Bijlage 1 - Bereikbaarheidsvisie Zuid-Kennemerland
Tekst van het document
Bereikbaarheidsvisie Zuid-Kennemerland November 2019
Deze visie is tot stand gekomen in opdracht van:
Deze visie is tot stand gekomen door samenwerking van:
Het verdiepende onderzoek ‘Mobiliteitsopgave Zuid-Kennemerland’ is uitgevoerd door:
2
Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 6
Inleiding
Opgaven
Visie
Positionering van de regio
04
Lokale kwaliteiten
06
Bovenlokale invloeden
07
Opgaven Zuid-Kennemerland
08
Woningbouw
10
Economie
11
Landschap en recreatie
12
Klimaat en energie
13
Wat voor regio wil je zijn?
14
Oplossingsrichtingen
24 Visiekaart
26
Oplossingsrichtingen
28
Strategisch ontwikkelpad
Verdieping (Goudappel Coffeng)
40 Terugkoppeling
42
Opmaat uitvoeringsprogramma
44
46
01 01
Positionering van de regio Zuid-Kennemerland heeft veel te bieden; de kwaliteit van leven is hoog. Tegelijkertijd wordt het steeds drukker in de regio. Als we de balans tussen leefbaarheid en bereikbaarheid willen bewaren, heeft de regio belang bij een goede en slimme organisatie van mobiliteit. Regio
Positie visie
De bereikbaarheid van Zuid-Kennemerland heeft
Vanwege de grote betrokkenheid op meerdere
een grensoverschrijdend karakter. De regio wordt
schaalniveaus is er bij het opstellen van deze visie
gekenmerkt door de centrale ligging ten opzichte van
intensief samengewerkt met diverse partijen. Door
Schiphol en Amsterdam; de grote mageneten voor
middel van werkgroepsessies en interviews hebben
werkgelegenheid van de Metropoolregio Amsterdam.
zowel de gemeenten als andere organisaties hun
Tegelijkertijd trekken de vier gemeenten van Zuid-
ambities kenbaar gemaakt. Dat heeft uiteindelijk geleid
Kennemerland - Bloemendaal, Haarlem, Heemstede
tot een visie, waarin gedeelde ambities zijn gebundeld
en Zandvoort - veel mensen aan met onder meer de
tot een gedeeld verhaal. Daarnaast zijn bestaande visies
prachtige kustgebieden, historische kernen en de
en toekomstige plannen geanalyseerd en verwerkt in dit
hoge woonkwaliteit. Al met al betekent dit dat de
document.
bereikbaarheid van Zuid-Kennemerland dagelijks wordt gekenmerkt door grote pendelstromen die ieder
Met de visie ‘Zuid-Kennemerland bereikbaar door
schaalniveau raken.
samenwerking’ is in 2011 al het gemeenteoverschrijdend karakter van de visie benadrukt. Deze visie betreft
Op het lokaal, binnenstedelijk niveau betreft het
een actualisatie en gaat wederom naast het lokale
hier de schaal van de vier gemeenten en Zuid-
schaalniveau ook nadrukkelijk in op de hogere
Kennemerland als een regio. Een niveau hoger brengt
schaalniveaus. Alleen dan kan Zuid-Kennemerland
ons bij het bovenlokale schaalniveau: de Westflank
profiteren van haar ligging in de Metropoolregio
van de Metropoolregio Amsterdam. Daarna volgt
Amsterdam en kan de metropoolregio op haar beurt de
het schaalniveau van de gehele Metropoolregio
kwaliteiten van Zuid-Kennemerland verder ontdekken.
Amsterdam. Dat overlapt voor een belangrijk deel ook met de Provincie Noord-Holland. Tot slot dringt de bereikbaarheid van Zuid-Kennemerland ook op nationaal niveau door.
4
BE ZU REI ID KB -K AA EN RH NE E M IDS ER V LA ISI ND E
REGIONAAL - MRA
BOVENLOKAAL WESTFLANK MRA
NATIONAAL
PROVINCIE
LOKAAL BINNENSTEDELIJK
Voor een goed bereikbare regio is een goede samenwerking op alle schaalniveaus van belang. Deze visie vertrekt vanuit de lokale bereikbaarheid in samenhang met de bovenlokale bereikbaarheid.
5
OPGAVE
Lokale kwaliteiten
LANDSCHAPPELIJKE OPBOUW
DORPEN + HAARLEM IN HET LANDSCHAP
ONDERDEEL VAN EEN METROPOOL NETWERK
heeftwaardevolle zich op het vlak van ruimtelijke ontwikkeling en en aantrekk KennemerlandZuid-Kennemerland kenmerkt zich door landschappen, hoogwaardige bereikbaarheid geleidelijk ontwikkeld tot een regio met waardevolle landschappen, ngebiedenhoogwaardige, en aantrekkelijke kernen met aantrekkingskracht op alle schaalniveaus. Hieron aantrekkelijke kernen met aantrekkingskracht op alle schaalniveaus. en onder andere het historische centrum van Haarlem en de kust. De regio heeft zich op vlak van ruimtelijke ontwikkeling en bereikbaarheid geleidelijk ontwikkeld. Van oudsher kent het landschap van Zuid-
een heel ander type landschap tegen: de uitgestrekte
Kennemerland een sterke noord-zuidoriëntatie, parallel
veenvlakte bij onder meer Spaarnwoude. Door
aan de kustlijn. De populaire kustzone bestaat allereerst
veenontginningen daalde het maaiveld steeds verder,
aan de westkant uit het strand, de plek waar land en
wat uiteindelijk heeft geleid tot het ontstaan en daarna
zee elkaar ontmoeten. Deze zandige kuststrook heeft
de drooglegging van de Haarlemmermeer.
vervolgens geleid tot het ontstaan van de strandwallen landinwaarts, waar zowel de landgoederenzone als
De landschappelijke onderlaag heeft geleid tot een regio
een groot deel van Haarlem op is gelegen. Het is niet
die bestaat uit aantrekkelijke, waardevolle landschappen
voor niets dat we hier de bos- en parkgebieden en de
en hoogwaardige stedelijke en dorpse kernen. Tussen de
oudste kernen van Zuid-Kennemerland tegenkomen:
bebouwde omgeving en het landschap is weinig ruimte
de droge zandgrond is hier uitermate geschikt voor.
voor de inpassing van bijvoorbeeld infrastructuur.
De plattegrond van Haarlem laat dan ook zien dat
De infrastructuur die al aanwezig is, is dan ook sterk
bijvoorbeeld Stadsbos De Haarlemmerhout precies op
vergroeid met de bebouwde of landschappelijke
een strandwal gelegen is.
omgeving en kent een sterke noord-zuidoriëntatie.
In feite zijn de strandwallen hogerliggende zandbanken die zijn opgeworpen door golven dankzij
onderdeel van het metropolitane netwerk van de MRA is
de golf- en getijdewerking. Nadat deze strandwallen
geworden, vraagt echter om kwalitatieve verbindingen in
werden ingesloten door land, ontstonden duinen en
alle richtingen.
vochtige strandvlakten tussen de kust en de strook nederzettingen in. Aan de oostkant komen we echter
6
Een goed bereikbare regio, die tevens een volwaardig
Bovenlokale invloeden NOORD-HOLLAND NOORDZEEKANAAL
KU STS TRO
OK
METROPOOLREGIO AMSTERDAM
AMSTERDAM
SCHIPHOL
ZUIDVLEUGEL RANDSTAD
De ligging van Zuid-Kennemerland, ingeklemd tussen de kust en de grootste stad van Nederland, met daarbij het Noordzeekanaal aan de noordzijde en luchthaven Schiphol aan de zuidzijde, maakt dat de regio sterk beïnvloed wordt door bovenlokale invloeden. De bovenlokale invloeden op Zuid-Kennemerland zijn
De kustzone met het strand en het Circuit Zandvoort
afkomstig uit alle windrichtingen. Van oudsher heeft
trekt voornamelijk een recreatieve stroom aan, waarvan
de regio een sterke band met IJmond en daarmee het
het merendeel afkomstig is uit de MRA. Dat betekent
Noordzeekanaal. Op het gebied van bereikbaarheid gaat
dat deze stroom de regio dwars doorkruist op zonnige
het hier met name om logistiek verkeer en een woon-
dagen en racedagen.
werkpendel. Ook op de gewone werkdag is er grote pendel aanwezig In zuidelijke richting vinden we de Bollenstreek. Hoewel
tussen Zuid-Kennemerland en Amsterdam en
de relatie tussen deze streek en Zuid-Kennemerland
Schiphol. Deze pendel bestaat uit woon-werkverkeer
voornamelijk op het gebied van cultuur, recreatie en
en weerspiegelt de (historisch) sterke band met
toerisme tot uiting komt, liggen er ook belangrijke
Amsterdam en de enorme aantrekkingskracht van
woon-werkgebieden in dezelfde richting. Met name
de hoofdstad. In de afgelopen jaren was Amsterdam
Leiden en Den Haag - behorend tot de zuidvleugel van
zelfs verantwoordelijk voor bijna 90% van de
de Randstad - trekken een deel van de Zuid-Kennemer
werkgelegenheidsgroei in de gehele MRA (Daily Urban
beroepsbevolking aan. Wat ook interessant is aan
System Metropoolregio Amsterdam, 2018). Met de
de Bollenstreek, is dat de gebieden dankzij de kust
groei van de MRA wordt de oost-westoriëntatie steeds
landschappelijk sterk met elkaar verbonden zijn. De
dominanter in het krachtenveld.
kust van Zuid-Kennemerland kan niet los gezien worden van de andere nabijgelegen kustzones, wanneer het gaat om het vastleggen van een strategie.
