Vst Voorgenomen besluit tot oprichting coöperatie CIRTEX U.A.

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Voorgenomen besluit tot oprichting coöperatie CIRTEX U.A.

Kern van het raadsvoorstel De gemeenschappelijke regelingen Avri en Werkzaak Rivierenland zijn voornemens om samen met kringloopbedrijf 2Switch een textielsorteercentrum op te richten genaamd CIRTEX. Op basis van (extern) juridisch en fiscaal advies is gekozen voor een coöperatie met uitgesloten aansprakelijkheid. Op 16 december 2021 hebben de Dagelijkse Besturen van Avri en Werkzaak Rivierenland het bedrijfsplan en businesscase CIRTEX aangeboden voor zienswijze aan uw raad. Op 7 april bent u geïnformeerd over CIRTEX middels een presentatie tijdens de carrouselvergadering. U wordt gevraagd zich uit te spreken over het voorgenomen besluit tot oprichting van de coöperatie CIRTEX U.A..

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Voorgenomen besluit tot oprichting coöperatie CIRTEX U.A.

Zaaknummer

: 272754

Datum collegevergadering

: 7 juni 2022

Datum raadsbesluit

: 14 juli 2022

Datum raadsvergadering

: 14 juli 2022

Portefeuillehouders

: Wethouder Zondag, Wethouder Posthouwer

Inlichtingen bij

: Gemeente Zaltbommel, afdeling Leefomgeving ZBM, Anke Schimmer en afdeling Samenleving ZBM, Daniëlle van Alfen

Voorstel 1. Kennis te nemen van het voornemen van de Dagelijkse Besturen van GR Avri en GR Werkzaak om Coöperatie CIRTEX U.A. op te richten. 2. Het college expliciet opdracht te geven om het Algemeen Bestuur van de gemeenschappelijke regeling Werkzaak Rivierenland toestemming te geven tot oprichting van en deelneming in de coöperatie CIRTEX U.A. 3. In te stemmen met de bijgevoegde zienswijze op voorgenomen besluit van het Dagelijks bestuur van beide GR’s tot oprichting Coöperatie CIRTEX U.A. Inleiding Avri heeft met het programma GRIP de focus gelegd op het realiseren van kostenbeheersing, prijsstabiliteit en het vergroten van meerwaarde van grondstoffen. De oprichting van de coöperatie CIRTEX is een concrete invulling van dit programma. In november 2020 hebben de gemeenten via de Regiodeal een startkapitaal toegekend van € 100.000,- voor het uitwerken van het idee voor een circulaire textielketen in Rivierenland genaamd CIRTEX. Op basis hiervan heeft de projectorganisatie, bestaande uit vertegenwoordigers van Avri, Werkzaak en kringloopbedrijf 2Switch de bestuurlijke opdracht aanvaard een haalbaarheidsonderzoek, bedrijfsplan en businesscase op te stellen. Dit heeft geleid tot een dusdanig gunstig resultaat dat de projectorganisatie wil overgaan tot een daadwerkelijke oprichting van CIRTEX.

Op basis van juridisch en fiscaal advies van Poelmann van den Broek advocaten is gekozen voor een coöperatie met uitgesloten aansprakelijkheid. De ambitie van CIRTEX is om het ingezamelde textiel (1.8 miljoen kilo) in Rivierenland lokaal met vooral medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt te sorteren, te bewerken en te verkopen. Zo verzorgt Avri de inzameling van het textiel uit ondergrondse containers, Werkzaak levert het personeel vanuit diverse doelgroepen, 2Switch levert de sorteerkennis en verzorgt de verkoop in de winkels en de partners bewerken de reststroom van textiel. De Dagelijkse Besturen van Avri en Werkzaak Rivierenland hebben op 16 december 2021 het bedrijfsplan en businesscase CIRTEX aangeboden voor zienswijze aan uw raad. U wordt gevraagd om zich uit te spreken over het voorgenomen besluit tot oprichting van de coöperatie CIRTEX U.A. Participatie Zowel de Ondernemingsraden Werkzaak en Avri als de Cliëntenraad Werkzaak zijn geïnformeerd over dit voorstel. Argumenten 1.1. Creëren van werkgelegenheid in de regio Rivierenland. Door het lokaal inzamelen en uitsorteren van textiel wordt er werkgelegenheid gecreëerd in de regio voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. 2

