Vst Voorlopig ontwerp Lokaal energiebedrijf

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Voorlopig ontwerp Lokaal energiebedrijf

Kern van het raadsvoorstel In juli 2020 hebben we de eerste verkenning uitgevoerd naar een lokaal energiebedrijf. We hebben op basis van de verkenning besloten om een verdere verdiepingsslag te maken. U heeft hierover een informatienota ontvangen en besproken in de carrouselvergadering van 10 september 2020. Nu ligt het voorlopig ontwerp aan u voor. We vragen u hiermee in te stemmen en over te gaan tot een definitief ontwerp.

Gerelateerde raadsstukken - Motie Lokaal Energiebedrijf, 12 december 2019 - Informatienota Voortgang onderzoek lokaal energiebedrijf (505503), 7 juli 2020 besproken in de carrouselvergadering van 10 september 2020

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Voorlopig ontwerp Lokaal energiebedrijf

Zaaknummer

: 141102

Datum raadsbesluit

: 30 september 2021

Datum raadsvergadering

: 30 september 2021

Portefeuillehouder

: Wethouder Posthouwer

Inlichtingen bij

: Gemeente Zaltbommel, afdeling Leefomgeving ZBM, M. van Steenbergen

Voorstel 1. In te stemmen met het voorlopig ontwerp van een lokaal energiebedrijf. 2. In te stemmen met de vervolgstap, het maken van een definitief ontwerp. Samenvatting Met het oog op het behalen van gestelde klimaatdoelstellingen wil het college een ondernemende rol pakken in de energietransitie en is voornemens een eigen energiebedrijf hiervoor op te richten. Er is een voorlopig ontwerp gemaakt. Het college legt deze voor aan de gemeenteraad en vraagt om in te stemmen met de vervolgstap, het maken van een definitief ontwerp. Inleiding De CO2 reductiedoelstellingen voor 2030 waaraan de gemeente zich heeft gecommitteerd zijn fors. Naast energiebesparing vraagt dit onder meer om een toename van duurzame elektriciteitsopwek en een doortastende aanpak in de warmtetransitie (van het aardgas af). Ondernemende overheid Door als gemeente een actieve en ondernemende rol te pakken komt de warmtetransitie sneller op gang en profiteren alle inwoners van de energietransitie zowel financieel als door de beschikbaarheid van duurzame energie (‘iedereen doet mee, iedereen wint’). Lokaal energiebedrijf Deze ondernemende rol kan heel goed ingevuld worden door het oprichten van een eigen energiebedrijf.

De missie is: Het in stand brengen en exploiteren van een lokale energievoorziening die duurzaam, betrouwbaar en blijvend betaalbaar is en waarbij opbrengsten worden gerealiseerd die ten goede komen aan de lokale gemeenschap en haar leefomgeving. Het lokale energiebedrijf richt zich op:  Regie in warmtetransitie en een rol in de realisatie en exploitatie van de infra van warmtenetten. Hiervoor ligt een samenwerkingsverband met een marktpartij of een netbeheerder erg voor de hand;  Zonne-energie projecten - bij voorkeur op eigen of publieke grond waarin de gemeente ook financieel participeert en waarmee revenuen ten goede komen van de inwoners. Er zijn verschillende voorbeelden van gemeenten die actief zijn in warmtebedrijven en daarin samenwerken met marktpartijen, meestal ondergebracht in een aparte B.V. Juridisch en wettelijk is dit dan ook mogelijk 2

zolang rekening wordt gehouden met een aantal aandachtspunten in kader van Staatssteunrecht, Mededingingsrecht en de Europe Aanbestedingswet. Lopende ontwikkelingen Op dit moment lopen er in Zaltbommel enkele ontwikkelingen waar een voorstel tot oprichting van een lokaal energiebedrijf mee in de pas moet lopen:  In juni dit jaar heeft u het RES bod 1.0 vastgesteld. Het bod van de gemeente Zaltbommel is hierin dat we binnen de eigen gemeente duurzame elektriciteit gaan opwekken met 3 grote windmolens en een kleinere en 2 hectare zonnepanelen extra ten opzichte van de huidige projecten.  Door het huidige ‘geen grootschalig zon op landbouwgrond’ uitgangspunt in het bestuursakkoord is de potentie voor zon op land op dit moment vrijwel nihil. Dit uitgangspunt wordt bestuurlijk nog onderschreven. In de Omgevingsvisie blijft dit dan ook het uitgangspunt. Wel zijn er ‘reststukken’ grond, waar zonnepanelenvelden kunnen passen.  Voor windenergie werken we aan het opstellen van een tendermethodiek. De planning is dat we u deze dit jaar voorleggen ter besluitvorming.  Momenteel zijn we bezig met het opstellen van de Transitievisie Warmte. Hierin wordt ingegaan op welke wijken op welke manier van het aardgas af kunnen gaan. Een warmtebedrijf richt zich op wijken waarvoor een warmtenet de meest interessante oplossing is.