7
02 02
Opgaven Zuid-Kennemerland
Zuid-Kennemerland heeft veel te bieden; de kwaliteit van leven is hoog. Tegelijkertijd wordt het steeds drukker in de regio. Als we de balans tussen leefbaarheid en bereikbaarheid willen bewaren, heeft de regio belang bij een goede en slimme organisatie van mobiliteit. In dit hoofdstuk benadrukken we vier opgaven die op ons afkomen van binnen en buiten de regio.
Net zoals andere delen van Nederland heeft ook Zuid-
Deze visie heeft een bijzondere positie ten opzichte van
Kennemerland te maken met trends die zowel een
deze vier thema’s. Bereikbaarheid kan - of eigenlijk moet
impact hebben op de leefbaarheid als bereikbaarheid
- gezien worden als de voorwaarde voor vele andere
in de regio. Hierbij kunnen we vier grote trends
opgaven in de regio. De toenemende aantrekkingskracht
onderscheiden op het gebied van woningbouw,
van de regio, zowel op het gebied van wonen, werken als
economie, landschap & recreatie en klimaat & energie.
recreëren, stelt nieuwe eisen aan de bereikbaarheid van
Deze trends worden op de volgende pagina’s verder
Zuid-Kennemerland. Als we ook in de toekomst de hoge
toegelicht.
woonkwaliteit, het economisch kapitaal, het waardevolle landschap en het leefklimaat in stand willen houden en
Deze thema’s komen ook terug in andere agenda’s van
willen versterken, is het cruciaal om te beginnen bij het
Zuid-Kennemerland, zoals de Zuid-Kennemer Agenda
thema bereikbaarheid. Sterker nog, zonder het thema
(2019). Ook wordt hierin benadrukt dat het hierbij gaat
bereikbaarheid te omarmen, kunnen we ons afvragen of
om gezamenlijke opgaven, die als regio moeten worden
het duurzaam is om überhaupt stappen te zetten op de
benaderd om zo de kracht van Zuid-Kennemerland
vier overige gebieden.
verder te versterken.
8
AVEN ZUID-KENNEMERLAND
WONINGBOUW
KLIMAAT & ENERGIE
ZUIDKENNEMERLAND
LANDSCHAP EN RECREATIE
ECONOMIE
oenemende druk op de woningmarkt, de veranderende behoefte in recreatie en toerisme De toenemendeontwikkeling druk op de woningmarkt, de veranderende recreatie en egionale economische en de doelstellingen opbehoefte het vlakin van duurzaamheid en toerisme en de doelstellingen op het vlak van duurzaamheid en klimaat hebben directe klimaat hebben directe gevolgen voor debereikbaarheidsopgave. regionale bereikbaarheidsopgave. gevolgen voor de regionale
9
Woningbouw ONINGBOUW
+/- 230.000 WONINGEN (MRA)
MRA
ZUIDKENNEMERLAND
+/-15.000 WONINGEN
Om in de regionale woningvraag te voorzien, worden de komende 15 tot 20 jaar 15.000 woningen aan de huidige bijna 105.000 woningen in Zuidm in de regionalenieuwe woningvraag te toegevoegd voorzien, worden de komende 15 tot 20 jaar 15.000 nieuwe Kennemerland. Deze toename geeft een grotere druk op de regionale bereikbaarheid.
woningen toegevoegd aan de huidige bijna 180.000 woningen. Deze toename betekent een grotere druk op de bereikbaarheid van de regio. Net zoals de Metropoolregio Amsterdam als geheel
verlangen naar doorstroming op hun eigen woningmarkt.
kent ook Zuid-Kennemerland een groeiende vraag naar
Daarmee is de vraag beduidend groter dan het aanbod.
woningen vanuit de eigen regio en omliggende regio’s.
In totaal kwam de woningvoorraad in 2017 uit op 74.040
Er is met name een sterke uitwisseling met Amstelland-
woningen in Haarlem en 34.070 woningen in de overige
Meerlanden, Amsterdam en IJmond (MRA, 2017). Steeds
delen van Zuid-Kennemerland. De woonbehoefte tot
meer mensen ontdekken de hoge woonkwaliteit en de
2040 is voor Haarlem 13.130 woningen en voor de
centrale ligging van de regio, en gaan vervolgens op zoek
overige delen van Zuid-Kennemerland 2.560 woningen.
naar een woning. Huishoudens uit de rest van Nederland voelen zich echter minder aangetrokken. Voor Zuid-Kennemerland geldt dat met name
Kennemerland “onlosmakelijk onderdeel uit van het
Haarlem een grote druk op de woningmarkt kent (RIGO,
woon-werk en leefsysteem [...] van de MRA” (MRA-
2018). Dat komt doordat Haarlem meer dan andere
West, 2014). Dat betekent ook dat Zuid-Kennemerland
delen van de regio woningzoekenden uit MRA aantrekt.
verantwoordelijkheid draagt voor het tegemoetkomen
In 2017 gold voor Haarlem dat per 100 vrijkomende
van een deel van de woningvraag van 230.000 woningen
woningen er 184 woningzoekenden waren. Voor de
in de MRA tot 2040. Tot en met 2024 bedraagt de
overige delen van Zuid-Kennemerland ging het om
plancapaciteit in Zuid-Kennemerland 9.488 woningen
een vraagdruk van 142. Vooral uit Amsterdam is een
(feb. 2019, netto).
groeiende vraag naar woningen, terwijl Haarlemmers ook
10
Zoals aangegeven in de visie MRA West maakt Zuid-
Economie ECONOMIE IJMOND
ENDEL SE P LIJK E G DA
AMSTERDAM
ZUIDKENNEMERLAND DA GE LIJ KS E
BOLLENSTREEK DEN HAAG/LEIDEN
PEN DEL
HAARLEMMERMEER
VanuitHaarlemmers Zuid-Kennemerland is er een groeiende pendel Amsterdam de deel Het aantal dat buiten Haarlem werkt neemt toe.richting Daarnaast komt eenen groot Haarlemmermeer. Daarnaast groeit de pendel richting Haarlem vanuit de omliggende van de mensen die in Haarlem werken uit de omliggende gemeentes. De doorgroeiende gemeentes in Zuid-Kennemerland. Degroeiende economieinkomende veroorzaakt een extra druk op de economie gaat gepaard met een en zo uitgaande pendel. bereikbaarheid, terwijlDit bereikbaarheid een voorwaarde is voor een sterke economie. geeft extra druk op de bereikbaarheid. De Metropoolregio Amsterdam is de sterkste
Op het moment wordt de economie van Zuid-
economische regio van Nederland en wordt
Kennemerland voornamelijk gekenmerkt door
internationaal hoog gewaardeerd als vestigingslocatie
grotendeels de zakelijke dienstverlening, (semi)
(MRA, 2016). Binnen de MRA oefent Amsterdam de
overheidsorganisaties, detailhandel en de creatieve
grootste aantrekkingskracht uit qua werkgelegenheids-
sector (MRA, 2016). Met de kustzone en vooral
aanbod. In Zuid-Kennemerland groeit het aantal
Zandvoort heeft de regio ook een sterke recreatieve
huishoudens, terwijl er nog altijd een veel lager
sector in handen. Hoewel het intensiveren van
werkaanbod is. Dat leidt tot een grote dagelijkse
werkgelegenheid niet direct leidt tot minder
uitgaande pendel richting Amsterdam, die blijft groeien.
mobiliteitsstromen, kan het wel zorgen voor een betere
Ook de Haarlemmermeer met Schiphol en in dezelfde richting de werkgebieden Amsterdam-Zuid en Bijlmer ArenA brengen een grote uitgaande pendel op
balans tussen de in- en uitgaande pendel. Het streven is uiteindelijk om de uitgaande pendel te doen afnemen. Dit alles betekent dat de economie, zoals
gang. Dat geeft frictie in een regio die van oorsprong een
die nu is georganiseerd qua werkgelegenheid en
sterke noord-zuidoriëntatie kent, maar waar de grootste
werklocaties, extra capaciteitsdruk op het netwerk
bewegingen in oost-westelijke richting plaatsvinden.
legt; dat terwijl bereikbaarheid juist als een voorwaarde
Wel zijn er nog pendelstromen richting de Bollenstreek
geldt voor een economisch krachtige regio. Daarnaast
(Leiden en Den Haag) en IJmond, maar deze zijn
vormt de logistiek een essentiële groep verkeer voor
aanzienlijk kleiner. Binnen de regio Zuid-Kennemerland
de leefbaarheid in Zuid-Kennemerland, wat betreft de
is er een sterke, toenemende pendel richting Haarlem.
bevoorrading van allerlei (handels)bedrijven. Dat moet efficiënt en duurzaam kunnen gebeuren.