Daarbij gaat het om 30 betaalde banen en 60 ontwikkelplekken per jaar, waardoor mensen kunnen doorstromen en uitstromen naar andere werkgevers. 1.2 CIRTEX draagt bij aan een circulaire economie. Het huidige economische systeem overvraagt de aarde qua grondstofwinning. Het is noodzaak te komen tot een circulaire economie waarbij grondstoffen, zoals ingezameld textiel, opnieuw worden gebruikt. Nederland wil toe naar een 100% circulaire economie, waarbij in 2025 belangrijke tussendoelstellingen (50% circulair) moeten zijn gerealiseerd. Avri zet al enige tijd in op hergebruik/circulariteit van grondstoffen. Er wordt met CIRTEX gebouwd aan een circulaire textielketen, om afval te herwaarderen naar grondstof, waarbij gemeenten meer invloed hebben op de textielmarkt en een stabiel prijsbeleid. 1.3 In de huidige situatie is het onduidelijk wat er in de keten na textielinzameling gebeurt. In de huidige situatie vervoert Avri het textiel naar een textielverwerker elders in het land die het vervolgens in de textielwereldhandel aanbiedt. Dit brengt hoge transportkosten met zich mee. Daarbij fluctueert de opbrengst voor Avri door prijsinstabiliteit in de wereldhandel en omvat het veel transportbewegingen. Het is onduidelijk wat er met het textiel gebeurt en onder welke omstandigheden, veel textiel gaat bijvoorbeeld naar Afrika.

Door regionaal meer regie op de keten te voeren wordt de textielverwerking beter en transparanter. 1.4 CIRTEX past binnen corebusiness van Avri en Werkzaak. De oprichting van CIRTEX past binnen de kerntaken van Avri, namelijk inzameling en verwerking van huishoudelijk afval en grondstoffen. Werkzaak sluit met haar kerntaken hier prima op aan, omdat zij mensen begeleiden bij het vinden en behouden van werk. 1.5 Met CIRTEX wordt geanticipeerd op de invoering van de uitgebreide producenten verantwoordelijkheid (UPV). Producenten worden in de toekomst (planning: vanaf 1-1-2023) integraal verantwoordelijk voor de gehele textielketen. Ofwel, voor meer hergebruik textiel en afzet van textiel in Nederland met gebruikmaking en behoud van de huidige infrastructuur van inzamelen, sorteren en verwerken. Met het oprichten van CIRTEX komt deze infrastructuur in één hand en is de organisatie een goede gesprekspartner voor de textielproducenten, waarmee en waardoor de businesscase verder versterkt kan worden (extra werkgelegenheid en milieuwinst). 1.6 Coöperatie met uitgesloten aansprakelijkheid. In opdracht van de drie betrokken partijen, Werkzaak, Avri en 2Switch, heeft Poelmann van den Broek advocaten een onderzoek uitgevoerd naar alle mogelijke juridische vormen voor het oprichten van een entiteit.

Zij hebben geadviseerd over de juridische mogelijkheden voor partijen om gezamenlijk deel te nemen in een entiteit. Voorts adviseren zij tot de oprichting van een coöperatie CIRTEX met uitgesloten aansprakelijkheid. Het is in deze entiteit gemakkelijker om toe- en uit te treden en winstuitkering is mogelijk aan de moederorganisaties. Dit zijn aspecten die bij een stichting of vereniging niet kunnen of complexer zijn. In de toekomst kan, indien gewenst, de coöperatie eenvoudig worden overgenomen door een andere maatschappelijke of commerciële instelling. 1.7 Coöperatie CIRTEX U.A. eerste vier jaar als pilot. De AB’s van de GR’s kiezen voor een opzet van een vierjarige pilot. Ontwikkelingen worden halfjaarlijks gevolgd en na vier jaar geëvalueerd. Doelstelling is om tot een duurzaam textielsorteercentrum in de regio te komen met de intentie om dit langdurig te continueren. Door de keuze voor een pilotperiode van 4 jaar (2022-2025) zijn de aanbestedingsrechtelijke, arbeidsrechtelijke en fiscale risico’s beperkt.

