Bijlage 2 Memo Voorstel Ontwerpwijzigingen GR Spaarne Werkt

Aanleiding Op 1 juli 2022 is de gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) in werking getreden. De Wgr bevat regels voor de samenwerking tussen overheden, waaronder samenwerking tussen gemeenten onderling. De gewijzigde wet geeft de raden van de gemeente meer zeggenschap en invloed ten aanzien van gemeenschappelijke regelingen. De gewijzigde wet bevat aanpassingen en aanvullingen, naast de al bestaande wettelijke bevoegdheden en instrumenten. De wijzigingen in de Wet gemeenschappelijke regelingen hebben gevolgen voor de GR Participatiebedrijf Zuid-Kennemerland, Spaarne Werkt, zowel wat de regeling zelf als de werkwijzen en besluitvorming betreft. Wat zijn de wijzingen in de Wgr? Het gaat – kort samengevat – om de volgende wijzigingen, onder te verdelen in drie categorieën. 1. Versterken van de positie van raden bij de besluitvorming in de gemeenschappelijke regeling 2. Aanvullende controle-instrumenten voor raden 3. Verbeteren van de positie van raden met betrekking tot het functioneren van de regeling De wijzigingen moeten per 1 juli 2024 zijn geïmplementeerd Het deel van de wet dat rechten geeft aan de raden is direct ingegaan per 1 juli 2022. Voor het andere deel (verplichtingen om bestaande gemeenschappelijke regelingen aan te passen, om zo scherpere afspraken te maken over bijvoorbeeld uittreding of evaluatie) geeft de wet een implementatieperiode van 2 jaar.

Deze wijzigingen moeten uiterlijk 1 juli 2024 zijn doorgevoerd. Gevolgen voor Spaarne Werkt De GR Spaarne Werkt is een zogenoemde bedrijfsvoeringsorganisatie (BVO) en is van kracht per 1 januari 2022. Een BVO is een rechtspersoonlijkheid heeft een enkelvoudig bestuur, gericht op taakuitvoering zonder beleidsinhoudelijke keuzebevoegdheden (want die liggen bij gemeenten). Deze samenwerkingsvorm heeft een begrotings- en jaarrekeningcyclus. In der bijlage treft u de meest recente GR Participatiebedrijf Zuid-Kennemerland. Hieronder worden de onderdelen van de wet benoemd die zijn gewijzigd en ook in de (regeling en/of werkwijze en/of besluitvorming van) GR Spaarne Werkt moeten worden geïmplementeerd. Per wijziging wordt aangegeven wat deze inhoudt, welke afwegingen er zijn en wat het voorstel is van het bestuur.

1. Versterken positie raden bij besluitvorming in gemeenschappelijke regeling a. Zienswijzeprocedure bij treffen gemeenschappelijke regeling De raad moet het college bij het treffen van een gemeenschappelijke regeling vooraf toestemming verlenen. Dit geldt ook bij wijziging van, toetreden tot en uittreden uit een regeling. Zo is dat nu geregeld in de wet. In de gewijzigde wet wordt hieraan toegevoegd dat de raad voorafgaand aan de toestemming zijn zienswijze geeft ten aanzien van het voornemen van het college om een gemeenschappelijke regeling aan te gaan. Hiermee wordt de raad de mogelijkheid geboden om meer sturing te geven bij het treffen van de regeling. Wettelijke verplichting: geen aanpassing GR Spaarne Werkt nodig Dit is een wettelijke verplichting is, er is geen afweging mogelijk om hier wel of niet in mee te gaan. De gemeenschappelijke regeling hoeft hierop niet te worden aangepast. Deze extra procedurestap moet wel bekend zijn bij de gemeenschappelijke regeling en ook feitelijk worden uitgevoerd bij het aangaan en wijzigen van een regeling, en ook als er sprake is van toetreding of uittreding van een deelnemer. b.