Dit is enerzijds afhankelijk van de isolatiewaarde en anderzijds de beschikbaarheid van duurzame warmtebronnen. Voor een warmtenet zijn producent(en) van warmte, infrastructuur (het warmtenet) en leverancier(s) nodig. Een publiek open netwerk, waar meerdere bronnen kunnen aansluiten heeft daarbij de voorkeur. Een lokaal energiebedrijf kan een belangrijke rol pakken in de infrastructuur en eventueel ook als leverancier.  Door het ministerie van EZK zijn twee opsporingsvergunningen verleend voor geothermie mede ten behoeve van de grote warmtevraag voor de glastuinbouwbedrijven in de gemeente. Op dit moment vindt de haalbaarheidsstudie plaats. Bij een positieve uitkomst creëert dit ook kansen voor omliggende woningen en bedrijven. Deze ontwikkelingen hebben mede invloed op het definitief ontwerp van een lokaal energiebedrijf. Het verwachte aantal en type projecten bepaalt de bijbehorende structuur en omvang van de eigen organisatie. Ook over de financieringsbehoefte, de hoeveelheid eigen en vreemd vermogen en een gerichte business case voor het bedrijf zelf is in deze fase daarmee nu nog geen specifiek antwoord te geven. Wel is duidelijk dat met de opwek van zonne-energie – mede dankzij SDE++ subsidie – prima rendementen te behalen zijn. Voor windenergie is de businesscase nog gunstiger dan voor zonne-energie.

Ook voor warmte infra-projecten is een sluitende business case te maken, al is hier het aantal aansluitingen/warmte-afnemers (de ‘volloop’) wel bepalend voor de lengte van terugverdientijd en de hoogte van de rendementen. De komende periode wordt extra capaciteit vrijgemaakt om deze ontwikkelingen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie samen te brengen tot concrete voorbeeldprojecten en het ontwerp van het eigen energiebedrijf verder vorm te geven. Daarna kan, met uw instemming, over worden gegaan met de voorbereidingen tot oprichting.

3

In de bijlage is het voorlopig ontwerp opgenomen, Hierin staan die delen van het ontwerp van een lokaal energiebedrijf waarvoor we al een uitwerking hebben gedaan, zoals juridische entiteit en risico’s en mitigerende maatregelen. Burgerparticipatie Bij het opstellen van het voorlopig ontwerp hebben we diverse partijen benaderd en om advies gevraagd. Bewoners hebben we in deze fase nog niet betrokken. Wel hebben we onder andere de Coöperatie Bommelerwaar en de woningbouwcorporaties geïnformeerd over de stand van zaken van dit onderzoek. Argumenten 1.1 Na de verkenning is het voorlopig ontwerp opgesteld. In juli 2020 hebben we de eerste verkenning uitgevoerd naar een lokaal energiebedrijf. Hierover heeft u een informatienota ontvangen. Wij hebben toen besloten om een verdere verdiepingsslag te maken. Dat is het voorlopig ontwerp. 1.2 Met het instemmen van het voorlopig ontwerp onderschrijft u de conclusies van het voorlopig ontwerp: 1.2.1 Zonder regie van de gemeente komt de warmtetransitie niet tot stand en worden CO2 reductiedoelen niet gehaald. Middels een eigen warmtebedrijf vult de gemeente haar rol als regievoerder in waarmee ook de uitrol van een warmtenetwerk wordt gerealiseerd. 1.2.2 Een eigen energiebedrijf kan prima renderen. Niet alleen in de bijdrage aan de energietransitie, CO 2 reductie en huizen van het aardgas af.

Met nationale en provinciale subsidie, voldoende deelname en een langere investeringstermijn levert het leveren van warmte ook geld op. Van zon- en windprojecten is bekend dat deze revenuen opleveren die terug kunnen vloeien naar de inwoners. 1.2.3 Het blijkt dat er een goede balans kan worden gevonden tussen voldoende capaciteit in huis te hebben en uitbesteden. 1.2.4 Een lokaal energiebedrijf met een aparte juridische eenheid heeft voordelen. Het creëert onder andere bewegingsvrijheid om ondernemend op te treden, geeft duidelijke scheiding tussen ondernemende rol en bevoegd gezag en schept de mogelijkheid voor een publiek-private samenwerking. 1.2.5 Het oprichten van of participeren van de gemeente in een energiebedrijf is mogelijk, rekening houdend met wet- en regelgeving. Er geldt een aantal aandachtspunten rondom staatssteunrecht, mededingingsrecht en de (Europese) aanbestedingswet maar deze zijn niet belemmerend. Er zijn ook al vele voorbeelden van energie- en warmtebedrijven waarin gemeenten participeren bekend. 1.2.6 Het idee van een eigen energiebedrijf is niet uniek. Meer gemeenten in Nederland en Gelderland pakken een regierol door de oprichting van een eigen energie/warmtebedrijf. Daarnaast voeren Provincie Gelderland, Alliander/Firan en 8 Gelderse gemeenten samen haalbaarheidsonderzoeken naar een publiek warmtenetwerkbedrijf (‘GWIB’) uit.