3

2.1 De raad dient expliciet opdracht te geven tot oprichting van en deelneming in de coöperatie CIRTEX U.A.. Voor Werkzaak Rivierenland geldt dat in de gemeenschappelijke regeling geen bevoegdheid is gegeven om deel te nemen aan een andere rechtspersoon. Deze bevoegdheid om hierover te besluiten ligt bij de gemeenteraden op voorstel van de colleges. De gebruikelijke route om deelname van Werkzaak in Cirtex mogelijk te maken is, kort gezegd, het wijzigen van de GR, waarbij die bevoegdheid tot deelname (alsnog) aan het Algemeen Bestuur wordt toegekend (art.31a lid 1 Wgr). De colleges besluiten over die wijziging van de GR, maar hebben daarvoor toestemming nodig van hun gemeenteraden (art. 1 Wgr). Die toestemming kan door een gemeenteraad enkel worden onthouden wegens strijd met het recht op het Algemeen Belang. Na wijziging van de GR kan het Algemeen Bestuur besluiten tot deelname, maar dienen de gemeenteraden eerst in de gelegenheid te worden gesteld daarop hun zienswijze te geven (art.31a lid 2 Wgr). Het Dagelijks Bestuur werkt de deelname dan verder uit. In de voorgestelde voorkeursroute wordt de GR (nog) niet gewijzigd. Dat neemt niet weg dat dezelfde bestuursorganen over deelname besluiten, als anders het geval was geweest, namelijk de gemeenteraden, colleges en het Algemeen Bestuur. Er wordt dus niet getornd aan de democratische legitimatie van deelname van GR Werkzaak.

3.1 De gemeenteraad dient in de gelegenheid te worden gesteld om hun zienswijze te geven. Op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen dient een besluit tot deelneming aan een rechtspersoon genomen te worden door de Algemeen Besturen van Avri en Werkzaak. Voordat echter tot deelname kan worden besloten, dient een ontwerp van dat besluit aan de raden van de deelnemende gemeenten te worden gezonden, zodat deze eventuele wensen en bedenkingen daarover kunnen uiten (artikel 31a lid 2 WGR). Vooruitlopend op de raadsvergadering van 14 juli is na besluitvorming van het college de voorlopige zienswijze gedeeld met Avri en Werkzaak. Kanttekeningen/risico’s 1.1 Financering vanuit de GR Avri en GR Werkzaak Avri verstrekt een lening van € 350.000,- aan CIRTEX voor het investeren van eenmalige inrichtingskosten. De lening wordt over 10 jaar terugbetaald. Bij eventuele stopzetting van de activiteiten zal de activa automatisch in eigendom komen van Avri. Werkzaak staat garant voor het afdekken van het exploitatietekort tot een maximum van € 350.000,- In de businesscase is een voorzichtige inschatting gemaakt van de verwachte opbrengsten en worden er gedurende de pilot geen langjarige verplichtingen aangegaan. 1.2. Risico’s in aannames en onzekerheden De businesscase is op basis van aannames uitgewerkt.

Deze aannames zijn voorzichtig geraamd en goed onderbouwd met de nodige kennis en ervaring. Aannames kunnen in de werkelijkheid anders uitpakken, hierdoor kunnen er (financiële) risico’s ontstaan. Daarnaast kunnen er naast de geboden garanties ook onzekerheden voorkomen, er moet dan gedacht worden aan de beschikbaarheid van textiel, de kwaliteit van de ingezamelde textiel via de (ondergrondse) textielbakken, de verkoopbaarheid van textiel en het benodigde aantal fte werkzoekenden en beschikbare competenties (talenten). 1.3. Overige risico’s In de bijgevoegde ‘DB-voorstel CIRTEX 20211216’ is een uitgebreide risicoparagraaf opgenomen en zijn maatregelen vermeld om deze risico’s te beperken. Ik verwijs u voor meer informatie naar de bijlage. 2.1 Oprichting van en deelname in CIRTEX door Werkzaak vergt een wijziging in de GR Werkzaak Strikt genomen wordt er een stap overgeslagen, namelijk de wijziging van de GR. Het Algemeen Bestuur zal bij haar besluit tot deelname aan CIRTEX niet naar de bevoegdheid in de GR, maar naar de voorliggende besluiten waarin de gemeenteraden de colleges de 4