11
en recreatie HAP EN Landschap RECREATIE
Het wellicht de en grootste kracht van regio, maar staat steeds nale groei neemt delandschap behoefteisaan natuur recreatie toe. Dedewegen, fietspaden en verder onder druk door de toenemende recreatiebehoefte. Daardoor staat aar vervoer naar het landschap worden steeds drukker. Dat geeft de gemeentes de ook de bereikbaarheid van het landschap onder druk, wat een impact heeft op de m dit te faciliteren en tegelijkertijd de hoge kwaliteit van het landschap te behouden. bereikbaarheid van de gehele regio.
Met haar prachtige landschap heeft Zuid-
Hoewel het landschap dichtbij bebouwde gebieden
Kennemerland groot kapitaal in handen. Het
en OV stations is gelegen, pakken veel mensen de
landschap maakt de regio uniek binnen de MRA
auto om van het landschap en met name de kustzone
en zelfs vanuit het gehele binnen- en buitenland
te genieten. Behalve de 300.000 inwoners van de
komen mensen naar Zuid-Kennemerland voor de
regio, zijn er miljoenen jaarlijkse bezoekers. De
bijzondere binnenduinrand. Dat heeft ook meteen
pieken in bezoekersaantallen zijn gerelateerd aan de
invloed op de andere thema’s: het woonklimaat
weersomstandigheden en vrije dagen. Dan is er een
wordt mede zo aantrekkelijk gevonden dankzij het
extra grote druk op de bereikbaarheid en dit vermengt
aanwezige landschap en de economie van Zuid-
zich met het woon-werkverkeer.
Kennemerland wordt voor een groot deel gedragen door de recreatieve sector. De combinatie van
In het ontwikkelperspectief Binnenduinrand met
een toenemende recreatiebehoefte vanuit zowel
als tijdshorizon 2040 (2017) werd als centraal
bewoners als bezoekers veroorzaakt echter druk op
uitgangspunt genoemd dat de hoge kwaliteit
de bereikbaarheid van het landschap. Daar moet
van het landschap leidend is voor toekomstige
voorzichtig mee worden omgesprongen, juist omdat de
ontwikkelvraagstukken op het gebied van
kernwaarden van het natuur- en cultuurlandschap niet
economische groei, woningbouw en recreatie- en
vanzelfsprekend zijn en wel degelijk verloren kunnen
toerisme. Het landschap wordt daarmee net als
gaan.
bereikbaarheid een voorwaarde voor de overige thema’s en bijbehorende uitdagingen.
12
KL IM AA TA KK OO RD
LIMAAT(WET) Klimaat en energie
ZUIDKENNEMERLAND
“Om zorgeloze mobiliteit te realiseren - de visie van het Klimaatakkoord - moet er “Om zorgeloze mobiliteit te bereiken - de visie volgens het Klimaatakkoord - moet er volop volop worden ingezet op een integrale benadering van het mobiliteitssysteem, waarbij wordenalle ingezet op eenenintegrale benadering vanworden het mobiliteitssysteem, alle modaliteiten de infrastructuur optimaal ontwikkeld en benut,waarbij én modaliteiten enwaarbij de infrastructuur optimaal worden ontwikkeld en benut én uiteindelijk alle uiteindelijk alle modaliteiten schoon zijn.” - Klimaatakkoord modaliteiten schoon zijn.” - Klimaatakkoord In tegenstelling tot de bereikbaarheidsvisie uit 2010
het mobiliteitssysteem, waarbij alle modaliteiten en de
wordt het bij deze visie geen keus, maar een wettelijke
infrastructuur optimaal worden ontwikkeld en benut
verplichting om over te schakelen op een duurzaam
én uiteindelijk alle modaliteiten schoon zijn.” (Ontwerp
mobiliteitssysteem. Dat is allereerst vastgelegd tijdens
Klimaatakkoord, 2019, p49). Daarmee bereiken we
de Klimaatconferentie van Parijs in 2015 en wordt nu op
uiteindelijk niet alleen het doel van het terugdringen van
nationale schaal vastgelegd in het Klimaatakkoord.
milieuschade, maar wordt Zuid-Kennemerland ook een regio met zorgeloze mobiliteit voor alles en iedereen in
Over de slag naar regionale samenwerking staat in het
2050:
Klimaatakkoord al dat “voor het realiseren van zorgeloze mobiliteit iedere regio een specifieke integrale aanpak
“Geen emissies, uitstekende bereikbaarheid
nodig heeft. De regionale schaal is hét schaalniveau
toegankelijk voor jong en oud, arm en rijk, mobiel en
om met concrete oplossingen en maatwerk te komen”
minder mobiel. Betaalbaar, veilig, comfortabel, makkelijk
(Ontwerp Klimaatakkoord, 2019, p50). De regio Zuid-
én gezond. Slimme, duurzame, compacte steden met
Kennemerland ontwikkelt al met de regio IJmond een
optimale doorstroming van mensen en goederen. Mooie,
Regionale Energiestrategie (RES) om de CO2-uitstoot
leefbare en goed ontsloten gebieden en dorpen waarbij
te halveren binnen 10 jaar. (Zuid-Kennemer Agenda,
mobiliteit de schakel is tussen wonen, werken en vrije
2019). Op het vlak van mobiliteit betekent dit dat
tijd.” (Ontwerp Klimaatakkoord, 2019, p49).
ingezet zal worden op “een integrale benadering van
13
03 03
Wat voor regio wil je zijn?
Voor de realisatie van een economisch sterke regio met een hoge leefomgevingskwaliteit en oog voor duurzaamheid beschrijven wij zeven ontwikkelperspectieven. Deze ontwikkelperspectieven kennen een sterke onderlinge samenhang en zijn van toepassing op meerdere schaalniveaus.
Iedere gemeente maakt eigen keuzes, eigen beleid en
Aangezien bereikbaarheid een grensoverschrijdend
is verantwoordelijk voor onderhoud en aanleg van haar
karakter heeft, hebben de zeven ontwikkelperspectieven
eigen infrastructuur. Daarnaast zien de gemeenten
dat ook. Allemaal zijn ze gerelateerd aan de regionale
in Zuid-Kennemerland - en in toenemende mate
bereikbaarheid, maar enkele vergen wel eerder
álle gemeenten in de westflank van de MRA - dat
oplossingsrichtingen op de lokale of juist bovenlokale
samenwerking de hele regio versterkt. Wij willen dus
schaal. Ook zijn ontwikkelperspectieven van toepassing
ook een samenwerkende regio zijn. Samenwerken
op meerdere schaalniveaus, waarbij het verduurzamen
begint met samen bedenken en vaststellen van
van mobiliteit en het prioriteren van modaliteiten eruit
wat voor regio we willen zijn. De historie biedt ons
springen. Dat is verder uitgewerkt in het strategisch
veel aanknopingspunten en met een visie waarin
ontwikkelpad.
samenwerken centraal staat, hopen wij ‘ons verhaal’ nog krachtiger te kunnen uitdragen. De gemeenten in
De ontwikkelperspectieven kennen een sterke
Zuid-Kennemerland sparen daarom gezamenlijk voor
onderlinge samenhang, wat betekent dat voor
cofinanciering van maatregelen die de bereikbaarheid
de realisatie van het toekomstbeeld van Zuid-
van de gehele regio verbeteren en die bovendien passen
Kennemerland volgens deze visie - een economisch
in het grotere plaatje van “Wat voor regio je wil zijn?”.
sterke regio met een hoge leefomgevingskwaliteit en oog voor duurzaamheid - de ontwikkelperspectieven
De zeven ontwikkelperspectieven volgen uit de opgaven
ook afhankelijk van elkaar zijn en gezamenlijk moeten
voor Zuid-Kennemerland met betrekking tot wonen,
worden uitgevoerd. Ook voor de oplossingsrichtingen
landschap & recreatie, economie en klimaat & energie.
zal gelden dat deze een voorwaarde kunnen zijn
Omdat deze visie gaat over de bereikbaarheid van Zuid-
voor de haalbaarheid van een van de andere
Kennemerland, bevinden de ontwikkelperspectieven
oplossingsrichtingen.
zich op het raakvlak van bereikbaarheid en de vier opgaven.
Dit hoofdstuk bevat omschrijvingen van de zeven ontwikkelperspectieven, waarbij het doel van ieder perspectief benadrukt wordt.
