Bijlage 2 - Publiekssamenvatting Rapport Bestuurskracht en toekomstige organisatievorm Zandvoort

Bestuurskracht en organisatorische toekomst van Zandvoort 14 december 2021

Publiekssamenvatting Publiekssamenvatting De bestuurskracht van een gemeente vertelt of die gemeente haar taken goed kan uitvoeren. Zandvoort heeft haar bestuurskracht in 2016 laten onderzoeken en de uitkomst was toen een onvoldoende. De gemeente Zandvoort heeft vervolgens gekeken hoe zij haar bestuurskracht kan verbeteren. De oplossing was om de kleine ambtelijke organisatie van Zandvoort samen te voegen met de grote ambtelijke organisatie van Haarlem. Sinds 1 januari 2018 voert deze organisatie alle werkzaamheden uit voor zowel Haarlem als Zandvoort. Maar het zijn wel twee afzonderlijke gemeenten. Ze hebben beide nog hun eigen gemeenteraden en hun eigen colleges van burgemeester en wethouders. Haarlem en Zandvoort hebben afgesproken dat zij na vier jaar, dus in 2022, kijken of de samenvoeging van de beide ambtelijke organisaties een succes is. En dat Zandvoort daaraan voorafgaand zijn bestuurskracht opnieuw laat meten. De meting moet twee zaken duidelijk maken: 1) wat is nu de bestuurskracht van Zandvoort en 2) wat zijn de kosten als de organisatievorm van de samenwerking wordt veranderd? Berenschot heeft de bestuurskracht gemeten en onze conclusie is dat die is verbeterd ten opzichte van de meting in 2016.

Zandvoort heeft aan bestuurskracht gewonnen als het gaat om de kwaliteit van de ambtelijke organisatie, de financiële positie van de gemeente en de positie van Zandvoort in de regio. Op een aantal punten is de bestuurskracht van Zandvoort niet verbeterd. Het gaat dan om de verhoudingen binnen de gemeenteraad en de relatie tussen de gemeenteraad en het college. Dit geldt ook voor de voortgang en de daadkracht op de grote ontwikkelopgaven waar Zandvoort mee bezig is, zoals de bouwprojecten en de energietransitie (‘van het gas af’), ondanks dat daar nu stappen in worden gezet. Hoge ambities en specifieke opgaven worden nu aangegaan met grotere organisatie Zandvoort heeft veel ambities en veel opgaven. Voor een deel zijn die hetzelfde als in andere gemeenten, zoals jeugdzorg, woningbouw en energietransitie. Het motto van de omgevingsvisie is Zandvoort 365 dagen aantrekkelijk. De grote stroom bezoekers en de belangrijke projecten, zoals Badhuisplein, Entreegebied, Noord-boulevard en bereikbaarheid, zijn specifieke opgaven voor Zandvoort. We zien dat de grote organisatie van Haarlem - naast het leveren van voldoende kwaliteit voor alle dagelijkse werkzaamheden -veel beter in staat is om deze opgaven te realiseren in vergelijking tot de Zandvoortse organisatie uit 2016, Een belangrijk aandachtspunt daarbij is dat als de

Publiekssamenvatting Bestuurskracht en organisatorische toekomst van Zandvoort

1

wil tot samenwerken tussen Haarlem en Zandvoort ontbreekt, of de samenwerking politiek onderwerp van discussie is, de verbeterde organisatorische kracht op de tocht staat. Voortgang maar kwetsbaarheid op bestuurlijk niveau In het laatste halfjaar van deze raadsperiode zien we dat er belangrijke besluiten worden genomen over een aantal grote opgaven en projecten voor Zandvoort. Vanwege de verbeterde financiële positie van Zandvoort is daar ook geld voor. Maar het is niet zeker of de financiële positie over 5 tot 15 jaar goed genoeg is om alle ambities en opgaven te realiseren. Deze raadsperiode begon Zandvoort met het opstellen van een raadsprogramma in plaats van een traditioneel coalitieakkoord. Vervolgens is een bijbehorend uitvoeringsprogramma gemaakt. De raad is opdrachtgever van het college, maar bemoeit zich ook met de uitvoering. Bovendien is halverwege de raadsperiode na een bestuurscrisis een nieuw college gevormd. Er is toen een coalitieakkoord geschreven. Dit had het raadsprogramma als basis, maar toch zijn de partijen in de raad vast komen te zitten in oppositie tegenover coalitie. De cultuur in de raad maakt het moeilijk(er) om belangrijke onderwerpen op te pakken en uit te voeren. Dit kan verslechteren als de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen leiden tot een verdere versplintering en toename van tegenstellingen.