opdracht geven om het Algemeen Bestuur van de gemeenschappelijke regeling Werkzaak Rivierenland toestemming te geven tot oprichting van en deelneming in de coöperatie CIRTEX. Dat kan weliswaar als een (formeel) gebrek worden aangemerkt, maar door expliciete instemmingen raden, colleges én het Algemeen Bestuur van de GR worden materieel geen belangen veronachtzaamd of geschonden. Indachtig de bekendmakingsverplichtingen van artikel 26 en 38 van de Wgr, verdient het aanbeveling om de besluiten tot deelname te publiceren in het Gemeenteblad van de deelnemende gemeenten en toe te zenden aan Gedeputeerde Staten van Gelderland. Er wordt een GR wijziging voorbereid voor overdracht van de bevoegdheid deelname in een rechtspersoon. De gemeenteraden kunnen afzonderlijk een afweging maken en een besluit nemen. Het is aan te raden de bevoegdheidsregeling op dat moment alsnog in overeenstemming te brengen met de deelname van GR Werkzaak aan CIRTEX. Bij unanieme instemming van de deelnemende raden zijn dan ook de formele risico’s uitgesloten. Inclusie CIRTEX biedt werkgelegenheid aan een brede groep kwetsbare mensen, waarbij het streven is dat niemand wordt uitgesloten. De doelgroepen lopen uiteen van dagbesteding tot activerend werk en in het textielsorteercentrum leren zij technische en sociale vaardigheden te ontwikkelen.

Programma duurzaamheid Na de olie-industrie is de textielindustrie de meest vervuilde industrie. Het huidige economische systeem overvraagt de aarde qua grondstofwinning. Het is noodzaak te komen tot een circulaire economie, waarbij in 2025 belangrijke tussendoelstellingen (50% circulair) moeten zijn gerealiseerd. Financiën (incl. BTW-effect) Voor Zaltbommel betekent dit geen direct financieel effect. Werkzaak en Avri worden natuurlijk wel gefinancierd door de deelnemende gemeenten. Werkzaak Als Werkzaak het (mogelijk) exploitatietekort op zich neemt zal dit natuurlijk wel betaald worden uit de bijdragen van de deelnemende gemeenten. In dit geval stelt Werkzaak voor dit te betalen uit het innovatiefonds, dit zijn middelen die bij Werkzaak in de reserve zitten en daarmee geen effect hebben op de bijdrage van Zaltbommel. Daarnaast willen ze een gedeelte dekken uit het overschot op de middelen BUIG, dit zijn middelen die anders terug zouden vloeien naar de gemeenten en dus wel een indirect effect hebben op de bijdrage aan Werkzaak. Avri De intentie is dat Avri een lening verstrekt aan CIRTEX voor de aanschaf van machines en materialen. Dit heeft verder geen directe impact op de hoogte van de afvalstoffenheffing van Avri. Dit is puur een financiële regeling tussen Avri en CIRTEX..

Kortom, geen direct financieel effect voor de gemeente en dit voorstel resulteert niet in een begrotingswijziging. Subsidieregeling “ReactEU op oost” In december 2021 heeft de provincie Gelderland de subsidieregeling “ReactEU op oost” opengesteld. Hiermee financiert de provincie initiatieven die zich richten op het opzetten van circulaire ketens. Avri, Werkzaak en het MKB Rivierenland hebben op 15 december 2021 een gezamenlijke subsidieaanvraag ingediend waarvoor alle 8 gemeenten een intentieverklaring hebben ondertekend. In maart is de subsidie van € 1,5 miljoen toegekend voor circulair textiel in Rivierenland. 5