14
OV ALS CENTRALE SCHAKEL IN KETEN
VERSTERKEN OOST-WEST VERBINDINGEN
PRIORITEREN MODALITEITEN
SLIM BENUTTEN BESTAANDE CAPACITEIT
FLEXIBEL MEEBEWEGEN DRUKTE KUSTZONE
STRATEGISCH BOUWEN MET MOBILITEITSPLAN
VERDUURZAMEN MOBILITEIT
15
6. VERDUURZAMING VAN DE MOBILITEIT
Verduurzaming van mobiliteit SCHONER
+ SLIMMER
+ ANDERS
2019 2050
De klimaatdoelstellingen impliceren schoner vervoer, aanpassing van ons mobiliteitsgedrag en optimalisatie van stromen en capaciteit. Oftewel: mobiliteit wordt schoner, slimmer en anders. Dat heeft gevolgen voor het bereikbaarheidssysteem van de regio en biedt de kans om verduurzaming te versnellen. De klimaatdoelstellingen impliceren schoner vervoer, aanpassing van ons mobiliteitsgedrag en optimalisatie van stromen en capaciteitsbenutting, anders, slimmer en schoner. Dat heeft gevolgen Een slimmer mobiliteitssysteem vergt onder andere Als onderdeel van het Klimaatakkoord streven we naar voor het bereikbaarheidssysteem van de regio en kansen om verduurzaming te versnellen. zorgeloze mobiliteit in 2050, waarbij wordt ingezet op aandacht voor het optimaliseren van stromen, het beter een integrale benadering van het mobiliteitssysteem
benutten van vervoerscapaciteit over weg-, water- en
(zie ook pag. 13). Daaronder valt het doel van een
spoorwegen en het stimuleren van deelmobiliteit.
volledig duurzaam mobiliteitssysteem in 2050, wat inhoudt dat er vele systeemveranderingen en CO2-
‘Anders’ verwijst tot slot naar mobiliteitsgedrag. Het
reducerende maatregelen nodig zijn. Ook wordt in
moet makkelijker worden om te wisselen tussen
het Klimaatakkoord erkend dat de ontwikkelingen op
modaliteiten, oftewel: ketenmobiliteit moet gefaciliteerd
het gebied van mobiliteit nog sterk aan verandering
worden. Daarmee overlapt dit perspectief ook
onderhevig zijn, wat het toekomstbeeld voor 2050 nog
met andere ontwikkelperspectieven uit deze visie.
onzeker maakt. Wel staat vast dat mobiliteit schoner,
Mobiliteitsgedrag kan verder beïnvloed worden door
slimmer en anders zal zijn. Dat worden dan ook de rode
ons toe te leggen op het veranderen van reistijden
draden binnen de verduurzamingsstrategie van Zuid-
(spits mijden), een zuinigere rijstijl en het aantal reizen
Kennemerland.
überhaupt verminderen, bijvoorbeeld door thuiswerken te stimuleren of door woon- en werklocaties in nabijheid
Schonere mobiliteit heeft betrekking op de transitie van fossiele brandstoffen naar alternatieve energiebronnen. Voor voer- en vaartuigen geldt dan dat ze elektrisch en op groene stroom aangedreven moeten worden. Het kabinet streeft naar zero-emissie als norm vanaf 2030.
16
te ontwikkelen.
ORITEREN VAN MODALITEITEN
Prioriteren van nieuwe investeringen
De beperkte hoeveelheid ruimte vraagt om keuzes in de prioritering van modaliteiten. Voetganger en fietsers krijgen prioriteit, waarna het OV volgt. Daaronder komt deelmobiliteit en tot slot privé autogebruik. We denken de auto niet weg, maar de auto krijgtkeuzes niet meer hoogste prioriteit. van modaliteiten. Het bela rkte ruimte die er is vraagt om indede prioritering
er en fietser heeft prioriteit, dan OV, deelmobiliteit slot privé aut Het toekomstbeeld voor Zuid-Kennemerland volgensvervolgens werk- en woongebieden te bedienen.en Ook tot dat geeft deze visie integreert een hoge leefomgevingskwaliteit voldoende om actieve vervoerswijzen en minder au ot versterking van loop-, OV en fietsstructuren enmotivatie daagt mensen uit tot met een sterk economisch profiel en daarbij oog voor OV te bevorderen. Op de derde plaats komt schone aardoor er noodzakelijke ruimte ontstaat op het wegennet voor transport en logisti duurzaamheid. Om dit te bereiken, ligt de hierboven
deelmobiliteit. Deze vorm van mobiliteit is qua ruimte
afgebeelde prioritering van modaliteiten voor de hand.
en CO2-uitstoot alsnog efficiënter dan privé autogebruik
Allereerst moeten we zorgvuldig omgaan met de al
en kan ook voor deze regio beter benut worden. De
beperkte hoeveelheid ruimte in Zuid-Kennemerland.
onderkant van de piramide - het privé autogebruik
Daarom gaan we investeren in modaliteiten die
- gaan we gericht faciliteren. Dat betekent dat we
weinig ruimte innemen: actieve vervoerswijzen en OV.
evidente knelpunten oplossen en de bereikbaarheid
Bovendien zijn dit ook de schonere vormen van vervoer,
voor kwetsbare groepen blijven waarborgen. Het is
wat gunstig is voor de leefbaarheid in de regio. Ook past
echter wel noodzakelijk voor een leefbare, economisch
dit binnen een duurzaam mobiliteitssysteem omdat dit
krachtige en duurzame regio om mensen te verleiden
leidt tot een versterking van de loop- en fietsstructuren
de eigen auto vaker te laten staan. Alleen dan kan
en mensen verleidt om de auto te laten staan.
Zuid-Kennemerland de voorziene groei goed opvangen, zonder dat de huidige kwaliteiten van de regio verloren
Voor een economisch krachtige regio is bereikbaarheid
gaan. Alternatieven moeten wel kunnen concurreren qua
van groot belang. Juist de logistieke sector ziet
vervoerskwaliteit en -capaciteit. Bovendien betekent
graag dat men kiest voor actieve vervoerswijzen
een duurzaam mobiliteitssysteem ook een voor iedereen
of OV, omdat zo de aanwezige infrastructuur weer
toegankelijk en bruikbaar systeem. Dit vraagt om aan-
optimaal benut kan worden door de logistieke
dacht bij de (her)inrichting van integraal en inclusief OV.
sector. Daarnaast is prioritering vanuit economisch oogpunt ook noodzakelijk om de pendel tussen de
17
STERKE POSITIE VAN OV IN KETEN
Sterke ketenpositie voor het OV
Het moet makkelijker worden om vlot van vervoersmobiliteit te wisselen. Het OV komt centraal te staan in de ketenmobiliteit en trein- en busstations krijgen een prominentere plek als hubs verspreid over de regio. Voor veel verkeer in Zuid-Kennemerland geldt dat geen
afstanden is het openbaar vervoer en nu nog vaak de
dag hetzelfde is en dat daarmee ook de reisbehoefte
auto noodzakelijk. De opgave is dus ook om binnen de
ketenmobiliteit het openbaar vervoer zo aantrekkelijk Het moet makkelijker worden om vlot van vervoersmodaliteit te wisselen. Treinstations en ketenmobiliteit ligt de focus op de verplaatsing in te maken dat mensen liever de auto laten staan. busstations krijgen hiermee een nog prominentere plek als hub. per dag verschilt. Dat vraagt om flexibiliteit. Bij
plaats van op het vervoersmiddel. De reiziger wordt
Daarmee is ketenmobiliteit niet alleen gunstig voor
gefaciliteerd in het snel en gemakkelijk combineren
de bereikbaarheid van de regio, maar ook voor de
van fiets, openbaar vervoer en de auto tijdens een
uitdagingen op het gebied van duurzaamheid.
reis. Uiteindelijk is het doel om het reisgemak van de
Om dit te bereiken, moet er op verschillende
‘ketenreiziger’ te vergroten door de slimste, meest
schaalniveaus geïnvesteerd worden in diverse modali-
comfortabele én snelste route naar de bestemming
teiten en sterke mobiliteitsknooppunten. Dat zijn de
aan te bieden. Dat maakt reizen uitermate flexibel, juist
plekken waar de reiziger kan overstappen en waar ook
omdat ketenmobiliteit maatwerk mogelijk maakt. Daar
de keuze voor een vervoersmiddel wordt het gemaakt.
is de regio als geheel uiteindelijk ook mee geholpen:
Het succes van ketenmobiliteit hangt dus niet alleen
door efficiënt gebruik te maken van de huidige
af van het netwerk, maar juist ook van de knooppunten
infrastructuur kunnen de snelheid en doorstroming
en daarmee de inrichting van de keten. Dat betekent
intact blijven, terwijl de regio kan blijven doorgroeien.
dat deze strategie een ruimtelijke claim bevat. Deze
Binnen de ketenmobiliteit krijgt het openbaar
knooppunten kunnen ook nieuwe ankerpunten
vervoer een centrale plek. De reiziger kan een reis
vormen voor de ruimtelijke ontwikkeling van gebieden
deels te voet of op de fiets afleggen, maar voor lange
met aandacht voor veiligheid, voorzieningen en verblijfskwaliteit.
18
VERSTERKEN OOST-WEST VERBINDINGEN OR ALLE MODALITEITEN
Versterken O-W verbindingen
BLOEMENDAAL HAARLEM ZANDVOORT
AMSTERDAM HEEMSTEDE
AMSTERDAM-ZUID
SCHIPHOL
BIJLMER ARENA
Als gevolg van de geografische structuur zijn de oost-westverbindingen te beperkt in verhouding met de groeiende mobiliteitsvraag in deze richting. Voor alle modaliteiten moet dit worden verbeterd volgens de prioritering van modaliteiten. Binnen de MRA vormt Zuid-Kennemerland samen met
Naast de ambitie om de werkgelegenheid in de eigen
IJmond de derde economische speler. Toch is het aantal
regio te stimuleren en de uitgaande woon-werkpendel
arbeidsplaatsen in Zuid-Kennemerland relatief laag in
zo te verkleinen, zijn forse investeringen in het openbaar
verhouding tot de omvang van de beroepsbevolking. Dat
vervoer en het wegennet alsnog onvermijdelijk. Tussen
heeft alles te maken met de nabijgelegen economische
2010 en 2017 waren er gemiddeld 90.000 dagelijkse
kerngebieden: de havens, Amsterdam met de Zuidas en
verplaatsingen tussen Zuid-Kennemerland en
Bijlmer ArenA, en Schiphol. Hier is de werkgelegenheid
Amsterdam (met een OV-aandeel van 34%) en 70.000
tussen 2008 en 2016 sterk gegroeid, terwijl in Zuid-
dagelijkse verplaatsingen tussen Zuid-Kennemerland en
Kennemerland een krimp te zien was van 2.900 banen.
de Haarlemmermeer (met een OV-aandeel van < 10%).