Zienswijzeprocedure omtrent besluiten gemeenschappelijke regeling De gewijzigde wet bevat de verplichting om in de gemeenschappelijke regeling afspraken te maken over besluiten van de regeling waarop door het bestuur van de regeling een zienswijze van de raden van de deelnemende gemeenten wordt gevraagd. Zo wordt bereikt dat raden hun opvatting kenbaar kunnen maken over bepaalde voorgenomen besluiten van het bestuur van de regeling, voordat het besluit is genomen. De zienswijzeverplichting geldt nu alleen ten aanzien van de ontwerpbegroting van de regeling. Maar het is dus mogelijk om die verplichting uit te breiden naar andere besluiten, bijvoorbeeld besluiten waarmee een groot financieel belang gemoeid is, politiek gevoelige besluiten of belangrijke beleidsmatige keuzes. Deze wijziging betreft alleen de gemeenschappelijke regelingen die een bestuur hebben en besluiten nemen, en is dus van toepassing op de GR Spaarne Werkt. Afweging: Tot uitbreiding van zienswijzemogelijkheden bij besluiten van het GR-bestuur kan worden besloten ten aanzien van bijvoorbeeld de kadernota en vaststelling van de jaarrekening. Ook strategische plannen of meerjarenplannen kunnen aan zienswijzen worden onderworpen. Het gaat met name om bevoegdheden die direct aan de kader stellende rol van de gemeenteraad raken.

De zienswijze mogelijkheid is dan bedoeld om een verbeterde democratische invloed te creëren. Voorstel voor ontwerp wijziging De GR Spaarne Werkt is een beleidsarme uitvoeringsorganisatie, waarbij de beleidskaders worden gegeven vanuit de gemeenten. Vandaar dat ook is gekozen voor een gemeenschappelijke regeling in de vorm van een bedrijfsvoeringsorganisatie (BVO). Het voorstel voor ontwerp wijziging is om de zienswijzemogelijkheid uit te breiden voor de jaarrekening. Daarmee kan de raad ook richting te geven aan de begroting, waarbij de raad in de huidige wet al verplicht de zienswijzemogelijkheid heeft. c. Regionale gemeenschappelijke raadsadviescommissie De wet introduceert de mogelijkheid om een adviescommissie in te stellen waarin raadsleden zitting hebben vanuit de raden van de deelnemende gemeenten bij een gemeenschappelijke regeling. Niet van toepassing op een bedrijfsvoeringsorganisatie. Geen aanpassing GR Spaarne Werkt nodig.

d. Afspraken over burgerparticipatie (inspraak) in de gemeenschappelijke regeling De wet opent de mogelijkheid dat de regeling een procedure voor burgerparticipatie bevat. Hiermee wordt bereikt dat inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties inbreng kunnen leveren bij bepaalde onderwerpen waarvan de uitvoering is belegd bij de gemeenschappelijke regeling. Afweging Gedacht kan worden aan het bieden van de mogelijkheid van burgerparticipatie bij bepaalde projecten (bijv. met grote maatschappelijke impact). Hierbij moet aangesloten worden op relevante wetgeving. Het wetsvoorstel laat overigens de vrijheid om te regelen dat een dergelijke inspraakmogelijkheid niet geboden wordt. Dit kan je bijvoorbeeld af laten hangen van de belangen die de gemeenschappelijke regeling behartigt en van de mate waarin het door de gemeenschappelijke regeling gevoerde beleid de belangen van ingezetenen en andere belanghebbenden raakt. Voorstel voor ontwerp wijziging Het voorstel voor ontwerp wijziging is om de afspraken over burgerparticipatie (op dit moment) niet verder uit te breiden. Participatie en inspraak worden door de vier gemeenten nu al op andere manier georganiseerd, namelijk via de Participatieraad, Adviesraad of Cliëntenraad en de klanttevredenheidsonderzoeken die Spaarne Werkt twee jaarlijks doet onder de klantmanagers van de vier gemeenten. e.