Met deze subsidie is het mogelijk om een verdergaande samenwerking op textielrecycling in Rivierenland op te bouwen. Na de bestuurlijke besluitvorming over CIRTEX zal er een gewijzigde businesscase worden opgesteld waarin de gevolgen van de huidige proef en de te ontvangen subsidie worden verwerkt. Bedrijfsvoering Juridische Zaken Tijdens het vervolgtraject naar definitieve besluitvorming is de procedure onderbroken, omdat er vragen waren over de juridische houdbaarheid van de besluitvorming. In de GR Werkzaak is namelijk de bevoegdheid tot besluitvorming voor oprichting van en deelneming in een rechtspersoon niet expliciet overgedragen door de gemeenteraden aan het AB van Werkzaak. De gemeenschappelijke regelingen Avri en Werkzaak verschillen namelijk in procedure om deel te nemen in een rechtspersoon. Daar waar het Algemeen Bestuur van Avri de bevoegdheid heeft om, na een zienswijzeprocedure, deel te nemen in een rechtspersoon, heeft het Algemeen Bestuur van Werkzaak deze bevoegdheid niet. Dit heeft geleid tot bijstelling van de planning. Op 8 april heeft het Dagelijks Bestuur van Werkzaak een aanbiedingsbrief met voorstellen gestuurd naar de colleges om de gemeenteraden te vragen hierover te besluiten. Naar aanleiding van de juridische houdbaarheid van het voorstel is extern advies gevraagd.

De externe juridisch adviseur heeft vervolgens geoordeeld dat het beoogde traject juridisch standhoudt. Op grond van dit advies is het DB van mening dat de ingezette route de juiste is. Vervolgens is het besluitvormingsproces weer opgestart. Uitvoering Planning In afwachting van uw zienswijze, worden enkele werkzaamheden uitgevoerd om een praktische schaalproef te toetsen. Deze praktijktoets is nodig om bij een positief besluit tot oprichting ook daadwerkelijk te kunnen starten, maar loopt geenszins vooruit op de besluitvorming. Zowel de zienswijzen van de raden op het initiatief als de uitkomsten van de praktijktoets worden betrokken bij de besluitvorming in de AB’s van Avri en Werkzaak. Het besluit over de zienswijze met betrekking tot het voorgenomen besluit tot oprichting van de coöperatie CIRTEX U.A. van uw raad had schriftelijk moeten worden meegedeeld aan de Algemeen Besturen van Avri en Werkzaak voor 17 juni 2022. Definitieve besluitvorming zal op 7 juli en 11 juli van de AB’s van Avri en Werkzaak plaatsvinden. Vooruitlopend op de raadsvergadering van 14 juli is na besluitvorming van het college de voorlopige zienwijze gedeeld met Avri en Werkzaak. Communicatie Tijdens een aparte platformbijeenkomst op 18 november 2021 bent u geïnformeerd over CIRTEX. De presentatie van deze bijeenkomst is als bijlage toegevoegd.

Vervolgens is CIRTEX gepresenteerd in de carrouselvergadering van 7 april 2022. Werkzaak en Avri hebben een communicatieplan CIRTEX opgesteld en er is budget beschikbaar gesteld in de businesscase voor personele inhuur en communicatiemiddelen. Evaluatie / controle Om sturing, beheersing en verantwoording te organiseren wordt een Planning & Control cyclus ingericht. Er zal in de paragraaf verbonden partijen aandacht zijn voor CIRTEX. Daarnaast wordt u halfjaarlijks geïnformeerd middels platformbijeenkomsten en informatiebrieven over CIRTEX en wordt u meegenomen in de eindevaluatie van de pilot. 6

Bijlagen - Raadsbesluit. - Concept zienswijze brieven Avri en Werkzaak - Zienswijze gemeenten oprichting coöperatie CIRTEX U.A. 20211216. - DB-voorstel CIRTEX 20211216. - CIRTEX bedrijfsplan op hoofdlijnen 20211216. - CIRTEX presentatie platformbijeenkomst 20211118. - Folder CIRTEX. - Aanbiedingsbrief raden CIRTEX 8 april definitief.

7