekend met het incident en komen ter plaatse. Op social media gaan foto’s en video’s rond van het incident. De hulpdiensten betreden het terrein en proberen de situatie te overzien en aan te pakken. Al snel schalen de hulpdiensten op naar GRIP 1. De gemeente wordt ingeschakeld voor een noodopvanglocatie in de nabije omgeving. Brandweer en politie starten met het uitdelen voedsel, kleding en dekens, waardoor mensen beschermd worden tegen onderkoeling. De eerste 4 uur
Regionaal Risicoprofiel Kennemerland 2023 Oktober 2022
48
Meerdere bezoekers vertonen inmiddels onderkoelingsverschijnselen en er zijn mensen gewond geraakt in het gedrang. Er zijn op het eerste gezicht ook een aantal doden te betreuren. Bezoekers zijn niet gekleed op deze omstandigheden en raken onderkoeld. De hulpdiensten delen jassen en dekens uit. Verwanten melden zich aan de poort van het evenemententerrein. Zij willen helpen en/of willen weten of hun dierbaren veilig zijn. SIS is inmiddels opgestart om te kunnen voorzien in deze informatiebehoefte. Rond het evenemententerrein is een verkeersinfarct ontstaan. Veel wegen staan vast en er is sprake van tegengestelde verkeersstromen vanwege bezoekers die het terrein willen verlaten en hulpdiensten en verwanten die naar het terrein toekomen. In de media en op de social media vraagt men zich af hoe zoiets heeft kunnen gebeuren. Hadden de autoriteiten het evenement niet moeten verbieden met deze weersvooruitzichten? Na 3 uur is de situatie onder controle. De gewonden en onderkoelde mensen zijn of worden ter plaatse behandeld of overgebracht naar het ziekenhuis. De GRIP-situatie wordt afgeschaald. De eerste 24 uur Er heerst grote verslagenheid. Er zijn 2 doden te betreuren en 40 gewonden zijn opgenomen in verschillende ziekenhuizen. De overige gewonden konden ter plaatse of op de EHBO-post worden behandeld. De (social) media besteden veel aandacht aan de gebeurtenis.
Nabestaanden en mensen die steun willen betuigen komen naar het evenemententerrein. Er wordt een spontane bijeenkomst gehouden en er worden bloemen gelegd. Herstelfase Er wordt een stille tocht gehouden voor de slachtoffers. De gemeente faciliteert en ondersteunt dit. Er volgt een ingelaste raadsvergadering om stil te staan bij de gevolgen maar ook om te kijken naar de toekomst. De politie en het OM zijn een onderzoek gestart. Er worden vragen gesteld over het proces van vergunningverlening en de risico-inschatting van het evenement. De gemeente organiseert een uitgebreide evaluatie met interne en externe partners betrokken bij de vergunningverlening en trekt hier lering uit. De evenementenorganisatie beraadt zich op vervolgstappen.