Actieve informatieplicht bestuur gemeenschappelijke regeling Het bestuur van een gemeenschappelijke regeling krijgt de verplichting om de raden van de deelnemende gemeenten actief te informeren over wat er in de regeling speelt. Het gaat dan niet alleen over besluiten maar over alle onderwerpen die de raden behoren te weten. In de regeling moeten afspraken worden opgenomen over de wijze waarop de informatie wordt verstrekt. Regelingen zonder bestuur vallen niet onder deze verplichting, maar voor Spaarne Werkt is deze wijziging wel van toepassing. Afweging In de gemeenschappelijke regeling kunnen kaders worden opgenomen voor welke informatie in elk geval actief moet worden gedeeld. Zo kan bijvoorbeeld worden bepaald dat vergaderstukken en verslagen van bestuursvergaderingen actief aan raden worden toegezonden. Ook moeten er afspraken worden gemaakt over het moment, de wijze en het onderwerp van informatievoorziening. Voorstel voor ontwerp wijziging De GR is recent (1 januari 2022) opgesteld en biedt voldoende mogelijkheden om de raden actief te informeren over belangrijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld via een raadsinformatiebrief of informatienota.

In de GR is de volgende bepaling (lid 2, art 11 verantwoording en actieve informatieplicht bestuur) al opgenomen: Het bestuur verstrekt aan de colleges, de gemeenteraden of aan leden van de gemeenteraad van de gemeenten, gevraagd en ongevraagd alle informatie die voor een juiste beoordeling van het door het bestuur uit te voeren en uitgevoerde werkzaamheden nodig is, alsmede alle overige inlichtingen waar door één of meer leden van de colleges en gemeenteraden om wordt verzocht. Het voorstel voor ontwerp wijziging is wel om een protocol actieve informatievoorziening op te stellen, analoog aan het protocol dat college en raad met elkaar hebben vastgesteld, waarin concreet

wordt gemaakt welke informatie tenminste actief wordt gedeeld. De raad kan haar zienswijze kenbaar maken over welke onderwerpen in een protocol opgenomen zouden moeten worden. 2. Aanvullende controle-instrumenten voor gemeenteraden f. Recht van onderzoek (enquêterecht) De wet maakt het mogelijk dat deelnemende raden gezamenlijk een gemeenschappelijke onderzoekscommissie instellen. Hiermee wordt het controlerecht van de raden versterkt. Het is een instrument om toe te zien op het goed functioneren van gemeenschappelijke regelingen. Het is wel zo dat alle deelnemende raden moeten instemmen met zo’n gemeenschappelijke onderzoekscommissie. Keuze is niet aan het bestuur Dit is een gezamenlijk besluit van de raden van de deelnemende gemeenten. De Gemeentewet maakt het uitvoeren van een gezamenlijke enquête mogelijk. Een afweging om hier wel of niet in mee te gaan is niet aan het bestuur van de gemeenschappelijke regeling. Ook is het niet aan de orde om dit wel of niet in de gemeenschappelijke regeling op te nemen. Het is wel belangrijk dat het bestuur van de gemeenschappelijke regeling weet dat deze mogelijkheid bestaat. Als raden gezamenlijk besluiten tot het uitvoeren van een enquête, dan zal dit worden aangekondigd bij het bestuur van de gemeenschappelijke regeling en onder verantwoordelijkheid van de ingestelde gemeenschappelijke onderzoekscommissie worden uitgevoerd. g.

Onderzoeksbevoegdheid lokale rekenkamer In de gewijzigde wet wordt verduidelijkt (artikel 184 Gemeentewet) dat de lokale rekenkamer bevoegd is om onderzoek te doen naar het gevoerd bestuur van gemeenschappelijke regelingen. Anders dan bij de uitoefening van het gezamenlijke enquêterecht met behulp van een gemeenschappelijke onderzoekscommissie, mag een lokale rekenkamer zelfstandig onderzoek doen. Keuze is niet aan bestuur Dit is een besluit van de lokale rekenkamer van één of meer raden van de deelnemende gemeenten. De Gemeentewet maakt het uitvoeren van een lokaal rekenkameronderzoek mogelijk. Een afweging om hier wel of niet in mee te gaan is niet aan het bestuur van de gemeenschappelijke regeling. Ook is het niet aan de orde om dit wel of niet in de gemeenschappelijke regeling op te nemen. Het is wel belangrijk dat het bestuur van de gemeenschappelijke regeling weet dat deze mogelijkheid bestaat. Als een lokale rekenkamer besluit tot het uitvoeren van een onderzoek, dan zal dit worden aangekondigd bij het bestuur van de gemeenschappelijke regeling en onder verantwoordelijkheid van de lokale rekenkamer worden uitgevoerd. 3. Verbeteren van de positie van gemeenteraden met betrekking tot het functioneren van de regeling h.