Mensen wonen graag in Zuid-Kennemerland, maar reizen veelal in oostelijke richting om hun werkplek te
Uiteindelijk moeten de verbindingen voor alle
bereiken. Met het hoge opleidingsniveau en de hoge
modaliteiten worden verbeterd. Wel houden we hierbij
arbeidsparticipatie brengen de Zuid-Kennemerlanders
de prioritering van modaliteiten aan, wat betekent dat
dagelijks een grote pendel op gang.
fiets en OV voorrang hebben ten opzichte van de auto. Met name richting Hoofddorp, Schiphol en Amsterdam
Nog altijd is er een groeiende uitgaande pendel van
ligt er een uitdaging om het OV-aandeel te verhogen.
meer dan 50% van de beroepsbevolking van ZuidKennemerland onder andere richting Amsterdam -
Bronnen: Goudappel Coffeng (2019). Mobiliteitsopgave
Zuidas en Haarlemmermeer - Schiphol. Tegelijkertijd
Haarlem/Zuid-Kennemerland
wordt de inkomende pendel vanuit de Haarlemmermeer
Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam
steeds kleiner.
(2019).
19
Flexibiliteit verkeer kustzone
De kustzone met Zandvoort voorop trekt met name op zonnige en/of vrije dagen veel bezoekers. Daardoor stromen de toegangswegen naar de kust vol met gevolgen voor de bereikbaarheid van de gehele regio. Daar staat tegenover dat de kustzone van groot economisch en maatschappelijk belang is. Zandvoort ontvangt jaarlijks vijf miljoen dagtoeristen
leefbaarheid en bereikbaarheid beïnvloedt. De wegen
en eén miljoen verblijfstoeristen en geldt daarmee
naar de kust lopen nu vast door het vele autoverkeer,
als de belangrijkste badplaats van de MRA. Daarvan
wat direct een aanknopingspunt vormt voor deze
is 18% uitkomstig uit Amsterdam en ongeveer 50%
strategie: inzetten op alternatieven voor autoverkeer
uit een gemeente aangrenzend aan Amsterdam. Op
in oost-westelijke richting en mensen eerder uit de
een doordeweekse dag komen er zelden meer dan
auto laten stappen. Een vermindering van doorgaand
dertigduizend bezoekers, terwijl een zomerse dag
verkeer richting de kust komt de verblijfskwaliteit langs
kan leiden tot honderdduizend bezoekers. Dit heeft
deze toegangswegen enkel ten goede. Ook hier geldt
uiteraard grote invloed op de bereikbaarheid van Zuid-
dat ketenmobiliteit in combinatie met een slimme
Kennemerland en de leefbaarheid voor bewoners.
parkeerstrategie de uitkomst kan zijn. Door zorgvuldig
Waar de piekdagen van de kustzone vooral afhankelijk
te kiezen voor ingrepen die zowel de piekbelasting van
zijn van weersomstandigheden, zijn er ook piekdagen bij
de kustzone als de overige bereikbaarheidsproblematiek
grote evenementen met +100.000 bezoekers per dag.
aanpakken, kan er “werk met werk” worden gemaakt.
De kustzone heeft behoefte aan flexibiliteit,
Op korte termijn kan de OV-capaciteit - onder meer bij
omdat er grote verschillen zijn tussen de piekmomenten
Heemstede-Aerdenhout - vergroot worden. Ook kan er
en de reguliere dagen. Hoewel Zandvoort voldoende
worden ingezet op een signaal- en verwijssysteem. Op
parkeercapaciteit heeft, gaat deze opgave verder dan
middellange termijn kan er verder geïnvesteerd worden
het grondgebied van Zandvoort. Dat betekent dat
in het OV en actieve vervoerswijzen.
Zandvoort steun moet vinden binnen de regio. De regio als geheel heeft hier ook baat bij, aangezien het de
20
Bron: Amsterdam Beach, Decisio onderzoek
Bestaande capaciteit slim benutten
DOORGAAND DORGAANDVERKEER VERKEER GELIJKMATIG VERDEELD GELIJKMATIG VERDEELD
KIEZEN KIEZENEN ENHERVERDELEN HERVERDELEN VANVERKEER VERKEER VAN
Bij gebrek aan fysieke ruimte voor nieuwe wegen moet de bestaande capaciteit vergroot en beter benut worden. Om de leefbaarheid en de aantrekkelijkheid van de regio zo hoog mogelijk te houden, moeten er keuzes worden gemaakt: waar staan we verkeer wel toe, waar willen we geen (of minder) verkeer en waar is dit mogelijk? De combinatie van de ruimtelijke opbouw van
Bij het vaststellen van een strategie kan allereerst de
Zuid-Kennemerland, het wegennet dat de kernen
prioritering van modaliteiten aangegrepen worden
dwars doorkruist en de beperkte capaciteit van het
om het probleem structureel op te lossen: door te
onderliggend wegennet maakt dat de leefbaarheid
investeren in het fiets- en OV-netwerk kunnen meerdere
en aantrekkelijkheid van de regio onder druk staan.
alternatieven worden geboden aan de reiziger. Het
Door het gebrek aan hiërarchie in het wegennetwerk
toevoegen van hubs in de nabijheid van kernen is hier
verspreidt het doorgaand verkeer (zowel het woon-
een voorbeeld van. Als het autobezit in de regio niet
werkverkeer als het recreatieverkeer) zich over meerdere
gaat afnemen, moeten we inzetten op een afname
wegen in de kernen, wat betekent dat het - met name
van het aantal autobewegingen. Vervolgens moeten er
tijdens de spits - overal druk is. Delen van Haarlem
ruimtelijke keuzes gemaakt worden bij het vaststellen
hebben vooral te kampen met verkeer in oost-westelijke
van de strategie: welke wegen worden specifiek ingezet
richting. Heemstede ligt op de doortocht naar of vanaf
voor de doorstroming van doorgaand verkeer en bij
Haarlem en Zandvoort. Bloemendaal heeft tot slot
welke wegen wordt leefbaarheid vooropgesteld? Ook
vooral te maken met recreatieverkeer, waardoor er
kruispunten verdienen aandacht, omdat hier vaak een
enorme pieken ontstaan op zonnige dagen.
capaciteitstekort is. Zo wordt het op enkele plekken in de regio drukker, maar krijgen inwoners wel hun geliefde,
Dit is bij uitstek een regionale opgave, omdat de
rustige kern terug.
problematiek van de lokale kernen veroorzaakt wordt door de grotere kernen, de werkgebieden en de kustzone in de omgeving.
21
UWEN OP PLEKKEN BIJ ITEITSKNOOPPUNTEN EN NIET BOUWEN ER MOBILITEITSPLAN Bouwen met mobiliteitsplan
Bereikbaarheid geldt als een voorwaarde voor gebiedsontwikkeling. Daarom wordt er in Zuid-Kennemerland allereerst rondom OV hubs. Wanneer dit niet Bereikbaarhei mogelijk ste keuze bij nieuwbouw is dicht gebouwd bij treinstations en HOV-haltes. is, dient een mobiliteitsplan ervoor te zorgen dat de druk op de weginfrastructuur zo ee een voorwaarde voor gebiedsontwikkeling. Wanneer dit niet mogelijk is, dien min mogelijk toeneemt.
en nieuwbouwgebied een slim mobiliteitsplan ervoor te zorgen dat de druk op d weginfrastructuur zo min mogelijk toeneemt. Om de regio ook in de toekomst bereikbaar te
Wanneer locaties bij OV hubs bijvoorbeeld niet
houden, moeten we ons bewust zijn van het feit dat
(meer) beschikbaar zijn, moet overwogen worden
bereikbaarheid moet gelden als een voorwaarde
om voor de bouw om een strategisch mobiliteitsplan
voor gebiedsontwikkeling. Met de groeiende vraag
te vragen. Alleen zo kunnen we voorkomen dat het
naar woningen in de regio en in de MRA wordt
nog veel drukker gaat worden op de wegen in Zuid-
het logischerwijs drukker op de weg. Om de druk
Kennemerland. Waar een afzonderlijk plan nog een
op de weginfrastructuur wel zo min mogelijk te
beperkte impact heeft, geldt dat niet wanneer alle
laten toenemen, moet er bij het vaststellen van de
plannen bij elkaar opgeteld worden.
plancapaciteit allereerst gekeken worden naar de bereikbaarheid van deze locaties. Hiervoor prefereren
Naast de locaties van woningbouw kan ook de inrichting
we locaties die gelegen zijn rondom OV hubs. Daarbij
van wijken een belangrijke rol vervullen. Bestaande en
moet ook gekeken worden naar een verbetering van de
nieuwe wijken kunnen zodanig ingericht worden dat
bereikbaarheid per fiets en de inzet van deelmobiliteit.
zoveel mogelijk (dagelijkse) bestemmingen op loop-
Dat geeft mensen de mogelijkheid om gebruik te maken
en fietsafstand liggen en er geen fysieke of mentale
van ketenmobiliteit, waardoor de afhankelijkheid van de
belemmeringen zijn om van actieve vervoerswijzen
auto vermindert.
gebruik te maken. Aandacht voor ruimtelijke barrières, de beleving van de openbare ruimte en verkeersveiligheid speelt hier een significante rol.