Het doel is juist lokale warmtebedrijven van hieruit te ondersteunen. 2.1 Een definitief ontwerp geeft antwoord op de vragen:  hoe en door wie kan het lokaal energiebedrijf gefinancierd worden; 4

welke partijen welke rol kunnen spelen; hoe bewoners en bedrijven uit de gemeente Zaltbommel optimaal kunnen profiteren van een lokaal energiebedrijf. Aan de hand van concrete voorbeeldprojecten, zoals een warmtenet, kunnen we in het definitief ontwerp op bovenstaande vragen antwoord geven. Dit doen we uiteraard in afstemming met diverse stakeholders, zoals het provinciaal GWIB, de opsporingsvergunninghouders voor aardwarmte Engie en Hydreco Geomec, woningbouwcorporaties, de regio in het kader van de RES en Coöperatie Bommelerwaar.

 

2.2 Voor een definitief ontwerp dient een aantal ontwikkelingen te worden gevolgd. De transitievisie warmte samen met de uitkomsten van de onderzoeken naar aardwarmte bepalen de kansen voor warmtenetten en daarmee de potentie voor het energiebedrijf. De huidige mogelijkheden voor zon op land zijn zeer beperkt door het ‘geen zon op landbouwgrond’ uitgangspunt, maar er zijn op ‘reststukken’ grond kansen. 3.1 Deze ondernemende houding en het voornemen een energiebedrijf op te richten moet gedragen worden door de raad. De oprichting van een eigen energiebedrijf brengt ook risico’s met zich mee en zal op termijn een investering vanuit eigen vermogen van de gemeente vragen. Het is goed om de raad hierin en in het voorlopig ontwerp zoals beschreven in de bijlage mee te nemen. Kanttekeningen/risico’s 2.1 Een ondernemende overheid brengt ook risico’s met zich mee. De op dit moment bekende risico’s zijn in kaart gebracht en bijhorende maatregelen zijn geschetst. Mogelijke juridische risico’s zijn echter bekeken en vormen geen belemmering. Financiële risico’s zitten vooral op het gebied mogelijk langere terugverdientijden of iets lagere rendementen. Zie de bijlage voor een uitgebreidere risico-inventarisatie.

Programma duurzaamheid De oprichting van een eigen energiebedrijf is één van de instrumenten om de energietransitie te versnellen en om de revenuen van de energietransitie – ook financieel – bij de inwoners terecht te laten komen. Financiën (incl. BTW-effect) We willen een kwartiermaker aanstellen die de volgende stap kan helpen zetten. Deze persoon creëert kansen door ontwikkelingen op het gebied van beleid te combineren met initiatieven die de markt oppakt binnen de gemeente, bijvoorbeeld op het gebied van geothermie. En ook daarmee het definitief ontwerp maakt. De kosten voor de kwartiermaker worden geraamd op circa € 35.000.-. Deze kosten passen binnen het IBP duurzaamheidsbudget. Bedrijfsvoering We zetten een uitvraag uit voor bovengenoemde kwartiermaker. Uitvoering Planning Het definitief ontwerp willen we eind 2021 gereed hebben. Het definitief ontwerp leggen we begin 2022 aan u voor. Na goedkeuring van het definitief ontwerp volgt de voorbereidingsfase. In deze fase wordt het lokaal energiebedrijf daadwerkelijk opgezet, een BV opgericht 5

en gestart met concrete projecten. In deze fase vragen we de financiering goed te keuren. Handhaving Niet van toepassing Communicatie Voor inwoners heeft dit nog geen gevolgen en is het nog weinig concreet. We richten ons in de communicatie op de stakeholders, zoals in argument 2.1 benoemd. In het bespreekstuk van de Transitievisie Warmte hebben we wel een paragraaf opgenomen over onderzoeken naar het lokaal energiebedrijf. Evaluatie / controle Niet van toepassing Bijlagen - Voorlopig ontwerp Lokaal Energiebedrijf

6