Afspraken over evaluatie van de gemeenschappelijke regeling De wet bevat de verplichting dat afspraken worden gemaakt over de evaluatie van de gemeenschappelijke regeling. Er kan ook voor worden gekozen om de regeling niet te evalueren maar dat moet een bewuste keuze zijn van de raden. De meerwaarde van een evaluatie is dat er op gezette momenten wordt stilgestaan bij het functioneren van de regeling. Het biedt ook een ijkmoment om te beoordelen of het nog steeds zinvol is om deel te nemen aan de regeling. Afweging Het is een verplichting om in de gemeenschappelijke regeling dergelijke afspraken op te nemen. Niettemin gaan er belangrijke afwegingen schuil in deze wettelijke verplichting, namelijk welke afspraken over evaluatie worden gemaakt waarbij het ook mogelijk is om de regeling niet te evalueren.

Als tot dit laatste wordt besloten, kan dit alleen als de raden van de deelnemende gemeenten daarmee bewust instemmen. Een afweging kan zijn om een evaluatiemoment te organiseren als er meerjarige investeringen of overeenkomsten aan de orde zijn. Voorstel voor ontwerp wijziging Bij de oprichting van Spaarne Werkt is een MJK vastgesteld voor 5 jaar, tot en met 2026. Het voorstel is om een evaluatie uit te voeren bij het aflopen van het huidig MJK en bij het opstellen van een nieuw MJK. i. Regeling moet voorwaarden uittreding bevatten In de gemeenschappelijke regeling met rechtspersoonlijkheid (het openbaar lichaam en de bedrijfsvoeringsorganisatie) moeten voortaan de voorwaarden worden opgenomen waaronder kan worden uitgetreden, waaronder bepalingen over de gevolgen voor de rechtspersoon. De bedoeling is dat wordt vastgesteld op welke wijze de berekening van uittreding wordt gemaakt. In de gemeenschappelijke regeling Spaarne Werkt is een regeling over toetreding en uittreding opgenomen (artikel 24). Deze wijziging vraagt dus geen aanpassing in de GR. j. Veranderingen in de begrotingscyclus De wet geeft gemeenteraden meer positie in de begrotingscyclus van een gemeenschappelijke regeling door de termijnen voor de indiening van de kadernota, ontwerpbegroting en begroting aan te passen.

De termijnen sluiten beter aan op de begrotingscyclus van de gemeenten en zo kunnen de raden makkelijker overzien wat de gevolgen zijn van uitgaven van regelingen voor de eigen gemeente. Ook wordt de zienswijzetermijn voor de ontwerpbegroting van een regeling verlengd van 8 tot 12 weken. Deze veranderingen betreffen alleen regelingen met een bestuur en een begrotingscyclus, zoals Spaarne Werkt.

Wettelijke verplichting, vraagt aanpassing in GR De wettelijke verplichting vergt geen afweging. Het is wel nodig om de gewijzigde begrotingscyclus in de GR aan te passen. Verwezen wordt naar artikel 34b (kadernota), 35 (ontwerpbegroting) en 34 (begroting) van de WGR. In de GR betreft dit de artikelen 17A en 18. Overigens is het voor de praktische uitvoering verstandig de huidige in de GR opgenomen termijnen te handhaven. De extra tijd die gewonnen wordt door verlenging van deze periode met 4 weken levert gezien het zomerreces weinig extra ruimte op. De bedoeling is de besluitvorming binnen de gemeente voor dit reces te hebben afgerond.

Proc esstap en planning Wat Memo ter besluitvorming over ontwerp 1 wijziging voor de bestuursvergadering GR SW Memo ter vaststelling naar colleges met 2 voorstel wijzigingen GR SW Raadsvoorstel: 1e zienswijze ophalen 3 wijzigingen GR SW Eventuele aanpassingen ontwerp 4 bestuursvergadering SW 5 Raadsvoorstel: 2 zienswijze ophalen wijzigingen GR SW

6

Implementatie wijzigingen Wgr voor GR SW

Wanneer 20 april 2023

Mei 2023 Juni – September 2023 21 september/7 december 2023 1e kwartaal 2024

1 juli 2024