22
23
04 04
Oplossingsrichtingen
De oplossingsrichtingen geven aan hoe de zeven ontwikkelperspectieven daadwerkelijk kunnen landen in Zuid-Kennemerland. De ontwikkelperspectieven kennen een sterke samenhang; hetzelfde geldt voor de oplossingsrichtingen. Ze vormen bouwstenen voor het strategisch ontwikkelpad, dat is toegelicht in het vijfde deel van deze visie.
De regio bestaat uit dichtbebouwde steden
Net als de opgaven en de ontwikkelperspectieven
en dorpskernen, ingekaderd door waardevolle
hebben de oplossingsrichtingen ook een
landschappen, het Noordzeekanaal en Schiphol.
grensoverschrijdend karakter. Voor elke richting ligt
Hierdoor is de ruimte zeer beperkt. Daarnaast geldt
er een regionale opgave, maar ook van de individuele
dat er een klimaatdoelstelling ligt; het is dus nodig
gemeenten, de MRA en het Rijk zal medewerking
om vervoersvormen te kiezen die efficiënt met ruimte
noodzakelijk zijn.
omgaan en weinig tot geen CO2 uitstoten.
De oplossingsrichtingen hebben betrekking op alle
Dit algemene inzicht, afgebeeld op de pagina hiernaast,
modaliteiten en vereisen vaak ingrepen voor een
vormt de basis voor de oplossingsrichtingen. De balans
combinatie van modaliteiten op specifieke locaties. In
tussen bereikbaarheid en leefbaarheid staat hierbij
het hiernavolgende deel worden de oplossingsrichtingen
centraal.
één voor één uitgelegd. Vervolgens laat de tabel op pagina 29 zien welke oplossingsrichtingen bij welke ontwikkelperspectieven horen. Tot slot geeft het strategisch ontwikkelpad aan op welk moment in de tijd welke oplossingsrichting verder onderzocht en ontwikkeld kan worden. AANTAL GRAM CO2 PER PERSOON VOOR EEN VERPLAATSING VAN 1 KM RUIMTE IN M2 NODIG PER DEELNEMER BRON: www.sensibletransport.org.au
24
CO2-uitstoot
Modaliteit
LOPEN
FIETS
Ruimteclaim
0,5
1,5
EV GROENE STROOM
ELEKTRISCHE BUS
18g
9,7 m2
0,8
0,6 TRAM
TREIN
MOTOR
BENZINE AUTO 2 PERS.
EV MET GRIJZE STROOM
BENZINE AUTO
209g CO2
244g CO2
120g
122g
20g
29g
0,5
1,9
4,9 m2
9,7 m2
9,7 m2
25
Visiekaart Zuid-Kennemerland 1.
Versterken netwerk van fietspaden 1.1. Lokaal fietsnetwerk versterken en ontbrekende schakels toevoegen 1.2. Regionaal fietsnetwerk versterken en ontbrekende verbindingen toevoegen
2.
Vergroten OV-capaciteit en frequentie treinen om de groei van reizigers te faciliteren voor vervoer nu en in de toekomst 2.1. Beter benutten spoor Haarlem/Zandvoort - Amsterdam door frequentieverhoging IC en sprinter 2.2. Nieuwe/verbeterde OV-verbinding van Velsen naar Haarlem Spaarnwoude 2.3. Nieuwe/verbeterde HOV-verbinding van Zandvoort naar Heemstede - Aerdenhout - Hoofddorp 2.4 Beter benutten spoor Haarlem - Den Haag door frequentieverhoging IC
3.
Ontwikkelen OV-knoop Buitenrust
4.
Versterken MRA-netwerk 4.1 Versterken verbinding Haarlem - Schiphol met lightrail (OV-Toekomstbeeld) 4.2 Versterken HOV-verbinding Haarlem - Hoofddorp
5.
Faciliteren overstappunten
5.1.
5.1. Kustzone als autoluw gebied - fiets en OV krijgen prioriteit, autoverkeer wordt naar P+R geleid 5.2. Parkeerbeleid als sturingsmiddel - P+R’s langs de Ring 6.
Spreiden pendelstroom
7.
Verbeteren doorstroming onderliggend wegennet
Zandvoort
7.1. Doorstroming N205 verbeteren (o.a. knelpunt nabij Buitenrustbrug oplossen) 7.2. Velserverbinding realiseren 2.3.
snelweg autoweg nieuwe wegverbinding treinspoor HOV corridor nieuwe HOV corridor regionale fietsverbinding ontbrekende verbinding ontbrekende schakel fiets treinstation OV hub zoekgebied HOV hub HOV halte Knelpunt autoverkeer P+R
P+R ontwikkelzone kustzone versterken oost-west verbinding (OV/auto) Lightrail (OV-Toekomstbeeld) 0
250 500
1000m
Velsen
7.2.
P+R
4.
P+R
5.2.
Bloemendaal
2.2.
Waarderpolder
2.1. P+R
P+R
Haarlem
1. 3.
P+R
Aerdenhout
7.1.
P+R
4.1. Heemstede Amsterdam
2.4.
4.2. Schiphol
Hoofddorp
27
COMPLEET FIETSNETWERK LOKAAL
Compleet fietsnetwerk lokaal
Om de balans tussen leefbaarheid en bereikbaarheid te vergroten, wordt ingezet op Dit is een maatregel om de leefbaarheid te vergroten: de drukkere binnenstad kr een compleet fietsnetwerk op lokale schaal. De auto rijdt zoveel mogelijk om de kernen ruimte fietsers, envoor OV,voetgangers, en behoudt ruimte voor groen en wa heen, terwijlvoor daarbinnen meervoetgangers ruimte vrijkomt fietsers, OV en groen. Automobilisten gebruiken de ring, in plaats van door de centra en omliggende kerne Voorwaarde is wel dat de ring compleet is en goed doorstroomt. De strategie ‘prioritering van modaliteiten’ brengt
Door op al deze fronten in te zetten wint de fiets snel
de fiets nadrukkelijker in beeld als volwaardig
terrein in vergelijking met andere modaliteiten.
vervoersmiddel. Net zoals in andere delen van het land is ook voor Zuid-Kennemerland een sterk fietsbeleid
Een sterk lokaal fietsnetwerk vraagt om voldoende
van belang. Fietsen is niet alleen gezond en goed voor
ruimte binnen de kernen. Om de leefbaarheid in de
het milieu, het neemt ook veel minder ruimte in dan
kernen te verhogen, en daarbij ruimte voor de fietser
andere vervoersmiddelen en is voor vrijwel iedereen
en voetganger te creëren, moeten auto’s om de kernen
toegankelijk.
heen rijden. Een autoluwe kern heeft dus als voorwaarde dat het onderliggend wegennet - met name de regioring
Het gebruik van de fiets moet vanzelfsprekend worden
- het autoverkeer uit de kernen kan opvangen.
in Zuid-Kennemerland. Daarvoor moet het lokale fietsnetwerk de woon- en werkgebieden voldoende
Een sterk lokaal fietsnetwerk is van groot belang voor de
bedienen. Alleen dan kan de fiets de concurrentie
inwoners van Zuid-Kennemerland, maar ook bezoekers
met de auto aangaan. Het voltooien van het lokale
van buiten de regio kunnen hiermee verleid worden om
fietsnetwerk gaat hierbij zowel om de aanleg of
de auto te laten staan. Als het netwerk goed aansluit
verbetering van routes als om het maken van de
op OV-knooppunten met eventueel een P+R-terrein
missende schakels. Veiligheid staat daarbij voorop.
en er voldoende fietsparkeermogelijkheden zijn, wordt
Daarnaast moet er voldoende aandacht worden besteed
ketenmobiliteit in de regio verder gestimuleerd.
aan fietsvoorzieningen, zoals fietsenstallingen. Ook deelfietssystemen vergroten het fietsgebruik in de regio.