Organisatie verbeterd maar kent aandachtspunten De kwaliteit van de ambtelijke organisatie is door de samenvoeging met de organisatie van Haarlem verbeterd. Maar er zijn ook belangrijke aandachtspunten. Met name de slagkracht en de wendbaarheid moeten verbeteren. Ook Haarlem loopt tegen deze knelpunten aan en de directie werkt daarom aan een (door)ontwikkeling van de organisatie. Een ander aandachtspunt is de verbinding tussen organisatie en college. De afstand is nog steeds letterlijk en figuurlijk aanwezig, al speelt de coronapandemie hier ook een ongunstige rol in. Aandachtspunt is ook het krijgen van meer duidelijkheid over welke taken en bijbehorende kosten binnen de afspraken vallen. Anders bestaat de kans dat bijvoorbeeld (de kosten van) de plannen van Haarlem om de bedrijfsvoering te verbeteren, leiden tot een nieuw geschilpunt. Inwoners en ondernemers blijven kritisch; speelveld verandert Zandvoort heeft een eigen karakter, maar niet elke inwoner of ondernemer denkt daar hetzelfde over. Sommigen willen een dorp dat alleen in het badseizoen druk en bruisend; anderen willen dat het hele jaar door. Inwoners en ondernemers zien dat (grote) projecten nog steeds traag tot stand komen. De Formule 1 heeft een impuls gegeven aan het vertrouwen dat Zandvoort tot iets moois en groots in staat is.

Inwoners en ondernemers zien kansen om deze impuls te benutten voor het dorp en dat vraagt bestuurlijke daadkracht van een hoger niveau. De meer dagelijkse dienstverlening vanuit de gemeente (het wat) wordt op het Nederlands gemiddelde beoordeeld. Over het hoe (vanuit de organisatie Haarlem-Zandvoort) is er echter wisselende waardering. Hoge kosten bij nieuwe eigen organisatie De bijdrage van Zandvoort aan Haarlem bedraagt in de begroting 2021 € 10,3 miljoen. Uit een vergelijking met andere gemeenten blijkt dat de kosten van de meeste taken passen bij de werklast hiervan. Het voortzetten van de huidige gemeenschappelijke regeling en Dienstverleningshandvest met Haarlem zorgt op zich niet voor aanvullende eenmalige (frictie)kosten of structurele kosten. Hoge

Publiekssamenvatting Bestuurskracht en organisatorische toekomst van Zandvoort

2

eenmalige kosten zijn er wel als de gemeenschappelijke regeling en het Dienstverleningshandvest worden beëindigd. Deze zijn berekend op € 8,7 miljoen tot € 10,3 miljoen, nog zonder de kosten voor ICT. De nieuwe organisatie van Zandvoort zal klein en kwetsbaar zijn omdat veel functies dan maar door 1 medewerker van de gemeente worden uitgevoerd, zogenoemde ‘eenpitters’. Het ontvlechten en het opzetten van de nieuwe eigen organisatie kost veel menskracht. De bestuurlijke ambities van beide gemeenten moeten in dat geval daarom tijdelijk op een lager pitje. Het proces zal vermoedelijk minstens twaalf maanden duren. Zandvoort beter gediend met doorontwikkeling De belangrijkste aanbeveling van Berenschot is dat de daadkracht op de ontwikkelopgaven moet verbeteren. Daarvoor is een ambtelijke organisatie van goede kwaliteit noodzakelijk en moet het bestuur (gemeenteraad en college van burgemeester en wethouders) gericht blijven op de langere termijn. Het bestuur moet strategisch vermogen hebben. Berenschot adviseert om voor de verbetering van de bestuurskracht de huidige samenwerking met Haarlem voort te zetten en samen de kwaliteit van de ambtelijke organisatie nog verder te versterken. We adviseren ook om daarbij de relatie tussen bestuur, organisatie en samenleving verder te verbeteren.

Voor Zandvoort kan dit door enkele bestuurlijke adviseurs aan te stellen in de organisatie die dit als taak krijgen. We adviseren om in te zetten op het verbeteren van de bestuurscultuur en op het vergroten van de slagkracht en wendbaarheid van de organisatie. De organisatie in Haarlem werkt aan een doorontwikkeling, onder meer om beter tegemoet te kunnen komen aan de wensen van zowel het bestuur van Zandvoort als dat van Haarlem. We bevelen aan om nadrukkelijk met de wensen vanuit Zandvoort bij deze doorontwikkeling aan te sluiten. En om te blijven investeren in het partnerschap tussen Haarlem en Zandvoort door gezamenlijk de koers van de organisatie vast te stellen. We adviseren om daarbij ook bepaalde kritieke onderwerpen aan de kaak te stellen, zoals bijvoorbeeld ontwikkelingen op ICT-gebied en wat hiervan de (financiële) gevolgen zijn. En tenslotte adviseren we om als bestuur steun uit te spreken aan de doorontwikkeling van de organisatie en de ambtelijke samenwerking, als deze op basis van de nog uit te voeren evaluatie wordt voortgezet.

Publiekssamenvatting Bestuurskracht en organisatorische toekomst van Zandvoort

3