28
Compleet fietsnetwerk regionaal COMPLEET FIETSNETWERK REGIONAAL IJMOND / VELSEN
ontbrekende fietsverbinding
BLOEMENDAAL HAARLEM
HAARLEM SPAARNWOUDE
ZANDVOORT
HEEMSTEDE AERDENHOUT
bestaande fietsverbinding ontbrekende fietsverbinding ontbrekende schakel
Een compleet regionaal fietsnetwerk maakt fietsgebruik populairder bij zowel woonwerkverkeer als recreatief verkeer. Dat verbetert de bereikbaarheid van de regio, vermindert de CO2-uitstoot en moedigt mensen aan om meer te bewegen. Voor de bereikbaarheid van Zuid-Kennemerland kan het
Zuid-Kennemerland en IJmond met 22% toe. Ook de
regionaal (snel)fietsgebruik een significante rol spelen.
gemiddelde verplaatsingsafstand van de auto nam toe,
Het gaat daarbij met name om de fietsverbindingen
waarschijnlijk omdat de fiets op de lokale schaal ook
richting Amsterdam en Schiphol, en aan de westkant de
terrein wint ten opzichte van de auto.
kustzone. In vergelijking met het OV en de auto speelt de fiets een bescheiden rol in de verplaatsingen richting
Kortom: voldoende redenen om verder te investeren
Amsterdam. Tussen 2010 en 2017 werden minder dan
in het regionale fietsnetwerk. Voor bovenlokale
5000 dagelijkse verplaatsingen tussen Amsterdam en
verplaatsingen blijft het woon-werkverkeer het
Zuid-Kennemerland per fiets afgelegd, terwijl het totaal
belangrijkste motief, maar ook voor de bereikbaarheid
aantal verplaatsingen maar liefst 90.000 bedroeg.
van de kustzone is het regionale fietsnetwerk essentieel.
Tussen Zuid-Kennemerland en Haarlemmermeer lag
In beide situaties is het belangrijk dat het netwerk
het aandeel iets hoger met 5000 - 10.000 dagelijkse
snelfietsroutes goed aansluit op OV-knooppunten
verplaatsingen per fiets met een totaal van 70.000
en dat er voldoende voorzieningen zijn. Via een
verplaatsingen.
hoogwaardig en samenhangend netwerk moeten fietsers eenvoudig tussen de stedelijke kernen en vanuit het
Toch wint de fiets ook op lange afstanden enig terrein
stedelijke gebied de natuur in kunnen fietsen (MRA,
in de MRA, vooral ten koste van de auto. De opkomst
2018). De gemeenten, de regio Zuid-Kennemerland
van de e-bike is hiervoor de meest voor de hand
en de Metropoolregio Amsterdam zijn hier samen
liggende reden. Tussen 1995-2002 en 2010-2017 nam
verantwoordelijk voor.
de gemiddelde verplaatsingsafstand voor de fiets in
29
Schaalsprong OV IJMOND / VELSEN
NIEUWE / VERBETERDE (OV) VERBINDING IJMOND - SPAARNWOUDE BLOEMENDAAL HAARLEM
HAARLEM SPAARNWOUDE
ZANDVOORT
VERBETERDE (OV) VERBINDING ZANDVOORT - HEEMSTEDE
HEEMSTEDE AERDENHOUT
nieuwe (OV) verbinding bestaand MRA-netwerk toekomstig MRA-netwerk Station Haarlem: m Station Haarlem Spaarnwoude: Station Heemstede-Aerdenhout: Station Zandvoort aan Zee: (NS, 2017)
41.166 in -en uitstappers 3.897 in -en uitstappers 6.862 in -en uitstappers 5.117 in -en uitstappers
Station Haarlem verwerkt veruit de meeste in-en uitstappers van alle treinstations in Zuid-Kennemerland. Met nieuwe, kwalitatieve, snelle OV-verbindingen naar andere stations, in combinatie met genoeg capaciteit in de treinen, wordt de OV-capaciteit in Zuid-Kennemerland beter benut en wordt station Haarlem ontlast. Station Haarlem is met afstand het grootste station
station als de bijbehorende voorzieningen worden
van Zuid-Kennemerland. Hier stappen dagelijks ruim
zo ontlast, waardoor de druk op de ruimte voor
veertigduizend mensen in of uit de trein. Het station
bijvoorbeeld het busstation en de fietsenstallingen
bedient treinen onder meer richting Amsterdam,
kan afnemen. Om dat te bereiken, kunnen de stations
Zandvoort, IJmond en Leiden. Na station Haarlem
Haarlem Spaarnwoude en Heemstede-Aerdenhout
volgen de stations Zandvoort en Heemstede-
worden ingezet. Al moet daar wel plek voor extra
Aerdenhout met respectievelijk zevenduizend en
fietsenstallingen gecreëerd worden. Reizigers uit Velsen
vijfduizend in- en uitstappers.
kunnen via de nieuwe of verbeterde (lightrail) OVverbinding station Haarlem Spaarnwoude bereiken, daar
Voor een groot deel van de in- en uitstappers is station
overstappen op de trein en vervolgens verder reizen naar
Haarlem slechts een tussenstop en wordt er daarna
Amsterdam. Op de terugweg is dezelfde reis mogelijk.
doorgereisd naar de eindbestemming. Dat betekent dat
Voorwaarde is wel dat treinen vanaf station Haarlem
deze reizigers ook op andere stations zouden kunnen
voldoende capaciteit hebben, zodat reizigers die een
in- of uitstappen, mits deze stations goed functioneren
station later bij Haarlem Spaarnwoude instappen ook
als OV-knooppunten in de ketenmobiliteit. Zoals
een comfortabele reis kunnen beleven.
onderzocht in de studie naar stationsgebied Haarlem
30
Hetzelfde is mogelijk als er vanaf Zandvoort een
wordt een groei van 50% bussen verwacht. Door de
nieuwe of verbeterde OV-verbinding naar station
Provincie Noord-Holland en de gemeente Haarlem
Heemstede-Aerdenhout komt, op termijn kan de
is besloten deze groei niet op het station te laten
route tot aan Hoofddorp lopen. Zo worden de oost-
plaatsvinden, maar deze bussen te herrouteren.
westverbindingen van en naar de kust verbeterd en blijft
Voor station Haarlem biedt dat kansen: zowel het
de kustzone ook beter bereikbaar.
Versterken OV-positie in O-W
VERSTERKEN POSITIE OV IN OOST-WEST VERBINDINGEN
NIEUW: BUITENRUST
?
bestaand IC treinstation bestaand treinstation voorgestelde OV hub
?
2500m
tsen 1200m
5
en fie ut
t
5 min
nuten fi mi e
verbinding n se
1
Er ligt een grote kans om het OV-aandeel vanaf Haarlem-Zuidoost richting Schiphol, Amsterdam-Zuid en Bijlmer ArenA te vergroten. Daarvoor is een nieuw multimodaal openbaar vervoersstation in Haarlem-Zuidoost gewenst, inclusief P+R hubs. De OV-ambitie van Zuid-Kennemerland heeft
minuten fietsen een station kan bereiken. Haarlem-
betrekking op lijnvoering in noord-zuidrichting (IJmond,
Zuidoost wordt echter nog niet bediend wordt door
Leiden, Den Haag) en oost-westrichting (met name
een volwaardig OV-station. Hier ligt een kans, omdat
Amsterdam). Daarnaast is niet alleen bereikbaarheid
de snelle verbindingen naar belangrijke werkgebieden
binnen de MRA belangrijk, maar ook verbindingen
zoals Schiphol, Amsterdam Zuid en Bijlmer ArenA via
met de rest van Nederland en Europa. Voor nu geldt
Haarlem-Zuidoost lopen. Vanaf OV-station Buitenrust
echter dat verbetering van oost-westverbindingen
kunnen bussen en lightrail/sneltrams verder rijden
voor alle modaliteiten de hoogste prioriteit heeft. De
naar station Haarlem Spaarnwoude en/of Haarlem.
modal split geeft daarbij aan dat het OV-aandeel nog
Buitenrust kan ontwikkeld worden tot een multimodaal
flink kan groeien. Gezien het feit dat het hier vaak
openbaar vervoersstation, dat ook vanuit het centrum
om langere afstanden gaat, kan het OV met name
van Haarlem eenvoudig en snel te bereiken is. Het
groeien ten koste van de auto. Statistieken bevestigen
station kan gecombineerd worden met een P+R langs
dit beeld: tussen 2010 en 2017 werd 80% van de
de voltooide regioring, wat ketenmobiliteit ook hier
dagelijkse verplaatsingen tussen Zuid-Kennemerland en
verder stimuleert en de gehele regio ten goede komt.
Amstelland-Meerlanden met de auto afgelegd. Tussen
Zo kunnen reizigers belangrijke functies in dit gebied
de regio en Amsterdam was dit nog bijna 60%.
goed bereiken. In combinatie met het realiseren van
Wanneer de bestaande stations worden
de regionale woningbouwopgave gaat het hier om
bekeken met hun bedieningsgebieden, valt op dat een
integrale gebiedsontwikkeling rondom het toekomstige
groot deel van de inwoners van Zuid-Kennemerland -
multimodale OV-knooppunt. Dat geldt ook voor de
mede dankzij de vele kleine stations - binnen enkele
ontwikkelzones rond andere stations, zoals HeemstedeAerdenhout.
31
Versterken MRA OV-netwerk IJMOND / VELSEN
BLOEMENDAAL HAARLEM ZANDVOORT
Prioriteit OV-Toekomstbeeld
nieuwe (OV) verbinding bestaand MRA-netwerk toekomstig MRA-netwerk
Het MRA-netwerk oriënteert zich op de belangrijkste werklocaties, zoals Amsterdam Zuid, Schiphol en Bijlmer ArenA. Het OV-netwerk kan echter nog aantrekkelijker worden georganiseerd, zowel qua comfort als reistijd. Op alle schaalniveaus wordt gewerkt aan het openbaar
tot het gegeven dat de MRA moet inspelen op haar
vervoersaanbod in en rondom Zuid-Kennemerland.
agglomeratiekracht en het aanbod van voorzieningen
De Metropoolregio Amsterdam speelt hier een
in de directe nabijheid. Dat vereist een comfortabel en
belangrijke rol in, met name omdat de Metropoolregio
snel MRA OV-netwerk. Het bundelen van reizigers is
tot 2040 zal doorgroeien met 250.000 woningen
een vereiste om een frequent, concurrerend netwerk
en ook het kabinet erkent dat de regio zal vastlopen
op te zetten.
als er niet in bereikbaarheid - en vooral in het OVnetwerk - geïnvesteerd wordt. Hierbij gaat het om
Voor Zuid-Kennemerland geldt dat de oost-
oplossingsrichtingen op zowel de korte als lange
westrelaties wederom overheersen. Dat komt
termijn.
doordat het MRA OV-netwerk zich oriënteert op de belangrijkste werklocaties, zoals Amsterdam centrum,
Op de lange termijn (2040) ambieert de MRA een
Amsterdam Zuid, Schiphol en Bijlmer ArenA. Het
toekomstvast OV-netwerk, wat onder meer betekent
ligt dan ook voor de hand om verbindingen richting
dat het netwerk moet kunnen meegroeien met de
Amsterdam te verbeteren of aan te leggen. Dit kunnen
veranderingen in het daily urban system. Voor het
zowel bus-, tram- als lightrailverbindingen worden.
toekomstbeeld van het OV-netwerk worden ruimtelijk-
32
Daarnaast geeft de kustzone Zuid-Kennemerland
economische ontwikkelingen als uitgangspunt
een unieke positie binnen de MRA en maken inwoners
genomen. Daarbij wordt uitgegaan van het feit dat de
van de metropoolregio veelvuldig gebruik van de kust.
trend van de trek naar stedelijke regio’s doorzet. Dat
Dat geeft aanleiding om ook de oost-westverbinding
leidt niet alleen tot een mobiliteitsvraag, maar ook
voor openbaar vervoer over de N201 naar Zandvoort te verbeteren via de Zuidtangent.
Zuidtangent om Hoofddorp
HAARLEM
HAARLEM-ZUIDOOST
AMSTERDAM
ZUIDTANGENT SCHIPHOL
Nu rijden de HOV-bussen nog door Hoofddorp heen. Om een snellere verbinding van Zuid-Kennemerland naar Schiphol en Amsterdam aan te bieden, wordt een aanvullende (snellere) HOV-buslijn langs de buitenzijde van Hoofddorp geleid. Hoofddorp zelf blijft bereikbaar via de huidige routes. Binnen het OV-Toekomstbeeld is besloten om 4
om de Zuidtangent om Hoofddorp heen te leiden.
prioritaire nieuwe lightrailverbindingen aan te wijzen
Dat scheelt reistijd, terwijl Hoofddorp zelf alsnog
in de provincies Noord-Holland en Flevoland. Eén van
bereikbaar blijft via de overige busverbindingen, zoals
deze verbindingen is de lightrail Haarlem - Schiphol-
de doorgaande lijnen 340R en 341R.
Noord, die aansluit op een doorgetrokken NoordZuidlijn. Dit is momenteel de zwaarste busverbinding
Mits het multimodale OV-station Buitenrust
van de regio. De lightrail zorgt ervoor dat de
gerealiseerd wordt (zie ook pag. 31), kan de
verbinding tussen Zuid-Kennemerland en Schiphol en
Zuidtangent vanuit Amsterdam via Vijfhuizen en
Amsterdam-Zuid verbetert qua capaciteit, snelheid en
Schalkwijk het station Buitenrust bereiken.
comfort. Ook ontlast deze verbinding het overbelaste hoofdspoor tussen Haarlem en Amsterdam.
Daarnaast is het voor de toekomstige route (zie ook pag. 30) Zandvoort - Heemstede Aerdenhout - Hoofddorp ook een erg interessante verbetering,
Een ander onderdeel van het versterken van het MRA
deze route wordt door het omklappen namelijk ook
OV-netwerk is de Zuidtangent. Deze HOV-corridor
aanzienlijk sneller.
loopt nu van station Haarlem via Hoofddorp en Schiphol naar Bijlmer ArenA. Doordat de bus (lijn 300)
De corridor kan uitgevoerd worden als een
via Hoofddorp rijdt en daar ook enkele keren stopt,
bus- of lightrailverbinding. Van hoogfrequente
ontbreekt het Zuid-Kennemerland aan een snelle
lightrailsystemen is bekend dat deze zichzelf kunnen
verbinding met de belangrijke werklocaties rondom
bedrijven zonder overheidskosten.
Amsterdam en Schiphol. Daarom wordt voorgesteld
33
Overstappunten faciliteren
HU
B
O E AUT É VIC V R I E R P TS UTO E A K L PAK DEE N TSE E I F EL) (DE
Parkeerbeleid kan een sterk sturingsmiddel zijn om andere modaliteiten te prioriteren en zo Zuid-Kennemerland bereikbaar én leefbaar te houden. Gebundeld parkeren en mobiliteitshubs worden gecombineerd op P+R locaties, wat ketenmobiliteit stimuleert. Om de balans te bewaren tussen leefbaarheid en
andere modaliteiten snel en comfortabel. Dat is ook in
mobiliteit, en daarbij uiteindelijk autoluwe kernen
financieel opzicht noodzakelijk om de P+R locaties te
te realiseren, zal het doorgaand autoverkeer binnen
kunnen realiseren en onderhouden. Uiteindelijk kunnen
de kernen geminimaliseerd moeten worden en
parkeerinkomsten weer terugvloeien naar de betreffende
moeten bewoners verleid worden om de auto vaker
gemeente.
te laten staan. Een complete regioring is daarvoor een voorwaarde, maar op kortere termijn kan Zuid-
Deze overstappunten kunnen de grote stromen in de
Kennemerland met regionale samenwerking al
regio in alle richtingen gaan faciliteren. Hierbij gaat
veel bereiken door parkeerbeleid in te zetten als
het zowel om woon-werkverkeer als recreatieverkeer.
sturingsmiddel.
Hoewel het gaat om regionale bereikbaarheid, kan samengewerkt worden op het schaalniveau van de
Dit houdt in dat gebundeld parkeren en mobiliteits-
metropoolregio. De MRA verkent namelijk in 2019 of
hubs gecombineerd worden op P+R locaties, wat de
een regionaal P+R-beleid op MRA-niveau kan worden
ontwikkeling van ketenmobiliteit in de regio verder
georganiseerd. De MRA legt daarbij de nadruk op het
stimuleert. Deze oplossingsrichting is geschikt voor
gegeven dat de historische binnensteden in de MRA
meerdere schaalniveaus: van grote hubs rondom
het inkomende verkeer niet kunnen verwerken en dat
belangrijke OV-knooppunten tot kleinere hubs op
parkeerplaatsen in de stad schaars zijn. Ook de MRA ziet
wijkniveau. Wel moeten de hubs strategisch worden
in dat met een krachtig P+R-beleid de bereikbaarheid
geplaatst, bijvoorbeeld langs de ring of dichtbij
kan toenemen.
OV-knooppunten. Dat maakt het overstappen naar
34
Overstappen bij P+R locaties
P+R
P+R
P+R
P+R
P+R
P+R
P+R locaties komen direct langs de Ring te liggen, waardoor men gemakkelijk over kan stappen op de fiets of het OV. Zowel verkeer met de kustzone als bestemming als woon-werkverkeer in oostelijke richting kunnen hier gebruik van maken. De gemeenten in Zuid-Kennemerland geven
parkeerdruk een stimulans zijn om verder te investeren
afzonderlijk aan te kampen met een toenemende
in het HOV- en fietsnetwerk. Ook dat is een gezamenlijke
parkeerdruk. Daarbij komt kijken dat stilstaande
ambitie van de vier gemeenten.
auto’s een groot beslag leggen op de openbare ruimte in de stad. Hoewel de parkeerdruk in de gemeenten
De P+R-terreinen langs de ring werken zowel voor
toeneemt door verschillende oorzaken, kunnen
woon-werkverkeer als recreatieverkeer. De oost-
de gemeenten wel degelijk als regio gezamenlijk
westverbindingen naar grote werklocaties nabij
eenzelfde oplossingsrichting hanteren. Uiteindelijk is
Amsterdam worden zo beter bereikbaar en bezoekers
het doel namelijk hetzelfde: een regio met een hoge
van het strand of evenementen kunnen sneller en
leefomgevingskwaliteit, waar leefbare kernen een
zonder parkeerstress de kust bereiken.
belangrijk onderdeel van uitmaken. De P+R-terreinen komen bij voorkeur te liggen bij Het voltooien van de Regioring (zie ook pag. 38) geldt
OV-knooppunten, wanneer de ruimtelijke inpassing
als voorwaarde voor het verhogen van de leefbaarheid
dit toelaat. Daarnaast zijn locaties dichtbij de